poniedziałek, 6 kwietnia 2020

Od kryzysu zdrowotnego przez kryzys gospodarczy do kryzysu zadłużenia

Aktualny kryzys zdrowia publicznego niewątpliwie wywoła poważny kryzys gospodarczy, oba zaś pociągną za sobą istotne zmiany prawne. Szczególna odpowiedzialność za nadzorowanie przyjmowanych obecnie środków nadzwyczajnych ciąży zaś na prawnikach. Z jednej strony niezbędna jest bieżąca kontrola proporcjonalności i niezbędności owych działań (nasz post tutaj). Z drugiej strony, niemniej istotne jest sygnalizowanie obszarów wymagających interwencji, zanim trwająca pandemia zmutuje w nowe kryzysy. Dość przypomnieć, że relatywnie krótki światowy kryzys finansowy z 2008 r. w Europie zdegenerował w kryzys zadłużenia publicznego, bezpośrednia walka z którym trwała do 2018 r. (CNN, European Debt Crisis Fast Facts) po czym pozostały miliardy euro zobowiązań finansowych (Debating Europe, Is the European debt crisis finally over?).

W tym kontekście warto odnotować pojawiające się ostrzeżenia przed ryzykiem wybuchu kolejnego kryzysu zadłużenia publicznego i serii upadłości państw. 

niedziela, 5 kwietnia 2020

Naruszenia praw ludności tubylczej w Argentynie: ważne orzeczenie

Źródło: http://www.elorejiverde.com/toda-la-tierra-es-una-sola-alma/3877-llega-a-un-tribunal-internacional-el-emblematico-caso-lhaka-honhat

W ogłoszonym w czwartek (2 kwietnia 2020 r.) wyroku w sprawie Wspólnoty Rdzenne Stowarzyszenie Lhaka Honhat (Nasza Ziemia) przeciwko Argentynie, Inter-Amerykański Trybunał Praw Człowieka (Trybunał) uznał, iż Argentyna naruszyła szereg praw ludów tubylczych, chronionych na mocy Amerykańskiej Konwencji Praw Człowieka (AKPCz). Naruszenia te odnosiły się do prawa do własności wspólnotowej, tożsamości kulturowej, zdrowego środowiska, odpowiedniej żywności oraz prawa do wody. Trybunał nakazał podjęcie szczególnych środków zaradczych w celu przywrócenia tych praw, w tym działań na rzecz zapewnienia dostępu do wody i żywności, odbudowy zasobów leśnych oraz odbudowy kultury tubylczej.

sobota, 4 kwietnia 2020

Rządy prawa, demokracja i prawa człowieka a COVID-19

Pandemia Koronawirusa COVID-19, uznana przez Światową Organizację Zdrowia za stan zagrożenia zdrowia publicznego o znaczeniu międzynarodowym, stanowi wyzwanie dla dotkniętych nią społeczeństw. Niektóre rządy upatrują tu jednak okazję do nadzwyczajnego rozszerzania kompetencji. Podczas gdy rząd w Warszawie w pozakonstytucyjnym trybie wprowadził stan wyjątkowy i rewiduje ordynację wyborczą, na Węgrzech bezterminowo zawieszono prace parlamentu a władza będzie sprawowana przez rząd w drodze dekretowej (CNN, Hungarian parliament votes to let Viktor Orban rule by decree in wake of coronavirus pandemic). Owe autorytarne ambicje wzbudziły obawy 14 państw UE, które we wspólnej Deklaracji opowiedziały się przeciwko instrumentalizacji pandermii (Covid 19 : Etat de droit).

piątek, 3 kwietnia 2020

Singapur i Australia kończą negocjacje umowy w sprawie o gospodarki cyfrowej

Chociaż świat mówi dziś wyłącznie o walce z koronawirusem i coraz więcej jest głosów o odejściu od globalizacji, nie wszystkie globalne negocjacje zamarły. 23 marca Singapur i Australia ogłosiły zakończenie negocjacji umowy w sprawie o gospodarce cyfrowej. 

Świat zamarł i zamknął się. Transgraniczne świadczenie usług związane z przemieszczaniem się jest obecnie w zasadzie niemożliwe. Jednocześnie kontakty międzyludzkie przeniosły się do sieci. W związku z gwałtownym wzrostem zainteresowania pracą na odległość i ograniczeniami w przemieszczaniu się rośnie znaczenie świadczenia usług w sieci. Powstaje jednak pytanie o ramy prawne takiego transgranicznego świadczenia usług. Wydaje się, że wynegocjowana ostatnio umowa o gospodarce cyfrowej między Singapurem i Australią wychodzi naprzeciw oczekiwaniom nie tylko związanym z przemianami gospodarczymi w kierunku ucyfrowienia, ale także stanowi świetne przygotowanie do tego w jaki sposób może się zmienić gospodarka po pandemii.

czwartek, 2 kwietnia 2020

SN Kanady: odpowiedzialność spółek za pogwałcenie prawa międzynarodowego zwyczajowego

Orzekając w sprawie Nevsun Resources Ltd v Araya, 2020 SCC 5 Sąd Najwyższy Kanady orzekł, że kanadyjska spółka może ponosić odpowiedzialność prawną z tytułu naruszenia praw człowieka na podstawie norm prawa międzynarodowego zwyczajowego. Stosunkiem głosów 5:4 sędziowie uznali, że prawo zwyczajowe mogło stanowić podstawę powództwa odszkodowawczego.

Omówienie wyroku tutaj.

środa, 1 kwietnia 2020

Czy to faktycznie koniec klauzuli sumienia? Postanowienia ETPC w sprawach Steen i Grimmark p. Szwecji

W tle nadzwyczajnych okoliczności, które nas otaczają, trochę niezauważone przeszły dwa istotne postanowienia ETPC dotyczące możliwości powoływania się przez pracowników służby zdrowia na tzw. klauzulę sumienia. Tłem okoliczności spraw Steen p. Szwecji oraz Grimmark p. Szwecji był brak zawarcia umów o pracę jako położne z dwiema kobietami, które już w trakcie rozmów o pracę wyraźnie deklarowały, że nie będą uczestniczyły ze względu na wyznawaną religię w zabiegach aborcji. Brak nawiązania stosunków pracy był przedmiotem postępowania przed sądami krajowymi, jednak postępowania te nie zmieniły położenia zainteresowanych.
Przed ETPC skarżące twierdziły, że poprzez odmowę zatrudnienia ich jako położnych władze szwedzkie dokonały ingerencji w prawo do swobody myśli, sumienia i wyznania oraz że ingerencje te nie były przewidziane przez prawo, nie realizowały żadnego uzasadnionego celu, były dyskrecjonalne oraz arbitralne. Obie skarżyły się także na naruszenia art. 10 Konwencji, ponieważ twierdziły, że brak zawarcia umów był konsekwencją ich aktywności w mediach. Ponadto powołały się na art. 14 statuujący zakaz dyskryminacji w korzystaniu z praw i wolności gwarantowanych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
Skargi zostały przez Trybunał uznane jednogłośnie za niedopuszczalne, zasadniczo z powodu ich nieuzasadnionego charakteru. Clue rozważań Trybunał koncentrowało się wokół zarzutu dotyczącego naruszenia artykułu 9 Konwencji. ETPC uznał, że wyrażona przez skarżące odmowa asystowania przy zabiegach aborcji stanowi niewątpliwie manifestację wyznawanej religii, co jest działaniem chronionym na podstawie wskazanego artykułu. Równocześnie jednak ocenił, że ingerencja polegająca na odmowie zatrudnienia miała podstawę prawną, ponieważ zgodnie z prawem szwedzkim pracownik jest zobowiązany do wykonywania wszystkich obowiązków pracowniczych. Tu Trybunał wyraźnie zaakceptował konkluzje sądów krajowych, które stwierdziły, że asystowanie przy zabiegach aborcji jest integralną częścią obowiązków położnych. Legitymowanym celem uzasadniającym ingerencję była zaś ochrona zdrowia kobiet chcących przeprowadzić aborcję. Ingerencja spełniała także warunek konieczności i proporcjonalności, ponieważ na państwie szwedzkim, zapewniającym dostęp do aborcji, ciążył obowiązek takiego zorganizowania systemu opieki zdrowotnej, aby skuteczne realizowanie przez pracowników służby zdrowia swobody przekonań religijnych przy wykonywaniu obowiązków służbowych nie udaremniało skutecznego dostęp do zabiegu. Stąd też wymóg pracodawców, by położne były gotowe do wykonywania wszystkich potencjalnie ciążących na nich obowiązków, nie był nieproporcjonalny bądź nieuzasadniony. Decydując się z własnej woli na wykonywanie zawodu położnej, skarżące powinny wiedzieć, że będzie to obejmowało także asystowanie przy aborcjach.
Postanowienia w sprawach szwedzkich przez jednych zostały niezauważone, przez innych chyba jednak nadinterpretowaneCo wynika z postanowień? Przede wszystkim to, że w zakresie, w jakim państwo gwarantuje prawo do aborcji, musi to robić skutecznie. Dlatego też na odpowiedzialnym pracodawcy (!) spoczywa obowiązek takiego doboru pracowników, aby byli oni w stanie realizować wszystkie potencjalnie ciążące na nich obowiązki. Dotyczy to zarówno osób wykonujących zawód lekarza, jak i położnych, czy pielęgniarek. Tak długo jak pracodawcy - dyrektorzy szpitali, będą akceptowali, że część personelu takich zabiegów wykonywać nie będzie lub powszechne będą praktyki ogłaszania, że cała instytucja "korzysta z klauzuli sumienia", realizacja obowiązków pozytywnych państwa w zakresie aborcji nie będzie pełna.

wtorek, 31 marca 2020

Guest post: Europejski Trybunał Praw Człowieka – Federacja Rosyjska Cz. 4 Podsumowanie

Post stanowi zwieńczenie cyklu „Europejski Trybunał Praw Człowieka – Federacja Rosyjska”.

Przypomnijmy, że dotychczasowe części dotyczyły następujących zagadnień: wolności zgromadzeń, wykonania wyroku ETPCz w sprawie Anczugowa i Gładkowa oraz wolności sumienia i wolności wyznania. Są one dostępne: tu, tu, oraz tu.

****

Pytanie o aktualne miejsce EKPCz w systemie prawnym państwa rosyjskiego, a tym samym wyrażającym ją dorobku orzeczniczym ETPCz, należy poprzedzić kilkoma uwagami o charakterze retrospektywnym. Wejście w życie 5 maja 1998 r. EKPCz wobec Federacji Rosyjskiej poprzedziło szereg istotnych zmian o charakterze dostosowawczym. Abstrahując od kwestii politycznych związanych z członkostwem Rosji w Radzie Europy (daty złożenia dokumentów akcesyjnych oraz przystąpienia do organizacji odpowiednio: 7 maja 1992 r. oraz 28 lutego 1996 r.), w szczególności wojny w Czeczenii czy obecności rosyjskich sił zbrojnych w Naddniestrzu, rewolucyjne zmiany dotknęły rosyjski porządek prawnych okresu transformacji ustrojowej. Efektem blisko trzyletnich prac dwustronnych grup eksperckich były rekomendacje udzielone Rosji przez Zgromadzenie Parlamentarne RE. Obejmowały one m. in. konieczność dostosowania prawa karnego, w tym zniesienia wykonywania kary śmierci w warunkach pokoju, aktów prawnych określających ustrój adwokatury oraz organów ochrony prawnej (prokuratura, ombudsman), zmian w zakresie organizacji i nadzoru nad jednostkami penitencjarnymi, zwłaszcza ośrodkami detencji prowadzonymi przez Federalną Służbę Bezpieczeństwa, urzeczywistnienia konstytucyjnego prawa do swobody przemieszczania i wyboru miejsca zamieszkania, zwrotu majątku organizacjom religijnym czy przyjęcie dorobku konwencyjnego Rady Europy zawartego poza EKPCz (mniejszości narodowe, języki regionalne, samorząd terytorialny, ekstradycja, pomoc prawna w sprawach karnych, przeciwdziałanie praniu brudnych pieniędzy – zob. PACE, Opinion 193 (1996), Application by Russia for membership of the Council of Europe, tekst dostępny tu).

poniedziałek, 30 marca 2020

Zwycięstwo PGNiG w arbirtażu przeciwko Gazpromowi

Zarząd PGNiG poinformował dziś o korzystnym rozstrzygnięciu arbitrażu przeciwko PAO Gazprom i OOO Gazprom Export (łącznie: Gazprom) w przedmiocie obniżenia ceny kontraktowej gazu dostarczanego przez Gazprom na podstawie tzw. Kontraktu Jamalskiego z 1996 r. 

Trybunał Szotkholmskiej Izby Handlowej zrewidował kontraktową formułę cenową poprzez "istotne i bezpośrednie powiązanie z notowaniami rynkowymi gazu ziemnego na europejskim rynku energetycznym". Nowa, korzystniejsza cena wiąże strony od momenty wystąpienia przez PGNiG o renegocjację umowy w 2014 r. Oznacza to w szczególności uznanie nadwyżki płatności PGNiG na kwotę 1,5 mld USD.

W 2017 r. obie strony wystąpiły z wnioskami o dalszą renegocjację ceny kontraktowej. Wyrok SCC nie wpłynie na obniżenie taryfy cenowej dla końcowych odbiorców (RP, PGNiG wygrał z Gazpromem. Rosjanie zwrócą 1,5 mld dol.?).

sobota, 28 marca 2020

Szósta rocznica aneksji Krymu przez Rosję

Podczas gdy cały świat koncentruje się na walce z pandemią, 16 marca niemal bez echa w mediach minęła szósta rocznica referendum przeprowadzonego na Krymie, w którym mieszkańcy półwyspu opowiedzieli się za włączeniem Krymu do Rosji. Następnego dnia Rosja uznała Republikę Krymu, a 18 marca władze Krymu i Rosji podpisały traktat o włączeniu półwyspu do Rosji. Mimo protestów społeczności międzynarodowej, która w znaczącej większości uznała aneksję Krymu przez Rosję za naruszenie prawa międzynarodowego oraz sankcji nałożonych na Rosję, w tym przez Unię Europejską i USA, Rosja nie ustąpiła w sprawie Krymu. Z okazji marcowej rocznicy wiele państw wydało oświadczenia, w których podtrzymały swoje stanowiska co do niezgodności działań Rosji z prawem międzynarodowym (zob. np. oświadczenie USA i Polski)

Macedonia Północna w NATO

Wczoraj Macedonia Północna została 30 członkiem Paktu Północno-Atlantyckiego. O skomplikowanych losach nazwy tego starego/nowego państwa - pisaliśmy dwa lata temu (zobacz posta tu), wtedy też odnotowaliśmy, że zakończenie sporu z Grecją otworzy Republice Północnej Macedonii drogę do członkostwa w NATO, i tak się stało, kiedy wczoraj w amerykańskim Departamencie Stanu złożyła dokumenty akcesyjne. Północna Macedonia już od 1995 roku była członkiem natowskiego partnerstwa dla pokoju, a także wspierała misje sojuszu w Afganistanie i Kosowie.

Zobacz informacje na stronie Sojuszu.

piątek, 27 marca 2020

Konsultacje 1. Dorocznego raportu Komisji Europejskiej nt. praworządności

Realizując Polityczne wytyczne dla KE przyjęte przez jej przewodniczącą Ursulę von der Leyen, Komisja Europejska przygotowuje pierwszy - z założenia doroczny - Raport nt. poszanowania praworządności przez państwa członkowskie UE (2020 Rule of Law Report ). Raport ma przede wszystkim pełnić funkcję prewencyjną.

Opublikowany właśnie kwestionariusz jest otwarty do publicznych konsultacji do 4 maja.

środa, 25 marca 2020

Kolejne derogacje zobowiązań wynikających z EKPCz w związku z wprowadzeniem stanów nadzwyczajnych - COVID-19

Po dokonanych przez Łotwę i Rumunię notyfikacjach derogacji zobowiązań wynikających z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (na blogu pisaliśmy tu), kolejne państwa podjęły takie same działania. Stan wyjątkowy został wprowadzony przez Mołdowę (stan wyjątkowy od 17 marca do 15 maja), Armenię (stan wyjątkowy od 16 marca do 14 kwietnia), Estonię (stan wyjątkowy od 12 marca do 1 maja) oraz Gruzję (stan wyjątkowy od 21 marca do 21 kwietnia). Wszystkie te kraje przesłały niezwłocznie do Rady Europy informacje o derogacji zobowiązań wynikających z EKPCz w związku z wprowadzeniem specjalnych środków ochrony ludności. 
Z powyższymi działaniami formalnymi wyraźnie kontrastują plany rządu węgierskiego wprowadzenia bezterminowego stanu wyjątkowego. Plany te spotkały się z natychmiastową reakcją Sekretarz Generalnej RE, która podkreśliła, że podjęcie niedookreślonych i bezterminowych środków nadzwyczajnych nie gwarantuje poszanowania podstawowych zasad demokracji i że wszelkie ograniczenia praw jednostek powinny być proporcjonalne do zagrożenia, w związku z którym zostały wprowadzone (list do premiera V. Orbana dostępny tu).

czwartek, 19 marca 2020

Guest post: Czy sytuacja związana z koronawirusem uzasadnia notyfikowanie przez Polskę derogacji wykonywania niektórych zobowiązań międzynarodowych z zakresu praw człowieka?


O konsekwencjach pojawienia się i rozprzestrzeniania wirusa SARS-CoV-2 dla zobowiązań z zakresu prawa międzynarodowego, w tym dotyczących praw człowieka, będziemy mieli zapewne okazję dyskutować długie miesiące – jeśli nie lata – po zakończeniu pandemii. Pole do rozważań o zakwalifikowaniu obecnej sytuacji w kategoriach siły wyższej jako okoliczności wyłączającej bezprawność aktu państwa niezgodnego ze zobowiązaniem międzynarodowym (art. 23 Artykułów KPM o odpowiedzialności państw za akty międzynarodowo bezprawne) jest zapewne szerokie, chociaż żadne „nieprzewidziane zdarzenie poza kontrolą państwa” per se ani nie zawiesza obowiązywania norm prawnomiędzynarodowych, ani nie daje państwom „wolnej ręki” do odstąpienia od wykonywania wynikających z tych norm zobowiązań.
            Środki podejmowane przez większość rządów europejskich – w tym rząd RP – w celu zmniejszenia skali epidemii skłaniają do przypomnienia, że stan niebezpieczeństwa publicznego może uzasadniać podjęcie środków uchylających stosowanie zobowiązań z zakresu praw człowieka. Chodzi tu o tzw. mechanizm derogacji na podstawie art. 15 Europejskiej konwencji praw człowieka oraz art. 4 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych (w tym ostatnim przypadku derogacja wymaga „urzędowego ogłoszenia” stanu niebezpieczeństwa publicznego). W obu przypadkach środki uchylające stosowanie zobowiązań muszą „ściśle odpowiadać wymogom sytuacji”.

środa, 18 marca 2020

Koronawirus a postępowanie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka - przedłużenie o 1 miesiąc terminów na składanie skarg

Szerzący się po świecie wirus COVID-19 nie pozostał bez wpływu na funkcjonowanie i postępowanie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. 
Trybunał podjął bezprecedensową decyzję o zawieszeniu na jeden miesiąc, począwszy od 16 marca, biegu sześciomiesięcznego terminu na składanie skarg indywidualnych obowiązującego na podstawie art. 35 Konwencji.  
Ponadto, wszystkie wyznaczone w toczących się postępowaniach terminy, zostały zawieszone, także z dniem 16 marca na 1 miesiąc. 
Poza powyższą zmianą Trybunał funkcjonuje w miarę normalnie, przede wszystkim rozstrzyganiu podlegają skargi priorytetowe oraz wnioski o wydanie środków tymczasowych w trybie art. 39 Regulaminu.  

sobota, 14 marca 2020

Czy nowe porozumienie doprowadzi do pokoju w Afganistanie?

Przypomnijmy, że konflikt w Afganistanie rozpoczął się po atakach na WTC z 11 września 2001 r. - 7 października 2001 r. Stany Zjednoczone rozpoczęły w tym państwie operację Enduring Freedom. Jej celem było zniszczenie obozów treningowych Al Kaidy i instalacji militarnych Talibów, a w szerszym zakresie doprowadzenie do tego, aby Afganistan przestał być siedzibą dla terrorystów atakujących USA. Podczas konfliktu w Afganistanie, Stany Zjednoczone wsparło wiele państw, w tym Polska. 

W 2011 r. prezydent Obama ogłosił plan wycofania wojsk amerykańskich z Afganistanu. Decyzja ta jednak odbiła się na bezpieczeństwie w tym państwie, zwłaszcza ludności cywilnej, a wpływy zaczęli odzyskiwać Talibowie. Z racji tego, że liczba ataków rosła, prezydent Trump wysłał do Afganistanu kolejny kontyngent amerykańskich żołnierzy, a USA rozpoczęły naloty, którymi znacznie przyczyniły się do wzrostu ofiar wśród cywilów.

środa, 11 marca 2020

Zmarł Profesor Jerzy Tyranowski

Z głębokim żalem i smutkiem zawiadamiamy, że 8 marca 2020 r. zmarł w wieku 78 lat prof. zw. dr hab. Jerzy Tyranowski, emerytowany Profesor Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Profesor Tyranowski był wybitnym znawcą prawa międzynarodowego publicznego i uznanym autorytetem, zwłaszcza w zakresie problematyki podmiotowości międzynarodowej państwa. Jego dorobek naukowy obejmuje wiele znaczących pozycji nie tylko z zakresu tej problematyki, ale także problematyki umów międzynarodowych, sukcesji w prawie międzynarodowym, polsko–niemieckich stosunków traktatowych i prawa Unii Europejskiej.

Z naszym Wydziałem i Uniwersytetem Profesor był związany przez ponad 50 lat. W latach 1984-2010 był Kierownikiem Katedry Prawa Międzynarodowego Publicznego, przekształconej – z Jego inicjatywy – w Katedrę Prawa Międzynarodowego i Organizacji Międzynarodowych. Był również pracownikiem naukowym Uniwersytetu Szczecińskiego, Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu i Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych. Uczestniczył w wielu konferencjach i spotkaniach Grupy Polskiej ILA.
 
Odszedł Nasz Kolega i Przyjaciel, człowiek prawy i życzliwy ludziom, powszechnie ceniony nauczyciel akademicki i opiekun naukowy, wychowawca wielu pokoleń studentów.
Cześć Jego Pamięci!

 
Uroczystości pogrzebowe odbędą się w piątek 13 marca 2020 r. o godz. 12.00 na cmentarzu parafii pod wezwaniem Matki Bożej Pocieszenia w Suchym Lesie przy ul. Borówkowej.
 
 
 Prof. UAM dr hab. Tadeusz Gadkowski

wtorek, 10 marca 2020

Liban ustanawia moratorium na obsługę długu publicznego

Borykający się kryzysem gospodarczym i politycznym Liban ustanowił moratorium na spłatę zobowiązań finansowych w wysokości 1,2 mld USD. Termin zapadalności libańskich euroobligacji upłynął z początkiem tygodnia. Jednocześnie zapowiedziano podjęcie negocjacji z wierzycielami w przedmiocie restrukturyzacji długu. 

Powagę sytuacji państwa, z jednym z najwyższych współczynników długu publicznego na świecie, dobitnie ilustruje konieczność wydawania połowy przychodów rządów na spłatę samych odsetek od zobowiązań  (FT, Lebanon to default on $1.2bn debt). Decyzja o ogłoszeniu pierwszej w historii państwa upadłości była od długiego czasu przedmiotem zaciekłych sporów wewnątrz rządu. 

Z perspektywy prawnomiędzynarodowej, w tym Polski będącej stroną korzystnej dla rodzimych przedsiębiorców umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, warto śledzić rozwój sytuacji. Dość przypomnieć że niespełna miesiąc temu trybunał arbitrażowy ICSID uznał swoją jurysdykcję w sporze wszczętym przez 956 greckich obligatariuszy i właścicieli depozytów bankowych, którzy ponieśli straty w zw. z restrukturyzacją cypryjskiego długu publicznego w 2013 r.

poniedziałek, 9 marca 2020

Kolejne zwycięstwo braci Micula (p. Rumunii), Brexit i wewnątrz-unijny arbitraż inwestycyjny

Czytelnikom PPM zainteresowanym tematyką arbitrażu inwestycyjnego z pewnością nie trzeba przybliżać historii sagi arbitrażowo-sądowej między braćmi Micula a Rumunią. O postępowaniu co do meritum ostatnio wspominaliśmy w czerwcu 2019 przy okazji wyroku Sądu, który uznał legalność wykonania przez Rumunię niekorzystnego dlań wyroku trybunału arbitrażowego.

We wrześniu ubiegłego roku pisaliśmy o pierwszym sukcesie inwestorów, którzy w Stanach Zjednoczonych podjęli kroki zmierzające do egzekucji wyroku z 2013 roku. Kolejny korzystny dla p. Micula wyrok wydał z końcem lutego angielski Sąd Najwyższy. Zainteresowanych szczegółami tego wyrokami odsyłamy do Micula v Romania: rematch clause activated?

Na wyrok warto jednak spojrzeć w szerszym kontekście przyszłości arbitrażu inwestycyjnego w Europie w kontekście wyjścia Wielkiej Brytanii z UE (po zakończeniu okresu przejściowego). Może się bowiem okazać, że mimo wysiłków Komisji Europejskiej i części państw członkowskich, dostęp do wewnątrz-unijnych arbitraży inwestycyjnych nie zostanie jednak całkowicie odcięty.

niedziela, 8 marca 2020

Zmarł Javier Pérez de Cuéllar - Sekretarz Generalny ONZ w latach 1982-1991

W dniu 4 marca 2020 r., w wieku 100 lat, zmarł Javier Pérez de Cuéllar - peruwiański dyplomata, który w latach 1982-1991 pełnił funkcję Sekretarza Generalnego ONZ. 

Analizując bardzo bogaty życiorys Javiera Péreza de Cuéllara można wskazać na liczne stanowiska dyplomatyczne - m.in. ambasadora Peru w kilku państwach (w tym w Polsce), Stałego Przedstawiciela Peru przy ONZ oraz zastępcy Sekretarza Generalnego ONZ, a także polityczne - stanowisko premiera Peru. Niewątpliwie jednak najbardziej znany jest z pełnienia funkcji Sekretarza Generalnego ONZ przez dwie kadencje, tj. w l. 1982-1991. 

piątek, 6 marca 2020

Sportowy Trybunał Arbitrażowy a gwarancje EKPC - sprawa Platini p. Szwajcarii

Rozstrzygnięta przez ETPC decyzją o niedopuszczalności sprawa dotyczyła Michela Platiniego, byłego piłkarza oraz szefa UEFA i wice--szefa FIFA. ETPC rozstrzygał jego skargę dotyczącą rzetelności postępowania przed organami FIFA, a następnie przed Sportowym Trybunałem Arbitrażowym (CAS), w którym został on skazany na karę grzywny oraz zawieszony w działalności sportowej na 4 lata w związku z nieprawidłowościami finansowymi polegającymi na przyjęciu "dodatkowego" wynagrodzenia w kwocie 2 mln franków szwajcarskich.
Trybunał rozstrzygnął w sprawie kilka istotnych kwestii. Po pierwsze to, czy posiada jurysdykcję ratione personae zważywszy, że sprawa została skierowana przeciwko Szwajcarii, a CAS jest organem funkcjonującym w ramach fundacji prawa prywatnego. W tym względzie Trybunał wskazał, że z uwagi na fakt, iż prawo francuskie przewiduje możliwość zakwestionowania przed szwajcarskimi organami wymiaru sprawiedliwości orzeczeń CAS (sąd federalny) i tym samym wprowadzenia ich do krajowego porządku prawnego, może on rozstrzygać kwestię odpowiedzialności Szwajcarii.
W zakresie art. 6 Konwencji, skarżący zakwestionował niezależność organów rozstrzygających jego sprawę, biorąc pod uwagę ich finansowanie przez FIFA, a więc de facto powiązanie z podmiotem, który domagał się jego ukarania. Z uwagi na fakt, że skarżący nie podniósł jednakże takiego zarzutu przed sądem federalnym, ETPC uznał, że nie wykorzystał on dostępnych środków odwoławczych. 
Interesujące zarzuty zostały sformułowane na podstawie art. 7 Konwencji. Skarżący utrzymywał, że sądy dyscyplinarne FIFA orzekając w latach 2007 i 2011 o jego winie oparły się na dokumentach precyzujących kwestie otrzymywania dodatkowych gratyfikacji, które weszły w życie dopiero w 2012 r. Podniósł on taki zarzut przed CAS oraz przed sądem federalnym, ale nie został on uwzględniony. Zarzutu tego Trybunał nie rozpatrzył co do meritum, ponieważ uznał, że nie znajdzie zastosowania art. 7 Konwencji. W sprawie nie chodziło bowiem o "czyn zabroniony". Uzasadniając rozstrzygnięcie Trybunał wskazał, że sankcja, która została wymierzona Michelowi Platiniemu, wysokiemu funkcjonariuszowi FIFA, polegająca na zakazie sprawowania przez 4 lata funkcji w związkach sportowych została wymierzona na podstawie przepisów dyscyplinarnych organizacji oraz wymierzona przez organy sądowe tej organizacji. Były to więc środki szczególne podjęte w odniesieniu do 1. członka relatywnie małej grupy 2. osoby legitymującej się szczególnym statusem, 3. osoby poddanej szczególnym regulacjom w zakresie swojego postępowania. Gwarancje z art. 7 Konwencji nie znalazły więc zastosowania.   

czwartek, 5 marca 2020

Przed MTK ruszy śledztwo w sprawie Afganistanu

Dziś Izba Odwoławcza Międzynarodowego Trybunału Karnego zdecydowała jednogłośnie o upoważnieniu pani Prokurator do rozpoczęcia śledztwa dotyczącego zbrodni popełnionych w Afganistanie. Rozprawie przewodniczył Piotr Hofmański. Izba uznała, że Izba przygotowawcza popełniła błąd odnosząc się do kwestii interesów wymiaru sprawiedliwości w trakcie analizowania wniosku Prokurator o upoważnienie do prowadzenia postępowania w sprawie.

wtorek, 3 marca 2020

Wspomnienie o prof. Andrzeju Wasilkowskim


1 marca zmarł Profesor zwyczajny dr hab. Andrzej Wasilkowski. Profesor był synem sędzi Izby Cywilnej SN, Minister Sprawiedliwości Zofii Wasilkowskiej i profesora Jana Wasilkowskiego – Rektora UW, I Prezesa SN. Wychował się w rodzinie o silnych tradycjach lewicowych. To kształtowało Jego stosunek do człowieka, wrażliwość społeczną oraz otwartość na poglądy i gotowość do dyskusji.

Profesor był absolwentem Wydziału Prawa Uniwersytetu Warszawskiego, na którym też uzyskał stopień doktora nauk prawnych. Przez całe prawnicze życie zawodowe związany był z Instytutem Nauk Prawnych (d. Instytutem Państwa i Prawa) Polskiej Akademii Nauk. Pracując w Instytucie uzyskał stopień doktora habilitowanego i tytuły profesora nadzwyczajnego oraz profesora zwyczajnego. W latach 1991–1996 pełnił obowiązki Dyrektora Instytutu Nauk Prawnych, przez wiele lat był członkiem Rady Naukowej Instytutu, kierował w nim zakładem.
            W cieszących się najwyższą renomą naukową publikacjach podejmował pełne spektrum problemów prawa międzynarodowego publicznego. Wśród nich szczególne miejsce zajmowała problematyka organizacji międzynarodowych; jej poświęcił dysertację doktorską i rozprawę habilitacyjną, na niej skupiał się w najnowszych publikacjach. Uczestniczył i organizował życie akademickie, m.in. jako promotor i recenzent w postępowaniach awansowych. Był uczniem Sędziego Manfreda Lachsa.
            Profesor Wasilkowski przez wiele lat kierował Doradczym Komitetem Prawnym przy Ministrze Spraw Zagranicznych, był członkiem Rady Legislacyjnej oraz Rady Naukowej Instytutu Badania Prawa Sądowego.
            Jego życie zawodowe obfitowało w doświadczenia, którymi można by obdarzyć kilka osób. Był prawnikiem, ale też dziennikarzem (Pokolenie, Dookoła Świata, Życie Warszawy) i marynarzem.
            Profesor był otwarty na ludzi i ciekawy świata.
Czuję się zaszczycony przyjaźnią, którą mnie obdarzał.
Jerzy Menkes       

Zmarł prof. Andrzej Wasilkowski

Z głębokim żalem zawiadamiamy, że 1 marca 2020 roku zmarł
profesor zwyczajny dr hab. Andrzej Wasilkowski
wybitny znawca prawa międzynarodowego.

Uroczystości pogrzebowe rozpoczną się w piątek, 6 marca, o godz. 11.00 w Kościele św.
Karola Boromeusza w Warszawie przy ul. Powązkowskiej 14. 
Po mszy św. zwłoki zostaną złożone do grobu rodzinnego na Cmentarzu Powązkowskim.

Rodzinie i Bliskim składamy wyrazy najgłębszego współczucia
Zarząd Grupy Polskiej Stowarzyszenia Prawa Międzynarodowego

poniedziałek, 2 marca 2020

Projektu rewizji zasad akcesyjnych do Unii Europejskiej

Na początku lutego Komisja Europejska przedstawiła propozycję zmian w zasadach akcesyjnych do UE. Inicjatywa jest pokłosiem wcześniejszych sugestii, prezentowanych w zasadzie od początku kadencji prezydenta Macrona i realnie otwiera możliwość unijnej akcesji państw Zachodnich Bałkanów.


Słowem przypomnienia, w latach 2018 i 2019 Francja dwukrotnie zablokowała rozpoczęcie rozmów z Albanią i Macedonią Północną. W listopadzie ubiegłego roku opublikowała zaś  propozycję reform, która w dużej mierze została teraz przejęta przez KE.

Największe zmiany przedstawione przez KE dotyczą:


piątek, 28 lutego 2020

Rosyjski wywiad wojskowy odpowiedzialny za cyberatak w Gruzji

Do cyberataku doszło w dniu 28 października 2019 r. Zainfekowano m.in. strony internetowe lokalnych mediów i dwóch telewizji, prywatne strony internetowe i strony przedsiębiorców, a także stronę internetową gruzińskiego prezydenta, w sumie około 15.000 witryn. Jednocześnie, nie została zaatakowana infrastruktura krytyczna dla funkcjonowania państwa. Zamiast zainfekowanych witryn użytkownikom sieci wyświetlało się zdjęcie byłego prezydenta Gruzji Michaiła Saakaszwilego z napisem „I’ll be back”. Od razu po ataku pojawiły się spekulacje, że mogą za nim stać rosyjskie władze, czemu Moskwa natychmiast zaprzeczyła, wskazując jednak, że niezwiązani z rosyjskim rządem hakerzy mogli mieć swój udział  w cyberataku na Gruzję. 

poniedziałek, 24 lutego 2020

Początek procesu Juliana Assange w Londynie

Niespełna rok od  aresztowania Juliana Assangea w ambasadzie Ekwadoru (nasz post), oraz po odrzuceniu przez szwedzki sąd wniosku o wydanie nakazu aresztowania (posty tu i tu), w Londynie rozpoczyna się proces ws. amerykańskiego wniosku ekstradycyjnego (Le Monde, A Londres, Julian Assange face à la justice pour tenter d’échapper à une extradition aux Etats-Unis). W przypadku wydania Australijczyka do USA, Departament Sprawiedliwości ma wnieść przeciwko niemu 18 zarzutów, zagrożonych karą łączną 175 lat pobzawienia wolności (DoJ, WikiLeaks Founder Julian Assange Charged in 18-Count Superseding Indictment).

Sąd angielski nie będzie badać meritum sprawy, jednak musi ocenić, czy zarzuty wobec Assange'a są wysoce prawdopodobne. Jego pełnomocnicy będą dowodzić, że zarzuty mają charakter polityczny a nie prawny, co mogłoby stanowić przeszkodę w ekstradycji. Ponadto można się spodziewać argumentów dotyczących gwarancji  rzetelnego procesu w Stanach Zjednoczonych i złego stanu zdrowia aresztowanego. Proces zapewne potrwa kilka lat.

niedziela, 23 lutego 2020

Guest post: Zrównoważony rozwój w umowach handlowych Unii Europejskiej

Niedawno zatwierdzona przez Parlament Europejski Umowa o wolnym handlu (FTA) z Wietnamem może być dobrym przyczynkiem do rozważań nad skutecznością rozwiązań wprowadzanych przez UE celem realizacji zrównoważonego rozwoju poprzez swoją politykę handlową (zob. post na PPM).

Zrównoważony rozwój najłatwiej jest zdefiniować jako ideę mówiącą, że w kształtowaniu polityki powinniśmy jako społeczeństwo uwzględniać nie tylko potrzeby naszej generacji, ale również przyszłych pokoleń. Początkowo zrównoważony rozwój wiązał się głównie z ochroną środowiska oraz kontrolą eksploatacji zasobów nieodnawialnych, z czasem jednak jego zakres oddziaływania znacznie się poszerzył i uwzględnia również takie zagadnienia jak równość między państwami czy sprawiedliwość społeczna. Obecnie polityka UE dot. zrównoważonego rozwoju składa się z trzech filarów: ekonomicznego, ekologicznego i społecznego. Można zatem powiedzieć, że koncepcja ta zmierza do uzgodnienia rozwoju gospodarczego z wartościami nieekonomicznymi. Najbardziej imponująca dotychczas próba realizacji tych założeń przez społeczność międzynarodową ma miejsce poprzez Agendę ONZ 2030, tj. rezolucję Zgromadzenia Ogólnego A/RES/70/1. Określone przez nią cele SDG stanowią wytyczną dla państw. Oczywiście akt, tak jak większość rezolucji ZO, jest prawnie niewiążący, ukierunkowuje jednak w stronę mierzalnych założeń i kształtuje strukturę organizacyjną poprzez ONZ.

sobota, 22 lutego 2020

USA rozszerzają zakres sankcji gospodarczych wobec Iranu

Stany Zjednoczone postanowiły ostatecznie pokazać Iranowi oraz pozostałym stronom nuklearnego porozumienia z Iranem (nasz post nt. JCPOA) co sądzę o wysiłkach obejścia ich decyzji o jednostronnym zerwaniu współpracy i przyjęciu szerokich sankcji gospodarczych (post tutaj) a także o niedawnej europejskiej próbie wszczęcia procedury spornej na podstawie JCPOA (nasz post). 10 stycznia istotnemu rozszerzeniu uległ amerykański reżim sanckji pierwotnych i wtórnych.

piątek, 21 lutego 2020

Sprawa al Hassana dopuszczalna przed MTK

18 lutego Izba Odwoławcza potwierdziła dopuszczalność wykonywania jurysdykcji przez trybunał w sprawie Al Hassana Ag Abdoula Aziza Ag Mohameda Ag Mahmouda (o którym pisaliśmy na przykład tu), tym samym potwierdzając decyzję Izby Przygotowawczej z września zeszłego roku. 

Al Hassan jest oskarżony o zbrodnie popełnione w Timbuktu obejmujące zarówno zbrodnie przeciwko ludzkości włączając w to tortury, zgwałcenia, niewolnictwo seksualne i inne niehumanitarne akty, jak przymusowe zawieranie małżeństw i prześladowania, oraz oskarża się go o popełnienie zbrodni wojennych. Zbrodnie te dotyczą tortur, niehumanitarnego i okrutnego traktowania, wydawania wyroków pozasądowych, zgwałceń, przymusowych małżeństw, a także niszczenia mauzoleów i budowli historycznych. 

czwartek, 20 lutego 2020

Kolejne zwycięstwo Jukosu w 15 letniej batalii sądowej przeciwko Rosji

Holenderski sąd apelacyjny uchylił wyrok sądu niższej instancji, który w 2016 r. orzekł o nieważności wyroku Stałego Trybunału Arbitrażowego z 2014 r. ze względu na brak jurysdykcji w sprawie (WSJ, Dutch Court ReinstatesOrder for Russia to Pay $50 Billion to Yukos Shareholders, CNBC, Update 2 Dutch appeals court reinstates $50 billion award for Yukos shareholders). W 2016 r. sędziowie uznali, że brak ratyfikacji przez Rosję Traktatu Karty Energetycznej – na podstawie którego wszczęto postępowanie arbitrażowe – uniemożliwia uznanie wyroku. Skutkiem wyroku apelacyjnego jest przywrócenie mocy prawnej wyroku trybunału arbitrażowego. Praktyczną konsekwencją może być egzekucja przeciwko Rosji 50 mld USD tj. najwyższego odszkodowania zasądzonego kiedykolwiek w arbitrażu międzynarodowym.

środa, 19 lutego 2020

Seszele przystąpiły do Konwencji nowojorskiej 1958

'Z początkiem miesiąca do Konwencji nowojorskiej o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych przystąpiły Seszele. Tym samym państwo to w maju b.r. stanie się 162. stroną konwencji po niedawnym przystąpieniu Malediwów i Papui Nowej Gwinei.

Seszele złożyły dwa zastrzeżenia do Konwencji: stosowania na zasadzie wzajemności (tj. w odniesieniu do wyroków wydanych na terytorium innego państwa-strony) oraz handlowe (tj. Konwencja będzie miała zastosowanie tylko do wyroków w sprawach handlowych w krajowym rozumieniu tego pojęcia).

piątek, 14 lutego 2020

Plan prezydenta Trumpa dla Bliskiego Wschodu

W czasie wizyty w Białym Domu izraelskiego premiera Benjamina Netanyahu, prezydent Donald Trump przedstawił swój plan zaprowadzenia pokoju na Bliskim Wschodzie pod nazwą „Peace to Prosperity. A Vision to Improve the Lives of the Palestinian and Israeli People”.

Prezydent Trump obiecywał przedstawienie wizji pokoju dla Bliskiego Wschodu już w czasie kampanii wyborczej. W połowie 2019 r. została opublikowana część planu dotycząca gospodarki, zaś na część polityczną trzeba było poczekać do teraz. Za całością stoi zięć Donalda Trumpa, Jared Kushner.

Plan przedstawiany jest przez Biały Dom jako „odważna wizja pokoju” oraz „najpoważniejszy, najbardziej realistyczny i najbardziej szczegółowy plan, jaki kiedykolwiek został przedstawiony”. Amerykańska administracja chwali się również, że plan został zaakceptowany zarówno przez izraelski rząd, jak i przez opozycję Netanyahu.

czwartek, 13 lutego 2020

PE zatwierdza Umowy UE-Wietnam o wolnym handlu i o ochronie inwestycji

12 lutego 2020 Parlament Europejski większością głosów 401:192:40 wyraził zgodę na zawarcie Umowy o wolnym handlu (FTA) między Unią Europejską a Wietnamem (dokumenty dostępne tutaj). Słowami samego Parlamentu jest to "najnowocześniejsza i najbardziej ambitna umowa kiedykolwiek zawarta między UE a krajem rozwijającym się". Parlamentarzyści poparli także zawarcie Międzyregionalnej umowy o ochronie inwestycji (BIT). Ten traktat zostanie teraz poddany procedurom ratyfikacyjnym w państwach członkowskich.

Znalezione obrazy dla zapytania: eu vietnam fta

Wietnam jest drugim po Singapurze największym partnerem handlowym Unii z obszaru ASEAN. Jest też drugim państwem ASEAN z którym takie traktaty zostały podpisane. Unijno-singapurskie traktaty o wolnym handlu (EUSFTA), ochronie inwestycji (EUSIPA) oraz partnerstwie i współpracy gospodarczej (ESPCA) podpisano w lutym 2019 (zob. nasz komentarz).

środa, 12 lutego 2020

Próby ratowania systemu rozstrzygania sporów Światowej Organizacji Handlu

Tak jak już wspominaliśmy na naszym blogu (zob. nasz post tu) system rozstrzygania sporów działający w ramach Światowej Organizacji Handlu (WTO) został, na skutek działań Stanów Zjednoczonych, częściowo sparaliżowany. W grudniu 2019 r. upłynął bowiem okres kadencji dwóch członków Organu Odwoławczego (AB), w efekcie czego jedyną osobą jaką pozostała w jego składzie jest sędzia Hong Zhao (Chiny). Brak możliwości uformowania 3-osobowego składu spowodował, że AB nie może rozpatrzyć żadnych nowych apelacji. W konsekwencji strona sporu niezadowolona z jego rozstrzygnięcia w pierwszej instancji otrzymała de facto prawo weta – wystarczy bowiem, że złoży odwołanie by zablokować „uprawomocnienie się” raportu.

wtorek, 11 lutego 2020

Czy Al-Bashir stanie w końcu przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym?

Reuters poinformował właśnie, że obecny rząd Sudanu i grupy rebeliantów zgodziły się w czasie rozmów pokojowych w Dżubie na pojawienie się przed MTK tych, których wydania on żąda na podstawie wydanych nakazów aresztowania. Nie wskazano o kogo dokładnie chodzi, ani czy "pojawienie" się oznacza wydanie w rozumieniu Statutu Rzymskiego, natomiast w praktyce może to oznaczać przekazanie do Hagi byłego prezydenta Sudanu Al-Bashira, którego jeszcze niedawno chciano osądzić w Sudanie (pisaliśmy o tym na przykład tu). Nie jest to wykluczone, gdyż w Sudanie przedstawiono mu inne zarzuty niż te, które wymieniono w dwóch wydanych przez MTK nakazach aresztowania. W sprawie Al-Bashira mogą się więc toczyć równoległe procesy - przed sądem krajowym i międzynarodowym.

Informacje z Reuters tu. Więcej także tu.

Warto przypomnieć, że niezrealizowane "sudańskie" nakazy aresztowania wydane przez MTK obejmują jeszcze Abdela Raheema Muhammada Husseina (zobacz nasz wpis tu) oraz Ahmada Muhammada Haruna ("Ahmad Harun") i Alego Muhammada Ali Abd-Al-Rahmana.

poniedziałek, 10 lutego 2020

Seminarium w Łodzi (12.02.2020): „Konsekwencje wyroku TSUE z 19.11.2019 r. (w sprawie Izby Dyscyplinarnej SN i KRS), uchwały połączonych Izb SN i postępowań przed TK”


ZAPROSZENIE

Katedra Europejskiego Prawa Konstytucyjnego UŁ
zaprasza na otwarte seminarium naukowe: 

„Konsekwencje wyroku TSUE z 19.11.2019 r. (w sprawie Izby Dyscyplinarnej SN i KRS), uchwały połączonych Izb SN
i postępowań przed TK”

Termin i miejsce: 12.02.2020 r., godz. 16.00 – 19.30, sala Rady Wydziału Prawa i Administracji UŁ
(ul. Kopcińskiego 8/12, Łódź, Bud. A poziom 0; przy dużym zainteresowaniu seminarium zostanie przeniesione do Auli Fioletowej)



Plan seminarium:
Cz. I.

1. Zagadnienia wprowadzające – prof. dr hab. Anna Wyrozumska, UŁ
2. Wyrok TSUE z 19.11.2019 r. (C-585/18 i in.), wyrok SN z 5.12.2019 r. (III PO 7/18) w sprawie KRS i Izby Dyscyplinarnej SN oraz uchwała połączonych Izb SN z 23.01.2020 r. – dr Marcin Górski, UŁ
3. Tzw. ustawa kagańcowa w perspektywie prawa międzynarodowego i prawa UE – prof. dr hab. Władysław Czapliński, INP PAN
4. Postępowania przed TK dotyczące ustroju sądów – prof. UŁ dr hab. Anna Rakowska-Trela

Przerwa

Cz. II.

Panel nt. konsekwencji omówionych w części pierwszej orzeczeń i postępowań dla czynności sędziów i pełnomocników zawodowych – moderator: prof. UŁ dr hab. J. Skrzydło, z udziałem SSA Wiesławy Kuberskiej, SSO Ewy Maciejewskiej, prof. UŁ dra hab. SSN Dariusza Świeckiego (TBC), prof. UŁ dr hab. SNSA Bartosza Wojciechowskiego

Celem seminarium jest próba udzielenia odpowiedzi na pytanie o konsekwencje aktualnej sytuacji prawnej dla czynności sędziów, prokuratorów i pełnomocników zawodowych.

Do aktywnego udziału w seminarium, w tym do zadawania pytań i prezentacji własnych stanowisk, zapraszamy w szczególności akademików prawa, sędziów, prokuratorów, adwokatów i radców prawnych, a także studentów WPiA UŁ. Udział w seminarium jest bezpłatny.
Ewentualne pytania prosimy adresować na: mgorski@wpia.uni.lodz.pl.

W imieniu organizatorów:
Prof. dr hab. Anna Wyrozumska
Kierownik Katedry Europejskiego Prawa Konstytucyjnego UŁ