Immunitet jurysdykcyjny państwa a nazistowskie grabieże sztuki

 

 Średniowieczny krucyfiks stanowiący część tzw. Skarbu Welfów, Muzeum im. Bodego, Berlin
Źródło: https://en.wikipedia.org/wiki/Guelph_Treasure#/media/File:Welfenkreuz_Vorderseite_detail_1_KGM.jpg

W środę, 3 lutego, Sąd Najwyższy USA orzekł w sprawie Niemcy przeciwko Philipp. Dotyczy ona kwestii jurysdykcji sądów amerykańskich w sprawach majątkowych wnoszonych przez osoby prywatne przeciwko obcym państwom na podstawie federalnych przepisów o immunitecie jurysdykcyjnym państwa Foreign SovereignImmunities Act (FSIA) z 1976 r. Chodzi tu mianowicie o wyjątek od generalnej ochrony immunitetowej przyznanej przez FSIA obcym państwom na terytorium USA, tj. o pozwy, których przedmiotem jest wywłaszczenie lub odebranie mienia dokonane z naruszeniem prawa międzynarodowego (zob. 28 U.S.C. § 1605 (a)(3)). W omawianej sprawie przedmiotem sporu są roszczenia trzech spadkobierców żydowskich antykwariuszy z Frankfurtu, którzy w 1935 r. zostali zmuszeni przez nazistów do sprzedaży na rzecz państwa pruskiego 42 niezwykle cennych dzieł sztuki, stanowiących część słynnego Skarbu Welfów (zbiorów średniowiecznej sztuki kościelnej, która pierwotnie znajdowała się w katedrze w Brunszwiku). Część antykwariuszy wyemigrowało z Trzeciej Rzeszy, część zginęła podczas II wojny światowej. Zbiory zakupione za 1/3 wartości znajdują się obecnie w Muzeum im. Bodego w Berlinie i są wyceniane na 250 milionów dolarów. Powodowie, z których dwaj to obywatele USA, podejmowali w RFN bezskuteczne próby unieważnienia sprzedaży z 1935 r. i odzyskania własności spornych dzieł sztuki. Zwrócili się zatem do sądów amerykańskich, wnosząc pozew przeciwko RFN, w którym żądali wypłaty odszkodowania w wysokości 250 milionów dolarów, w zamian za ich zgodę na pozostawienie dzieł w zbiorach publicznych. Powoływali się przy tym na cytowane przepisy FSIA, odmawiające immunitetu jurysdykcyjnego obcemu państwu w sprawach dotyczących wywłaszczenia dokonanego z pogwałceniem prawa międzynarodowego, za które uznaje się akty ludobójstwa dokonane przez partię nazistowską podczas II wojny światowej. W zeszłą środę, Sąd Najwyższy uznał jednak, iż przepisy te nie odnoszą się do aktów wywłaszczenia dokonywanych przez obce państwo wobec mienia należącego do jego własnych obywateli. Tym samym, ocena takich działań obcych państw nie leży w kognicji sądów amerykańskich.

Południowokoreański sąd zasądza odszkodowania dla seksualnych niewolnic żołnierzy japońskich w trakcie II wojny światowej

9 stycznia 2021 południowokoreański sąd zasądził odszkodowania w procesie cywilnym zainicjowanym przez dwanaście tzw. pocieszycielek lub ich rodzin, czyli nazywanych w ten eufemistyczny sposób koreańskich kobiet, które przed i w trakcie II wojny światowej były wykorzystywane seksualnie przez żołnierzy japońskich. Jest to pierwsza, jak na razie, zakończona w ten sposób sprawa, a będzie ich więcej. Trauma koreańskich kobiet gwałconych systemowo w trakcie okupacji japońskiej nie znalazła jak dotąd zadośćuczynienia. Nie objęła jej umowa regulująca stosunki pomiędzy Koreą i Japonią z 1965 r., a porozumienie dwustronne z 2015 r., na podstawie którego ofiary miały uzyskać odszkodowania w łącznej wysokości 91 mln USD a Japonia zobowiązała się do oficjalnych przeprosin, nie zostało praktycznie zrealizowane z powodu protestów społecznych w Korei. Stąd też ofiary uznały, że jedyną drogą uzyskania rekompensaty będą postępowania cywilne przeciwko Japonii przed sądami koreańskimi. Władze japońskie nie brały udziału w postępowaniu, opierając się przede wszystkim na argumencie immunitetu jurysdykcyjnego Japonii przed sądami koreańskimi. Rozstrzygając kwestię immunitetu sąd uznał jednak, że nie ma on zastosowania w sprawie, ponieważ dotyczyła ona "nieludzkich działań, zaplanowanych systemowo i dokonanych przez pozwanego". Immunitet został więc ograniczony ze względu na rażące naruszenia praw człowieka. 

Warto przypomnieć, że nie jest to pierwszy wyrok sądów południowokoreańskich dotyczący japońskiej okupacji. W 2018 r. Sąd Najwyższy orzekł, że japońskie koncerny muszą wypłacić odszkodowania mężczyznom świadczącym na ich rzecz pracę przymusową w trakcie II wojny światowej.

Japonia już zareagowała bardzo negatywnie na najnowszy wyrok zasądzający odszkodowania, co świadczy o dalszym pogorszeniu i tak już napiętych relacji dwustronnych.      

Immunitet egzekucyjny: szwedzki sąd rozszerza zakres immunitetu egzekucyjnego. Sąd USA wymusza ujawnienie aktywów

W czerwcu b.r. szwedzki sąd apelacyjny (Svea hovrätt) uchylił decyzję Kronofogden, tj. Urzędu Komornika tym samy kolejny raz uniemożliwiając wykonanie wyroku z arbitrażu SCC z 2013 r. Sąd dokonał rozszerzającej wykładni immunitetu egzekucyjnego obejmując zakresem ochrony środki Narodowego Banku Kazachstanu (NBK). Z kolei sąd w USA zobowiązał Kazachstan do ujawnienia aktywów podlegających zajęciu pod groźbą stwierdzenia obrazy sądu.

Przedmiotem sporu arbitrażowego było wywłaszczenie w 2010 r. inwestycji naftowej o wartości przeszło 1 mld USD. Inwestycja została wywłaszczone tuż po osiągnięciu rentowności dzięki dekadzie prowadzenia działań restrukturyzacyjnych. Trybunał arbitrażowy uznał Kazachstan winnym naruszenia standardu uczciwego i sprawiedliwego traktowania na podstawie Traktatu Karty Energetycznej i zasądził na rzecz inwestora odszkodowanie w wysokości 500 mld USD (Anatolie Stati, Gabriel Stati, Ascom Group SA and Terra Raf Trans Traiding Ltd v. Kazakhstan, SCC Case No. V 116/2010). 

Immunitet organizacji międzynardowych: SSN USA uznaje ograniczony charakter immunitetu jurysdykcyjnego IFC

Na wokandę w USA wróciła problematyka immunitetu organizacji międzynarodowych.

Ostatni raz przedmiotem olbrzymich kontrowersji było uznanie przez tamtejszy sąd apelacyjny immunitetu ONZ w sprawie z powództwa ofiar epidemii cholery na Haiti (post tutaj). Mimo że sąd apelacyjny utrzymał wyrok pierwszej instancji (Georges v. United Nations), kilka tygodni po jego ogłoszeniu informowaliśmy że Organizacja sama uznała własną odpowiedzialność w sprawie.

Kolejnym przyczynkiem do rozwoju prawa immunitetów stanie się wyrok Sądu Najwyższego USA z 27 lutego b.r. ws. Jam v. International Finance Corporation, No. 17-1011. Stosunkiem głosów 7:1 SN orzekł, że Międzynarodowa Korporacja Finansowa (IFC, organizacja Grupy Banku Światowego) korzysta, na podstawie ustawy z 1945 r., z takiego samego immunitetu jurysdykcyjnego co państwa zgodnie z ustawą z 1976 r. Innymi słowy, również w przypadku organizacji międzynarodowych  doszło do funkcjonalnego ograniczenia zakresu ochrony immunitetowej.

Międzynarodowy Bank Inwestycyjny przenosi siedzibę z Moskwy do Budaptesztu

Międzynarodowy Bank Inwestycyjny pierwsze działania celem przeniesienia swojej siedziby z Moskwy do Budapesztu podjął w czerwcu 2018 r.  Ostatecznie 5 lutego b.r. Bank i Węgry podpisali porozumienie o ustanowieniu nowej siedziby MBI. Nowa siedziba ma osiągnąć gotowość operacyjną do połowy roku (IIB, High-level strategic decision: First step taken towards establishment of IIB European Unit in Budapest; IIB and Hungary continue high-level active dialogue; Relocation of IIB headquarters to Hungary: Host Country Agreement is signed).

Na stronie Banku brak informacji dotyczących treści porozumienia, jednak pewne fragmenty  jak się wydaje zostały upublicznione trakcie prac parlamentarnych nad jego ratyfikacją. Zakładając rzetelność poniższych źródeł, Bank ma korzystać z immunitetów i przywilejów "takich jak misje dyplomatyczne i ich członkowie". Pomieszczenia oraz wszelkie mienie w gmachu Banku mają korzystać z nietykalności i być wyłączone z zakresu obowiązywania aktów prawodawczych, wykonawczych oraz sądowniczych. "Wszelkie aktywa banku mają był objęte immunitetem wobec jakichkolwiek ograniczeń, regulacji, środków kontroli i moratoriów" (Index.hu, Putin's bank moves to Budapest, gets all conceivable privileges and immunities). Jeżeli zgodnie z węgierskiem prawem prowadzenie określonej działalności wymaga uzyskania szczególnego decyzji, "przyjmuje się że Bank stosowną zgodę, zezwolenie lub właściwy status prawny posiada".

Angielski sąd nie uznaje immunitetu jurysdykcyjnego Ukrainy w postępowaniu o uznanie wyroku arbitrażowego

Orzekający w sprawie PAO Tatneft v Ukraine [2018] EWHC 1797 (Comm) angielski sąd gospodarczy oddalił wniosek Ukrainy o uchylenie stwierdzenia wykonalności wyroku arbitrażowego na korzyść rosyjskiego inwestora PAO Tatneft. W wyroku sądowym (a wcześniej arbitrażowym) podniesiono szereg interesujących kwestii, jednak szczególnie doniosłe mogą być rozważania dotyczące korzystania z immunitetu jurysdykcyjnego.

W postępowaniu odwoławczym od uznania wyroku arbitrażowego Ukraina argumentowała, że zgodnie ze State Immunity Act 1978 (SIA) pozostaje ona beneficjentem immunitetu jurysdykcyjnego. Zdaniem sądu Ukraina wprawdzie nie zrzekła się prawa do korzystania  z immunitetu, mimo nie powołania się na swoje prawa w postępowaniu arbitrażowym. Zarazem jednak wyrażając zgodę na oddanie sporów na podstawie BITu Rosja-Ukraina do arbitrażu utraciła prawo do powołania się na immunitet jurysdykcyjny w postępowaniach sądowych związanych ze sporami arbitrażowymi na tej podstawie.

Stanowisko Sejmu i PG ws. wniosku do TK o stwierdzenie niezgodności immunitetu jurysdykcyjnego z Konstytucją

W listopadzie 2017 r. pisaliśmy o żenującym wniosku 100 posłów PiS do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją przepisów regulujących immunitet sądowy (art. 1113 k.p.c.) oraz jurysdykcję krajową w sprawach o odpowiedzialność za delikt popełniony na terytorium RP (art. 1103⁷ pkt 2 k.p.c.), w zakresie w jakim stanowią one przeszkodę dla rozpatrywania przez sądy krajowe powództw odszkodowawczych z tytułu zbrodni wojennych, ludobójstwa i zbrodni przeciwko ludzkości. Wnioskodawcy utrzymywali wówczas, że przepisy naruszają art. 9 (poszanowanie przez RP prawa międzynarodowego), art. 21 (ochrona własności prywatnej), art. 30 (ochrona przyrodzonej godności człowieka) oraz 45 (prawo do sądu) Konstytucji.

Stanowiska w sprawie K-12/17 przedłożyli Sejm i Prokurator Generalny.

Guest post: Immunitet obcego państwa, czyli o wkładzie PiS w rozwój prawa międzynarodowego

Zgodnie z niedawną informacją prasową, sejmowa komisja ustawodawcza poparła w czwartek jednogłośnie propozycję stanowiska Sejmu dla Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu dotyczącego immunitetu obcych państw, na podstawie którego polski sąd bezwarunkowo musi odrzucić pozew w sprawach dotyczących zbrodni wojennych (zob. http://orka.sejm.gov.pl/opinie8.nsf/nazwa/ust_o247/$file/ust_o247.pdf i o samym poselskim wniosku do tzw. TK na blogu).

Niezależnie od oceny politycznej awanturniczej praktyki wyciągania  straszaka niemieckiego przy okazji turbulencji wewnętrznych, praktykowanej tradycyjnie od zamierzchłych czasów PRLu (historia powtarza się - szczęśliwie - jako farsa), wspomniana propozycja Sejmu wzbudza bardzo poważne zastrzeżenia z punktu widzenia prawa międzynarodowego. Niniejsza analiza jest z konieczności skrótowa, ale mamy nadzieję, że będzie przyczynkiem dla oceny polskiej praktyki prawnej.

Wszyscy autorzy w gruncie rzeczy bezrefleksyjnie akceptują prymat konstytucji RP nad wszystkimi pozostałymi normami prawnymi. Tymczasem również na gruncie tejże konstytucji prymat ten nie jest absolutny. Konstrukcja art.8 i 9 wskazuje, że zasada prymatu dotyczy tylko krajowej przestrzeni prawnej (potwierdził to TK chociażby w wyroku w sprawie traktatu akcesyjnego do UE). Nakaz przestrzegania wiążącego prawa międzynarodowego stanowi lex specialis w odniesieniu do pierwszeństwa konstytucji i implikuje konieczność dostosowania jej przepisów do prawa międzynarodowego (możliwość przeprowadzenia efektywnej zmiany prawa międzynarodowego w przedmiocie immunitetu państwa w obecnej sytuacji i pozycji Polski wydaje się nierealna, a ze wspólnoty międzynarodowej byłoby trudno wystąpić). Przypominamy naszą ulubioną frazę z orzecznictwa STSM: w sprawie niektórych interesów niemieckich na Górnym Śląsku (1926) trybunał stwierdził, że prawo wewnętrzne państw z punktu widzenia prawa międzynarodowego jest tylko faktem, objawem woli i działalności (praktyki) państw. Dotyczy to również konstytucji.

Do kogą należą zatopione skarby konkwistadorów? - wrak galeonu San José a ochrona podwodnego dziedzictwa kultury

Źródło: https://es.wikipedia.org/wiki/Gale%C3%B3n_San_Jos%C3%A9#/media/File:Wager%27s_Action_off_Cartagena,_28_May_1708.jpg

W ostatnich tygodniach władze kolumbijskie przygotowują się do wydobycia wraku słynnego hiszpańskiego galeonu "San José”, który przewoził ładunek złota, srebra, szmaragdów i innych kamieni szlachetnych. Dzisiejsze szacunki wartości 200-tonowego ładunku sięgają od 5 do nawet 17 mld dol. Uważa się, że to najcenniejszy ładunek, jaki znajduje się na dnie wszystkich mórz. Uwieczniony przez Gabriela Garcíę Márqueza na kartach "Miłości w czasach zarazy", zyskał miano "Świętego Graala Wraków”, rozpalając wyobraźnię archeologów i poszukiwaczy skarbów na całym świecie.

28 maja 1708 r. "San José”, potężny, trzymasztowy hiszpański galeon, wyposażony 64 działa, wypłynął pod eskortą mniejszych jednostek w swój ostatni rejs. Okręt należał do Złotej Floty (zwanej także Flotą Skarbów albo Flotą Indii Zachodnich) przewożącej skarby z kolonii w Ameryce Łacińskiej do Hiszpanii, z których przez kilka wieków Habsburgowie finansowali swoją politykę imperialną w Starym i Nowym Świecie. Jego trasa miała wieść z Portobelo (dziś w Panamie) do hiszpańskiego Kadyksu. 8 czerwca, okręt płynął w stronę Cartageny (Cartagena de Indias, dziś w Kolumbii), gdzie miał przejść niezbędne naprawy przed dalszą podróżą. Wieczorem tego dnia został zaatakowany przez Brytyjczyków i w wyniku eksplozji pod pokładem zatonął wraz ładunkiem. Od lat 80. XX w. prowadzono jego poszukiwania. W dniu 27 listopada 2015 r. wrak "San José" został odnaleziony przez kolumbijską marynarkę wojenną, przy pomocy podwodnego pojazdu podwodnego REMUS 6000. 5 grudnia o odkryciu poinformował Prezydent Kolumbii, Juan Manuel Santos (zob. tu). Kolumbia uznała "San José" za część swojego podwodnego dziedzictwa, a informacje o dokładnym położeniu wraku utajnione. Roszczenia do zatopionego skarbu zgłaszane są jednak przez różne podmioty.

Źródło: https://www.tvn24.pl/magazyn-tvn24/jedna-z-najwiekszych-fortun-w-historii-czeka-na-dnie-morza-kto-ja-zdobedzie,161,2790

Cour de cassation: zrzeczenie się immunitetu egzekucyjnego wobec dóbr niehandlowych musi być wyraźne i szczegółowe

10 stycznia b.r. Cour de Cassation uwzględnił kasację Republiki Konga przeciwko wykonaniu wyroku trybunału arbitrażowego przy Międzynarodowej Izby Handlowej z 2000 roku na korzyść spółki Commissions Import Export (Commisimpex) (Arrêt n° 3 du 10janvier 2018 (16-22.494)). Libański inwestor Mohsenem Hojeij chciał w ten sposób przeprowadzić postępowanie egzekucyjne przeciwko RK na rachunkach bankowych ambasady w Paryżu oraz misji przy UNESCO.

Podstawą do uchylenia przeszkody procesowej immunitetu egzekucyjnego miało być oświadczenie kongijskiego ministra finansów i budżetu z 1993 r., w którym stwierdził, że państwo to zrzeka się korzystania z immunitetu egzekucyjnego względem Commisimpex względem wszystkich dóbr, w innym przypadku objętych jego zakresem, niezależnie od tego czy są one wykorzystywane dla realizacji funkcji dyplomatycznych czy nie. W ten sposób, zdaniem Sądu, zostałby bowiem zniesiony jeden z dwóch warunków zrzeczenie się immunitetu egzekucyjnego – oświadczenia wyraźnego i szczegółowego.

Immunitet egzekucyjny państwa a irańskie dobra kultury przed Sądem Najwyższym USA

 

 Fot. Associated Press; źródło: https://www.sfgate.com/news/article/U-S-court-battle-over-Persian-relics-future-3250059.php#photo-2398673

Fot. M. Spencer Green, Associated Press; źródło: https://www.sfgate.com/news/article/U-S-court-battle-over-Persian-relics-future-3250059.php#photo-2398672

W dniu 21 lutego Sąd Najwyższy USA wypowiedział się w głośnej sprawie (Rubin vs. Iran). Orzekł, że obywatele USA poszkodowani w ataku terrorystycznym przeprowadzonym przez Hamas w Jerozolimie w 1997 r. nie mogą skutecznie zaspokoić zasądzonego na ich rzecz odszkodowania z majątku kulturowego innego państwa. Wieloletni proces sądowy dotyczył egzekucji wyroku sądu federalnego dla dystryktu Columbia z 2003 r. nakazującego Islamskiej Republice Iranu, jako podmiotowi wspierającemu politycznie i finansowo terrorystyczną działalność Hamasu, zapłatę odszkodowania w wysokości kilkudziesięciu milionów dolarów na rzecz osób pokrzywdzonych. Ze względu na to, że Iran nie zamierzał wykonać wyroku, poszkodowani rozpoczęli poszukiwania majątku tego państwa, który znajdowałby się na terytorium USA, w celu wyegzekwowania zapłaty zasądzonego odszkodowania. Zidentyfikowali szereg irańskich kolekcji archeologicznych znajdujących się w amerykańskich instytucjach naukowych. Najcenniejszymi aktywami okazały się zbiory tabliczek glinianych z Persepolis, przechowywane w University of Chicago, od 1937 r. Sąd Najwyższy, odrzucając żądanie ofiar, pozostawił otwartą kwestię realizacji sądzonych odszkodowań. Zbiory oraz programy naukowe prowadzone na ich podstawie są natomiast bezpieczne.

Inicjatywa posłów PiS ws. ograniczenia immunitetu jurysdykcyjnego Niemiec: bubel prawny czy polityczny cynizm?

26 października grupa 100 posłów PiS, reprezentowanych przez Arkadiusza Mularczyka i Andrzeja Matusiewicza, wystąpiła do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów postępowania cywilnego w przedmiocie immunitetu jurysdykcyjnego państw obcych (sprawa K 12/17). Posłowie podnoszą wadliwość art. 1113 k.p.c. (immunitet sądowy) oraz art. 1103⁷ pkt 2 (jurysdykcja krajowa w sprawach o odpowiedzialność za delikt popełniony na terytorium RP), w zakresie w jakim oba przepisy stanowią przeszkodę dla zbadania przed sąd krajowy powództw odszkodowawczych z tytułu zbrodni wojennych, ludobójstwa i zbrodni przeciwko ludzkości. Poseł Mularczyk sugerował, że miałoby to otworzyć drogę dochodzenia przez ofiary III Rzeszy odszkodowań od Niemiec (GW, PiS ma nowy pomysł na odszkodowania wojenne od Niemiec. Bez powodzenia próbowali go już Grecy i Włosi).

Abstrahując od licznych błędów językowych i logicznych, które utrudniają zrozumienie intencji autorów, jak również od braku propozycji pokonania przeszkody immunitetu egzekucyjnego gdyby pomysł PiS poparli sędziowie zasiadający w Trybunale Konstytucyjnym, poniżej przedstawionych zostało kilka szczególnie intrygujących argumentów.

UK Supreme Court: Karta praw podstawowych UE ogranicza immunitet jurysdykcyjny w sporach pracowniczych

Na łamach PPM kilkukrotnie powracaliśmy do zagadnienia zakresu immunitetu jurysdykcyjnego w sprawach z zakresu prawa pracy (ostatnio sprawa przeciwko Papieskiemu Uniwersytetowi Laterańskiemu, a wcześniej przeciwko hiszpańskiej Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Rzymie, Europejskiemu Urzędowi Patentowemu oraz ONZ czy NATO). Tym razem przyczynkiem do refleksji nad rozwojem prawa zwyczajowego immunitetów stało się orzeczenie Sądu Najwyższego Zjednoczonego Królestwa ws. powództw byłych pracowników dwóch ambasad.

Podstawą postępowania Benkharbouche v Secretary of State for Foreign & Commonwealth Affairs; Libya v Janah [2017] UKSC 62 były powództwa wniesione przez panią Janah, obywatelkę Maroka zatrudnioną w Libii do pracy w libijskiej ambasadzie w Londynie, oraz panią Benkharbouche  - Marokankę zatrudnioną w Iraku do pracy w londyńskiej ambasadzie Sudanu. Obie kobiety, pracujące jako pomoce domowe, zarzucały m.in. bezprawność zwolnienia z pracy, naruszenie przepisów w zakresie płacy minimalnej, brak wynagrodzenia za pracę w dni ustawowo wolne, a wreszcie naruszenia ustawowych wymogów w zakresie dopuszczalnego czasu pracy. Powództwa do angielskiego sądu pracy (Employment Tribunal)  wniosły na podstawie szeregu przepisów prawa UE, prawa angielskiego i umowy o pracę. W obu wypadkach sąd odrzucił pozew, uznając że zgodnie ze State Immunity Act 1978 Libia i Sudan korzystają z immunitetu jurysdykcyjnego.

Kościelne instytucje edukacyjne nie korzystają z immunitetu jurysdykcyjnego

W myśl wyroku Corte di Cassazione n. 21541/17 instytucje Kościoła katolickiego, których misją jest prowadzenie działalności edukacyjnej, nie korzystają z immunitetu jurysdykcyjnego. 

W sporze między adiunktem żądającym m.in. przywrócenia stosunku pracy i zapłaty odszkodowania przez swojego dawnego pracodawcę, Papieski Uniwersytet Laterański, Sąd Najwyższy odmówił uznania Uniwersytetu za kościelny organ centralny w rozumieniu art. 11 Traktatu laterańskiego z 1929 r., a tylko takie są wyjęte z zakresu ingerencji instytucji państwa włoskiego. Sędziowie uznali bowiem, że zgodnie z zasadami wykładni traktatów skodyfikowanych w KPT oraz w świetle konkordatu z 1984 r. organ centralny należy rozumieć jako jednostkę, która uczestniczy bezpośrednio w rządzeniu Kościołem katolickim, które to organy należy odróżnić od jednostek podległych Stolicy Apostolskiej.

Corte di Cassazione zauważył wreszcie, że stosunki z zakresu prawa pracy nie mają charakteru acta de iure imperii. Tym samym działania uniwersytetu nie są objęte - w restrykcyjnej koncepcji odzwierciedlonej w Konwencja NZ o immunitetach jurysdykcyjnych państw i ich mienia - zakresem kościelnego immunitetu jurysdykcyjnego.

Immunitet państwa a międzynarodowa wymiana muzealna - zmiany legislacyjne w USA

Michaił Piotrowski, dyrektor Ermitażu oraz premier Dmitrij Miedwiediew

Źródło: http://www.timesofisrael.com/did-russia-meddle-in-recent-us-art-theft-legislation

za: Wikimedia commons/kremlin.ru

 

W USA nie cichnie debata dotycząca ostatniej nowelizacji ustawy federalnej o immunitecie państwa Foreign Sovereign Immunities Act (FSIA) z 1976 r. W dniu 16 grudnia 2016 r. prezydent Barack Obama podpisał Foreign Cultural Exchange Jurisdictional Immunity Clarification Act. Zgodnie z treścią tej ustawy działania obcego państwa dotyczące organizacji wystawy lub prezentowania eksponatów o znaczeniu kulturowym na terytorium USA mogą być objęte ochroną w ramach immunitetu jurysdykcyjnego przed sądami federalnymi i stanowymi. Taka ochrona nie dotyczy jednak postępowań dotyczących prawa własności do tych dóbr kultury, które zostały odebrane prawowitym właścicielom z naruszeniem prawa międzynarodowego w następujących sytuacjach: 1) w okresie od 30 stycznia 1933 r. do 8 maja 1945 r. przez rząd Niemiec lub inny rząd sojuszniczy III Rzeszy; 2) po 1900 r. w związku z aktami obcego rządu wobec członków dyskryminowanej grupy ludności polegających na systematycznym rabunku ich własności kulturowej.

Immunitet jurysdykcyjny ws. zwolnienia pracownika ośrodka kultury

Jednym z bardziej kontrowersyjnych obszarów prawa międzynarodowego immunitetu jurysdykcyjnego, gdzie w rezultacie państwa relatywnie późno i niechętnie zgodziły się na ograniczania zakresu ochrony immunitetowej, są sprawy pracownicze. Stanowią one splot interesów państwa obcego, zainteresowanego zachowaniem swobody kształtowania stosunków pracowniczych w reprezentujących je instytucjach, oraz państwa goszczącego dążącego do realizacji określonej polityki prawa pracy. Warto zatem zwrócić uwagę na orzeczenie włoskiego Corte di Cassazione, z 22 grudnia 2016 (ordinanza n. 26661/16) w postępowaniu przeciwko hiszpańskiej Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Rzymie.

Czy USA grozi "oddolna wojna sądowa" z Arabią Saudyjską o 11/9?

W kwietniu tego roku pisaliśmy o orzeczeniu amerykańskiego Sądu Najwyższego w sprawie Bank Markazi. Powództwo odszkodowawcze z tytułu szkód wyrządzonych przez organizacje terrorystyczne skierowane było wówczas przeciwko Iranowi, natomiast podstawę pozwu stanowiło lex specialis z 2012 r. ograniczające immunitet jurysdykcyjny tego państwa. Zwracaliśmy wówczas uwagę, że sprawa zaniepokoiła Biały Dom. 

Administracja wyrażała obawy, że może to otworzyć tamę dla powództw odszkodowawczych ofiar zamachów z 11 września lub ich rodzin, przeciwko jednemu z najważniejszych partnerów USA w świecie arabskim, Arabii Saudyjskiej. W kolejnych tygodniach parlament przyjął Justice Against Sponsors of Terrorism Act (JASTA), który ma służyć właśnie temu celowi. Mimo sprzeciwu prezydenta Obamy ustawa właśnie nabiera mocy prawnej.

Immunitet jurysdykacyjny państwa a międzynarodowa wymiana muzealna

Kazimierz Malewicz, Kompozycja suprematyczna (1916)

Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Kompozycja_suprematyczna

W czwartek, 15 września, Komisja Sprawiedliwości Senatu USA zaakceptowała projekt nowelizacji federalnych przepisów o immunitecie jurysdykcyjnym państwa Foreign Sovereign Immunities Act (FSIA) z 1976 r. w zakresie ochrony obcego państwa wypożyczającego dzieła sztuki do muzeów amerykańskich. Proponowana ustawa Foreign Cultural Exchange Jurisdictional Immunity Clarification Act przewiduje, iż w czasie wypożyczenia do USA obiektów kulturowych stanowiących własność innego państwa, nie będzie możliwe prowadzenie postępowań sądowych przeciwko temu państwo przed sądami federalnymi i stanowymi. Nowa regulacja ma dotyczyć sytuacji, w których: 1) eksponat o znaczeniu kulturowym jest sprowadzany do USA z dowolnego obcego państwa na podstawie umowy o organizacji wystawy czasowej zawartej pomiędzy rządem państwa obcego, które jest jego właścicielem wypożyczanego przedmiotu, a rządem USA lub amerykańską kulturalną i edukacyjną; 2) Prezydent stwierdził, że taki obiekt ma znaczenie kulturowe a jego wystawa czasowa na terytorium USA leży w interesie narodowym. Takie rozwiązanie ma uniemożliwić wnoszenie roszczeń dotyczących obcych dóbr kultury wystawianych w USA przed sądami amerykańskimi i tym samym ułatwić międzynarodową wymianę muzealną. 

Immunitet egzekucyjny państwa a irańskie dobra kultury w Chicago: koniec wieloletniej batalii sądowej

 

Źródło: http://wierszyki-hani.blogspot.com/2015/04/oriental-institute-museum-muzeum.html 

 

Źródło: http://persepolistablets.blogspot.com

Źródło: http://israelforever.org/interact/blog/israel_a_story_of_survival 

W lipcu 2016 r. amerykański Sądu Apelacyjnego dla 7. dystryktu, Illinois, podtrzymał wyrok sądu niższej instancji, zgodnie z którym obywatele USA poszkodowani w ataku terrorystycznym przeprowadzonym przez Hamas w Jerozolimie w 1997 r. nie mogą skutecznie zaspokoić zasądzonego na ich rzecz odszkodowania z majątku kulturowego innego państwa. 

Iran wszczyna postępowanie przeciwko USA przed MTSem

Jak pokazał tegoroczny szczyt bezpieczeństwa nuklearnego (nasz post), przyjęcie Wspólnego Wszechstronnego Planu Działania nie doprowadziło do przełomu w stosunkach Zachodu z Iranem. Dość szybko ponownie zaczęły pogarszać się również relacje dwustronne Teheran-Waszyngton, czego przejawem było choćby opisane przez nas zwrócenie się Iranu do Sekretarza Generalnego ONZ o dobre usługi w sporze dot. wyjątku od immunitetu jurysdykcyjnego w odniesieniu do aktów terrorystycznych.

Na tym tle Iran wszczął właśnie postępowanie przed MTSem. Sprawa wydaje się warta śledzenia, jak że może stanowić dość rzadką dla Trybunału okazję do wykładni standardów ochrony inwestycji zagranicznych, co z kolei może mieć istotny wpływ na rozwój jurisprudence constante arbitrażu inwestycyjnego.