Elżbieta Mikos-Skuza wybrana na kolejną kadencję do Międzynarodowej Komisji dla Ustalania Faktów

19 listopada 2021 r. dr Elżbieta Mikos-Skuza została ponownie wybrana na członkinię Międzynarodowej Komisji ds. Ustalania Faktów działającej na podstawie art. 90 Pierwszego protokołu dodatkowego do konwencji genewskich z 1949 r. (zobacz tutaj oraz tutaj). Jej kolejna kadencja będzie więc trwała od 2022 do 2027 r.

Wybory organizowała Szwajcaria jako depozytariusz protokołu dodatkowego, a mogli w nich głosować przedstawiciele 76 państw, które obecnie uznają kompetencje komisji,

Dr Mikos-Skuza (która jest członkinią Komisji od 2001 r.) uzyskała fantastyczny wynik, gdyż za jej kandydaturą zagłosowało 54 państw z 58 głosujących. 

Wśród innych wybranych osób znaleźli się:

RACHID BELHADJ (Algieria)

HOLGER FEDERICO MARTINSEN (Argentyna)

VAIOS KOUTROULIS (Belgia)

ALFREDO LABBÉ (Chile)

DYANNE MARENCO GONZALEZ (Kostaryka)

THILO MARAUHN (Niemcy)

TATIANA EDDIE RAZAFINDRAVAO (Madagaskar)

SUKHBOLD SUKHEE (Mongolia)

ELŻBIETA MIKOS-SKUZA (Polska)

MATEUS KOWALSKI (Portugalia)

NOOR IBRAHIM AL-SADA (Katar)

KATARÍNA ŠMIGOVÁ (Słowacja)

ÅSA MOLDE (Szwecja)

MOHAMED AL KAMALI (Zjednoczone Emiraty Arabskie)

ROBIN MCNEILL LOVE (Zjednoczone Królestwo)

Warto pamiętać, że Komisja składa się z ekspertów zarówno z zakresu prawa, medycyny, wojskowości, kryminalistyki, gdyż jej zadaniem jest ustalanie faktów dotyczących potencjalnego naruszenia prawa konfliktów zbrojnych. Dotychczas komisja została  wykorzystana tylko w związku z prośbą wystosowaną przez OBWE w sprawie zbadania jednego z incydentów podczas konfliktu na Ukrainie. W wielu innych sytuacjach (np. konflikt w Afganistanie, Kolumbii a obecnie w Etiopii) kwestia użycia komisji była dyskutowana, ale państwa nadal są niezwykle niechętne do wykorzystania komisji. Obiektywna analiza faktów i poufne wskazówki co do poprawy implementacji międzynarodowego prawa humanitarnego nie są więc wysoko cenione przez państwa ze szkodą dla ich obywateli.

Pierwsza misja Międzynarodowej (Humanitarnej) Komisji ds. Ustalania Faktów

Międzynarodowa Komisja ds. Ustalania Faktów (o której pisaliśmy ostatnio w kontekście wyboru dr Elżbiety Mikos-Skuzy na pierwszą wiceprzewodniczącą, zobacz tutaj), a której przez lata państwa nie zdecydowały się uruchomić w celu zbadania danych naruszeń międzynarodowego prawa humanitarnego (ostatnio głośno było o możliwości zaangażowania komisji w zbadanie incydentu w postaci zbombardowania szpitala Lekarzy bez Granic w Kunduz w Afganistanie, co jednak zostało zablokowane przez USA, zob. o sprawie tutaj) w końcu doczekała się pierwszej misji.

Komisja została poproszona przez OBWE o wykonanie niezależnego technicznego kryminalistycznego badania w związku z incydentem z 23.04.2017, do którego doszło w Pryshyb, a w wyniku którego zginął paramedyk a zranieni zostali członkowie Specjalnej Misji Monitorującej na Ukrainie. Celem misji ma być ustalenie faktów (przypomnijmy komisja nie jest organem sądowym czy śledczym) i ocena incydentu w świetle międzynarodowego prawa humanitarnego. Kwestie ewentualnej odpowiedzialności karnej czy odpowiedzialności państwa za eksplozję nie znajduje się w zakresie planowanych prac komisji.

Wiadomo już, że komisja tak bardzo dba o swój wizerunek bezstronnego organu, że zdecydowała, iż w misji nie weźmie udziału żaden europejski członek Komisji. I zgodnie z zasadami komisji, całe postępowanie, jak i końcowy raport nie będą miały charakteru jawnego, a ów raport będzie przekazany przez komisję wyłącznie Sekretarzowi Generalnemu OBWE. Zapewne więc w najbliższym czasie (rozumianym dość szeroko) o misji niewiele się dowiemy, oprócz informacji o jej istnieniu, która możemy znaleźć tutaj. 

Niemniej jednak uruchomienie komisji przez OBWE daje nadzieję, że również inne organizacje (w szczególności ONZ) zacznie sięgać do potencjału komisji, by badać różne incydenty, do których dochodzi w czasie konfliktu zbrojnego.

Dr Elżbieta Mikos-Skuza pierwszą wiceprzewodniczącą Międzynarodowej Komisji ds. Ustalania Faktów

Miło nam poinformować, że dr Elżbieta Mikos-Skuza na spotkaniu członków Międzynarodowej Komisji ds. Ustalania Faktów (utworzonej w 1991 r. na podstawie art. 90 Pierwszego protokołu dodatkowego do konwencji genewskich z 1949 r., a dotyczącego międzynarodowych konfliktów zbrojnych), które miało miejsce w dniach 20-22.02.2017 r., została wybrana na Pierwszą Wiceprzewodniczącą Komisji. Przewodniczącym został natomiast prof. Thilo Marauhn z Niemiec (zobacz tutaj).

Międzynarodowa Komisja ds. Ustalania Faktów jest organem powołanym w celu służenia stronom konfliktu (również o charakterze niemiędzynarodowym) w wyjaśnianiu okoliczności nadużyć międzynarodowego prawa humanitarnego tj. ustaleniu faktów, przyczyn nadużyć i zaleceń co do ich uniknięcia w przyszłości. W jej skład wchodzą zarówno prawnicy, jak i lekarze, specjaliści wojskowi czy psycholodzy. Prace Komisji mogą być uruchomione jedynie za zgodą wszystkich stron konfliktu, to tłumaczy, dlaczego Komisja jeszcze nigdy nie została zaangażowana. Stąd też wiele mówiące określenie dla komisji "śpiąca królewna" - bo narzędzie doskonałe w teorii, ale nigdy nie zastosowane w praktyce.