Nabywanie statusu posła do Parlamentu Europejskiego a prawo państw członkowskich – opinia rzecznika generalnego w sprawie katalońskiego separatysty

Równolegle z kontrowersjami dotyczącymi sposobu złożenia ślubowania przez marszałka seniora – Antoniego Macierewicza, podczas 1. posiedzenia Sejmu IX kadencji (część komentatorów zarzuca nieważność ślubowania, w związku z brakiem wypowiedzenia słowa „ślubuję” w odpowiednim momencie), Rzecznik Generalny TSUE – Maciej Szpunar wydał opinię w sprawie dotyczącej m.in. konsekwencji braku złożenia ślubowania przez posła-elekta do Parlamentu Europejskiego wybranego z Hiszpanii, z regionu Katalonia (C-502/19 Oriel Janqueres Vies).   

Wyrok hiszpańskiego Sądu Najwyższego ws. liderów protestów w Katalonii

W ciągu ostatnich dwóch tygodni media donoszą o protestach w Katalonii, które gromadzą tysiące zwolenników niepodległości tego regionu (zob. np. tutaj). Niemalże równo dwa lata temu donosiliśmy o deklaracji niepodległości Katalonii (między innymi tu i tu). Ostatnie protesty są konsekwencją tamtych wydarzeń, bowiem 14 października hiszpański Sąd Najwyższy skazał katalońskich polityków, liderów wydarzeń sprzed dwóch lat, na wieloletnie kary więzienia (od 9 do 13 lat).

Warto więc prześledzić najważniejsze z punktu widzenia prawa międzynarodowego fragmenty wyroku Sądu Najwyższego, który na powrót wywołał wrzenie w Katalonii (wyrok w j. hiszpańskim można znaleźć tutaj; anglojęzyczne streszczenie wyroku jest dostępne tu). 

Prawnomiędzynarodowe aspekty rozruchów w Wenezueli

O Wenezueli, która ze sponsora rewolucji m.in. na bratniej Kubie stopniowo zmieniała się w, szargane krwawo tłumionymi zamieszkami, państwo na skraju bankructwa pialiśmy od 2014 r. (posty tu i tu). Pod koniec 2017 r. zadaliśmy pytanie, czy rozwój wypadków stanie się przedmiotem postępowania przed MTK. Pisaliśmy również o rozważanej przez administrację amerykańską interwencji humanitarnej. W ostatnich dniach konflikt trawiący to państwo uległ gwałtownemu zaostrzeniu, a przyszłość prezydenta Maduro zdaje się spoczywać w rękach wojska (i dalszego finansowania przez Rosję).

Obok intrygujących aspektów krajowych i ściśle politycznych, sytuacja jest nader interesująca z punktu widzenia prawa międzynarodowego.

Źródło: The National Interest, Is Venezuela on the Brink of Economic and Social Collapse?

Pokłosie Achmea: wyroki Vattenfall oraz Chèque Déjeuner

Bezpośrednio po wyroku Achmea (o wyroku zaskakującym w świetle opinii Rzecznika Generalnego pisaliśmy m.in. tu, tu i tu) zarówno rządy jak i inwestorzy (zob. choćby poniżej post o sprawie Airbus-Polska) sprawiali wrażenie przekonanych, że to już koniec wewnątrzunijnego arbitrażu inwestycyjnego. W niektórych komentarzach co najwyżej sugerowano, że może nie będzie to dotyczyć rozstrzygania sporów na podstawie klauzul arbitrażowych zawartych w traktatach multilateralnych, takich jak Traktat Karty Energetycznej. Kolejne miesiące przyniosły orzeczenia m.in. w sprawach Vattenfall (1) oraz najnowszy Chèque Déjeuner (3) zdające się ograniczać doniosłość Achmea.

1. Vattenfall

31 sierpnia b.r. Orzeczenie w kwestii Achmei wydał trybunał arbitrażowy ICSID orzekający w sprawie Vattenfall v. Germany. Orzeczenie jest o tyle znamienne, że postępowanie między pięcioma szwedzkimi inwestorami a RFN, w związku z niemiecką decyzją o zarzuceniu energetyki jądrowej, wszczęto w 2012 r. Jurysdykcję trybunału dopiero w 2015 r. zakwestionowała Komisja Europejska (Niemcy nie podniosły takiego zarzutu). Już po wydaniu wyroku Achmea trybunał arbitrażowy samzwrócił się do stron o zajęcia stanowiska i wydał orzeczenie odrębne w sprawie.

Siatka przemytników zabytków rozbita - sukces wspólnej operacji policji czterech państw UE

Źródło: Carabinieri TPC; http://art-crime.blogspot.com/2018/07/operation-demetra-trafficking-of.html

Na początku lipca w Caltanisetta (Sycylia), podczas konferencji prasowej ogłoszono rezultaty dochodzenia dotyczącego nielegalnego obrotu zabytkami archeologicznymi, prowadzonego od 2014 r., pod kryptonimem "Demeter". W wyniku współpracy śledczych z Włoch, Hiszpanii, Niemiec i Wielkiej Brytanii dokonano zatrzymań 23 osób i odzyskano około 25 tysięcy przedmiotów (rzeźby, monety oraz fragmenty ceramiki), wartych kilkadziesiąt milionów euro. W operację były również zaangażowane EUROPOL i EUROJUST. "Demeter" stanowi jedno z najbardziej spektakularnych sukcesów międzynarodowej współpracy na rzecz zwalczania przestępstw przeciwko dziedzictwu kultury.

Do kogą należą zatopione skarby konkwistadorów? - wrak galeonu San José a ochrona podwodnego dziedzictwa kultury

Źródło: https://es.wikipedia.org/wiki/Gale%C3%B3n_San_Jos%C3%A9#/media/File:Wager%27s_Action_off_Cartagena,_28_May_1708.jpg

W ostatnich tygodniach władze kolumbijskie przygotowują się do wydobycia wraku słynnego hiszpańskiego galeonu "San José”, który przewoził ładunek złota, srebra, szmaragdów i innych kamieni szlachetnych. Dzisiejsze szacunki wartości 200-tonowego ładunku sięgają od 5 do nawet 17 mld dol. Uważa się, że to najcenniejszy ładunek, jaki znajduje się na dnie wszystkich mórz. Uwieczniony przez Gabriela Garcíę Márqueza na kartach "Miłości w czasach zarazy", zyskał miano "Świętego Graala Wraków”, rozpalając wyobraźnię archeologów i poszukiwaczy skarbów na całym świecie.

28 maja 1708 r. "San José”, potężny, trzymasztowy hiszpański galeon, wyposażony 64 działa, wypłynął pod eskortą mniejszych jednostek w swój ostatni rejs. Okręt należał do Złotej Floty (zwanej także Flotą Skarbów albo Flotą Indii Zachodnich) przewożącej skarby z kolonii w Ameryce Łacińskiej do Hiszpanii, z których przez kilka wieków Habsburgowie finansowali swoją politykę imperialną w Starym i Nowym Świecie. Jego trasa miała wieść z Portobelo (dziś w Panamie) do hiszpańskiego Kadyksu. 8 czerwca, okręt płynął w stronę Cartageny (Cartagena de Indias, dziś w Kolumbii), gdzie miał przejść niezbędne naprawy przed dalszą podróżą. Wieczorem tego dnia został zaatakowany przez Brytyjczyków i w wyniku eksplozji pod pokładem zatonął wraz ładunkiem. Od lat 80. XX w. prowadzono jego poszukiwania. W dniu 27 listopada 2015 r. wrak "San José" został odnaleziony przez kolumbijską marynarkę wojenną, przy pomocy podwodnego pojazdu podwodnego REMUS 6000. 5 grudnia o odkryciu poinformował Prezydent Kolumbii, Juan Manuel Santos (zob. tu). Kolumbia uznała "San José" za część swojego podwodnego dziedzictwa, a informacje o dokładnym położeniu wraku utajnione. Roszczenia do zatopionego skarbu zgłaszane są jednak przez różne podmioty.

Źródło: https://www.tvn24.pl/magazyn-tvn24/jedna-z-najwiekszych-fortun-w-historii-czeka-na-dnie-morza-kto-ja-zdobedzie,161,2790

Pokłosie Achmea: Hiszpania oczekuje interwencji TS UE w arbitrażu energetycznym

W lutym b.r. informowaliśmy o, interesującym w świetle wygaszania przez rząd Polski systemu zachęt inwestycyjnych w sektorze energetyki wiatrowej, niekorzystnym dla Hiszpanii wyroku arbitrażowym w sprawie Novenergia (tutaj, zob. także tu). To że rząd hiszpański będzie zabiegać o uchylenie wyroku SCC, nakazującego zapłatę 53 mln euro odszkodowania, nikogo nie dziwi. Ciekawe jest natomiast, że będzie to kolejne po Niemczech (nasz post nt. Vattenfall) państwo, który postanowiło skorzystać z rozstrzygnięcia Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie Achmea. TS UE uznał wówczas, że obowiązywanie wewntątrz-unijnych bilateralnych traktatów inwestycyjnych godzi w autonomię unijnego porządku prawnego (zob. nasze posty tu, tu i tu). 

Odpowiednio, Hiszpania zwróciła się do sądu apelacyjnego w Sztokholmie o uchylenie wyroku arbitrażowego. Na razie sąd zadecydował o zawieszeniu wykonania wyroku do czasu rozpatrzenia wniosku o jego uchylenie (Aquiescencia, Spain challenges Novenergia arbitral award in Swedish court, relying on the Achmea judgment). 

Pokłosie Achmea: Rząd RFN wnosi o oddalenie skargi arbitrażowej Vattenfall

Od wydania w marcu b.r. przez Trybunał Sprawiedliwości UE wyroku ws. Achmea (zob. nasze posty tu, tu i tu) przyszłość arbitrażu inwestycyjnego w UE nie przestaje budzić zainteresowania zarówno praktyków jak i społeczności akademickiej. Na razie przesądzony wydaje się los wewnątrz-unijnych traktatów o ochronie i popieraniu inwestycji. Z takiego założenia zdaje się wychodzić choćby rząd Holandii, który jak pisaliśmy postanowił wypowiedzieć unijne BITy. Nie oznacza to jeszcze, że arbitraż między państwem a inwestorem z innego państwa UE w ogóle stanie się niemożliwy (czy raczej niepraktyczny ze względu na brak możliwości wykonania wyroku). 

Wśród możliwych dalszych zastosowań arbitrażu inwestycyjnego w relacjach wewnątrz-unijnych wskazuje się choćby postępowania na podstawie Traktatu Karty Energetycznej (której UE jest stroną), czy arbitraż na podstawie Konwencji waszyngtońskiej - ICSID określany mianem "zdelokalizowanego", "zdenacjonalizowanego" czy self-contained regime (przede wszystkim w świetle dyspozycji art. 53(1) i 54)). 

Sankcja karna za spalenie portretu pary królewskiej stanowi naruszenie prawa do swobody wypowiedzi

Europejski Trybunał Praw Człowieka dość często zajmuje stanowisko co do granic swobody wypowiedzi w ramach krytyki osób publicznych. W ostatnim orzeczeniu na gruncie art. 10 Konwencji, w sprawie Stern Taulats i Roura Capellera przeciwko Hiszpanii, zarzut skarżących dotyczył niezgodnego z art. 10 Konwencji, wymierzenia im sankcji karnej w związku ze spaleniem w trakcie jednego z protestów politycznych zdjęcia pary królewskiej. 

Trybunał, jednomyślnie, orzekł, że postępowanie władz krajowych naruszyło Konwencji europejską i to biorąc pod uwagę kilka elementów. Po pierwsze, Trybunał uznał, że działania skarżących stanowiły część krytyki instytucji monarchii jako takiej, nie były zaś wymierzone w króla i królową osobiście. Skarżący poddali krytyce istnienie monarchii i funkcjonowanie króla jako głowy państwa. Po drugie, w przeciwieństwie do rozstrzygnięć zapadłych w sądach hiszpańskich, ETPCz ocenił, że zdjęcia pary królewskiej użyte zostały w wymiarze symbolicznym, a ich zniszczenie było przejawem negacji samej instytucji monarchii. Działania przeciwników politycznych monarchii były prowokacyjne, miały za zadanie przyciągnąć uwagę opinii publicznej, ale nie przekroczyły granic dopuszczalnej krytyki. Po trzecie, co chyba najbardziej istotne, akty skarżących nie stanowiły zdaniem Trybunału działań podżegających do użycia siły przeciwko monarchom, a były jedynie symbolicznym wyrazem niezadowolenia ze sprawowanej przez nich funkcji. Działania te nie mogły być zakwalifikowane jako mowa nienawiści. Po czwarte zaś, kara pozbawienia wolności w przypadku nieuiszczenia grzywny, nie była ani proporcjonalna do osiągnięcia zamierzonego celu, ani konieczna w społeczeństwie demokratycznym.

Hiszpania przegrywa arbitraż dot. energetyki słonecznej

Zaledwie przed miesiącem pisaliśmy o decyzji Komisji Europejskiej, która zakazała Hiszpanii wykonania ubiegłorocznego wyroku arbitrażowego w sporze Eiser. Była to pierwsza porażka tego państwa w serii postępowań wszczętych przez inwestorów w sektorze energetyki słonecznej poszkodowanych w wyniku ograniczenia programu zachęt inwestycyjnych. Dotychczas korzystny dla Hiszpanii bilans tych postępowań właśnie został wyrównany. 

Komisja Europejska zakazuje Hiszpanii wykonania wyroku wewnątrzunijnego arbitrażu inwestycyjnego

Niedawno na łamach PPM wspominaliśmy o wzbierającej fali postępowań arbitrażowych przeciwko Polsce w związku z wygaszeniem przez rząd systemu zachęt inwestycyjnych i niekorzystnymi dla inwestorów zmianami regulacyjnymi. W tym kontekście warto zatem zwrócić uwagę na rezultat postępowania Komisji Europejskiej ws. pomocy publicznej dla inwestorów w sektorze energetyki wiatrowej w Hiszpanii. 

Mimo że w trzecim jak dotąd rozstrzygniętym sporze arbitrażowych inwestor zdołał przekonać trybunał, że wycofanie zachęt naruszyło jego prawa na podstawie BITu i uzyskać korzystny wyrok arbitrażowy, Komisja uznała, że wykonanie wyroku naruszy unijne prawo konkurencji. Jesteśmy zatem świadkami swoistej powtórki schematu wydarzeń znanego ze sprawy braci Micula (zob. posty tu i tu).

Przywileje podatkowe dla kościoła mogą stanowić niezgodną z prawem UE pomoc publiczną

We wczorajszym (27 czerwca) wyroku w sprawie C-74/16 Congregación de Escuelas Pías Provincia Betania przeciwko Ayuntamiento de Getafe Trybunał Sprawiedliwości UE rozstrzygnął nietypowy problem, z którym zwrócił się doń w pytaniu prejudycjalnym sąd administracyjny w Madrycie. Sprawa przed sądem hiszpańskim dotyczyła zwrotu podatku zapłaconego przez podmiot kościelny (kongregację kościoła katolickiego prowadzącą szkołę w gminie Getafe, w prowincji Madryt) na podstawie zwolnienia ustanowionego w umowie między Hiszpanią a Stolicą Apostolską z 1979 r. 

Immunitet jurysdykcyjny ws. zwolnienia pracownika ośrodka kultury

Jednym z bardziej kontrowersyjnych obszarów prawa międzynarodowego immunitetu jurysdykcyjnego, gdzie w rezultacie państwa relatywnie późno i niechętnie zgodziły się na ograniczania zakresu ochrony immunitetowej, są sprawy pracownicze. Stanowią one splot interesów państwa obcego, zainteresowanego zachowaniem swobody kształtowania stosunków pracowniczych w reprezentujących je instytucjach, oraz państwa goszczącego dążącego do realizacji określonej polityki prawa pracy. Warto zatem zwrócić uwagę na orzeczenie włoskiego Corte di Cassazione, z 22 grudnia 2016 (ordinanza n. 26661/16) w postępowaniu przeciwko hiszpańskiej Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Rzymie.

Ograniczenie wieku dla kandydatów do szkoły policyjnej nie jest dyskryminacją ze względu na wiek – wyrok TS UE w sprawie C-258/15 G. Salaberria Sorondo

W dniu 15 listopada br. Trybunał Sprawiedliwości UE wydał wyrok w sprawie C-258/15 Gorka Salaberria Sorondo przeciwko Academia Vasca de Policía y Emergencias, w którym uznał, że wymóg, aby kandydaci do szkoły policyjnej autonomicznej wspólnoty Kraju Basków nie mieli skończonych 35 lat, nie jest przejawem dyskryminacji ze względu na wiek w rozumieniu Dyrektywy 2000/78/WE, ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy.

Wyrok został wydany w związku z pytaniem prejudycjalnym sądu najwyższego autonomicznej wspólnoty Kraju Basków, postawionym w ramach zapadłej przed nim sprawy zainicjowanej przez osobę zainteresowaną karierą w policji, która zaskarżyła ogłoszenie o rekrutacji kandydatów, zawierające wspomniany wymóg nieukończenia 35 lat. Sąd odsyłający pytał o interpretację kilku artykułów Dyrektywy 2000/78/WE w świetle okoliczności sprawy krajowej.

Dziecko dwóch matek a klauzula porządku publicznego

Mocą wyroku z nr 19599 z 30 września b.r. włoski Sąd Najwyższy (la Corte di Cassazione) orzekł, że do podstawowych praw dziecka należy ochrona statusu prawnego nabytego w państwie trzecim. W konsekwencji, obowiązkiem urzędu stanu cywilnego jest wpisanie do akt narodzin w Hiszpanii, do których doszło przy wykorzystaniu jednej z technik wspomaganego rozrodu, nawet jeżeli byłoby to niedopuszczalne w prawie krajowym.

Kolejny incydent na wodach wokół Gibraltaru

Brytyjski okręt wojenny oddał strzały ostrzegawcze w kierunku jednostki hiszpańskiej Gwardii Cywilnej. HMS Spectre patrolowiec Royal Navy wystrzelił w kierunku jednostki hiszpańskiej Rio Codena race świetlne jako strzały ostrzegawcze. Jednostka hiszpańska miała utrudniać manewry przy wejściu do portu w Gibraltarze przez amerykański okręt podwodny o napędzie atomowym. Wody wokół Gibraltaru są przedmiotem stałych napięć pomiędzy Londynem a Madrytem, o czym pisaliśmy wielokrotnie na łamach Bloga (np. tutaj i tutaj). Działania tego typu związane z obecnością na wodach Morza Śródziemnego sojuszniczych NATOwskich łodzi podwodnych mogą wywoływać zdziwienie – raz ze względów bezpieczeństwa - łódź podwodna przewoziła rakiety balistyczne z ładunkami nuklearnymi, a dwa ze względu na włączanie w spór państw trzecich. Więcej informacji tutaj

Trybunał Konstytucyjny Hiszpanii za klauzulą sumienia dla farmaceutów

Okres wakacyjny spowodował, że umknął naszej uwadze ciekawy wyrok Trybunału Konstytucyjnego Hiszpanii dotyczący prawa do skorzystania z klauzuli sumienia przez farmaceutów. W swoim wyroku z  początku lipca br. Trybunał uznał prawo do odmówienia sprzedaży tzw. „pigułek po” (morning after pill) przez farmaceutów, jako wynikające z art. 16 hiszpańskiej konstytucji (prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania). Sprawa dotyczyła aptekarza z Sewilli, który został ukarany przez lokalne władze za nieprzestrzeganie regulacji zobowiązujących farmaceutów do sprzedaży „pigułek po”. Aptekarz odmówił zarówno ich sprzedaży, jak i przyjęcia do magazynu. 

Hiszpańska policja na kursie kolizyjnym z Royal Navy koło Gibraltaru

Foreign Office oznajmiło, że w ostatnich dniach policja hiszpańska w oczywisty sposób naruszyła prawo międzynarodowe, kiedy łodzie oraz helikoptery policji hiszpańskiej dokonały kilku wtargnięć na wody terytorialne Gibraltaru. Do incydentów doszło w związku z realizowanymi przez policję hiszpańską pościgami za przemytnikami, kiedy to jednostki hiszpańskie wpływały na wody wokół Gibraltaru bez notyfikowania tego faktu administracji Gibraltaru. Wśród incydentów będących przedmiotem protestów Londynu wspomnieć wystarczy niebezpiecznie niski przelot helikoptera policji hiszpańskiej nad plażami oraz zatrzymanie przez policję hiszpańską i wejście  na pokład łodzi przemytniczej w czasie kiedy znajdowała się ona na wodach Gibraltaru. Minister Hugo Swire określił tego typu zachowanie jako oczywiste naruszenie suwerenności Wielkiej Brytanii przez inne państwo Unii Europejskiej.

Jest to kolejna odsłona konfliktu dotycząca tego terytorium. Konflikt w ostatnich latach uległ istotnemu zaostrzeniu w związku z licznymi nieporozumieniami pomiędzy rządami w Londynie i Madrycie (o którym pisaliśmy np. tutaj), a także w związku z inwestycjami realizowanymi na tym obszarze przez obydwa państwa. Więcej informacji tutaj

Hiszpania ogranicza prawo do zgromadzeń publicznych

Podczas gdy pierwsze wyniki referendum w Grecji (zob. nasz post tutaj) sugerują, że tamtejsi populiści zdołali przekonać większość obywateli do odrzucenia "dyktatu troiki", a Europa w obawie przed wzmocnieniem m.in. włoskich populistów (Le Monde, Ce drôle de contingent italien à Athènes pour soutenir Tsipras) szykuje się do przykładowego potraktowania Grecji, w Hiszpanii wdrożono środki mające ograniczyć możliwość publicznego kontestowania rządowej polityki. 

Źródło: Euronews, La loi du bâillon révulse l’Espagne.

Z początkiem miesiąca weszła w życie kontrowersyjna ustawa ograniczająca prawo do udziału w zgromadzeniach publicznych; tylko w ostatnich dniach w 60 hiszpańskich miastach odbyło się przeszło 80 protestów przeciwko nowemu "prawu o bezpieczeństwie obywatelskim" (Le Monde, En Espagne, une loi bâillon pour faire taire la contestation sociale). Ustawa cieszy się 7% poparciem społecznym.

Kolejne głosy w sprawie palestyńskiej: Hiszpania, Irlandia, Francja, Parlament Europejski i... Niemcy

Od kiedy w październiku pisaliśmy o uznaniu państwowości Palestyny przez rząd Szwecji (tu) oraz o wezwaniu brytyjskiego rządu do podjęcia tożsamych kroków przez Izbę Gmin (tutaj), tożsame apele pod adresem własnych rządów wystosował Seanad Éireann, izba wyższa irlandzkiego Parlamentu (Al Arabiya News, Irish senate calls for recognition of Palestinian state), oraz  hiszpański Congreso de los Diputados (The Jerusalem Post, Spanish parliament easily passes measure recognizing Palestinian state). Niebawem możemy być świadkami przynajmniej 3 kolejnych wystąpień.