Guest post: Czy w więzieniu w Barczewie stosowano tortury? Podsumowanie Raportu Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur

Wprowadzenie

W dniu 31 stycznia 2023 r. na stronie Biura Rzecznika Praw Obywatelskich został opublikowany raport Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur (dalej: KMPT) z wizytacji przeprowadzonej w Zakładzie Karnym w Barczewie, która odbyła się w dniach 17-20 października zeszłego roku. Raport KMPT zawiera m.in. szereg informacji dotyczących możliwości stosowania tortur oraz innych form złego traktowania wobec osadzonych w zakładzie. Jest to pierwszy taki przypadek, kiedy KMPT, wizytujący miejsca, w których przebywają osoby pozbawione wolności, sfomułował tak niepokojące wnioski wynikające z przeprowadzonej kontroli.

2.     Krajowe mechanizmy prewencji tortur – jeden z filarów systemu zapobiegania torturom oraz innym formom złego traktowania

Krajowe mechanizmy prewencji tortur (dalej: krajowe mechanizmy prewencji) powoływane są na mocy Protokołu fakultatywnego do Konwencji przeciwko torturom (dalej: Protokół, OPCAT) [1]. Stanowią jeden z filarów systemu prewencji tortur oraz innych form złego traktowania [2] i karania w miejscach, w których przebywają osoby pozbawione wolności [3] Drugim filarem systemu zapobiegania jest Podkomitet ds. Prewencji, czyli organ traktatowy ustanowiony przez OPCAT. Podstawowym zadaniem krajowych mechanizmów prewencji oraz Podkomitetu ds. Prewencji jest przeprowadzanie regularnych wizyt w miejscach pozbawiania wolności w celu wykrycia ryzyka stosowania tortur oraz innych form złego traktowania oraz karania (art. 2, 3 i 4 OPCAT).

Raport Komitetu przeciwko Torturom dot. Polski - nie jest dobrze

Media zwracają uwagę na niektóre wnioski płynące z konkluzji Komitetu przeciwko Torturom (tutaj) (powziętych w wyniku analizy siódmego okresowego raportu Polski), w szczególności te dotyczące swobody działania Rzecznika Praw Obywatelskich (tutaj).

Warto się jednak przyjrzeć całemu raportowi bliżej, gdyż jest on w istocie przeglądem wszelkich bolączek polskich służb porządkowych i z założenia skupia się na niedostatkach implementacji zakazu tortur.

Co ważne, Komitet zawsze stara się wskazać pozytywne efekty działań państwa, które jest gotowe współpracować z Komitetem. W przypadku Polski, komitet podkreślił postęp w związywaniu się  umowami międzynarodowymi mającymi na celu ochronę praw człowieka. Komitet podkreślił, że Polska ratyfikowała w ostatnim czasie drugi protokół dodatkowy do Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych dotyczący kary śmierci; konwencję Rady Europy dotyczącą zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej; konwencję Rady Europy o ochronie dzieci przed seksualnym wykorzystywaniem i niegodziwym traktowaniem w celach seksualnych. Z uznaniem też przyjął szereg zmian wprowadzonych w polskim prawie karnym. Niestety wszystkie te sukcesy zostały osiągnięte za poprzedniego rządu.

Rodzice Otto Warmbiera zgłaszają roszczenia do północnokoreańskiego statku

Przypomnijmy, że w styczniu 2016 r. student Uniwersytetu Wirginii Otto Warmbier został aresztowany w czasie wycieczki do Korei Północnej za kradzież propagandowego plakatu i skazany na 15 lat więzienia. W czerwcu 2017 r. Korea Północna zdecydowała o przekazaniu Warmbiera Stanom Zjednoczonym, ale jak się okazało, stan studenta był wegetatywny, a kilka dni po powrocie do USA Warmbier zmarł. Korea Północna twierdziła, że Warmbier zatruł się jadem kiełbasianym, a po połknięciu tabletki nasennej zapadł w śpiączkę. Amerykańscy lekarze nie znaleźli śladów tortur, ale nie potwierdzili też wersji o zatruciu jadem; ich zdaniem przyczyną stanu i śmierci Otto Warmbiera było zatrzymanie krążenia z nieokreślonych bliżej przyczyn. Jak jednak wskazywali lekarze i rodzice Warmbiera, istnieje możliwość, że student był torturowany mimo że nie znaleziono na to dowodów.

Powództwo ws. pogwałcenia praw człowieka przez psychologów tortur CIA dopuszczone przez sąd

Za Law Professors z pewnym opóźnieniem chcieliśmy czytelnikom PPM zwrócić uwagę na ostatni przełom w toczącym się przed amerykańskich wymiarem sprawiedliwości precedensowym postępowaniu przeciwko dwóm zleceniobiorcom Centralnej Agencji Wywiadowczej na opracowanie metod tortur. Powód w sprawie, Amerykańska Unia Wolności Obywatelskich UCLA, drugi raz zdołał przekonać sąd do odrzucenia zarzutów jurysdykcyjnych i proceduralnych w postępowaniu w interesie zagranicznych podmiotów poddanych nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu w ramach amerykańskiej „wojny z terroryzmem”.

Postępowanie wszczęto w 2015 r. w imieniu trzech osób przetrzymywanych przez CIA: Suleiman Abdullah Salima, Mohamed Ahmed Ben Souda i Gul Rahmana (ten ostatni zmarł w ośrodku odosobnienia). Zostali oni poddani „eksperymentalnemu programowi tortur stworzonemu, wdrożonemu i osobiście nadzorowanemu” przez dwóch pozwanych psychologów pracujących na zlecenie CIA. Powództwo wniesiono na podstawie Alien Tort Statute (ATS) oraz Military Commissions Act (MCA), na mocy którego sądy krajowe uzyskały jurysdykcję do badania powództw odszkodowawczych w związku z pogwałceniem prawnomiędzynarodowych praw kombatantów z państw trzecich.

Czy Australia zamknie ekstraterytorialne ośrodki dla uchodzców?

 Uchodźcy na wyspie Manus

Źródło: Eoin Blackwell/AAP, the Guardian

W dniu 26 kwietnia, Sąd Najwyższy Papui Nowej Gwinei wydał długo oczekiwane orzeczenie w sprawie obozu dla uchodźców i azylantów na wyspie Manus, zarządzanej przez prywatny podmiot Broadservices, w imieniu rządu Australii. Sąd Najwyższy uznał, że przetrzymywanie na terytorium Papui osób starających się o azyl w Australii jest nielegalne. Sędziowie orzekli, że żadna z przetrzymywanych w obozie osób nie znalazła się na terytorium Papui Nowej Gwinei z własnej woli, ale została tam przemieszczona wskutek zatrzymania przy próbie nielegalnego przekroczenia granicy morskiej Australii. Tym samym, osoby te nie naruszyły miejscowych przepisów imigracyjnych, a ich dalsze przetrzymywanie w obozie stanowi pogwałcenie ich wolności osobistych gwarantowanych przez konstytucję Papui Nowej Gwinei. Sąd nakazał zamknięcie obozu oraz zwolnienie przetrzymywanych tam osób. Żaden harmonogram tych działań nie został jednak przyjęty.

Nowa sprawa międzypaństwowa Irlandia p. Wlk. Brytanii?

Zbliża się koniec grudnia a ETPCz nie potwierdził, czy rząd irlandzki zgodnie z zapowiedzią złożoną 3 grudnia br. faktycznie złożył wniosek o rewizję wyroku wydanego w pierwszej międzypaństwowej sprawie przed ETPCz -  sprawie Irlandia p. Wlk. Brytanii. 

Kanada: immunitet jurysdykcyjny przysługuje również w sprawach o tortury

W sprawie Kazemi Estate v. Islamic Republic of Iran kanadyjski Sąd Najwyższy orzekł, że zgodnie ze State Immunity Act rządy państw obcych korzystają z immunitetu we wszelkich sprawach z powództwa prywatnego w związku z zarzutami dopuszczenia się tortur, przez wszystkimi sądami krajowymi.

Rewelacje The Washington Post nt. więzień CIA w Polsce

The Washington Post w dzisiejszym wydaniu donosi, że CIA zapłaciła polskiemu wywiadowi 15 mln dolarów za udostępnienie obiektu w Starych Kiejkutach (zob. A. Goldman The hidden history of the CIA’s prison in Poland). Wg dziennikarzy TWP, od grudnia 2002 r.do września 2003 r. było tam przetrzymywanych (i torturowanych) kilku szczególnie ważnych dla CIA więźniów powiązanych z kierownictwem Al-Kaidy, m.in. Khalid Sheik Mohammed. Z obawy przed dekonspiracją, CIA przeniosła się następnie do Rumunii, potem do Maroka, wreszcie na Litwę. W 2006 r. wszyscy więźniowie z tych ośrodków mieli trafić do bazy Guantanamo.

Dwóch z domniemanych więźniów bazy w Starych Kiejkutach, Saudyjczycy Al Nashiri i Abu Zubajda złożyło do Europejskiego Trybynału Praw Człowieka skargę przeciwko Polsce, zarzucając naruszenie, m.in. art. 3 EKPC (skargi 28761/11 i 7511/13, komunikat prasowy ECHR 357 (2013),  zob. nasz post)

 

Ponad tysiąc osób chce wziąć udział w procesie Habre przed hybrydowym trybunałem

Po wyroku Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości z 20 lipca 2012 r. w sprawie Belgia v. Senegal (sprawa dotyczyła niewypełnienia przez Senegal obowiązku wydania lub osądzenia byłego dyktatora Czadu Hissene Habre), którą Senegal przegrał, Senegal 22 sierpnia 2012 r. zawarł porozumienie z Unią Afrykańską o utworzeniu specjalnego sądu dla osądzenia zbrodni Habre. Sąd ten ma charakter hybrydowy. Choć większość sędziów to Senegalczycy, to przewodniczący składu będzie pochodził spoza Senegalu. Trybunał ma jurysdykcję nad osobami ponoszącymi największą odpowiedzialność za zbrodnie ludobójstwa, zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne i tortury.

genocide, crimes against humanity, war crimes, and torture - See more at: http://www.ijrcenter.org/2013/02/13/extraordinary-african-chambers-hybrid-court-to-try-former-chad-dictator-hissene-habre/#sthash.OryNfZhV.dpuf

genocide, crimes against humanity, war crimes, and torture - See more at: http://www.ijrcenter.org/2013/02/13/extraordinary-african-chambers-hybrid-court-to-try-former-chad-dictator-hissene-habre/#sthash.OryNfZhV.dpuf

W lutym 2013 Nadzwyczajne Afrykańskie Izby rozpoczęły działalność w Dakarze. Choć zbrodnie były popełnione w latach 1982-1990, ponad tysiąc ofiar reżimu Habre złożyło w poniedziałek formalny wniosek o wzięcie udziału w procesie byłego dyktatora (jako tzw. civil parties). To dowód na to, iż nawet spóźniona możliwość dochodzenia sprawiedliwości ma ogromne znaczenie dla ofiar.

Martwić jednak może praktyka powoływania "specjalnych", "nadzwyczajnych" sądów, co zawsze sugeruje, iż sądzenie zbrodni międzynarodowych nie należy do normalnej praktyki i tym samym nieliczni odpowiadają za zbrodnie międzynarodowe, a ci którzy są sądzeni to w istocie kozły ofiarne. Strategię przedstawiania siebie jako ofiary przyjął Habre, który podkreśla, że trybunał jest sponsorowany w dużej mierze przez obecny rząd Czadu, który odsunął go od władzy i ma charakter czysto polityczny. Obrońcy Habre poskarżyli się w tej sprawie do sądu ECOWAS (ciekawa więc będzie rozgrywka między dwoma afrykańskimi sądami).

Nie ulega wątpliwości, że sądzenie zbrodniarzy powinno należeć do normalnej praktyki zwykłych sądów i niepotrzebnie kwestie te muszą być przez lata negocjowane. Warto jednak w kontekście sprawy Habre podkreślić, że wyrok MTS z lipca 2012 r. rzeczywiście spowodował zmianę postępowania państwa, co nie jest przecież częstą praktyką. Jest więc szansa na tryumf sprawiedliwości, którego nie mogą przesłonić typowe zarzuty upolityczniające sprawę.