Zwycięstwo Maduro nad Guaidó przed trybunałem ICSID. Społeczność międzynarodowa podzielona ws. sankcji wobec Wenezueli

W styczniu 2019 r. pisaliśmy o prawnomiędzynarodowych aspektach rozruchów w Wenezueli. Jednym z zasygnalizowanych wówczas wątków była kwestia przedwczesnego uznania Juana Guaidó za szefa rządu. Sytuacja prawna Wenezueli  pozostaje skomplikowana, a społeczność międzynarodowa jest coraz bardziej podzielona co do strategii ochrony tamtejszej ludności. 

Źródło: Daily Mail

Doraźnie sytuację prawną usiłował uporządkować trybunał arbitrażowy ICSID orzekający w sporze Mobil Cerro Negro (ICSID Case No. ARB/07/27), co zapowiadaliśmy w grudniu 2019 r. 1 marca trybunał oddalił wnioski Enrique Sáncheza Falcóna, pełnomocnicka Juana Guaidó, o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w miejsce pełnomocnika prezydenta Nicolasa Maduro (Reinaldo Enrique Muñoz Pedroza) albo, alternatywnie, o zawieszenie postępowania.

Angielski sąd uniemożliwia Nicolasowi Maduro dostęp do wenezuelskich rezerw złota

W lutym 2019 r. dzieliliśmy się wątpliwościami dotyczący legalności pozbawienia wenezuelskiego rządu Nicolasa Maduro dostępu do rezerw złota przechowywanych angielskim banku centralnym. Z początkiem miesiąca powyższą decyzję utrzymał w mocy tamtejszy sąd (Al Jazeera, UK court denies Venezuela's Maduro access to gold in bank vault). Swoją decyzję w sprawie o dostęp do 1,8 mld USD w złocie, wszczętej przez brazylijski bank centralny, sąd uzasadnił jednoznacznym uznaniem Juan Guaido przez Londyn za prezydenta Wenezueli.

Społeczny kontekst sporu jest dramatyczny. Do rujnujących państwo załamania sytuacji gospodarczej, niskich cen ropy, sankcji gospodarczych i trawiącej Wenezuelę korupcji teraz doszły skutki pandemii koronawirusa.

O kontrowersjach wokół sytuacji w Wenezueli ostatnio pisaliśmy w kontekście wniesienia przez Guaidó skargi do ICSID oraz amerykańskich sankcji gospodarczy.

ICSID rejestruje skargę wniesioną przez wenezuelski "rząd" Guaidó

Na początku roku sygnalizowaliśmy liczne prawnomiędzynarodowe aspekty rozruchów w Wenezueli. W szczególności zainteresowało nas zachowanie rządów m.in. USA i Wlk. Brytanii, które określiliśmy mianem uznania antycypującego. Na koniec roku do tej wenezuelskiej sagi prawnej dopisany został kolejny frapujący epizod. Wszystko wskazuje na to, że ICSID przyjęło skargę "rządu" Guaidó o uchylenie wyroku arbitrażowego ConocoPhillips.

Stany Zjednoczone nakładają sankcje gospodarcze na rząd i administrację Wenezueli

Z początkiem miesiąca Stany Zjednoczone rozszerzyły stosowany dotąd wobec Wenezueli reżim sankcji ukierunkowanych na sankcje gospodarcze obejmujące całość aktywności w sferze publicznej.

Temat bilateralnych implikacji, kryzysu polityczno-gospodarczego i represji wewnętrznych, w relacjach z USA podjęliśmy w PPM w 2013 r. przy okazji wymiany nacisków dyplomatycznych. W 2015 r. odnotowaliśmy wymianę sankcji dyplomatycznych (tu i tu). W 2016 r. wskazywaliśmy na groźby prezydenta Nicolasa Maduro nacjonalizacji gospodarki. Kryzys z czasem stał się problemem dla całej OPA, a w 2017 r. zastanawialiśmy się czy nie stanie się on przedmiotem postępowania przez MTK (zob. także post tutaj; w lutym b.r. zostało wszczęte wstępne dochodzenie w sprawie). W maju 2018 r. śledziliśmy ustanowienie amerykańskich sankcji na wenezuelską kryptowalutę Petro. 

Pierwotni mieszkańcy ekwadorskiej Amazonii zwyciężają w starciu z koncernami naftowymi

Źródło: http://droitinternational.ek.la/victoire-indigene-contre-l-industrie-petroliere-a161966890

 Mapa prowincji Pastaza

Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Prowincja_Pastaza#/media/File:Pastaza_in_Ecuador_(%2BGalapagos).svg

20 kwietnia Sąd karny dla prowincji Pastaza w Puyo, we wschodnim Ekwadorze, wydał wyrok na rzecz ludu Huaorani (Waorani), wstrzymując planowaną eksploatację złóż ropy naftowej w amazońskiej dżungli (tekst wyroku). Decyzja trzyosobowego składu sędziowskiego unieważniła także proces konsultacji z Huaorani, podjęty przez rząd Ekwadoru w 2012 r., zawieszając na czas nieokreślony inwestycje koncernów naftowych na terenach należących do Indian. Wyrok wstrzymuje również planowaną aukcję 16 bloków naftowych, które obejmują prawie 3 miliony hektarów puszczy, której część stanowi Rezerwat Człowieka i Biosfery UNESCO. Szacuje się, że na 2,5 hektara tego obszaru (Park Narodowy Yasuní) przypada więcej gatunków drzew i owadów niż występuje w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych razem wziętych (zob. tu i tu). Sąd nakazał władzom państwowym ponowne przeprowadzenie konsultacji publicznych zgodnie z wymogami Międzyamerykańskiego Trybunału Praw Człowieka (MTPC). Władze Ekwadoru mogą odwołać się od wyroku.

Stany Zjednoczone nie wykluczają zbrojnej interwencji w Wenezueli

O napiętej sytuacji w Wenezueli pisaliśmy kilkukrotnie w ostatnich tygodniach (m.in. tutaj). Przypomnijmy, że od stycznia br. w Wenezueli dochodzi do protestów i zamieszek między zwolennikami dotychczasowego prezydenta Nicolása Maduro a popierającymi przywódcę opozycji Juana Guaido, który zyskał wsparcie wielu państw. Według doniesień, wczoraj prezydent Maduro chciał zbiec na Kubę, ale za namową rosyjskich dyplomatów (co Rosja od razu zdementowała) pozostał w kraju.

Wspominaliśmy również, że prezydent USA Donald Trump w rozmowach ze swoimi doradcami nie wykluczał możliwości zbrojnej interwencji w Wenezueli. Nigdy do tej pory jednak żaden z wysokich przedstawicieli amerykańskiej administracji nie potwierdził wprost, że USA są gotowe właśnie na użycie siły w Wenezueli. Do wczoraj, kiedy Sekretarz Stanu USA Mike Pompeo udzielił wywiadu Fox Business Network, w którym powiedział, że interwencja jest "możliwa".

Sankcje USA i Wlk. Brytanii przeciwko Wenezueli: "uznanie antycypujące" rządu a legalność sankcji finansowych

Wskazując poprzednio prawnomiędzynarodowe aspekty walki o władzę w Wenezueli sygnalizowaliśmy współzależność między decyzją o ewentualnym wycofaniu uznania dla rządu Nicolasa Maduro a legalnością sankcji gospodarczych. Kolejnym przyczynkiem do tamtych rozważań stała się decyzja administracji USA o nałożeniu sankcji finansowych na najważniejszą spółkę eksportują ropę z Wenezueli, Petróleos de Venezuela SA. 

Pozbawienie dotychczasowego prezydenta dostępu do jednego z najważniejszych źródeł publicznych przychodów (tak w przypadku sankcji USA) czy zamrożenie dostępu do rezerw złota (wspominane ostatnio sankcje Wielkiej Brytanii), przy jednoczesnym oświadczeniu, że środki zostaną niezwłocznie odmrożone w razie przekazania władzy opozycji, w niewątpliwie zmierzają do wymiany rządu Wenezueli. Rodzi to zasadnicze pytanie o tytuł prawny do zamrożenia przychodów z transakcji związanych z ropą naftową, z jednej strony, oraz zablokowania dostępu do rezerw walutowych, z drugiej strony. Trzeba bowiem podkreślić, że w przeciwieństwie choćby do sankcji wobec Iranu (zob. posty tutaj i tutaj) tym razem Stany Zjednoczone nie wykorzystują swoich instytucji finansowych do uniemożliwienia transakcji, a jedynie zamrażają pozyskane w ten sposób środki. 

Prawnomiędzynarodowe aspekty rozruchów w Wenezueli

O Wenezueli, która ze sponsora rewolucji m.in. na bratniej Kubie stopniowo zmieniała się w, szargane krwawo tłumionymi zamieszkami, państwo na skraju bankructwa pialiśmy od 2014 r. (posty tu i tu). Pod koniec 2017 r. zadaliśmy pytanie, czy rozwój wypadków stanie się przedmiotem postępowania przed MTK. Pisaliśmy również o rozważanej przez administrację amerykańską interwencji humanitarnej. W ostatnich dniach konflikt trawiący to państwo uległ gwałtownemu zaostrzeniu, a przyszłość prezydenta Maduro zdaje się spoczywać w rękach wojska (i dalszego finansowania przez Rosję).

Obok intrygujących aspektów krajowych i ściśle politycznych, sytuacja jest nader interesująca z punktu widzenia prawa międzynarodowego.

Źródło: The National Interest, Is Venezuela on the Brink of Economic and Social Collapse?

Zawiadomienie o sytuacji Wenezueli w MTK

Kilka tygodni temu informowaliśmy o inicjatywie Argentyny w kontekście sytuacji w Wenezueli (zobacz posta z 23.08). Wczoraj prokurator MTK Fatou Benosuda poinformowała, że otrzymała właśnie od 6 państw zawiadomienie w związku z popełnieniem w Wenezueli zbrodni przeciwko ludzkości od lutego 2014. Te sześć państw to  Kanada, Chile, Urugwaj, Argentyna, Paragwaj, Peru. Zawiadomienie, złożone zostało na podstawie art. 14 statutu ( znajduje się tu) i powołuje się między innymi na raporty międzynarodowych organizacji wskazujących na to, że w Wenezueli rzeczywiście popełniono zbrodnie. Wygląda na to, że tym razem mamy do czynienia z modelowym zawiadomieniem, kiedy państwa rzeczywiście przejawiają troskę o przyszłość Wenezueli i sytuację jej obywateli.

Argentyna zgłosi sprawę Wenezueli do MTK?

Taka wiadomość została przekazana mediom przez prezydenta Argentyny Mauricio Macri, zobacz tu, który wskazał, że ma wsparcie Kolumbii, Chile i Paragwaju. Państwa te (ale nie tylko one na co wskazywaliśmy już wcześniej, zobacz nasze posty tu oraz tu i tu) są zszokowane poziomem naruszeń mających miejsce w Wenezueli. 

Ich reakcja jest bezpośrednio związana z ogłoszeniem przez Nicolasa Maduro kolejnych rewolucji ekonomicznych, w rezultacie których dewaluacja lokalnej waluty przekroczyła 95 proc., wartość boliwara ma być od tej pory uzależniona od kondycji kryptowaluty petro. Ruch ten, zdaniem ekonomistów, spowoduje hiperinflację i pogłębi chaos w niestabilnym kraju. 

USA rozważają interwencję w Wenezueli?

Jak wyglądałby światowy porządek bez zakazu użycia siły, gdyby państwa mogły zbrojnie interweniować w innych państwach w oparciu o doktrynę interwencji humanitarnej? Jak Wenezuela po interwencji USA. Po raz kolejny wracają pogłoski, że prezydent Trump chętnie przeprowadziłby zbrojną interwencję w Wenezueli. Mimo tego, że temat pojawił się już prawie rok temu, to jednak powrócił w zeszłym tygodniu za sprawą stanu gotowości, w jaki swoją armię postawił prezydent Wenezueli Nicolas Maduro.

Burze nad Wenezuelą czy tylko czarne chmury?

Dopiero co informowaliśmy o nałożonych przez USA sankcjach na Wenezuelę (zobacz tu, zobacz także tu ) oraz o decyzji o badaniu sytuacji przez prokurator MTK (zobacz tu), a już po raz wtóry musimy poinformować o kolejnych czarnych chmurach zbierających się nad tym krajem. Mowa o planowanych ukierunkowanych sankcjach  (targeted sanctions) UE, które mają być odpowiedzią na sposób w jaki przeprowadzono tam wybory prezydenckie. Wybory te w znacznej mierze naruszały standardy demokratyczne. Na przykład liderom opozycji w ogóle zakazano startu w nich, natomiast wynik był i tak ustawiony na rzecz dotychczasowego prezydenta Nicolasa Maduro (zobacz tu a także tu).

USA ustanawiają sankcje przeciwko wenezuelskiej kryptowalucie Petro

W związku z kolejnym uszczelnieniem amerykańskiego programu sankcji przeciwko autorytarnej polityce wenezuelskiego prezydenta Nicolasa Maduro (Executive Order 13835) warto podkreślić doniosłość Dekretu wykonawczego prezydenta USA Donalda Trumpa ustanawiającego sankcje przeciwko wenezuelskiej kryptowalucie Petro. Decyzja jest o tyle istotna, że wyznacza kierunek przeciwdziałania coraz powszechniejszemu wykorzystywaniu cyfrowego pieniądza do unikania sankcji gospodarczych, prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Może mieć również dalekosiężne skutki dla powstrzymywania Rosji przez społeczność międzynarodową.

Mocą Dekretu 13827 zakazano handlu związanego z jakąkolwiek kryptowalutą wyemitowaną przez rząd Weneueli lub podmioty odeń zależne (m.in bank centralny) w jurysdykcji amerykańskiej - takie czynności prawną zostaną uznane za naruszenie uprzednio nałożonych sankcji (Executive Order 13692 z marca 2015 oraz Executive Order 13808 z sierpnia 2017). W rezultacie transakcje takie pozostaną niemożliwe na terytorium USA oraz w relacjach z tamtejszymi podmiotami.

Kolejne postępowania przed MTK (i wcale nie dotyczą Afryki)!!

Prokurator MTK zdecydowała o zbadaniu zbrodni popełnionych na Filipinach i w Wenezueli (zobacz info na stronie MTK). Obie sytuacje zostaną na razie objęte jedynie wstępnym badaniem, co oznacza, że Prokurator postara się potwierdzić, że przedstawione jej informacje stanowią dostateczną podstawę do wszczęcia postępowania przygotowawczego (zob. art. 15 ust. 6 Statutu MTK). Wstępne badanie sytuacji na Filipinach, które są stroną Statutu MTK od 2011 roku, będzie dotyczyć zbrodni popełnionych od lipca 2016 roku, w kontekście prowadzonej przez rząd filipiński kampanii dotyczącej wojny z narkotykami, w rezultacie której zabito tysiące osób za ich domniemane powiązanie z nielegalnym handlem narkotykami.

Sytuacja w Wenezueli trafi do MTK?

O kryzysie demokracji w Wenezueli i międzynarodowych kłopotach, które kryzys ściągnął na to państwo, pisaliśmy już wcześniej na blogu (tu i tu). Przypomnijmy więc tylko krótko, że plany prezydenta Nicolasa Maduro zdobycia władzy absolutnej w państwie spotkały się z głośnymi protestami, które nasiliły się jeszcze po wyborach do Zgromadzenia Konstytucyjnego z końca lipca br., do których nie dopuszczono opozycji politycznej Maduro, a które władza krwawo tłumiła.

W sierpniu Biuro Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka wydało raport na temat sytuacji w Wenezueli, w którym wskazywano na liczne naruszenia praw człowieka w związku z tłumieniem protestów, w tym odnotowano 124 przypadki śmierci „w związku z demonstracjami”, w okresie od 1 kwietnia do 31 lipca 2017 r. Mimo, że w Raporcie nie pojawia się taka konkluzja, Wysoki Komisarz ds. Praw Człowieka Zeid Ra’ad al Hussein wskazywał, że w Wenezueli mogło dojść do popełnienia zbrodni przeciwko ludzkości.

Nowe sankcje finansowe USA wobec prezydenta i administracji Wenezueli

W piątek 25 sierpnia prezydent USA Donald Trump, reagując na ostatnie pogwałcenia praw człowieka przez władze Wenezueli, podpisał dekret rozszerzający sankcje finansowe przeciwko tamtejszym rządzącym. Amerykański sprzeciw wzbudziło w szczególności opisywane przez nas powołanie Zgromadzenia Konstytucyjnego - równolegle od prawidłowo wybranego parlamentu - i "uzurpacja uprawnień demokratycznie wybranych reprezentantów narodu" (The Washington Post, Venezuela’s vote for a constitutional assembly could destroy democracy, critics warn).

Mocą dekretu zakazano kwalifikowanych transakcji z udziałem podmiotów amerykańskich oraz w amerykańskiej jurysdykcji (White House, Presidential Executive Order on Imposing Sanctions with Respect to the Situation in Venezuela).:

Wenezuelski problem OPA

Kryzys polityczny w Wenezueli wszedł w niedzielę w nową fazę za sprawą wyborów do wenezuelskiego Zgromadzenia Konstytucyjnego. Wybory te są bowiem pierwszym formalnym krokiem do zmiany konstytucji Wenezueli i stanowią kontynuację drogi obranej przez prezydenta Nicolasa Maduro, który dąży do pełni władzy i rewolucji w państwie na wzór planów Hugo Chaveza.

Zgromadzenie Konstytucyjne, liczące 545 członków, po wyborach będzie złożone jedynie z przedstawicieli zwolenników prezydenta Maduro (nikt poza ludźmi obecnego prezydenta nie został zresztą dopuszczony do kandydowania). Oficjalne źródła podają, że w głosowaniu wzięło udział 8 milionów uprawnionych, choć opozycja wskazuje, że wydano jedynie 2,5 miliona kart do głosowania. Zgromadzenie, oprócz możliwości napisania na nowo konstytucji, może również rozwiązać obecny parlament, pozostający w opozycji do Maduro, jak również powołać komisję, której jedynym zadaniem będzie ukarać protestujących przeciwko zmianom.

To wszystko dzieje się w państwie, będącym członkiem organizacji międzynarodowej – Organizacji Państw Amerykańskich – która wśród swoich celów i zasad ma wpisaną demokrację przedstawicielską (art. 2 (b) i art. 3 (d) Karty OPA), a na przestrzeni lat stworzyła szereg instrumentów, które potencjalnie pozwalają nawet na interwencję w sprawy wewnętrzne członka OPA, który zszedł ze ścieżki demokracji (żeby wymienić chociażby Międzyamerykańską Kartę Demokratyczną z 2001 r. czy rezolucję Zgromadzenia OPA 1080 z 1991 r.). W sprawie Wenezueli okazało się jednak, że Organizacja nie jest w stanie wdrożyć w życie środków przewidzianych w tych aktach prawnych, na czele z zawieszeniem w członkostwie w Organizacji. Już w marcu tego roku Sekretarz Generalny OPA Luis Almagro wskazywał (artykuł Almagro dla The New York Times do przeczytania tutaj), że jeśli Wenezuela nie przeprowadzi wolnych wyborów i nie wycofa się z reform niszczących demokrację, OPA nie będzie miała innego wyjścia jak zawiesić Wenezuelę w prawach członka Organizacji. Wenezuela protestowała wówczas nie tyle przeciwko tak radykalnym rozwiązaniom, ale nawet przeciwko samej debacie na forum Stałej Rady OPA na temat sytuacji w Wenezueli, traktując już samą dyskusję jako ingerencję w jej sprawy wewnętrzne, sprzeczną z art. 1 Karty OPA. Nie podjęto wówczas żadnych decyzji. Kolejną porażkę OPA poniosło w głosowaniu z 19.06. br., kiedy Stałej Radzie OPA nie udało przyjąć rezolucji potępiającej działania prezydenta Maduro i wzywającej do odwołania wyborów zaplanowanych na 30 lipca, mimo iż rezolucja została wsparta przez największe państwa Organizacji (USA, Kanadę, Meksyk, Brazylię i Argentynę). Przeciwko rezolucji głosowały jednak mniejsze państwa, w tym Nikaragua i Boliwia, a część państw (Dominikana, Grenada, Trynidad i Tobago, Antigua i Barbuda) wstrzymała się od głosu (o tamtym głosowaniu więcej tutaj). To jednak wystarczyło do odrzucenia rezolucji, ponieważ zgodnie z Kartą OPA rezolucje Stałej Rady muszą uzyskać poparcie 23 państw członkowskich (2/3 członków OPA), a jedynie 20 państw głosowało za.

Jak na razie jedynie Sekretarz Generalny OPA zabrał głos w sprawie niedzielnych wyborów w Wenezueli, potępiając władze za brutalne stłumienie protestów opozycji (pełne wystąpienie Almagro jest dostępne tutaj), jak również odniósł się krytycznie do aresztowań liderów opozycji (oświadczenie Sekretarza Generalnego do przeczytania tutaj). Bardziej zdecydowanie zadziałała administracja prezydenta Trumpa, która już nałożyła na władze Wenezueli kolejne sankcje gospodarcze.

Pogłębiający się kryzys w Wenezueli będzie więc kolejnym sprawdzianem efektywności działania dla OPA, której część członków wyraźnie popiera rewolucyjne plany Wenezueli i Kuby, działając w stworzonej przez te państwa organizacji ALBA, która chce kontynuować tradycje Simona Bolivara, z założenia odrzucając demokrację i traktując USA jako głównego wroga, którego należy zwalczać wszelkimi środkami, w tym nawet za pomocą broni masowej zagłady.

Retorsje Izraela potępionego przez Radę Bezpieczeństwa ONZ

23 grudnia Rada Bezpieczeństwa ONZ mocą Rezolucji 2334 (2016) potępiła izraelskie osadnictwo na Zachodnim Brzegu. Rada wyraźnie stwierdziła, że działania Izraela na palestyńskich terytoriach, w tym we wschodniej Jerozolimie, okupowanych od 1967 r. "nie mają podstaw prawnych" i stanowią "poważne naruszenie prawa międzynarodowego" tym samym stanowiąc przeszkodę realizacji planu dwóch państw dla dwóch narodów (tzw. two state solution). Dalej, że żadne zmiany terytorialne po 4 czerwca 1967 r., poza wypracowanymi w drodze negocjacji, nie zostaną przez nią zaakceptowane. Podkreślono wreszcie, że wstrzymanie przez Izrael wszelkich działań związanych z osadnictwem jest niezbędne dla odwrócenia aktualnie niekorzystnego trendu dla bliskowschodniego procesu pokojowego.

Izrael kategorycznie odrzucił "haniebną, anty-izraelską rezolucję", zapowiadając zignorowanie jej. Z kolei strona palestyńska, celebrując uchwalenie aktu, już zasygnalizowała, że otwiera to perspektywy zastosowania sankcji wobec Izraela  (FT, US abstains as UN condemns Israeli settlements).

Wenezuela o krok od nacjonalizacji gospodarki

Niezdolny do przezwyciężenia dławiącego gospodarkę kryzysu (nasz post Widmo defaultu nad Wenezuelą), ani zrzucenia odpowiedzialności za aktualną sytuację na wrogów zewnętrznych Wenezueli (post Wet za wet na linii Waszyngton-Caracas), prezydent Nicolás Maduro sięgnął właśnie po środki nadzwyczajne. 1,8 mln podpisów pod inicjatywą referendum ws. jego odwołania określił mianem próby - inspirowanego i wspieranego z zewnątrz - zamachu stanu, na podobieństwo tego w Brazylii  przeciwko Dilmie Rousseff (zob. nasz post tutaj). 

Międzynarodowe uznanie rządu tymczasowego Brazylii

Wraz ze wszczęciem przeciwko oskarżanej m.in. o korupcję prezydent Dilmie Rousseff procedury impeachmentu trwający od miesięcy brazylijski kryzys polityczny wkroczył w kolejną fazę (zob. np. Polityka, Kontrrewolucja sytych, CNN, Dilma Rousseff: 5 questions you asked and we answered). Prezydent została zawieszona w sprawowaniu urzędu na 180 dni, w którym to czasie władzę tymczasowo sprawuje Michel Temer.

O ile jednak kryzys polityczny wykracza poza zakres zainteresowania PPM, o tyle z dość ciekawym oświadczeniem w sprawie pośpieszył prezydent Salwadoru. Salvador Sánchez Cerén stwierdził, że jego państwo uznaje brazylijski rząd tymczasowy za bezprawny i wycofał swojego ambasadora (Reuters, Brazil rebuffs Latin American leftists over Rousseff suspension).