Październik miesiącem spraw polskich w ETPC - Juszczyszyn, Kornicka - Ziobro p. Polsce

Październik jeszcze się nie skończył, a ETPC wydał już dwa wyroki, które niewątpliwie będą stanowić przedmiot ogromnego zainteresowania opinii publicznej. Chodzi mianowicie o szeroko już komentowany wyrok w sprawie Juszczyszyn p. Polsce (tu), w którym ETPC stwierdził naruszenie art. 8 i 18 (dodajmy po raz pierwszy w sprawie p. Polsce) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz o dzisiejsze orzeczenie w sprawie Kornicka - Ziobro p. Polsce (tu). 

Konkluzją sprawy Kornicka - Ziobro jest stwierdzenie braku naruszenia art. 2 Konwencji, czyli prawa do życia w aspekcie proceduralnym w kontekście zarzutów wysuniętych przez skarżącą o braku dogłębnego i skutecznego śledztwa w celu wyjaśnienia okoliczności śmierci jej męża. 

Sześciu z siedmiu sędziów nie miało wątpliwości, że do naruszenia EKPC nie doszło, ponieważ w trakcie postępowania przygotowawczego, które zakończyło się w 2011, dogłębnie zbadano - także powołując się na opinie biegłych, okoliczności sprawy, a skarżąca oraz jej synowie mieli możliwość uczestniczenia w tym postępowaniu i zapoznania się z jego wynikami. Trybunał dodatkowo uznał, że brak naruszenia uzasadniony jest brakiem wszczęcia przez skarżącą postępowania cywilnego w celu uzyskania odszkodowania (w związku z zarzuconymi błędami lekarskimi) oraz postępowań dyscyplinarnych przeciwko lekarzom. 

Trybunał doszedł do konkluzji o braku naruszenia art. 2 Konwencji, pomimo tego, że nadal nie zostało zakończone postępowanie karne przeciwko lekarzom, wszczęte na podstawie subsydiarnego aktu oskarżenia złożonego przez skarżącą.

Zdania większości nie podzielił sędzia Balcerzak, który w szczególności podkreślił, że w jego opinii kwestia długotrwałości postępowań wpływa na ocenę ich skuteczności, w omawianym przypadku prowadzi do oceny negatywnej. Wyciągnął też odmienne konkluzje - niż większość - z braku skorzystania przez skarżącą z cywilnej i dyscyplinarnej drogi prawnej, uznając, że skorzystanie z nich nie miałoby decydującego wpływu na ocenę wywiązania się przez państwo z obowiązków wynikających z art. 2 Konwencji. 

Rosja nie jest już stroną EKPCz

 Wczoraj upłynęło 6 miesięcy odkąd Rosja (na skutek inwazji w Ukrainie) nie jest już członkiem Rady Europy i od wczoraj także Rosja przestaje być stroną Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Jak podaje Rada Europy, ponad 17 tysięcy skarg rosyjskich  jest nadal rozpatrywanych przez Trybunał, Rosja ma także obowiązek wdrożyć wydane już wyroki (jest ich ponad 2 tysiące i czuwa nad tym Komitet Ministrów RE). 

Choć Rosja nigdy nie była pionierem jeśli chodzi o ochronę praw człowieka i wdrażanie wyroków trybunału nie można się jednak oprzeć refleksji, że to smutny dzień dla zwykłych rosyjskich obywateli, których działania władz dotykają najbardziej.

Więcej o tej kwestii i tle polityki rosyjskiej: tu.

Dane dotyczące Rosji w Radzie Europy: tu, zobacz także tu.

Kolejny raz ETPC nakłada na Polskę środki tymczasowe w związku z postępowaniem przed Izbą Dyscyplinarną SN – Raczkowski p. Polsce

12 lipca 2022 r. ETPC poinformował o nałożeniu w dniu 8 lipca br. na władze polskie kolejny raz środków tymczasowych zmierzających do wstrzymania rozpatrywania sprawy przed Izbą Dyscyplinarną SN o uchylenie immunitetu sędziego, przeciwko któremu wszczęte zostało postępowanie dyscyplinarne w związku z krytyką reform wymiaru sądownictwa. Trybunał zwrócił się do władz w sprawie Raczkowski p. Polsce (skarga nr 33082/22) o zapewnienie, że postępowanie dotyczące uchylenia immunitetu sędziowskiego skarżącego będzie spełniało wymogi „rzetelnego procesu” w świetle art. 6 EKPC, w szczególności wymóg „sądu ustanowionego ustawą” – tak jak został ten wymóg zinterpretowany przez Trybunał w sprawie Reczkowicz p. Polsce (skarga nr 43447/19, wyrok z 22 lipca 2021 r.) i że żadna ostateczna decyzja nie zostanie wydana w jego sprawie do czasu zakończenia postępowania przed ETPC (komunikat ETPC dostępny tu).

Sprawa jest identyczna z wcześniejszymi sprawami sędziego Andrzeja Wróbla, w której środki tymczasowe zostały nałożone w dniu 8 lutego br. (na blogu pisaliśmy tu) oraz sędziego Andrzeja Stępki – środki tymczasowe nałożone 14 kwietnia br.

 

W doniesieniach medialnych brak jest informacji, czy posiedzenie zaplanowane na 11 lipca odbyło się, raczej należy w to wątpić, choć pewnie nie ze względu na decyzję ETPC, a fakt, że 15 lipca br., wchodzi w życie nowelizacja przepisów likwidująca ID. Natomiast trzeba zauważyć, że pod względem proceduralnym wykonanie zarządzenia byłoby dość karkołomnym zadaniem. 

Przypomnijmy, że we wskazanym przez Trybunał wyroku w sprawie Reczkowicz p. Polsce, Trybunał stwierdził naruszenie prawa do sądu poprzez prowadzenie postępowania dyscyplinarnego przed Izbą Dyscyplinarną SN, kwestionując jej status jako sądu ustanowionego ustawą. Jednakże TK w wyroku z 10 marca 2022 r. (sygn. akt K 7/21), w którym uznał on niekonstytucyjność art. 6 Konwencji w określonych okolicznościach (właśnie mając na względzie orzeczenia wydawane przez ETPC)  wskazał, że skutkiem jego wyroku jest brak obowiązku po stronie władz polskich wykonania rozstrzygnięć wydanych przez ETPC na podstawie art. 6 EKPC dot. problematyki praworządności, m.in. wyroku w sprawie Reczkowicz p. Polsce. Można więc domniemywać, że intencją TK byłoby pewnie również objęcie takich decyzji Trybunału, jak ta z 8 lipca br. 

Niestety konkluzja , która nasuwa się patrząc na tę sprawę jest jedna: sytuacja prawna w Polsce w zakresie funkcjonowania w europejskim systemie prawnym (czy to strasburskim, czy luksemburskim) staje się z miesiąca na miesiąc coraz bardziej skomplikowana.   

Guest post: Wyrok ETPC w sprawie Grzęda przeciwko Polsce

15 marca b.r. Wielka Izba ETPC wydała kolejny, niezwykle istotny z punkty widzenia funkcjonowania polskiego sądownictwa i jego „reformy” wyrok w sprawie Grzęda przeciwko Polsce (skarga nr 43572/18, zobacz tu).  Wyrok stwierdzający naruszenie art. 6 § 1 EKPC zapadł niemal jednomyślnie, większością 16 głosów do 1.

Tytułem krótkiego przypomnienia tła skargi (zapewne doskonale znanego Czytelnikom bloga) wystarczy wspomnieć, że skarżący jest obecnie sędzią NSA, który w 2016 r. został wybrany do Krajowej Rady Sądownictwa na 4-letnią kadencję. Wskutek uchwalenia przez Sejm w grudniu 2017 r. ustawy, która wygasiła kadencję wszystkich sędziowskich członków KRS oraz w związku z wyborem przez Sejm nowych 15 członków KRS w maju 2018, skarżący został pozbawiony mandatu przed upływem kadencji.

Głównym zarzutem wniesionej do ETPC skargi było arbitralne przerwanie mandatu członka KRS oraz brak dostępu do sądu z uwagi na to, że skarżący nie miał możliwości zaskarżenia tego środka na drodze sądowej.

Lista polskich kandydatów na stanowisko sędziego ETPCz ponownie odrzucona

Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy przyjęlo rekomendację komitetu trzeciego odrzucenia listy polskich kandydatów na sędziego Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Kadencja sędziego Krzysztofa Wojtyczka upłynęła w październiku ubiegłego roku. 

Na liście kandydatów, ponownie (nasz post), znajdowali się kontrowersyjny rzecznik SN Aleksander Stępkowski, prof. UKSW Elżbieta Karska oraz dr Agnieszka Szklanna.

Kolejny wyrok ETPCz dotyczący zmian w sądownictwie - Dolińska – Ficek i Ozimek p. Polsce

Europejski Trybunał Praw Człowieka opublikował dziś orzeczenie w sprawie Dolińska – Ficek i Ozimek p. Polsce, czyli kolejnej sprawie dotyczącej zarzutów związanych ze zmianami wprowadzanymi w polskim wymiarze sprawiedliwości od 2015 r.

Tym razem chodzi o sytuację sędziów, którzy starali się o awans, jednak ich kandydatury KRS oceniła negatywnie. Sędziowie odwołali się do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN, a ta ich skarg nie uwzględniła. Zwrócili się więc do ETPCz.

Orzeczenie nie stanowi dużego zaskoczenia, ponieważ sprawa została rozpatrzona w świetle wyroku Wielkiej Izby Trybunału w sprawie Guomundur Andri Astradsson p. Islandii (grudzień 2020 r. oraz Reczkowicz p. Polsce (lipiec 2021). Można więc powiedzieć, że potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą, choć w odniesieniu do nowych okoliczności.

Konkluzją Trybunału jest stwierdzenie, że Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN nie stanowi sądu ustanowionego na podstawie ustawy w rozumieniu art. 6 Konwencji. Wniosek tak Trybunał oparł na następujących argumentach.

Neo-prezes SN Małgorzata Manowska wytłumaczyła Radzie Europy czym jest praworządność

Neo-prezes SN Małgorzata Manowska wzięła udział w konferencji Prezesów Sądów Najwyższych państw członkowskich Rady Europy pt. „Rządy prawa i wymiar sprawiedliwości w erze cyfrowej” oraz w uroczystej inauguracji roku sądowego w ETPCz 10 września 2021 roku. Przy tej okazji złożyła wizytę Sekretarz Generalnej RE Mariji Pejčinović Burić, jak również odbyła oficjalne spotkania z Przewodniczącym Komitetu Ministrów RE oraz Komisarz Praw Człowieka RE Dunją Mijatović.

Więcej informacji nt. wizyt znajduje się w komunikacie SN zwieńczonym następującą złotą myślą:

Uczestnicy rozmów z uznaniem odnieśli się do działań, jakie Pierwsza Prezes podjęła celem stworzenia warunków do rozwiązania problemów, z jakimi mierzy się wymiar sprawiedliwości w Polsce. Podkreślali również doniosłość dialogu, jaki Pierwsza Prezes i Sąd Najwyższy prowadzi z Radą Europy. Pierwsza Prezes naświetliła szereg zagadnień związanych z trwającą reformą wymiaru sprawiedliwości w Polsce i zwróciła uwagę na kwestie, których niewzięcie pod uwagę prowadzi do nieporozumień i utrudnia dialog. Pierwsza Prezes uzyskała w związku z tym zapewnienie, że stanowisko Sądu Najwyższego będzie teraz brane pod uwagę we wszystkich aspektach.

Wszyscy uczestnicy rozmów z satysfakcją podkreślali doniosłość przeprowadzonych rozmów i konstruktywny charakter prowadzonego dialogu.

Wyrok ETPCz X. p. Polsce dotyczący dyskryminacji na tle orientacji seksualnej

ETPC wydał istotny wyrok w sprawie X. p. Polsce (skarga nr 20741/10). Wyrok był naprawdę długo oczekiwany, ponieważ skarga złożona została przed 11 laty, w 2010 r.

Zarzut podniesiony w skardze dotyczył dyskryminacji, której doznała skarżąca w trakcie postępowań dotyczących przyznania jej praw do wykonywania opieki nad małoletnim dzieckiem. Skarżąca podnosiła, iż okoliczność, że po rozwodzie związała się z osobą tej samej płci, czyli kobietą, był podnoszony w niekorzystnych dla niej rozstrzygnięciach sądów jako podstawowy argument przemawiający przeciwko przyznaniu jej prawa w zakresie opieki. 

ETPC podzielił argumentację skarżącej i uznał, że doszło do zróżnicowanego traktowania skarżącej, które wynikało z jej orientacji seksualnej i dlatego też stanowiło dyskryminację. Doszło więc do naruszenia art. 14 w zw. z art. 8 EKPC.

Długo oczekiwany wyrok będzie teraz niewątpliwie przedmiotem intensywnej debaty publicznej. Warto w nim natomiast zwrócić uwagę na zdanie odrębne sędziego Wojtyczka, który nie podzielił poglądu większości o naruszeniu praw skarżącej. W opinii sędziego szczególnie interesujący - i bardzo aktualny - należy uznać argument dotyczący braku zapewnienia sprawiedliwości proceduralnej innym uczestnikom postępowania krajowego, a mianowicie w szczególności byłemu mężowi skarżącej oraz synowi. Sędzia podkreślił, że żaden z uczestników postępowania krajowego nie miał możliwości wypowiedzenia się w postępowaniu przed Trybunałem. Jest to bardzo istotna uwaga, która wpisuje się w szerszą dyskusję dotyczącą tej kwestii. W przypadku spraw przeciwko Polsce szczególnie istotne byłoby zapewnienie możliwości wzięcia udziału w postępowaniu przed ETPC pokrzywdzonym przestępstwem, ponieważ skutkiem wyroku ETPC w zakresie postępowań karnych może być wznowienie postępowania. Takiego skutku ustawodawca polski nie przewidział dla postępowań z obszaru prawa cywilnego (w tym rodzinnego).

Raport KE ws. stanu praworządności w Polsce

20 lipca b.r. Komisja Europejska opublikowała pakiet dorocznych raportów dotyczących poszanowania praworządności w państwa członkowskich UE. W przypadku Polski kontekst publikacji tego przygnębiającego dokumentu jest szczególnie smutny, o czym dobitnie poinformowano we wstępie i ostatniej części. 

Po pierwsze, 14 lipca b.r. Trybunał Julii Przyłębskiej orzekł, że zastosowanie przez Trybunał Sprawiedliwości UE środków tymczasowych w postaci zawieszenia działania Izby Dyscyplinarnej SN stanowiło działanie ultra vires, naruszyło Konstytucję RP a w rezultacie "nie jest objęte zasadami pierwszeństwa oraz bezpośredniego stosowania określonymi w art. 91 ust. 1-3 Konstytucji". Mimo sprzeciwu RPO (o którym ponizej), odpowiedzi na pytanie prawne SN udzielił skład pięcioosobowy pod przewodnictwem Stanisława Piotrowicza.

Czy Izba Dyscyplinarna SN to sąd? Wyrok ETPCz w sprawie Reczkowicz p. Polsce

W sprawie Reczkowicz p. Polsce Europejski Trybunał Praw Człowieka ocenił, czy Izba Dyscyplinarna SN stanowi sąd rozumieniu Konwencji. Postępowanie zainicjowała skarga wniesiona w 2019 r. przez adwokat, której sprawę rozpatrywała Izba. Skarga dotyczyła naruszenia art. 6 EKPC, gwarantującego prawo do rzetelnego procesu sądowego. Skarżąca zarzuciła, że jej sprawa powinny być rozpatrywana, zgodnie z EKPC, przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony na mocy ustawy – a nowa izba SN tych wymogów nie spełnia.

Skarżąca powoływała się m.in. na wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 19 listopada 2019 r. w sprawie A.K. i inni (C-585, 624 i 625/18) oraz orzeczenia Sądu Najwyższego wydane w świetle kryteriów wskazanych przez TSUE. Przesądzały one, że sędziowie Sądu Najwyższego mianowani na podstawie rekomendacji nowej Krajowej Rady Sądownictwa, nie zostali powołani zgodnie z prawem krajowym, co wzbudza wątpliwości co do spełniania przez nich gwarancji niezawisłości i bezstronności.

Polska wyroki ETPCz "Szanuje, ale robi swoje"

29 czerwca b.r. Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał wyrok ws. BRODA ET BOJARA c. POLOGNE (App. nos 26691/18 and 27367/18; o postępowaniu pisaliśmy tutaj). Zdaniem Trybunału przedwczesne odwołanie dwójki w-ce prezesów kieleckiego sądu, Aliny Bojary i Mariusza Brody, bez uzasadnienia i pozbawiając zainteresowanych prawa do środka odwoławczego, stanowiło naruszenie prawa do rzetelnego procesu zgodnie z art. 6(1) ECKPz. 

Administracyjne decyzja ministra Zbigniewa Ziobry zostało podjęta na nowelizacji z 2017 r. ustawy o sądach powszechnych. W jej wyniku stanowiska straciło ok. 105 sędziów (GW, Sprawa sędziów Bojary i Brody. Jest wyrok Trybunału. Polska naruszyła Europejską Konwencję Praw Człowieka).

SSO w Kielcach Alina Bojara

TK: wyrok ETPCz to sententia non existens

15 czerwca. b.r. Trybunał Julii Przyłębskiej wydał postanowienie w sprawie P 7/20. W kluczowym z perspektywy PPM ustępie Trybunał orzekł (par 2.2):

W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, wyrok ETPC z 7 maja 2021 r. w zakresie, w jakim odnosi się do Trybunału Konstytucyjnego, oparty jest na tezach świadczących o nieznajomości polskiego porządku prawnego, w tym fundamentalnych założeń ustrojowych, określających pozycję, ustrój i rolę polskiego sądu konstytucyjnego. W tym zakresie został wydany bez podstawy prawnej, z przekroczeniem przez ETPC powierzonych mu kompetencji, i stanowi bezprawną ingerencję w krajowy porządek prawny, w szczególności w kwestie, które pozostają poza właściwością ETPC; z tych powodów musi być uznany za wyrok nieistniejący (sententia non existens).

Stanowisko Biura RPO w sprawie ETPCz Grzęda p. Polsce

19 maja stanowisko ws. Grzęda p. Polsce (skarga nr 43527) przedstawiło Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich. Przebieg postępowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka śledzimy od lipca 2019 r. (również tu i tu). Przedmiotem sporu wszczętego przez S.NSA Jana Grzędę jest przedwczesne wygaszenie jego mandatu członka Krajowej Rady Sądownictwa. Sędzia utrzymuje, że sposób przeprowadzenia reform KRSu naruszył jego prawo dostępu do sądu oraz do skutecznego środka odwoławczego. 

Biuro RPO przed ETPCz reprezentowali z-ca Rzecznika dr hab. Maciej Taborowski, dyr. Mirosław Wróblewski oraz dr Paweł Filipek. 

Na wstępie wskazali na obowiązek ochrony członków KRSu przed arbitralnym usunięciem z urzędu. W sytuacji w której do takiego zdarzenia doszło, na ciążący na państwie-stronie ETPCz obowiązek uznania prawa zainteresowanego do oceny legalności przedterminowego pozbawienia funkcji ex lege, zgodnie ze standardem Eskelinen. 

Sprawa Grzęda P. Polsce odbędzie się przed ETPCz 19.05.2021

ETPC poinformował dziś, że w dniu 19 maja br. odbędzie się rozprawa (w formie wideokonferencji) przed Wielką Izbą Trybunału w sprawie Grzęda p. Polsce, dotyczącej zarzutu niekonstytucyjnego i niezgodnego z EKPC przerwania kadencji sędziego NSA.

Podając tę informację do publicznej wiadomości Trybunał przypomniał, że zawisłych jest obecnie 27 skarg dotyczących zmian w systemie sądownictwa wprowadzonych w Polsce w latach 2017 – 2018.

https://echr.coe.int/Pages/home.aspx?p=hearings/calendar&c=

Guest Post: W sierpniu 2021 r. wejdzie w życie protokół nr 15 do EKPC

 

W SIERPNIU 2021 R. WEJDZIE W ŻYCIE PROTOKÓŁ NR 15 DO EKPC

 

Kilka dni temu (21 kwietnia) ostatnie państwo-strona EKPC - tj. Włochy, złożyły dokument ratyfikacyjny Protokołu nr 15 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Oznacza to, że Protokół wejdzie w życie w stosunku do wszystkich krajów z dniem 1 sierpnia 2021 r.  Jest to niewątpliwie istotna data zarówno dla samego Trybunału - stanowi bowiem kolejny etap jego długofalowej reformy, jak również dla przyszłych skarżących.

 

Przypomnijmy, że Protokół nr 15 został przyjęty przez KM Rady Europy 16 maja 2013 r., a Prezydent RP podpisał ustawę ratyfikacyjną 27 maja 2015 r. Protokół prowadza do Konwencji szereg istotnych zmian, przede wszystkim skraca termin złożenia skargi do ETPC z sześciu do czterech miesięcy od wydania ostatecznego orzeczenia przez sąd krajowy. Znosi także wymóg „należytego rozpatrzenia sprawy przez sąd krajowy” w przypadku gdy skarżący nie doznał znaczącego uszczerbku, choć nadal Trybunał będzie mógł zdecydować o rozpatrzeniu skargi jeśli uzna, że wymaga tego poszanowanie praw człowieka. Protokół przewiduje również możliwość przekazania skargi przez Izbę do Wielkiej Izby bez możliwości wniesienia sprzeciwu od tej decyzji przez strony postępowania. Poza zmianami strice proceduralnymi, „oficjalne” miejsce w tekście Konwencji (a konkretnie w preambule) znajdzie zasada subsydiarności systemu konwencyjnego oraz doktryna marginesu oceny. Podniesienie rangi drugiej z tych koncepcji może być różnie oceniane, gdyż choć sama doktryna została wypracowana w orzecznictwie ETPC już wiele lat temu, nadal rodzi wiele kontrowersji i jest przedmiotem zainteresowania doktryny.

 

 

dr Julia Kapelańska-Pręgowska

Katedra Praw Człowieka, WPiA UMK

Rekomendacja Komitetu ds. wyboru sędziów ETPCz ws. odrzucenia polskich kandydatów

Przedwczoraj przekazywaliśmy nieoficjalną wówczas informację, jakoby Komitet ds. wyboru sędziów ETPCz rekomendował Zgromadzeniu Parlamentarnemu RE odrzucenia polskich kandydatów na ten urząd. 

Dziś opublikowano oficjalny raport z posiedzenia Komitetu (Doc. 15263 Add. 2). Powodem rekomendacji odrzucenia polskiej listy był przebieg krajowej procedury wyboru kandydatów. Wydaje się zatem, że nasze zastrzeżenia odnośnie do towarzyszącej narracji medialnej były zasadne.

Wszyscy polscy kandydaci do ETPCz odrzuceni

Według informacji Gazety Wyborczej, Komitet ds. wyboru sędziów Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy odrzucił listę polskich kandydatów na stanowisko sędziego Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. 

Rekomendacja odrzucenia list zostanie teraz przekazana Zgromadzeniu do celem zatwierdzenia w ramach Progress Report of the Bureau of the Assembly and the Standing Committee (Resolution 1366 (2004) as modified by Resolutions 1426 (2005), 1627 (2008), 1841 (2011), 2002 (2014) and 2278 (2019), par. 3). Dopiero wówczas decyzja o odrzuceniu stanie się definitywna, a polski rząd będzie proszony o przedstawienie nowych kandydatur.

Gazeta ogranicza się do komentowania kontrowersyjnej postaci prof. UW dr hab. Aleksandra Stępkowskiego, akcentując jego działalność przede wszystkim jako założyciela Ordo Iuris i neosędziego SN. Pominięto natomiast fakt, że równocześnie odrzucono nie budzące podobnych emocji kandydatury prof. UKSW dr hab. Elżbiety Karskiej oraz dr Agnieszki Szklannej.

Członkowie Komitetu odmówili komentarza do decyzji. Warto w tym kontekście skonfrontować narrację GW z formalnymi podstawami do odmowy rozpatrzenia zaproponowanej listy tj.:

i. the areas of competence of the candidates appear to be unduly restricted; 

ii. not all of the candidates fulfil each of the conditions laid down by Article 21, paragraph 1, of the European Convention on Human Rights; 

iii. one of the candidates does not appear to have an active knowledge of one of the official languages of the Council of Europe and a passive knowledge of the other; 

iv. the national selection procedure did not satisfy the minimum requirements of fairness and transparency; 

v. the Advisory Panel was not duly consulted.  

W tej sytuacji wydaje się wątpliwym, żeby to akurat konserwatywne poglądy przesądziły o negatywnym zaopiniowaniu list.

O budzącej spore emocje procedurze wyłaniania kandydatów pisaliśmy tu i tutaj. 

Kadencja sędziego Krzysztofa Wojtyczka upływa 31 października b.r.

Obowiązkowe szczepienia dzieci nie naruszają praw i wolności gwarantowanych Europejską Konwencją Praw Człowieka - Vavřička i inni p. Czechom

Europejski Trybunał Praw Człowieka wypowiedział się w jakże aktualnym temacie szczepień. Orzekając w sprawie Vavřička i inni p. Czechom orzekł, że nałożenie na rodziców grzywny bądź odmowa przyjęcia dziecka do przedszkola w sytuacji niewywiązania się przez rodziców z obowiązkowych szczepień dzieci (przeciwko dziewięciu chorobom) nie stanowi naruszenia praw gwarantowanych w EKPC.

Z orzeczenia wyraźnie wynika, że Trybunał rozważył nie tylko kwestię przyczyny wprowadzenia obowiązku szcepień (ochrona zdrowia w kontekście chorób zakaźnych), proporcjonalności (brak przymusowego wykonania szczepień, kwestia dolegliwości konsekwencji, jakie spotkały skarżących - grzywna i brak możliwości uczęszczania do przedszkola), ale też kwestię przeprowadzenia przez rząd czeski rzetelnej debaty na temat działania i skuteczności szczepionek, która została oparta na merytoryznych argumentach medycznych.

Do postępowania przyłączyły się aż cztery rządy (francuski, niemiecki, polski i słowacki) oraz kilka organizacji pozarządowych. 

Orzeczenie zapadło większością głosów 16 do 1, a zdanie odrębne złożył sędzia Krzysztof Wojtyczek. Warto jednak zwrócić uwagę, iż sędzia nie zakwestionował idei obowiązkowych szczepień, ale brak dokonania przez Trybunał pewnych ustaleń faktycznych oraz zastosowany sposób argumentacji.

Wybory sędziego ETPCz - nieuzasadnione pretensje co do składu Zespołu oceniającego kandydatury

31 października 2021 r. kończy się kadencja sędziego prof. dra hab. Krzysztofa Wojtyczka, dlatego też MSZ 9 października 2020 r. ogłosiło nabór kandydatów (Polska przedstawia 3 kandydatów, spośród których Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy dokona wyboru). Kandydatów można było zgłaszać do 6 listopada 2020 r.

Rzecznik Praw Obywatelskich bije na alarm (zobacz tutaj), że obecna procedura może nie być zgodna z wytycznymi przyjętymi w Radzie Europy, które podkreślają, że:

"podmiot odpowiedzialny za rekomendowanie kandydatów powinien mieć zrównoważony skład, jego członkowie powinni dysponować odpowiednią wiedzą techniczną, cieszyć się poważaniem i zaufaniem oraz nie powinni być podatni na niewłaściwe wpływy."

RPO wskazał, że wątpliwości Rzecznika budzi fakt, że decydujący głos mają przedstawiciele władzy wykonawczej (w szczególności wskazał na rolę sekretarza stanu lub podsekretarza stanu w MSZ, który pełni rolę przewodniczącego), ale także brak zapowiedzi wysłuchania kandydatów przez komisję sejmową. Rzecznik sugeruje, że w całej procedurze obecnie mającej miejsce brakuje osób apolitycznych.

Rzeczywiście wątpliwości budzi, dlaczego 2 października 2020 r. zmieniono odpowiednie zarządzenie dotyczące powołania zespołu (zobacz tutaj, starsza wersja dostępna tutaj), jednak warto zaznaczyć, że szereg komentarzy, które pada w mediach społecznościowych oraz naciski ze strony niektórych mediów (przede wszystkim Gazety Wyborczej) są do pewnego stopnia niezrozumiałe.

Spójrzmy najpierw na skład zespołu (zobacz tutaj)  oceniającego kandydatury, znaleźli się w niej

1)    Pan dr hab. Piotr Wawrzyk, Sekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych – przewodniczący Zespołu;
2)    Pan dr hab. Paweł Sobczyk, Dziekan Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Opolskiego – wskazany przez Ministra Sprawiedliwości;
3)    Pan dr Konrad Marciniak, Dyrektor Departamentu Prawno-Traktatowego w Ministerstwie Spraw Zagranicznych – wskazany przez Ministra Spraw Zagranicznych;
4)    Pani radca prawny Justyna Chrzanowska, Zastępca Dyrektora Departamentu Narodów Zjednoczonych i Praw Człowieka w Ministerstwie Spraw Zagranicznych – wskazana przez Ministra Spraw Zagranicznych;
5)    Pan dr hab. Marcin Kałduński, Zastępca Dyrektora Departamentu Prawa Międzynarodowego i Europejskiego w Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – wskazany przez Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej;
6)     Pan Krzysztof Kubów, Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów – wskazany przez Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów;
7)    Pan Jan Sobczak, Pełnomocnik Ministra Spraw Zagranicznych do spraw postępowań przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w Ministerstwie Spraw Zagranicznych  – sekretarz Zespołu bez prawa głosu.

W zasadzie powołanie żadnej z powyższych osób nie powinno budzić wątpliwości:

- dr hab. P. Wawrzyk - można oceniać go różnie, ale nie zmienia to faktu, że to właśnie on jest odpowiedzialny za sprawy prawno-traktatowe w MSZ

- dr hab. P. Sobczyk, prof. UO - specjalizuje się w prawie konstytucyjnym i nierzadko o prawach człowieka pisał

- dr K. Marciniak - z racji pełnionej funkcji, włączenie go do zespołu jest oczywiste, jest to też osoba bardzo dobrze oceniana merytorycznie w środowisku internacjonalistów 

- J. Chrzanowska - była przez wiele lat pełnomocnikiem ds. postępowań przed ETPCz, obecnie naczelnik Wydziału Praw Człowieka! - więc włączenie jej w skład zespołu jest też pozytywną informacją

- dr hab. Kałduński - jeśli ktoś miał być wskazany przez Prokuratorię, to właśnie on, biorąc pod uwagę uznanie, jakim się cieszy wśród internacjonalistów i fakt, że odpowiada za postępowania przed organami międzynarodowymi

- J. Sobczak - oczywisty członek komisji z racji funkcji - przypomnimy - to właśnie on odpowiada za obecne postępowania przed ETPCz!

- no i K. Kubów - który jest z rozdania politycznego - ale zarządzenie - jeszcze w wersji z 2012 r. wymagało, aby w składzie komisji był przedstawiciel Kancelarii Premiera [szkoda jednak, że kancelaria nie zdecydowała się - tak jak MS - powołać jako swojego reprezentanta przedstawiciela środowiska naukowego].

W powyższym składzie znajdują się w przytłaczającej większości osoby, które zdążyły się wykazać dużym doświadczeniem naukowym lub zawodowym w zakresie ochrony praw człowieka, sugerowanie więc, że mamy do czynienia z jakimś czysto politycznym, nie kierującym się merytorycznymi kwestiami gremium jest nadużyciem. Żadne z powyższych nazwisk nie dziwi. 

Rząd (jakiejkolwiek proweniencji politycznej, by nie był) ma prawo mieć wpływu na to, jakie kandydatury będzie promować - o ile będą te kandydatury spełniać wymogi brzegowe stawiane sędziom ETPCz (przypomnijmy brzmienie art. 21 Europejskiej konwencji praw człowieka: Sędziowie powinni być ludźmi o najwyższym poziomie moralnym i muszą albo posiadać kwalifikacje do sprawowania wysokiego urzędu sędziowskiego, albo być prawnikami o uznanej kompetencji.) Dla niektórych może być to przykre, że wybór sędziego ETPCz przypada na okres tego a nie innego rządu. No cóż, taka jest polityka - podobne emocje budziło to, że akurat prezydentowi Trumpowi udało się trafić na czas, gdy trzeba było powołać kilku nowych sędziów do Sądu Najwyższego. 

Co ciekawe - RPO zdaje się nie widzieć, że wg poprzedniej wersji zarządzenia MS musiał powołać podsekretarza - teraz nie ma takiego wymogu - w efekcie w zespole nie znalazł się urzędnik, ale naukowiec! Dzięki temu, że dano większą swobodę w powoływaniu przedstawicieli MSZ - w zespole mogła znaleźć się Chrzanowska (a nie osoba na stanowisku wyższym i tym samym bardziej upolitycznionym ) -  której naprawdę trudno odmówić wiedzy w zakresie funkcjonowania ETPCz. W istocie więc w wyniku zmian wprowadzonych 2 października, zespół ma bardziej merytoryczny skład niż ten, który trzeba by było powołać na podstawie nieaktualnej wersji zarządzenia.

W mediach społecznościowych zaczęto domagać się od członków komisji, aby ujawnili zgłoszenia i odnieśli się do nich - takie żądania muszą budzić zdziwienie, biorąc pod uwagę, że każdy z członków zespołu musi podpisać oświadczenia (zobacz tutaj), zgodnie z którymi m.in. mają zachować w tajemnicy, także po zakończeniu postępowania wszelkie informacje, które powezmą w związku z realizacja zadań członka zespołu. Nie ma co więc liczyć na oświadczenie np. prof. Kałduńskiego, że szepnie cokolwiek na temat obecnej procedury.

Uwzględniając powyższe, należy zaznaczyć, że w interesie Polski jest jak najbardziej transparentne przeprowadzenie wyboru kandydatów, jednak nie jest prawdą, że standardem europejskim jest całkowita jawność wyłaniania kandydatur. Pamiętajmy, że zespół ma ocenić kandydatury a nie wybrać sędziego. Co ciekawe na etapie RE też nie każdy etap jest jawny. Przykładowo opinie Advisory Panel nt. propozycji listy są poufne!, podobnie jest w przypadku podkomisji Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy.

List RPO miesza również różne, niezależne procedury - te za które odpowiada MSZ (wybór sędziego ETPCz) i te za które odpowiada MS (wybór członków CPT). 

Dalsza internacjonalizacja konfliktu w Górskim Karabachu - skarga Armenii przeciwko Turcji

Rozwój wydarzeń wojskowych w Górskim Karabachu spowodował, że Armenia złożyła do ETPC kolejną skargę międzypaństwową, tym razem przeciwko Turcji (skarga nr 43517/20). Trybunał, tak samo jak w przypadku skargi Armenii przeciwko Azerbejdżanowi, przychylił się do złożonego wraz ze skargą wniosku o nałożenie w sprawie środków tymczasowych. Tym razem zwrócił się jednak do wszystkich stron bezpośrednio i pośrednio zaangażowanych w konflikt, w tym do Turcji, o powstrzymanie się od podejmowania akcji przyczyniających się do naruszeń praw gwarantowanych cywilom przez EKPC i o respektowanie zobowiązań ciążących na państwach.

Choć przez lata funkcjonowania systemu ochrony praw człowieka opartego na Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, można było mieć niedosyt wykorzystania przez państwa mechanizmu skargi międzypaństwowej, ostatnie lata są zdecydowanie zaprzeczeniem tego trendu. Rok 2020 z, jak dotąd, pięcioma skargami międzypaństwowymi plasuje się zdecydowanie na pierwszej pozycji.