Polska ratyfikuje Konwencję ONZ o wymuszonych zaginięciach

Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało, że Polska ratyfikuje Konwencję ONZ o wymuszonych zaginięciach (International Convention for the Protection of All Persons from Enforced Disappearance). Konwencja została podpisana przez Polskę w 2013.

Uchwalona w 2010 r. konwencja jest najważniejszym traktatem międzynarodowym regulującym obowiązki państw w zakresie przeciwdziałania wymuszonym zaginięciom. Są to sytuacje takie jak aresztowanie, zatrzymanie, uprowadzenie lub jakakolwiek inna forma pozbawienia wolności przez funkcjonariuszy państwa lub przez osoby lub grupy osób działające z upoważnienia, wsparcia lub przyzwolenia państwa, po których następuje odmowa potwierdzenia pozbawienia wolności lub zatajenie losu lub miejsca pobytu osoby zaginionej, co stawia taką osobę poza ochroną prawa (art. 2 konwencji).

Konwencja jest jednym z traktatów tworzących "rdzeń" umów międzynarodowych z zakresu praw człowieka przyjętych pod auspicjami ONZ. Polska jest stroną większości z nich, ale nie wszystkich. Z chwilą ratyfikacji Konwencji o wymuszonych zaginięciach jedynym "tematycznym" traktatem, którego nie ratyfikowała, a nie podpisała Polska pozostanie Międzynarodowa konwencja o ochronie praw wszystkich pracowników migrujących i członków ich rodzin. Posiadamy natomiast poważne zaległości jeśli chodzi o ratyfikację protokołów fakultatywnych przyznających organom traktatowym kompetencje do rozpatrywania skarg indywidualnych oraz prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Oznacza to, że wszczęcie tego typu procedur przeciwko Polsce nie jest możliwe w przypadku podejrzenia naruszenia Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych, Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych oraz Konwencji o prawach dziecka.

Uwagi Komitetu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych w sprawie Polski

W zeszłym tygodniu zakończyła się w Genewie sesja Komitetu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych, organu monitorującego realizację Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych. W czasie sesji Komitet rozpatrzył VII sprawozdanie okresowe rządu polskiego, które zostało złożone w 2021 r. Komitet zapoznał się także z informacjami przedstawionymi przez organizacje pozarządowe, w tym m.in. Amnesty International, Fundację Helsińską i Stowarzyszenie Interwencji Prawnej. Z wszystkimi dokumentami z procesu sprawozdawczego można zapoznać się w tym miejscu.

W uchwalonych uwagach końcowych (concluding observations) Komitet zawarł główne spostrzeżenia i rekomendacje dotyczące stanu przestrzegania praw gospodarczych, socjalnych i kulturalnych w Polsce, takich jak prawo do godnych warunków pracy, zabezpieczenia społecznego czy prawo do zdrowia. W tym miejscu warto wymienić rekomendacje, które zostały objęte procedurą follow-up. Oznacza to, że rząd powinien potraktować je priorytetowo, bowiem w ciągu 24 miesięcy ma obowiązek przedstawić Komitetowi informację o działaniach podjętych na rzecz ich wdrożenia. Są to zalecenia:

- uchwalenia ustawy o związkach partnerskich w celu zapewnienia parom tej samej płci takich samych praw jak parom heteroseksualnym, w tym praw rodzicielskich i prawnego uznania ich dzieci;

- dekryminalizacji aborcji;

- podjęcia wszelkich niezbędnych środków w celu złagodzenia niedoboru nauczycieli, w tym rozważenie podniesienia wynagrodzeń nauczycieli, a także oferowanie odpowiednich zachęt dla nauczycieli do pozostania w zawodzie.

Jak widać wskazane rekomendacje Komitetu dotyczą palących problemów społecznych, a także w dużej mierze odnoszą się do problematyki równości i niedyskryminacji. Warto zauważyć, że materii tej dotyczy także wiele innych zaleceń, takich jak m.in. uchwalenia kompleksowej ustawy antydyskryminacyjnej zapewniającej pełną ochronę przed dyskryminacją ze względu na jakąkolwiek cechę prawnie chronioną, włączając w to orientację seksualną i tożsamość płciową; walki z luką płacową w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn, m.in. poprzez zrewidowanie polityki społecznej i podatkowej czy też zwiększenia wysiłków na rzecz przeciwdziałania molestowaniu seksualnemu w miejscu pracy.

Związki osób tej samej płci: przełomowy wyrok ETPCz w sprawie Polski

 

12 grudnia br. Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPCz) wydał wyrok w sprawie Przybyszewska i inni p. Polsce. Jest to długo oczekiwane rozstrzygnięcie, które potwierdza że na Polsce ciąży obowiązek zapewnienia ram prawnych i ochrony prawnej dla związków osób tej samej płci (szerzej nt. dorobku międzynarodowego w tej materii – zobacz na naszym blogu tu).

Skarga została wniesiona przez pięć par jednopłciowych żyjących w stabilnych związkach. Zdaniem skarżących brak jakiejkolwiek formy uznania przez prawo polskie związków jednopłciowych naruszał ich prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego zawarte w art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (EKPCz), a także stanowił przejaw dyskryminacji ze względu na orientację seksualną (art. 14 w powiązaniu z art. 8 EKPCz). 

Treść wyroku nie zawiera niespodzianek i stanowi kontynuację linii orzeczniczej ETPCz potwierdzonej w tym roku przez Wielką Izbę w wyroku Fedotova i inni p. Rosji. ETPCz zauważył, że „ochrona rodziny w tradycyjnym rozumieniu jest co do zasady uzasadnioną przyczyną, która może uzasadniać odmienne traktowanie ze względu na orientację seksualną (…). Cel ten jest jednak raczej abstrakcyjny i do jego realizacji można zastosować szeroką gamę konkretnych środków. Co więcej, pojęcie rodziny z konieczności ewoluuje, jak pokazują zmiany, jakim ono przeszło od czasu przyjęcia Konwencji (…). Trybunał orzekł już, że nie ma podstaw do uznania, że przyznanie prawnego uznania i ochrony parom tej samej płci pozostającym w stabilnym i zaangażowanym związku mogłoby samo w sobie zaszkodzić rodzinom utworzonym w tradycyjny sposób lub zagrozić ich przyszłości lub integralności. W istocie uznanie par osób tej samej płci w żaden sposób nie uniemożliwia parom odmiennej płci zawarcia małżeństwa lub założenia rodziny odpowiadającej ich koncepcji tego pojęcia. Mówiąc szerzej, zabezpieczenie praw par tej samej płci nie oznacza samo w sobie osłabienia praw przysługujących innym osobom lub innym parom (…). Argumenty te nie mogą zatem uzasadniać braku jakiejkolwiek formy prawnego uznania i ochrony par osób tej samej płci w niniejszej sprawie” (Przybyszewska i inni p. Polsce, par. 120).

Zdaniem ETPCz państwa-strony dysponują szerokim marginesem uznania co do wyboru formy prawnej dla uregulowania związków tej samej płci, a EKPCz w żaden sposób nie nakłada obowiązku by forma ta miała charakter małżeństwa. Obowiązkiem państwa jest natomiast zagwarantowanie parom tej samej płci odpowiedniej ochrony prawnej, tj. takiej która zapewnia praktyczną i skuteczną realizację praw zawartych w Konwencji. W tym kontekście ETPCz odesłał do swojego dorobku orzeczniczego odnoszącego się zarówno do materialnych (alimenty, podatki, dziedziczenie) jak i moralnych aspektów (prawa i obowiązki w zakresie wzajemnej pomocy), które są integralną częścią życia każdej pary, w tym tworzonej przez osoby tej samej płci.

 Podobnie jak w sprawie Fedotova i inni p. Rosji, ETPCz uznał, że z uwagi na stwierdzenie naruszenia art. 8 EKPCz, nie ma potrzeby rozpatrywania jego naruszenia w powiązaniu z art. 14 EKPCz, co może budzić pewien niedosyt z uwagi na ewidentnie dyskryminacyjny kontekst sprawy. Wydaje się natomiast, że kwestia ta została wystarczająco uwypuklona w wyroku, w którym Trybunał, przypomniał na kanwie swojego wcześniejszego orzecznictwa że „zgodnie z Artykułem 14 Konwencji, tradycje, stereotypy i postawy społeczne panujące w danym kraju nie mogą same w sobie być uważane za wystarczające uzasadnienie odmiennego traktowania ze względu na orientację seksualną (…), [a] rzekomo negatywne, a nawet wrogie podejście heteroseksualnej większości nie może być sprzeczne z interesem skarżących, jakim jest odpowiednie uznanie i ochrona ich związków przez prawo” (par. 118).

Sprawa została rozstrzygnięta proporcją sześciu głosów do jednego. Zdanie odrębne zgłosił sędzia Wojtyczek.

 Podsumowując: choć wydanie wyroku tej treści w sprawie Polski było jedynie kwestią czasu, fakt że zbiegł się on ze zmianą rządu niewątpliwie dodaje mu rangi symbolicznej. Uregulowanie związków osób tej samej płci to jedna z najbardziej oczekiwanych zmian społecznych, a wyrok ETPCz stanowi dodatkowy bodziec i presję by ustawa o związkach partnerskich została uchwalona jak najszybciej. Warto przypomnieć, że właśnie minęło 20 lat od pierwszej próby uchwalenia takiej regulacji (tzw. projekt prof. Marii Szyszkowskiej), a zaniedbania w tej materii obciążają wszystkie kolejne rządy.