Raport Sekretarz Generalnej RE na podstawie art. 52 EKPC w sprawie niezapewnienia przez Polskę prawa do rzetelnego procesu

 Sekretarz Generalna Rady Europy opublikowała 23 listopada br. raport (zobacz tutaj) przygotowany w ramach procedury wszczętej przeciwko Polsce na podstawie art. 52 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W grudniu 2021 i marcu 2022 Sekretarz zwróciła się do władz polskich, na podstawie tego przepisu, z żądaniem przedstawienia informacji co do tego, w jaki sposób prawo polskie zapewnia skuteczną implementację art. 6 i 32 EKPC w kontekście wyroków TK z 24.11.2021 (K 6/21) oraz 7.2.2022 K 7/21 (uznających sprzeczność art. 6 EKPC z Konstytucją RP w określonym zakresie).

Konkluzją raportu jest stwierdzenie, że wyłączna kompetencja ETPC do stosowania i interpretowania praw określonych w Konwencji została zakwestionowana przez oba wskazane wyroki, co pozostaje w sprzeczności z art. 32 Konwencji (wyłączna właściwość Trybunału do interpretacji Konwencji). W rezultacie, prawo polskie nie realizuje na obecnym etapie obowiązku zapewnienia każdej osobie podlegającej jego jurysdykcji (art. 1 Konwencji) korzystania z prawa do rzetelnego procesu sądowego przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą zgodnie z art. 6 Konwencji.

Sekretarz Generalna wyraziła równocześnie swoje zaniepokojenie w związku z rosnącą liczbą skarg zawisłych przed Europejskim Trybunałem wynikających właśnie z braku zapewnienia w polskim systemie prawnym wskazanych gwarancji.

Procedura z art. 52 EKPC stosowana jest przez SG RE rzadko, a żądania indywidualne przedstawienia informacji przez poszczególne państwa kierowane były dotychczas jedynie trzykrotnie: do Federacji Rosyjskiej (1999), Mołdowy (2002) i Azerbejdżanu (2005). Kilkukrotnie sekretarze generalni zwracali się natomiast zbiorowo do wszystkich państw członkowskich, ostatni raz w 2005 r. w związku z procederem tajnych więzień CIA.   

Obowiązek noszenia masek w trakcie pandemii Covid - 19 zgodny z EKPC

Pandemia powoli odchodzi w przeszłość, ale skargi związane z ograniczeniami nałożonymi w trakcie jej trwania będą jeszcze z pewnością długo przedmiotem rozstrzygnięć ETPC. Decyzją w sprawie Makovetskyy p. Ukrainie Trybunał oddalił zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia art. 6 i 7 Konwencji wskutek nałożenia na niego grzywny w związku z popełnieniem wykroczenia polegającego na niepodporządkowaniu się obowiązkowi noszenia maski ochronnej w sklepie. Niestety rozstrzygnięcie Trybunału pozbawione jest szerszych odniesień do wyjątkowości sytuacji i potrzeby wprowadzania określonych rozwiązań i ograniczeń, choć skarżący wyraźnie kwestionował konieczność obowiązku noszenia masek. ETPC skoncentrował się na rozpatrzeniu skargi w świetle formalnych wymogów art. 6 i orzekł, że skarżący miał możliwość, z której zresztą skorzystał, poddania decyzji Policji weryfikacji sądu. Brak było też, zdaniem Trybunału, jakichkolwiek przesłanek świadczących, by orzeczenie sądu - utrzymujące karę w mocy, było arbitralne bądź oczywiście nieuzasadnione. Odnosząc się do zarzutów skarżącego, iż naruszony został art. 7 Konwencji (zakaz karania bez podstawy prawnej) Trybunał ocenił, że wykroczenie, którego dopuścił się skarżący zagrożone było jedynie karą (umiarkowanej) grzywny, która nie podlegała przekształceniu w karę pozbawienia wolności w przypadku braku uiszczenia. W związku z tym w sprawie nie znajdzie zastosowania art. 6 Konwencji w aspekcie karnym, a w konsekwencji także art. 7 Konwencji. Ta część skargi została więc uznana za niedopuszczalną "ratione materiae".  

Guest post: Wyrok ETPC w sprawie Grzęda przeciwko Polsce

15 marca b.r. Wielka Izba ETPC wydała kolejny, niezwykle istotny z punkty widzenia funkcjonowania polskiego sądownictwa i jego „reformy” wyrok w sprawie Grzęda przeciwko Polsce (skarga nr 43572/18, zobacz tu).  Wyrok stwierdzający naruszenie art. 6 § 1 EKPC zapadł niemal jednomyślnie, większością 16 głosów do 1.

Tytułem krótkiego przypomnienia tła skargi (zapewne doskonale znanego Czytelnikom bloga) wystarczy wspomnieć, że skarżący jest obecnie sędzią NSA, który w 2016 r. został wybrany do Krajowej Rady Sądownictwa na 4-letnią kadencję. Wskutek uchwalenia przez Sejm w grudniu 2017 r. ustawy, która wygasiła kadencję wszystkich sędziowskich członków KRS oraz w związku z wyborem przez Sejm nowych 15 członków KRS w maju 2018, skarżący został pozbawiony mandatu przed upływem kadencji.

Głównym zarzutem wniesionej do ETPC skargi było arbitralne przerwanie mandatu członka KRS oraz brak dostępu do sądu z uwagi na to, że skarżący nie miał możliwości zaskarżenia tego środka na drodze sądowej.

Seminarium "Niepodważalność aktu powołania sędziego?" - 29.11.2021, godz. 16:00

Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce

Katedra Europejskiego Prawa Konstytucyjnego WPiA UŁ

Okręgowa Rada Adwokacka w Łodzi

Okręgowa Izba Radców Prawnych w Łodzi

zapraszają na seminarium pt.:

Niepodważalność aktu powołania sędziego?

połączone z promocją publikacji PKE dotyczących sporu Polski z UE  nt. przestrzegania zasady praworządności

(poniedziałek, 29 listopada 2021 r., początek godz. 16.00) 

 

Program

16:00 – 16.05 – prof. Monika Bogucka-Felczak, Dziekan WPiA UŁ - powitanie

16:05 – 16:20 – Rafał Szyndlauer, Doradca ds. Politycznych i Prawnych, PKE w Polsce – Kwestia praworządności w relacjach Polski z UE w świetle najnowszych dokumentów i działań Komisji Europejskiej

16:20 – 16:30 – prof. Jan Barcz, Akademia Leona Koźmińskiego, Team Europe – Najnowsze publikacje naukowe PKE nt. stanu przestrzegania zasady praworządności w Polsce

16:30 – 16:40 – prof. Anna Wyrozumska, Uniwersytet Łódzki, Team Europe –  Obowiązek państwa członkowskiego UE zapewnienia skutecznej ochrony sądowej

16:40 – 17:40 – panel – Niepodważalność aktu powołania sędziego a prawo do skutecznej ochrony sądowej w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego (moderator dr Izabela Skomerska, Prodziekan WPiA)  

prof. Piotr Tuleja,  Uniwersytet Jagielloński, sędzia TK w stanie spoczynku

prof. Aleksander Kappes,  Uniwersytet Łódzki, adwokat

prof. Jacek Skrzydło, Uniwersytet Łódzki, adwokat

 

17:40 – 18.20 -  Dyskusja 

18.20 – 18.30 - Podsumowanie seminarium: prof. Anna Wyrozumska i Rafał Szyndlauer 

 

Ze względów na rosnącą falę zakażeń, seminarium odbędzie się w formule hybrydowej z udziałem panelistów i niewielkiej grupy publiczności obecnej w siedzibie WPiA UŁ. W wydarzeniu będzie można uczestniczyć na pośrednictwem MS Teams pod poniższym linkiem:

https://teams.microsoft.com/l/meetup-join/19%3ameeting_MTk3NDIxOWMtNGU4Mi00MTMxLWI4N2MtZjQyNTU4NGJhNTVi%40thread.v2/0?context=%7b%22Tid%22%3a%2263441aef-da0e-4397-bb7e-f9d4705e963b%22%2c%22Oid%22%3a%22fd572ac0-1d51-4afb-bc6f-c2812abbfe9d%22%7d

Transmisję z wydarzenia można będzie także śledzić na stronach FB Seminarium KEPK oraz Komisja Europejska w Polsce . 

Seminarium będzie okazją do prezentacji i dyskusji nt. najnowszych publikacji naukowych PKE dotyczących stanu przestrzegania zasady praworządności w Polsce i sporu toczącego się w tym obszarze pomiędzy polskimi władzami, a instytucjami UE pt.:

Problem praworządności w Polsce w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE (2018–2020) - Wstęp, wybór i redakcja Jan Barcz, Agnieszka Grzelak i Rafał Szyndlauer

Problem Praworządności w Polsce w świetle dokumentów Komisji Europejskiej - Wstęp, wybór i opracowanie Jan Barcz, Agnieszka Grzelak i Rafał Szyndlauer

 

Książki te dostępne są również w wersji elektronicznej m.in.:

https://www.wpia.uni.lodz.pl/files/profiles/258/problem_praworzadnosci_ts_e_book.pdf

https://op.europa.eu/pl/publication-detail/-/publication/730ddd0f-77ac-11ea-a07e-01aa75ed71a1

 

 

Kolejny wyrok ETPCz dotyczący zmian w sądownictwie - Dolińska – Ficek i Ozimek p. Polsce

Europejski Trybunał Praw Człowieka opublikował dziś orzeczenie w sprawie Dolińska – Ficek i Ozimek p. Polsce, czyli kolejnej sprawie dotyczącej zarzutów związanych ze zmianami wprowadzanymi w polskim wymiarze sprawiedliwości od 2015 r.

Tym razem chodzi o sytuację sędziów, którzy starali się o awans, jednak ich kandydatury KRS oceniła negatywnie. Sędziowie odwołali się do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN, a ta ich skarg nie uwzględniła. Zwrócili się więc do ETPCz.

Orzeczenie nie stanowi dużego zaskoczenia, ponieważ sprawa została rozpatrzona w świetle wyroku Wielkiej Izby Trybunału w sprawie Guomundur Andri Astradsson p. Islandii (grudzień 2020 r. oraz Reczkowicz p. Polsce (lipiec 2021). Można więc powiedzieć, że potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą, choć w odniesieniu do nowych okoliczności.

Konkluzją Trybunału jest stwierdzenie, że Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN nie stanowi sądu ustanowionego na podstawie ustawy w rozumieniu art. 6 Konwencji. Wniosek tak Trybunał oparł na następujących argumentach.

Czy Izba Dyscyplinarna SN to sąd? Wyrok ETPCz w sprawie Reczkowicz p. Polsce

W sprawie Reczkowicz p. Polsce Europejski Trybunał Praw Człowieka ocenił, czy Izba Dyscyplinarna SN stanowi sąd rozumieniu Konwencji. Postępowanie zainicjowała skarga wniesiona w 2019 r. przez adwokat, której sprawę rozpatrywała Izba. Skarga dotyczyła naruszenia art. 6 EKPC, gwarantującego prawo do rzetelnego procesu sądowego. Skarżąca zarzuciła, że jej sprawa powinny być rozpatrywana, zgodnie z EKPC, przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony na mocy ustawy – a nowa izba SN tych wymogów nie spełnia.

Skarżąca powoływała się m.in. na wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 19 listopada 2019 r. w sprawie A.K. i inni (C-585, 624 i 625/18) oraz orzeczenia Sądu Najwyższego wydane w świetle kryteriów wskazanych przez TSUE. Przesądzały one, że sędziowie Sądu Najwyższego mianowani na podstawie rekomendacji nowej Krajowej Rady Sądownictwa, nie zostali powołani zgodnie z prawem krajowym, co wzbudza wątpliwości co do spełniania przez nich gwarancji niezawisłości i bezstronności.

Polska wyroki ETPCz "Szanuje, ale robi swoje"

29 czerwca b.r. Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał wyrok ws. BRODA ET BOJARA c. POLOGNE (App. nos 26691/18 and 27367/18; o postępowaniu pisaliśmy tutaj). Zdaniem Trybunału przedwczesne odwołanie dwójki w-ce prezesów kieleckiego sądu, Aliny Bojary i Mariusza Brody, bez uzasadnienia i pozbawiając zainteresowanych prawa do środka odwoławczego, stanowiło naruszenie prawa do rzetelnego procesu zgodnie z art. 6(1) ECKPz. 

Administracyjne decyzja ministra Zbigniewa Ziobry zostało podjęta na nowelizacji z 2017 r. ustawy o sądach powszechnych. W jej wyniku stanowiska straciło ok. 105 sędziów (GW, Sprawa sędziów Bojary i Brody. Jest wyrok Trybunału. Polska naruszyła Europejską Konwencję Praw Człowieka).

SSO w Kielcach Alina Bojara

TK: wyrok ETPCz to sententia non existens

15 czerwca. b.r. Trybunał Julii Przyłębskiej wydał postanowienie w sprawie P 7/20. W kluczowym z perspektywy PPM ustępie Trybunał orzekł (par 2.2):

W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, wyrok ETPC z 7 maja 2021 r. w zakresie, w jakim odnosi się do Trybunału Konstytucyjnego, oparty jest na tezach świadczących o nieznajomości polskiego porządku prawnego, w tym fundamentalnych założeń ustrojowych, określających pozycję, ustrój i rolę polskiego sądu konstytucyjnego. W tym zakresie został wydany bez podstawy prawnej, z przekroczeniem przez ETPC powierzonych mu kompetencji, i stanowi bezprawną ingerencję w krajowy porządek prawny, w szczególności w kwestie, które pozostają poza właściwością ETPC; z tych powodów musi być uznany za wyrok nieistniejący (sententia non existens).

Stanowisko Biura RPO w sprawie ETPCz Grzęda p. Polsce

19 maja stanowisko ws. Grzęda p. Polsce (skarga nr 43527) przedstawiło Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich. Przebieg postępowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka śledzimy od lipca 2019 r. (również tu i tu). Przedmiotem sporu wszczętego przez S.NSA Jana Grzędę jest przedwczesne wygaszenie jego mandatu członka Krajowej Rady Sądownictwa. Sędzia utrzymuje, że sposób przeprowadzenia reform KRSu naruszył jego prawo dostępu do sądu oraz do skutecznego środka odwoławczego. 

Biuro RPO przed ETPCz reprezentowali z-ca Rzecznika dr hab. Maciej Taborowski, dyr. Mirosław Wróblewski oraz dr Paweł Filipek. 

Na wstępie wskazali na obowiązek ochrony członków KRSu przed arbitralnym usunięciem z urzędu. W sytuacji w której do takiego zdarzenia doszło, na ciążący na państwie-stronie ETPCz obowiązek uznania prawa zainteresowanego do oceny legalności przedterminowego pozbawienia funkcji ex lege, zgodnie ze standardem Eskelinen. 

Kłopoty sędziego dublera - wyrok ETPC w sprawie Xero Flor p. Polsce

 ETPC rozstrzygnął dziś pierwszą skargę (z zawisłych 27) dotyczącą zmian w sądownictwie polskim wprowadzonych w ostatnich 6 latach. Skarga Spółki Xero Flor p. Polsce dotyczyła przede wszystkim dwóch zarzutów opartych na art. 6 EKPC. Po pierwsze zarzutu braku rzetelnego postępowania, z uwagi na brak zwrócenia się przez sądy krajowe, pomimo wniosków skarżącej spółki, do TK z pytaniem prawnym. Po drugie, zarzutu naruszenia prawa do sądu poprzez fakt, iż w składzie TK, który rozpatrywał skargę konstytucyjną spółki, zasiadał sędzia M.M., tak zwany sędzia dubler, czyli osoba wybrana na jedno ze stanowisk w TK, które już wcześniej obsadzone zostało przez Sejm.

Trybunał orzekł jednomyślnie naruszenie art. 6 EKPC w odniesieniu do obu zarzutów.

Po pierwsze uznał, że sądy krajowe nie uzasadniły w wystarczający sposób swoich odmów zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności z Konstytucją przepisów będących podstawą rozstrzygania. Skarżąca spółka zarzucała na wszystkich etapach postępowania, że przepisy ograniczające wysokość odszkodowania, którego mogła się domagać, były niezgodne z art. 64 Konstytucji. W tym aspekcie orzeczenie ETPC odzwierciedla niewątpliwie fakt, że praktyką sądów powszechnych była – owym czasie - dość duża niechęć kierowania pytań prawnych do krajowych i międzynarodowych organów. Paradoksalnie, z punktu zmian dokonanych w polskim sądownictwie na przestrzeni ostatnich 6 lat, praktyka ta uległa zmianie, szczególnie w odniesieniu do instytucji pytań prejudycjalnych do TSUE.

Po drugie, Trybunał uznał, że na etapie postępowania przed TK naruszono prawo skarżącej spółki do prawidłowo umocowanego sądu. ETPC nie miał żadnych wątpliwości, że sposób powołania sędziego M.M. zasiadającego w składzie rozstrzygającym skargę konstytucyjną był wadliwy, a to z dwóch powodów: poprzez wybór przez Sejm VIII kadencji w dniu 2 grudnia 2015 r. osób na miejsca sędziowskie, na które wyboru dokonał już Sejm VII kadencji oraz poprzez brak przyjęcia przez Prezydenta przysięgi od prawidłowo wybranych sędziów, a przyjęcie jej od sędziów dublerów. Biorąc pod uwagę powyższe Trybunał uznał, że skarżącej spółce nie zagwarantowano prawa do rozstrzygnięcia jej sprawy przez „sąd ustanowiony na podstawie ustawy”, ponieważ w składzie TK zasiadał sędzia M.M., którego wybór dotknięty był poważnymi nieprawidłowościami, naruszającymi istotę spornego prawa, czyli prawa do sądu. Warto odnotować, że orzekając w tym drugim aspekcie ETPC odnotował negatywną ocenę zmian w polskim systemie prawnym dokonaną zarówno przez Komitet Praw Człowieka ONZ, Specjalnego Sprawozdawcę ONZ ds. Niezależności Sędziów i Prawników, Komisję Wenecką, a także w ramach różnych postępowań w UE.

 

 

Link do wyroku:

http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-210065

Przedterminowe odwołanie z urzędu motywowane krytycznymi wypowiedziami w stosunku do rządu stanowi naruszenie EKPC - Laura Kovesi p. Rumunii

Obecna szefowa Europejskiej Prokuratury Laura Kovesi ma nowe powody do zadowolenia. Nie dość, że pod koniec 2019 r. objęła swoją funkcję wbrew sprzeciwowi władz rumuńskich, z którymi pozostawała w ostrym konflikcie, to jeszcze uzyskała korzystny dla siebie wyrok w postępowaniu przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w sprawie dotyczącej jej przedterminowego zwolnienia z funkcji szefowej Krajowego Biura Antykorupcyjnego. W 2018 r. rząd Rumunii doprowadził do usunięcia Kövesi z urzędu (zdaniem krytyków: z powodu obaw przed śledztwami Biura), choć jej kadencja upływała dopiero w 2019 r., co wywołało publicznie wyrażane zaniepokojenie Komisji Europejskiej regresem Rumunii w walce z korupcją. Sprawę tę szeroko opisywały media (np. tu). Mandat Kovesi zakończono przed jego upływem w związku z krytycznymi wypowiedziami szefowej KBA nt. zmian w wymiarze sprawiedliwości wprowadzanych przez rządzącą krajem koalicję. Kovesi zawsze tłumaczyła, że wypowiadana przez nią krytyka wynikała z funkcji, którą sprawowała, a która dawała jej kompetencje do oceny rozwiązań wprowadzanych przez rząd, dotyczących m.in. systemu zwalczania korupcji.

Oceniając sprawę ETPC uznał, że zastosowanie znajdzie art. 6 Konwencji. W warstwie merytorycznej oceny w zakresie rzetelności postępowania, Trybunał zauważył, że rząd nie zakwestionował faktu, iż nie przeprowadzono sądowej kontroli zarzutów skarżącej, która uważała, że urzędu została pozbawiona w wyniku głoszonej krytyki. Trybunał wskazał, że rząd twierdził raczej, że skarżąca nie wykorzystała dostępnych krajowych środków odwoławczych, w szczególności nie odwołując się do sądu administracyjnego przeciw raportowi Ministra Sprawiedliwości, w którym przedstawione były podstawy zwolnienia z pracy. Trybunał zauważył jednak, że Trybunał Konstytucyjny, który zaangażowany został w sprawę, gdy Prezydent odmówił podpisania dekretu o odwołaniu, stwierdził, że raport ministra był uważany za akt wstępny, który sam w sobie nie wywołał żadnych skutków prawnych. Ponadto, zdaniem Trybunału, dokumenty przedstawione przez rząd wykazały, że organizacje pozarządowe próbowały bez powodzenia zakwestionować raport ministra w sądzie. Jak zauważył ETPC, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zakwestionowanie dekretu prezydenckiego przed sądem administracyjnym, mogłoby jedynie doprowadzić do zbadania, czy spełnione zostały wymogi formalne związane z przyjęciem dekretu, podczas, gdy sprawa wymagała zbadania materialnej zgodności dekretu z prawem.

Rządowi nie udało się więc przekonać Trybunału, że skarżąca dysponowała krajowym środkiem odwoławczym mającym na celu zbadanie powodów odsunięcia jej ze stanowiska głównego prokuratora w Biurze. Oceniając sprawę w aspekcie art. 6 Trybunał odwołał się do instrumentów prawnych RE i UE podkreślających rosnące znaczenie rzetelności proceduralnej w postępowaniach zmierzających do usuwaniu lub zwalniania prokuratorów. W konsekwencji ETPC uznał, że Rumunia naruszyła samą istotę prawa skarżącej do dostępu do sądu. 

Trybunał uznał także, że w sprawie doszło do naruszenia art. 10 Konwencji gwarantującego prawo do swobody wypowiedzi. Uznał, że istniały dowody pozwalające powiązać korzystanie przez skarżącą z przysługujących jej praw poprzez krytyczne oceny skierowane w stosunku do rządowych projektów legislacyjnych, z zakończeniem jej mandatu. Za nieprzekonujące Trybunał uznał powody zwolnienia przedstawione przez rząd. Między innymi to, że "sprawy wewnętrzne" Rumunii stały się przedmiotem zainteresowania międzynarodowej opinii publicznej - co zdaniem rządu było niekorzystne wizerunkowo. Trybunał podkreślił, że rząd nie był w stanie wykazać, iż zastosowany - najostrzejszy - środek miał na celu ochronę rządów prawa lub inne uzasadnione cele. Zwolnienie było więc bezpośrednio skutkiem korzystania przez skarżącą z wolności słowa. Trybunał stwierdził ponadto, że zastosowanie tak poważnych sankcji, jak w przypadku skarżącej, miało efekt mrożący w zakresie zachowania niezależności wymiaru sprawiedliwości.

Sportowy Trybunał Arbitrażowy a gwarancje EKPC - sprawa Platini p. Szwajcarii

Rozstrzygnięta przez ETPC decyzją o niedopuszczalności sprawa dotyczyła Michela Platiniego, byłego piłkarza oraz szefa UEFA i wice--szefa FIFA. ETPC rozstrzygał jego skargę dotyczącą rzetelności postępowania przed organami FIFA, a następnie przed Sportowym Trybunałem Arbitrażowym (CAS), w którym został on skazany na karę grzywny oraz zawieszony w działalności sportowej na 4 lata w związku z nieprawidłowościami finansowymi polegającymi na przyjęciu "dodatkowego" wynagrodzenia w kwocie 2 mln franków szwajcarskich.

Trybunał rozstrzygnął w sprawie kilka istotnych kwestii. Po pierwsze to, czy posiada jurysdykcję ratione personae zważywszy, że sprawa została skierowana przeciwko Szwajcarii, a CAS jest organem funkcjonującym w ramach fundacji prawa prywatnego. W tym względzie Trybunał wskazał, że z uwagi na fakt, iż prawo francuskie przewiduje możliwość zakwestionowania przed szwajcarskimi organami wymiaru sprawiedliwości orzeczeń CAS (sąd federalny) i tym samym wprowadzenia ich do krajowego porządku prawnego, może on rozstrzygać kwestię odpowiedzialności Szwajcarii.

W zakresie art. 6 Konwencji, skarżący zakwestionował niezależność organów rozstrzygających jego sprawę, biorąc pod uwagę ich finansowanie przez FIFA, a więc de facto powiązanie z podmiotem, który domagał się jego ukarania. Z uwagi na fakt, że skarżący nie podniósł jednakże takiego zarzutu przed sądem federalnym, ETPC uznał, że nie wykorzystał on dostępnych środków odwoławczych. 

Interesujące zarzuty zostały sformułowane na podstawie art. 7 Konwencji. Skarżący utrzymywał, że sądy dyscyplinarne FIFA orzekając w latach 2007 i 2011 o jego winie oparły się na dokumentach precyzujących kwestie otrzymywania dodatkowych gratyfikacji, które weszły w życie dopiero w 2012 r. Podniósł on taki zarzut przed CAS oraz przed sądem federalnym, ale nie został on uwzględniony. Zarzutu tego Trybunał nie rozpatrzył co do meritum, ponieważ uznał, że nie znajdzie zastosowania art. 7 Konwencji. W sprawie nie chodziło bowiem o "czyn zabroniony". Uzasadniając rozstrzygnięcie Trybunał wskazał, że sankcja, która została wymierzona Michelowi Platiniemu, wysokiemu funkcjonariuszowi FIFA, polegająca na zakazie sprawowania przez 4 lata funkcji w związkach sportowych została wymierzona na podstawie przepisów dyscyplinarnych organizacji oraz wymierzona przez organy sądowe tej organizacji. Były to więc środki szczególne podjęte w odniesieniu do 1. członka relatywnie małej grupy 2. osoby legitymującej się szczególnym statusem, 3. osoby poddanej szczególnym regulacjom w zakresie swojego postępowania. Gwarancje z art. 7 Konwencji nie znalazły więc zastosowania.   

Zgromadzenie Parlamentarne RE obejmuje Polskę nadzorem praworządności

Większością głosów 140:37:11 Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy przyjęło Rezolucję 2316 (2020) ws. działalności instytucji demokratycznych w Polsce (Doc. 15025). Mocą tego aktu wszczęto procedurę monitorowania stanu polskiej praworządności, uznając że ostatnie reformy "godzą w niezależność sądownictwa i zasadę praworządności". Podstawą Rezolucji był Raport ws. funkcjonowania instytucji demokratycznych w Polsce (sprawozdawcy Azadeh Rojhan Gustafsson ze Szwecji i Pieter Omtzigt z Holandii).

Zdaniem Parlamentarzystów polski system sądowniczy jest aktualnie podatny na naciski polityczne i kontrolę ze strony władzy wykonawczej, co "pozostaje w sprzeczności z podstawowymi zasadami demokratycznego państwa prawa" (par. 3-5).

Prezydent Duda został wezwany do niepodpisywania Ustawy zmieniającej przepisy ustaw o sądach powszechnych i Sądzie Najwyższym (Druk sejmowy 69) uchwalonej przez Sejm 23 stycznia 2020 (par. 9). Przeciwko przyjęciu tzw. ustawy kagańcowej uprzednio wypowiedziały się m.in. Komisja Europejska, Komisarz Praw Człowieka RE oraz Komisja Wenecka.

Odwoływanie prezesów sądów jako element zmian w sądownictwie - kolejna skarga do ETPC p. Polsce

Dopiero co pisaliśmy o zakomunikowaniu polskiemu rządowi skarg do ETPC dotyczących legalności składu Trybunału Konstytucyjnego, a Trybunał właśnie zakomunikował rządowi kolejne skargi dotyczące skutków zmian wprowadzanych od 2016 r. w sądownictwie. Tym razem tłem skarg Broda p. Polsce (26691/18) oraz Bojara p. Polsce (27367/18) jest odwołanie przed upływem 6 letniej kadencji dwojga wiceprezesów Sądu Okręgowego w Kielcach.

Sędziowie podnieśli w swoich skargach złożonych na podstawie art. 6 EKPC, że wbrew postanowieniom tego przepisu zostali odwołani ze stanowisk bez możliwości zakwestionowania ich zdaniem arbitralnej i niezgodnej z prawem decyzji ministra. 

Trybunał ponownie, jak i przy poprzednich skargach związanych ze zmianami w sądownictwie - Grzęda p. Polsce (skrócenie kadencji poprzedniej KRS, post tutaj) i Xero Flor w Polsce sp. z o.o p. Polsce (skład TK), umieścił informację skardze na swojej głównej stronie internetowej.

Kolejna polska skarga do ETPc ws. zmian w sądownictwie (skład TK)

2 września ETPC podjął decyzję o zakomunikowaniu rządowi polskiemu do zajęcia stanowiska skargi Xero Flor w Polsce sp. z o.o. p. Polsce (4907/18). Skarga została wniesiona przez spółkę, będącą wnioskodawcą skargi konstytucyjnej, w przedmiocie której zapadło postanowienie o umorzeniu postępowania. Postanowienie zapadło głosami 3 do 2. W składzie orzekającym zasiadał prof. Mariusz Muszyński. Do postanowienia złożono dwa zdania odrębne, w tym w jednym wskazano, iż skład został powołany z naruszeniem Konstytucji, ponieważ prof. Mariusz Muszyński został wybrany przez Sejm na miejsce już obsadzone.

Zmiany w systemie sądownictwa polskiego pod lupą ETPC

Europejski Trybunał Praw Człowieka dołączył do instytucji, które dokonają oceny zmian wprowadzonych w polskim systemie sądownictwa po 2015 r.

Kilka dni temu zakomunikował rządowi do zajęcia stanowiska skargę Grzęda p. Polsce (skarga nr 43572). Została ona złożona przez sędziego NSA, który od 2016 r. był członkiem Krajowej Rady Sądownictwa. Zmiany wprowadzone do przepisów regulujących funkcjonowanie KRS w 2017 r. spowodowały zakończenie sprawowania przez niego mandatu członka KRS przed upływem 4 letniej kadencji.

Publikacja raportu sejmowej komisji śledczej nie stanowi naruszenia EKPC

Interesujących rozstrzygnięć ETPC przeciwko Polsce jest w ostatnich latach coraz mniej, warto więc zwrócić uwagę na jedną z ostatnich decyzji w sprawie Kwiatkowski p. Polsce. Trybunał ocenił jako niedopuszczalną skargę złożoną przez Roberta Kwiatkowskiego w zw. z przyjęciem przez Sejm w 2004 r. raportu dotyczącego korupcji przy okazji nowelizacji ustawy o radiofonii, czyli w tle tzw. afery Rywina. Skarżący zarzucał, że raport naruszył jego dobra osobiste, a także był dla niego równoznaczny z sankcją karną. Bezskutecznie dochodził stwierdzenia naruszenia swoich dóbr osobistych przed sądami krajowymi. 

Trybunał zasiadając w składzie Komitetu złożonego z 3 sędziów nie podzielił zarzutów skarżącego. Uznał, że w raporcie Sejmu nie rozstrzygano o winie skarżącego, a jedynie dokonano politycznej oceny jego działalności jako osoby pełniącej wysoką funkcję publiczną. Skarżący nie został skazany na jakąkolwiek sankcję karną, dlatego też ETPC doszedł do wniosku, że art. 6 ust. 1 Konwencji nie będzie miał zastosowania w sprawie.

UK Supreme Court: Karta praw podstawowych UE ogranicza immunitet jurysdykcyjny w sporach pracowniczych

Na łamach PPM kilkukrotnie powracaliśmy do zagadnienia zakresu immunitetu jurysdykcyjnego w sprawach z zakresu prawa pracy (ostatnio sprawa przeciwko Papieskiemu Uniwersytetowi Laterańskiemu, a wcześniej przeciwko hiszpańskiej Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Rzymie, Europejskiemu Urzędowi Patentowemu oraz ONZ czy NATO). Tym razem przyczynkiem do refleksji nad rozwojem prawa zwyczajowego immunitetów stało się orzeczenie Sądu Najwyższego Zjednoczonego Królestwa ws. powództw byłych pracowników dwóch ambasad.

Podstawą postępowania Benkharbouche v Secretary of State for Foreign & Commonwealth Affairs; Libya v Janah [2017] UKSC 62 były powództwa wniesione przez panią Janah, obywatelkę Maroka zatrudnioną w Libii do pracy w libijskiej ambasadzie w Londynie, oraz panią Benkharbouche  - Marokankę zatrudnioną w Iraku do pracy w londyńskiej ambasadzie Sudanu. Obie kobiety, pracujące jako pomoce domowe, zarzucały m.in. bezprawność zwolnienia z pracy, naruszenie przepisów w zakresie płacy minimalnej, brak wynagrodzenia za pracę w dni ustawowo wolne, a wreszcie naruszenia ustawowych wymogów w zakresie dopuszczalnego czasu pracy. Powództwa do angielskiego sądu pracy (Employment Tribunal)  wniosły na podstawie szeregu przepisów prawa UE, prawa angielskiego i umowy o pracę. W obu wypadkach sąd odrzucił pozew, uznając że zgodnie ze State Immunity Act 1978 Libia i Sudan korzystają z immunitetu jurysdykcyjnego.

Skład, kompetencje i procedura przed słowacką krajową radą sądownictwa pod lupą ETPCz - Paluda p. Słowacji

Na tle narastających w wielu krajach europejskich konfliktów pomiędzy władzą wykonawczą a władzą sądowniczą, ETPCz wydał dziś interesujący wyrok dotyczący składu, kompetencji i procedur stosowanych przez krajowe rady sądownictwa. W okolicznościach skargi Paluda p. Słowacji, skarżący, sędzia SN, wniósł skargę do ETPCz w związku z decyzją o zawieszeniu go w sprawowaniu urzędu sędziowskiego w trakcie postępowania dyscyplinarnego, które zostało przeciwko niemu wytoczone w związku z oskarżeniami o nadużycie władzy, które wysunął on w stosunku do Prezesa SN. Postępowanie dyscyplinarne wszczęła słowacka Krajowa Rada Sądownictwa. Jej decyzja o zawieszeniu sędziego okazała się niezaskarżalna ani do niej, ani do TK, ani do sądów administracyjnych. 

Trybunał uznał na wstępie, że art. 6 Konwencji ma zastosowanie do kwestionowanego postępowania dyscyplinarnego. Wskazując na wzrastającą wagę zachowania gwarancji proceduralnych w sprawach dotyczących zwolnienia czy zawieszania sędziów Trybunał stwierdził, że choć już samo uzasadnienie braku drogi sądowej w tego typu sprawach budzi wątpliwości, kluczowe jest to, że w sprawie nie zachowano zasady proporcjonalności.

W tym kontekście Trybunał podkreślił, że wydająca decyzję Rada w połowie składała się z osób wskazanych przez władzę legislacyjną i wykonawczą. Co więcej, przewodniczył jej Prezes SN, czyli osoba, której bezpośrednio dotyczyła sprawa. Brak możliwości skontrolowania decyzji postawił skarżącego w sytuacji, w której przez dwa lata nie był w stanie sprawować swojej funkcji, wstrzymano mu połowę pensji, a równocześnie nie miał możliwości wykonywania innych zajęć. 

Mając na uwadze te braki Trybunał uznał, że procedura zawieszenia nie zawierała gwarancji proceduralnych wymaganych zgodnie z art. 6, a brak możliwosci zaskarżenia decyzji był nieproporcjonalny do zamierzonego celu. Naruszono więc sam rdzeń gwarancji prawa dostępu do sądu.

  

Garri Kasparow znów wygrywa z Rosją w postępowaniu przed ETPCz, a Trybunał oddala skargę nauczyciela zwolnionego w konsekwencji nieudanego zamachu stanu w Turcji latem 2016 r.

Wielkimi krokami zbliżają się Święta Bożego Narodzenia i Trybunał tradycyjnie wydaje interesujące orzeczenia. Tym razem - chyba już tytułem utrwalenia złego wizerunku Rosji w zakresie poszanowania wolności obywatelskich - rozstrzygnął na niekorzyść Rosji skargę Garriego Kasparowa, byłego arcymistrza szachowego, a obecnie aktywisty politycznego. Trybunał stwierdził naruszenie art. 6 i 11 Konwencji w kontekście rozbicia pokojowego zgromadzenia oraz nierzetelności prowadzonego następnie przeciwko skarżącemu postępowania administracyjnego w zakresie zarzutu naruszenia porządku publicznego. Trybunał podkreślił, że jest to niestety kolejna skarga przeciwko Rosji dotycząca tej problematyki. Biorąc pod uwagę, że wydarzenia, które stanowiły tło skargi miały miejsce w 2007 r., a orzecznictwo ETPCz w tego typu sprawach jest utrwalone, wydaje się, że nic nie stało na przeszkodzie ugodowemu zakończeniu postępowania. Tak się nie stało, choć należy raczej wątpić, że z inicjatywy Trybunału. Niestety skarga po raz kolejny pokazuje niewydolność rosyjskiego wymiaru sprawiedliwości i opresyjność władz, a dobrze znane nazwisko skarżącego przyciąga uwagę opinii publicznej.