Pierwszy taki wyrok TSUE: decyzja organów krajowych o zawieszeniu w obowiązkach Prezesa Banku Centralnego Łotwy jest nieważna

Rozstrzygając połączone sprawy C-202/18 Ilmars Rimševičs przeciwko Łotwie i C-238/18 EBC przeciwko Łotwie Trybunał Sprawiedliwości UE po raz pierwszy w swojej historii miał okazję skorzystać z kompetencji do rozpatrywania skarg na decyzje o zwolnieniu z urzędu prezesów banków centralnych państw członkowskich. Kompetencję tę określa art. 14.2 akapit drugi Statutu Europejskiego Systemu Banków Centralnych i Europejskiego Banku Centralnego (Protokół nr 4 do TUE). 

W lutym 2018 r. łotewski urząd antykorupcyjny w ramach dochodzenia prowadzonego przeciwko prezesowi Banku Centralnego Łotwy (Latvijas Banka) Ilmarsowi Rimševičsowi, a dotyczącego korupcji i płatnej protekcji, zastosował kilka środków zabezpieczających. Obejmowały one przede wszystkim zakaz wykonywania przezeń obowiązków prezesa Banku Centralnego, obowiązek złożenia poręczenia majątkowego i zakaz opuszczania kraju bez zezwolenia. Ta decyzja została zaskarżona do Trybunału Sprawiedliwości przez samego zainteresowanego oraz przez właściwy organ EBC. 

ETS: Komisja Europejska nie może zastępować Trybunału

Interesujące orzeczenie wydał w ubiegłym tygodniu (14 stycznia 2014 r.) unijny Trybunał Sprawiedliwości. W sprawie C‑292/11 P Komisja przeciwko Portugalii Trybunał podtrzymał wyrok Sądu z 2011 r. (sprawa T-33/09 Portugalia przeciwko Komisji) i potwierdził, że Komisja Europejska, w zakresie przysługujących jej kompetencji do egzekwowania nałożonej na państwo członkowskie kary pieniężnej, nie może oceniać zgodności z prawem UE przepisów krajowych, które nie były wcześniej zbadane przez Trybunał.

Cała historia zaczęła się w 2004 r., kiedy TS wyrokiem z 10 października stwierdził, że Portugalia, utrzymując w dziedzinie zamówień publicznych przepisy uzależniające uzyskanie odszkodowania przez osobę, która poniosła szkodę w wyniku naruszenia prawa Unii, od udowodnienia winy lub umyślnego działania, naruszyła swoje zobowiązania unijne, nie zapewniając właściwej transpozycji dyrektywy Rady 89/665/EWG w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do stosowania procedur odwoławczych w zakresie udzielania zamówień publicznych na dostawy i roboty budowlane (sprawa C-275/03 Komisja przeciwko Portugalii). Portugalia nie zastosowała się do tego wyroku i nie uchyliła zakwestionowanych przepisów w terminie wyznaczonym przez Komisję. Wobec tego KE w 2006 r. wniosła nową skargę, w której zażądała zasądzenia okresowej kary pieniężnej. 10 stycznia 2008 r. Trybunał orzekł, że Portugalia nie zastosowała się do jego wyroku z 2004 r. i nałożył na nią karę pieniężną w wysokości 19 392 EUR za każdy dzień opóźnienia w podjęciu środków niezbędnych dla wykonania się do pierwszego wyroku od dnia wydania drugiego wyroku. Zapewne przewidując rozstrzygnięcie TS, aby zminimalizować straty, władze portugalskie przyjęły 31 grudnia 2007 r.ustawę (nr 67/2007) uchylającą sporne przepisy krajowe i ustanawiającą nowe zasady w tym zakresie. Ustawa weszła w życie 30 stycznia 2008 r. Jednak Komisja uznała ją za to niewystarczającą dla prawidłowego i całkowitego wykonania wyroku z 2004 r. Aby uniknąć przedłużania sporu, Portugalia przyjęła więc ustawę nr 31/2008 zmieniająca ustawę nr 67/2007, która weszła w życie 18 lipca 2008 r. pomimo iż uważała, że ustawa nr 67/2007 zawierała wszelkie środki zapewniające pełne wykonanie wyroku z 2004 r.