Ratyfikacja statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego przez Malezję - odwrócenie negatywnego trendu?

Stroną Statutu Rzymskiego właśnie została Malezja (zobacz informację tutaj) i tym samym liczba państw stron Statutu zwiększyła się do 124, ale nie na długo, gdyż 17 marca 2019 r. wywrze skutki wypowiedzenie statutu przez Filipiny. 

Przedstawiciel Malezji podkreślił, że ratyfikacja Statutu Rzymskiego jest dowodem na to, że Malezja jest odpowiedzialnym członkiem społeczności międzynarodowej wierzącym w rząd prawa i uznającym komplementarną rolę MTK w stosunku do prawa krajowego. Malezja chciała swą ratyfikacją podkreślić swe przywiązanie do walki z międzynarodowymi zbrodniami w celu budowy globalnego pokoju i bezpieczeństwa (zobacz tutaj).

Ta ratyfikacja jest o tyle budująca, że po serii powiadomień z jesieni 2016 r. o chęci wypowiedzenia statutu ze strony Burundi, Gambii, Południowej Afryki - z których tylko Burundi zrealizowała swą zapowiedź i z dniem 27.10.2017 r. przestała być stroną Statutu; oraz wypowiedzeniu statutu przez Filipiny w marcu ubiegłego roku, liczba państw stron choćby na chwilę zwiększyła się. Ratyfikacja ma również duże znaczenie, biorąc pod uwagę stosunkowo niewielką liczbę ratyfikacji w regionie Azji i Pacyfiku (zob. tutaj).

Cieszmy się więc z liczby 124, gdyż za dwa tygodnie znów w oficjalnych statystykach pojawi się smętne 123.

Wśród potencjalnych nowych państw stron mogłyby się znaleźć Algieria, Angola, Armenia, Bahamy, Bahrajn, Egipt, Erytrea, Gwinea-Bissau, Haiti, Iran, Jamajka, Jemen, Kamerun, Kirgistan, Kuwejt, Maroko i Mozambik, Oman, Wyspy Św. Tomasza i Księżyca, Wyspy Salomona, Syria, Tajlandia, Ukraina, Uzbekistan, Zimbabwe i Zjednoczone Emiraty Arabskie.

Statut podpisały również Izrael, Sudan, USA oraz Rosja, ale każde z tych państw powiadomiło Sekretarza Generalnego ONZ, że nie zamierza zostać stroną statutu.

Przy okazji przypomnijmy, że jeśli chodzi o liczbę ratyfikacji poprawek dotyczących zbrodni agresji, osiągnięto liczbę zaledwie 37 ratyfikacji. Taka sama liczba państw ratyfikowała poprawki dotyczące zbrodni wojennych, przewidujące kryminalizację użycia m.in. gazów czy pocisków rozpłaszczających się w ciele ludzkim w konfliktach wewnętrznych. Natomiast poprawki wprowadzające karalność użycia broni z czynnikiem biologicznym lub toksyn oraz broni niewykrywalnej przy użyciu promieni Rentgena oraz oślepiającej broni laserowej nie mają jeszcze żadnej ratyfikacji. Ta opieszałość w ratyfikacji poprawek do art. 8 dziwi, biorąc pod uwagę, że powyższe zakazy można wywieść z prawa zwyczajowego.

Promyk nadziei dla multilateralizmu gospodarczego: CPTPP wchodzi w życie

Mniej więcej od czasu objęcia prezydentury USA przez Donalda Trumpa przyszłość multilateralnej współpracy gospodarczej wydawała się coraz bardziej niepewna, o czym pisaliśmy choćby w kontekście szantażu renegocjacji NAFTA, zawieszenia negocjacji z Unią Europejską (TTIP), czy wreszcie wycofania się w styczniu 2017 r. przez Stany Zjednoczone z rozmów o powołaniu Partnerstwa Transpacyficznego (TPP). Jak wskazywaliśmy jeszcze w listopadzie 2017 r. część państw negocjujących TPP chciała szybkiego podpisania traktatu, inne oczekiwały dalszych rozmów, a wreszcie dla części nieobecność USA czyniła wątpliwym korzyści z udziału w takim mechanizmie integracji.

Ostatecznie 30 grudnia 2018 r. 583. stronicowy traktat w nowej wersji (Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership - CPTPP, określany również mianem TPP-11) wszedł w życie wobec pierwszych 6 państw: Australii, Japonii, Kanady, Meksyku, Nowej Zelandii i Singapuru. 14 stycznia 2019. traktat wejdzie w życie wobec Wietnamu. W Brunei Darussalam, Chile, Malezji i Peru wymagane jest jeszcze dochowanie okresu 60. dni od momentu ratyfikacji.

Zakres TPP-11 obejmuje 13.2% światowej gospodarki, gdzie następuje 15% światowej wymiany handlowej. Łącznie jest to rynek wielkości 500 mln konsumentów. Przykładowo dla prężnej gospodarki Singapuru oznacza to, że 94% handlu w ramach CPTPP właśnie zostało uwolnione od ceł, w tym 99% handlu z Kanadą i 88% z Meksykiem z którymi dotąd państwo to nie miało żadnych preferencyjnych zasad handlowych (Ministry of Trade and Industry of Singapore, THE COMPREHENSIVE AND PROGRESSIVE AGREEMENT FOR TRANS-PACIFIC PARTNERSHIP ENTERS INTO FORCE IN DECEMBER).Nie dziwi zatem zaniepokojenie części przedsiębiorców amerykańskich perspektywą utraty pozycji na rzecz konkurencji choćby z Australii (Stait Times, Opportunities open up as CPTPP trade pact enters into force). 

Stały Trybunał Arbitrażowy walczy o udział w rynku arbitrażowym

W związku z narastającą światową konkurencją między kolejnymi forami dla postępowań arbitrażowych sama reputacja ośrodka rozstrzygania sporów może być już niewystarczająca dla pozyskania klientów, nawet w przypadku tak szacownej instytucji jaką jest Stały Trybunał Arbitrażowy. Wychodząc zatem naprzeciw oczekiwaniom stron sporów jeszcze w latach 90. STA rozpoczęło zawieranie Porozumień z państwami goszczącymi (Host Country Agreement), dzięki którym usługi w zakresie arbitrażu, mediacji, koncyliacji, czy tworzenia komisji dochodzeniowych mogą być świadczone poza haską siedzibą Trybunału. 

W ostatnich latach powyższa forma rozszerzania dostępności STA uległa intensyfikacji, a z końcem sierpnia lista państw-stron takich porozumień wzbogaciła się o Brazylię (PCA, PERMANENT COURT OF ARBITRATION ENTERS INTO HOST COUNTRY AGREEMENT WITH BRAZIL).

Retorsje Izraela potępionego przez Radę Bezpieczeństwa ONZ

23 grudnia Rada Bezpieczeństwa ONZ mocą Rezolucji 2334 (2016) potępiła izraelskie osadnictwo na Zachodnim Brzegu. Rada wyraźnie stwierdziła, że działania Izraela na palestyńskich terytoriach, w tym we wschodniej Jerozolimie, okupowanych od 1967 r. "nie mają podstaw prawnych" i stanowią "poważne naruszenie prawa międzynarodowego" tym samym stanowiąc przeszkodę realizacji planu dwóch państw dla dwóch narodów (tzw. two state solution). Dalej, że żadne zmiany terytorialne po 4 czerwca 1967 r., poza wypracowanymi w drodze negocjacji, nie zostaną przez nią zaakceptowane. Podkreślono wreszcie, że wstrzymanie przez Izrael wszelkich działań związanych z osadnictwem jest niezbędne dla odwrócenia aktualnie niekorzystnego trendu dla bliskowschodniego procesu pokojowego.

Izrael kategorycznie odrzucił "haniebną, anty-izraelską rezolucję", zapowiadając zignorowanie jej. Z kolei strona palestyńska, celebrując uchwalenie aktu, już zasygnalizowała, że otwiera to perspektywy zastosowania sankcji wobec Izraela  (FT, US abstains as UN condemns Israeli settlements).

Trybunał Arbitrażowy w Hadze właściwy do rozstrzygania sporu w sprawie jurysdykcji na Morzu Południowochińskim

29 października 2015 roku Stały Trybunał Arbitrażowy w Hadze uznał swoją właściwość do rozstrzygania sporu terytorialnego, złożonego przez Filipiny przeciwko Chinom, dotyczącego rozgraniczania terytorialnego na Morzu Południowochińskim. Decyzja ta uderza w Chiny, które roszczą sobie prawa do większości obszaru Morza Południowochińskiego (o czym pisaliśmy tutaj), ignorując interesy Wietnamu, Filipin, Malezji i Brunei w tym obszarze. Chiny od początku bojkotują postępowanie twierdząc, że dotyczy ono ich suwerenności terytorialnej i znajdują się poza właściwością Trybunału. Filipiny wniosły w 2013 roku skargę, którą Trybunał zaczął rozpatrywać latem tego roku. Dotyczy ona działań podejmowanych przez Chiny, które rozbudowują swoją infrastrukturę militarną na rafach i mieliznach, roszcząc sobie prawo do wytyczania strefy morza terytorialnego wokół tych sztucznych konstrukcji. Więcej informacji tutaj i tutaj.

grafika za: http://www.abc.net.au/news/2015-10-30/hague-court-to-hear-south-china-sea-dispute-philippines/6897852

Zakończenie negocjacji w sprawie TPP!

W poniedziałek 4 października negocjatorzy na spotkaniu w Atlancie, po prawie ośmiu latach rozmów, przyjęli ostateczną wersję Porozumienie w sprawie Partnerstwa Transpacyficznego (Trans-Pacific Partnership, w skrócie TPP). Jest to najważniejsze umowa handlowa od czasów powołania do życia Światowej Organizacji Handlu w 1994 r. W skład nowej strefy wolnego handlu wejdzie  12 państw basenu Oceanu Spokojnego: Australia, Brunei, Chile, Japonia, Kanada, Malezja, Meksyk, Nowa Zelandia, Peru, Singapur, Stany Zjednoczone oraz Wietnam. Państwa te wytwarzają obecnie 40% światowego PKB oraz uczestniczą w 1/3 handlu międzynarodowego. Tym samym będzie to największa w świecie strefa wolnego handlu.

Guest Post: Bezumowne korzystanie z nieruchomości przez państwo obce ma charakter de iure gestionis

3 września 2015 r. Sąd Okręgowy w Warszawie wydał interesujący wyrok (sygn. akt III C 785/09) w głośnej sprawie z powództwa współużytkowników wieczystych gruntu i współwłaścicieli wzniesionego na nim budynku położonych w Al. Ujazdowskich 23 w Warszawie (w bezpośrednim sąsiedztwie reprezentacyjnych budynków rządowych i ambasad) przeciwko Republice Serbii, zasądzając od Republiki Serbii na rzecz powodów wielomilionowe wynagrodzenie za bezumowne korzystanie przez nią i przez jej poprzednika (istniejący do 2006 r. Związek Serbii i Czarnogóry) z tego budynku.

Willa Gawrońskich. Źródło: Wikipedia

Sprawa miała swoje źródło w zajmowaniu od 1947 r. przez Federacyjną Ludową Republikę Jugosławii, a potem kolejne państwa powstałe na bazie FLRJ, w tym ostatnio przez Republikę Serbii, wskazanej nieruchomości, która była wykorzystywana przez nie na cele dyplomatyczne (jako siedziba ich ambasad w Polsce). Na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku prawa do nieruchomości zostały na powrót przyznane – w ramach procedur reprywatyzacyjnych – jej przedwojennej właścicielce (matce powodów), jednakże władze jugosłowiańskie, a potem serbskie, odmówiły wydania położonego na niej budynku, choć już w 2007 r. opuściły go przenosząc ambasadę w inne miejsce. Odtąd budynek stał nieużywany, ale jednocześnie pozostawał w gestii władz serbskich odmawiających jego zwrotu. Ta patowa sytuacja zmusiła w końcu powodów do wytoczenia powództwa o zasądzenie wynagrodzenia za korzystanie z budynku bez tytułu prawnego przez pozwaną i jej poprzednika.

W sprawie, a także w towarzyszących jej innych postępowaniach prowadzonych nie tylko przed sądami cywilnymi, jak sprawa o zasiedzenie przez Republikę Serbii wskazanej nieruchomości, ale także przed sądami administracyjnymi, jak sprawa o wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości wymaganego przez przepisy ustawy z 1920 o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, pojawiło się wiele interesujących zagadnień prawnych, którym można byłoby poświęcić co najmniej kilka osobnych artykułów. Dla czytelników Przeglądu Prawa Międzynarodowego najciekawszym będzie jednakże pytanie, które pojawiło się już w początkowej fazie omawianego postępowania sądowego i następnie towarzyszyło mu do chwili wydania wyroku przez Sąd Okręgowy, czy Republika Serbii może skutecznie powoływać się na przysługiwanie jej immunitetu państwowego i tym samym domagać się z tej przyczyny odrzucenia pozwu.

Dyplomatyczne napięcia w rocznicę zestrzelenia MH17

W pierwszą rocznicę zestrzelenia nad Ukrainą malezyjskiego Boeinga (lot MH17), tuż po wycieku ustaleń w świetle których samolot zestrzelono z terytorium kontrolowanego przez prorosyjskich rebeliantów przy wykorzystaniu rosyjskich rakiet (CNN, Sources say MH17 report blames Russian missile for shooting down plane), Australia, Holandia i Malezja wezwały do zbadania sprawy i osądzenia sprawców przez specjalny trybunał ONZ (FT, Diplomatic fight breaks out on MH17 plane anniversary). 

Wszelkie propozycje w tym zakresie kategorycznie odrzuca jednak Rosja, której Prezydent Władimir Putin - w telefonicznej rozmowie z Premierem Holandii Markiem Rutte - określił pomysł mianem przedwczesnego i kontrproduktywnego. Medialne wycieki dotyczące konkluzji holenderskich i amerykańskich śledczych badających wypadek określił zaś mianem niepotrzebnej politycyzacji sporu. 

Zastanawiając się nad szansą powołania takiego mechanizmu warto wrócić do naszego posta z lipca ubiegłego roku, poświęconego redakcji Rezolucji RB ONZ, którą przyjęto w związku z tymi wydarzeniami.

STA Malezja v. Singapur: brak błędu co do prawa jako podstawa estoppel

30 października, w sprawie Obszarów kolejowych (Malezja p. Singapurowi, PCA CASE Nº 2012-01) Stały Trybunał Arbitrażowy przychylił się do racji Malezji tym samym odmawiając uznania obowiązku podatkowego, który zdaniem drugiej strony ciążył na malezyjsko-singapurskiej spółce z 60% udziałem kapitałowym Malezji.

Spór jest o tyle szczególny, że powstał na tle wykonania umowy POA z 1990 roku (zob. poniżej) z ok. 20 letnią zwłoką. Interesujące mogą wydać się też rozważania STA dotyczące możliwości powołania się na doktrynę estoppel przez Singapur w związku z brakiem sprzeciwu Malezji wobec rzekomego niedopełnienia obowiązku podatkowego, mimo wyraźnego kontestowania szeregu innych postanowień POA. STA zuważył jednak, że skoro Singapur błędnie rozumiał porozumienie z 1990 r., to nie sposób z braku sprzeciwu Malezji wobec złej interpretacji wywodzić skutków prawnych (par. 204).

Dworzec kolejowy Tanjong Pagar (Keppel Road), który na mocy 999 letniej umowy dzierżawy do czerwca 2011 r., był używany przez malezyjskie linie kolejowe KTM. Po przeniesieniu stacji do Woodlands, zgodnie z POA z 1990 r., budynek w stylu art deco wpisano na listę zabytków. Źródło: http://thelongestwayhome.zenfolio.com/img/s8/v12/p343185688-4.jpg

Wybory do Rady Bezpieczeństwa ONZ 2014

16 października, po 3 turach głosowań Zgromadzenie Ogólne wyłoniło 1/3 rotacyjnego składu Rady Bezpieczeństwa. Niestali członkowie RB rozpoczną swoją dwuletnią kadencję z dniem 1 stycznia 2015.

Już w pierwszym głosowaniu zaakceptowano kandydatury: 

• Angoli (jedyny kandydat z Afryki), 
• Malezji (która pokonała kontrkandydaturę Fidżi z Azji i Pacyfiku - jedyne państwo, spośród kandydatów, które nigdy nie zasiadało w Radzie), 
• Wenezueli (jako jedynej zgłoszonej z GRULAC - Ameryki Łacińskiej i Karaibów) i 
• Nowej Zelandii (WEOG). Do wyłonienia zwycięzcy wyścigu o drugie miejsce przypadające na państwa z Europy Zachodniej i innych grup potrzebne były dodatkowe dwie rundy.

Zapowiedź skarg do ETPCz przeciwko Ukrainie w sprawie zestrzelenia malezyjskiego boeinga

Trzy niemieckie rodziny ofiar tragedii malezyjskiego boeinga z lipca br. zapowiadają złożenie do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka skarg przeciwko Ukrainie. Zgodnie ze słowami pełnomocnika, zarzutem, który zostanie podniesiony jest „zabójstwo przez zaniechanie”, którego dopuściła się Ukraina nie zamykając swojej przestrzeni powietrznej mimo świadomości, że sytuacja w rejonie jest wyjątkowo niestabilna. Nie znane są żadne dalsze szczegóły skarg, trzeba jednak przyznać, że pomysł jest interesujący.

Pozostaje czekać, jak zachowa się w obliczu takich skarg Trybunał. Wydaje się, że nawet gdyby uznał skargi za dopuszczalne, co obecnie wydaje się wątpliwe w sytuacji braku zakończenia jakichkolwiek badań na miejscu katastrofy, z rozstrzygnięciem powinien poczekać do zakończenia postępowań międzypaństwowych Ukraina v. Rosja. W tych bowiem sprawach – choć nadal nie znamy tak naprawdę zarzutów wysuniętych przez władze ukraińskie przeciwko Rosji, Trybunał rozstrzygnie o zasięgu efektywnej kontroli Ukrainy nad terytorium.

Rosja również poza G20?

Podczas dopiero co zakończonego w Sydney drugiego szczytu handlowego państw G20 tamtejszy Premier zagroził, że w razie braku współpracy ze strony Rosji w śledztwie prowadzonym w sprawie zestrzelenia malezyjskiego samolotu MH17 uniemożliwi on udział Prezydenta Władimira Putina w listopadowym szczycie G20 (FT, Australia threatens Russian president Vladimir Putin with G20 summit ban). Wśród 298 ofiar katastrofy zamachu - którego ocenę prawną przedstawiliśmy  tutaj - znalazło się 28 Australijczyków, co miało skłonić to państwo do wystąpienia do Rady Bezpieczeństwa o przyjęcie Rezolucji żądającej przeprowadzenia pełnego i niezależnego dochodzenia w sprawie (nt. Rezolucji RB zobacz nasz post tutaj).

Jeżeli by to tego doszło - mogłoby to bowiem wymagać kompromisu wszystkich członków G20 - oznaczać to będzie wykluczenie Rosji z obu podstawowych forum międzynarodowego governance, po marcowym wyłączeniu Rosji z prac G8, w reakcji na bezprawną aneksję Krymu (zobacz nasze posty tu i tu).

W kontekście samego szczytu warto natomiast odnotować, że według konkluzji Prezydencji uczestnicy zgodzili się co do doniosłości WTO jako podstawy handlu międzynarodowego, a także zobowiązali się do wykazania inicjatywy w działaniach na rzecz pełnej implementacji kompromisu z Bali, w tym Porozumienia o ułatwieniach w handlu (nasz post tu). Zważywszy na członkostwo w G20 Indii, które dopiero co uzależniły przyjęcie Pakietu Bali od spełnienia własnych roszczeń (nasz post tutaj), takie podsumowanie wydaje się zaskakujące. 

Rada Bezpieczeństwa na temat katastrofy malezyjskiego samolotu MH17 (plus przypomnienie, jak to ze smoleńską katastrofą w RB było)

Kilka dni temu (18 lipca 2014 r.) w oświadczeniu prasowym SC/11480 Rada Bezpieczeństwa wyraziła kondolencje wobec rodzin ofiar samolotu malezyjskiego (o sprawie pisaliśmy tutaj) oraz wezwała do przeprowadzenia niezależnego międzynarodowego śledztwa i dopuszczenia śledczych do miejsca wypadku (RB użyła słowa "crash" oraz "incident").

Wczoraj (21 lipca 2014 r.) Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła rezolucję 2166, lecz ważniejsze od tego, co w Rezolucji jest (i czego można było się spodziewać, jak potępienie incydentu, apel o międzynarodowe śledztwo oraz ukaranie winnych) wydaje się być to, czego nie ma. A mianowicie zabrakło stwierdzenia przyczyny katastrofy choćby bez podania winnego (na prośbę Rosji słowa "shooting down" zastąpiono terminem "downing", zobacz więcej tutaj), w większym też stopniu podkreślono rolę ICAO (a nie Ukrainy) co do starań o przeprowadzenie międzynarodowego śledztwa. 

Katastrofa malezyjskiego samolotu w świetle prawa międzynarodowego

Katastrofa Boeinga 777 Malezyjskich Linii Lotniczych, z 298 pasażerami na pokładzie, z których większość stanowili Holendrzy budzi ogromne emocje i pytania, także z punktu widzenia prawa międzynarodowego. 

Jaka jest sytuacja we wschodniej Ukrainie w świetle prawa międzynarodowego?

We wschodniej Ukrainie mamy do czynienia z niemiędzynarodowym konfliktem zbrojnym w związku z którym doszło najprawdopodobniej do zestrzelenia statku. Incydent więc można rozpatrywać z punktu widzenia międzynarodowego prawa humanitarnego oraz ewentualnej odpowiedzialności za jego naruszenie.

Czy doszło do zbrodni wojennej?

Skoro zginęły osoby cywilne, a więc osoby chronione MPH, można zastanawiać się, czy nie doszło do zbrodni wojennej. Ocenę prawną utrudnia fakt, iż wszelkie strony zaangażowane w konflikt (Ukraina, Rosja oraz separatyści) przedstawiają różne wersje wydarzeń.