Powództwo ws. pogwałcenia praw człowieka przez psychologów tortur CIA dopuszczone przez sąd

Za Law Professors z pewnym opóźnieniem chcieliśmy czytelnikom PPM zwrócić uwagę na ostatni przełom w toczącym się przed amerykańskich wymiarem sprawiedliwości precedensowym postępowaniu przeciwko dwóm zleceniobiorcom Centralnej Agencji Wywiadowczej na opracowanie metod tortur. Powód w sprawie, Amerykańska Unia Wolności Obywatelskich UCLA, drugi raz zdołał przekonać sąd do odrzucenia zarzutów jurysdykcyjnych i proceduralnych w postępowaniu w interesie zagranicznych podmiotów poddanych nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu w ramach amerykańskiej „wojny z terroryzmem”.

Postępowanie wszczęto w 2015 r. w imieniu trzech osób przetrzymywanych przez CIA: Suleiman Abdullah Salima, Mohamed Ahmed Ben Souda i Gul Rahmana (ten ostatni zmarł w ośrodku odosobnienia). Zostali oni poddani „eksperymentalnemu programowi tortur stworzonemu, wdrożonemu i osobiście nadzorowanemu” przez dwóch pozwanych psychologów pracujących na zlecenie CIA. Powództwo wniesiono na podstawie Alien Tort Statute (ATS) oraz Military Commissions Act (MCA), na mocy którego sądy krajowe uzyskały jurysdykcję do badania powództw odszkodowawczych w związku z pogwałceniem prawnomiędzynarodowych praw kombatantów z państw trzecich.

Wyrok w sprawie Daimler AG v. Barbara Bauman et al

14 stycznia b.r. Sąd Najwyższy USA wydał wyrok w obszernie opisywanym przez nas sporze Daimler AG v. Barbara Bauman et al (zobacz post tutaj). Zgodnie z przytoczonymi ocenami zachowań sędziów SN oraz zgodnie z domniemaniem braku eksterytorialności stosowania Ustawy o roszczeniach cudzoziemców z tytułu deliktu (Alien Tort Statute, ATS) w myśl rozstrzygnięcia w sprawie Kiobel (o której pisaliśmy tu), Sąd stwierdził, że pozwana spółka nie miała dostatecznie bliskich relacji ze stanem Kalifornia, aby móc względem niej zastosować tzw. kalifornijski long-arm statute (Code of Civil Procedure, section 410.10). 

Mimo że przeciwko możliwości sprawowania jurysdykcji w sprawie opowiedziała się również, poprzednio cytowana, sędzia Sotomayor, uzasadnienie decyzji przez Sąd zostało przez nią ostro skrytykowane. Nawiązując do sprawy Kiobel, Sotomayor uznała, że jurysdykcja argentyńska wydaje się właściwsza w sprawie między zagranicznym powodem i zagranicznym pozwanym dotyczącej postępowania w państwie trzecim (IntLaw Grrls, In transnational human rights suit, Supreme Court shortens long arm of states).

U.S. Supreme Court najpewniej ponownie odmówi eksterytorialnego stosowania ATS

Po kwietniowym rozstrzygnięciu w sprawie Kiobel, które odbiło się głośnym echem w społeczności międzynarodowców (zob. nasz post tutaj; zobacz także post dotyczący wyroku francuskiego Sądu Apelacyjnego w Wersalu w sprawie Alstom i Veolia), sędziowie amerykańskiego Sądu Najwyższego kolejny raz rozstrzygają wątpliwości dotyczące możliwości egzekwowania odpowiedzialności prawnej w Stanach Zjednoczonych wobec spółki matki w związku z oskarżaniami o naruszenia praw człowieka przez spółkę zależną w państwie trzecim. Dziś odbyła się faza ustna postępowania (zob. stenogram z posiedzenia sądu), a zachowanie sędziów miało jednoznacznie sugerować, że jeżeli postępowanie w ogóle nie zakończy się już teraz po myśli Daimlera AG, to poszkodowani mogą co najwyżej mieć nadzieję, na odesłanie sprawy do ponownego rozpatrzenia (tak: Lyle Denniston, SCOTUS Blog).

W trakcie rozprawy miała wręcz miejsce następująca wymiana zdań: 
- Mr. Dupree: (...)Even if this Court were to remand the decision of the Second Circuit which... 
- Justice Sotomayor: Do you really care how we do it? Given that so many issues have not been adequately briefed, conceded when they are obviously fallacious and unsupportable, why don't we just say simply exercise of jurisdiction is unreasonable in this case?
- Mr. Dupree: Well, Justice Sotomayor...
- Justice Sotomayor: (...)Do you care how you win?

***

U.S. Supreme Court: odpowiedzialność prawna spółek a eksterytorialne stosowanie Alien Tort Statute

W sprawie Kiobel et al. v. Royal Dutch Petroleum Co. et al. Sąd Najwyższy USA orzekł, że ani dyspozycje Ustawy o roszczeniach cudzoziemców z tytułu deliktu (Alien Tort Statute, ATS) ani okoliczności jej przyjęcia - w szczególności trzy przestępstwa prawa międzynarodowego z myślą o których ustawę uchwalono - nie uzasadniają podważenia domniemania braku eksterytorialności stosowania ATS. 

Powodowie zarzucili holenderskim, brytyjskim i nigeryjskim spółkom naftowym zachęcanie do i pomoc  w naruszających prawo międzynarodowe działaniach rządu Nigerii podjętych wobec protestujących przeciwko wydobyciu ropy w regionie Ogoni (nt. nigeryjskiego sektora naftowego zob. np. artykuły "GW" Shell dzieli i rządzi w Nigerii, czy Nigeria. Raport ONZ ujawnia skalę zanieczyszczenia delty Nigru).  

Amerykański Sąd Najwyższy w przeszłości uznawał już odpowiedzialność korporacyjną za czyny sprzeczne z prawem traktatów lub międzynarodowym prawem zwyczajowym, co skłoniło część obserwatorów do wniosku, że również w tym przypadku istniały podstawy do eksterytorialnego zastosowania ATS (zob. np. artykuł prof. J. Pausta, Kiobel, Corporate Liability, and the Extraterritorial Reach of the ATS). Orzeczenie może mieć istotny wpływ na odpowiedzialność spółek przed sądami federalnymi za delikty prawa międzynarodowego popełnione w państwach trzecich.