Deklaracja Libii w sprawie poddania się jurysdykcji MTK

 Kilka dni temu Libia złożyła do Międzynarodowego Trybunału Karnego deklarację na podstawie art. 12 ust. 3 statutu o uznaniu jurysdykcji trybunału w zakresie zbrodni popełnionych na jej terytorium od 2011 roku do końca 2027 roku. Przypomnijmy, że Trybunał zajmuje się sytuacją w Libii od 2011, kiedy została ona przekazana w trybie rezolucji Rady Bezpieczeństwa (1970 (2011)). Wtedy też wydano nakazy aresztowania dotyczące kilku libijskich oficjeli w tym Muammara Kaddafiego. Do dziś wydano już kilkanaście nakazów aresztowania, żadna jednak sprawa nie toczy się aktywnie przed trybunałem.

Pisaliśmy o tym wielokrotnie (o nakazach aresztowania wydanych przez MTK Przegląd Prawa Międzynarodowego: MTK intensyfikuje działania w sprawie sytuacji w Libii: ujawniono sześć nowych nakazów aresztowania, oraz Przegląd Prawa Międzynarodowego: Nowy nakaz aresztowania wystawiony przez MTK czy sprawie Kaddafiego przed MTK, zob. Przegląd Prawa Międzynarodowego: Wolny Kaddafi trafi do Hagi? meandry sprawiedliwości międzynarodowej). 

Teraz sytuacja Libii wraca jak bumerang i ciekawić może określenie daty końcowej, jeśli chodzi o objęcie jurysdykcją trybunału popełnionych zbrodni. Dla społeczności międzynarodowej najważniejsze jest jednak to, że po latach wzajemnej nieufności, władze Libii są gotowe podjąć współpracę z Trybunałem, bo do tego sprowadza się deklaracja o akceptacji jurysdykcji MTK.

Więcej na stronie MTK: Libya accepts ICC jurisdiction over alleged crimes from 2011 to the end of 2027 | International Criminal Court oraz NZ: Libya’s fragile peace tested again as new clashes roil Tripoli | UN News, i HRW: Libya: ICC’s Role Critical for Justice | Human Rights Watch.

MTK intensyfikuje działania w sprawie sytuacji w Libii: ujawniono sześć nowych nakazów aresztowania

W lutym 2011 r. Rada Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych (RB ONZ) jednogłośnie przedstawiła Biurowi Prokuratora Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK) sytuację w Libii[1]. RB ONZ wyraziła zaniepokojenie poważnymi naruszeniami praw człowieka w Libii, w tym tłumieniem pokojowych protestów. Jednocześnie potępiła podżeganie przez libijski rząd do przemocy wobec ludności cywilnej i wyraziła głębokie zaniepokojenie z powodu ofiar śmiertelnych. W zawiadomieniu zwrócono także uwagę na sytuację uchodźców uciekających przed przemocą oraz na krytyczne niedobory środków medycznych dla rannych osób.

W związku z tym w marcu 2011 r. Prokurator MTK podjął działania i wszczął śledztwo w tej sprawie. Przedmiotem postępowania są domniemane zbrodnie przeciwko ludzkości i zbrodnie wojenne popełnione w Libii od 15 lutego 2011 r., a w jego ramach podjęto określone działania, takie jak gromadzenie dowodów czy wszczynanie postępowań przeciwko osobom i wydawanie nakazów aresztowania[2]. Warto dodać, że śledztwo w sprawie sytuacji w Libii trwa już ponad 10 lat. W ostatnich latach nasiliły się jednak upublicznione działania w jego zakresie.

Nowe nakazy aresztowania a zasada komplementarności MTK

    W dniu 4 października 2024 r. Izba Przygotowawcza MTK ujawniła sześć nakazów aresztowania wydanych w kwietniu i lipcu 2023 r. względem podejrzanych o zbrodnie wojenne w Tarhunie (Libia), w tym morderstwa, tortury, przemoc seksualną i inne[3]. Do tej pory nakazy te były utajnione ze względu na potencjalną skuteczność ich wyegzekwowania, jednak z czasem stwierdzono, że większy skutek może odnieść ich upublicznienie.

    W nawiązaniu do tego zdarzenia, Prokurator MTK oświadczył, że podstawową zasadą w jego działaniu jest priorytetyzacja śledztw zainicjowanych przez zgłoszenie ze strony RB ONZ[4]. Ma to wynikać z odpowiedzialności tego organu za międzynarodowy pokój i bezpieczeństwo. Jednocześnie Prokurator MTK ogłosił, że wśród jego priorytetów jest działanie w myśl zasady komplementarności MTK, realizowane w kontekście libijskiej sprawy we wspieraniu tamtejszego wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych[5].

       Zasada komplementarności wypływa bezpośrednio ze Statutu Rzymskiego, będąc elementem jego preambuły i art. 1[6]. Zgodnie z nią, MTK jest stałą instytucją, która uzupełnia krajowe jurysdykcje karne w sprawach najpoważniejszych zbrodni międzynarodowych, interweniując jedynie, gdy państwo nie podejmuje działań lub nie jest zdolne do prowadzenia postępowania karnego[7]. Jak zatem się wydaje, Prokurator MTK uznał, że – mimo wsparcia dla libijskich urzędników państwowych – kraj ten nie jest w stanie samodzielnie podjąć działań dotyczących odpowiedzialności karnej w kwestii postępowania wywołanego zawiadomieniem RB ONZ z 2011 r. Tym bardziej, że według ostatnich doniesień w Libii mamy do czynienia z szybko pogarszającą się sytuacją polityczną i gospodarczą[8]. Taka koncepcja odpowiada strategiom obecnego Prokuratora MTK w zakresie komplementarności i współpracy. Według Prokuratora MTK, trybunał ten powinien działać jako centralny ośrodek globalnej odpowiedzialności, wspierając współpracę między tą instytucją a państwami w celu osiągnięcia skuteczniejszych wyników w zakresie odpowiedzialności za zbrodnie międzynarodowe[9].

Podsumowanie

    Wydanie nakazów aresztowania i zwiększenie publicznej działalności MTK w związku z sytuacją w Libii w ostatnich latach nie jest przypadkowe. Jak zaznacza bowiem sam Prokurator MTK, śledztwo w tej kwestii zbliża się do końca, co jest zaplanowane na IV kwartał 2025 r[10]. Ma to miejsce po kilkunastoletnim okresie trwania, naznaczonym współpracą między Biurem Prokuratora MTK a libijskimi urzędnikami państwowymi. Takie działanie jest niezwykle istotne z perspektywy komplementarnej natury MTK, opartej właśnie na współdziałaniu. Ma to szczególne znaczeniu z uwagi na obszerność materiału dowodowego w międzynarodowych postępowaniach karnych oraz liczny udział w nich świadków, w tym pokrzywdzonych.

mgr Kamil Sobański

---

[1] Zob. Rezolucja 1970 (2011). Przyjęta przez Radę Bezpieczeństwa na 6491. posiedzeniu 26 lutego 2011 r., <https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/NR/rdonlyres/2B57BBA2-07D9-4C35-B45E-EED275080E87/0/N1124558.pdf/>.

[2] Zob. więcej Situation in Libya, <https://www.icc-cpi.int/situations/libya>.

[3] Libya situation: ICC Pre-Trial Chamber I unseals six arrest warrants, <https://www.icc-cpi.int/news/libya-situation-icc-pre-trial-chamber-i-unseals-six-arrest-warrants>.

[4] Statement of ICC Prosecutor Karim A.A. Khan KC on the unsealing of six arrest warrants in the situation in Libya, <https://www.icc-cpi.int/news/statement-icc-prosecutor-karim-aa-khan-kc-unsealing-six-arrest-warrants-situation-libya>.

[5] Tamże.

[6] Zob. Statut Rzymski, <https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/2024-05/Rome-Statute-eng.pdf>.

[7] Karolina Wierczyńska, The Principle of Complementarity in International Criminal Law [w:] Jurisdictional Competition of International Court and Tribunals, Bartłomiej Krzan (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2012, s. 276–278.

[8] Zob. więcej Amid Rapidly Deteriorating Political, Economic Situation, Ordinary People in Libya Fear Re-emergence of War, Top UN Official Warns Security Council, <https://press.un.org/en/2024/sc15795.doc.htm>.

[9] Zob. Office of The Prosecutor Policy on Complementarity and Cooperation, <https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/2024-04/2024-comp-policy-eng.pdf>.

[10] Statement of ICC Prosecutor Karim A.A. Khan KC on the unsealing of six arrest warrants in the situation in Libya, <https://www.icc-cpi.int/news/statement-icc-prosecutor-karim-aa-khan-kc-unsealing-six-arrest-warrants-situation-libya>. 

Hagia Sophia znowu meczetem - odpowiedź Unii Europejskiej

 ©Andrzej Jakubowski (2009 r.)

W piątek, 10 lipca 2020 r., turecki Sąd Najwyższy orzekł, że przekształcenie meczetu, którym Hagia Sophia była do 1934 r., w muzeum było niezgodne z prawem. Tego samego dnia prezydent Recep Tayyip Erdoğan wydał dekret, zgodnie z którym ten najsłynniejszy zabytek architektury bizantyjskiej stał się na powrót meczetem. Choć spór o status budowli trwał od dawna, to decyzja władz tureckich wzbudziła protesty na całym świecie. 13 lipca została ona także potępiona przez Radę ds. Zagranicznych UE. Może to wpłynąć na eskalację sporu pomiędzy Brukselą a Ankarą, w tym na rozszerzenie listy istniejących już sankcji unijnych wobec Turcji.

Przemówienie prokurator MTK w ONZ

Z powodu epidemii koronawirusa pracownicy Międzynarodowego Trybunału Karnego zgodnie z wolą państwa przyjmującego (Niderlandów) do 19 maja pracują zdalnie, nie odbywają się żadne posiedzenia, odwołano wszystkie wizyty w Trybunale. 

W podobnym trybie pracują także inne międzynarodowe instytucje; wczoraj Prokurator MTK Fatou Bensouda wygłosiła zdalnie swoje przemówienie w ONZ w związku z raportem dotyczącym sytuacji w Libii, do czego jest zobowiązana na podstawie rezolucji Rady Bezpieczeństwa 1970. 

Przemówienie można znaleźć tu.
XIX raport w całości znajdziecie tu.

Turcja wysyła wojska do Libii

Kiedy w 2010 r. wybuchła Arabska Wiosna Ludów, Egipt, Libia czy Tunezja były w centrum zainteresowania światowych mediów i opinii publicznej. Dzisiaj uwaga skupia się już tylko na pogrążonej w kryzysie Syrii, media od czasu do czasu informują również o zaangażowaniu Libanu w koalicje tworzone na Bliskim Wschodzie, ale do opinii publicznej rzadko trafiają doniesienia o wydarzeniach w północnoafrykańskich państwach. Takie podejście może okazać się poważnym błędem, bowiem napięcia w Libii mogą wkrótce doprowadzić do znacznie poważniejszej sytuacji niż  ta dekadę temu. 

Zbrodnie przeciwko ludzkości i ludobójstwo i bezradność świata wobec polityki Sudanu

Od mniej więcej trzech dekad mamy do czynienia ze zbrodniami popełnianymi w Sudanie, za które odpowiada jeden człowiek i jego ekipa a mianowicie Omar Al-Bashir, prezydent Sudanu. W ciągu tego czasu miała miejsce wojna w Darfurze, secesja Południowego Sudanu, arabska wiosna której idee ciągle są mocno odczuwalne w Sudanie. Ludzie mają już dość prezydenta i protestują przeciw kryzysowi gospodarczemu pogłębiającemu się od kilku lat z hasłami obalenia reżimu (zobacz info tvn24).  Nie wiadomo czy opozycja jest na tyle silna by się go pozbyć. Bieda jest jednak odczuwalna dla wszystkich i to może być najważniejsza siła napędowa zmian.

Kolejny raport Prokurator MTK w sprawie Libii w Radzie Bezpieczeństwa

Dla porządku odnotowujemy kolejny raport (zobacz tu) prokurator MTK dotyczący sytuacji w Libii (wcześniej zobacz np. tu). Taki obowiązek prokurator został zawarty w rezolucji RB 1970 (2011). 

Obecnie prokurator zwraca uwagę na aktywności jej Biura dotyczące sytuacji w Libii. Między innymi niedawno wydano nakaz aresztowania wobec Mahmouda Mustafy Busayf Al-Werfalli, do dziś jednak pozostaje on na wolności i co gorsza jak wskazuje Fatou Bensouda zarejestrowano jak już po wydaniu nakazu brał udział w kolejnych zbrodniach, między innymi w egzekucjach, których ofiarami zostały nawet małe dzieci.

UK Supreme Court: Karta praw podstawowych UE ogranicza immunitet jurysdykcyjny w sporach pracowniczych

Na łamach PPM kilkukrotnie powracaliśmy do zagadnienia zakresu immunitetu jurysdykcyjnego w sprawach z zakresu prawa pracy (ostatnio sprawa przeciwko Papieskiemu Uniwersytetowi Laterańskiemu, a wcześniej przeciwko hiszpańskiej Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Rzymie, Europejskiemu Urzędowi Patentowemu oraz ONZ czy NATO). Tym razem przyczynkiem do refleksji nad rozwojem prawa zwyczajowego immunitetów stało się orzeczenie Sądu Najwyższego Zjednoczonego Królestwa ws. powództw byłych pracowników dwóch ambasad.

Podstawą postępowania Benkharbouche v Secretary of State for Foreign & Commonwealth Affairs; Libya v Janah [2017] UKSC 62 były powództwa wniesione przez panią Janah, obywatelkę Maroka zatrudnioną w Libii do pracy w libijskiej ambasadzie w Londynie, oraz panią Benkharbouche  - Marokankę zatrudnioną w Iraku do pracy w londyńskiej ambasadzie Sudanu. Obie kobiety, pracujące jako pomoce domowe, zarzucały m.in. bezprawność zwolnienia z pracy, naruszenie przepisów w zakresie płacy minimalnej, brak wynagrodzenia za pracę w dni ustawowo wolne, a wreszcie naruszenia ustawowych wymogów w zakresie dopuszczalnego czasu pracy. Powództwa do angielskiego sądu pracy (Employment Tribunal)  wniosły na podstawie szeregu przepisów prawa UE, prawa angielskiego i umowy o pracę. W obu wypadkach sąd odrzucił pozew, uznając że zgodnie ze State Immunity Act 1978 Libia i Sudan korzystają z immunitetu jurysdykcyjnego.

Nowy nakaz aresztowania wystawiony przez MTK

Dziś Międzynarodowy Trybunał Karny wydał kolejny już nakaz aresztowania dotyczący sytuacji w Libii. Tym razem nakaz dotyczy dowódcy Libijskiej Armii Narodowej Mahmouda Mustafy Busayfa Al-Werfalli'ego, któremu zarzuca się popełnienie zbrodni wojennych w czasie niemiędzynarodowego konfliktu zbrojnego w Libii.  Morderstwa, które zarzuca się Al-Werfalliemu popełniono pomiędzy czerwcem 2016 i lipcem 2017 roku, nakaz dotyczy zatem zarzutów formułowanych już po upadku reżimu Kaddafiego. 33 ofiary Al-Werfalliego stanowią osoby cywilne lub hors de combat. Oskarża się go o to, że zabił je własnoręcznie lub zlecił zabicie ich w trakcie egzekucji nie zapewniając między innymi prawa do bycia wysłuchanym przez sąd. 

Zobacz nakaz na stronie Trybunału.

Kryzys dyplomatyczny na Półwyspie Arabskim

Na początku czerwca informowaliśmy o eskalacji konfliktu dyplomatycznego między Katarem (popierającym Iran), a sąsiednimi państwami oskarżającymi Katar o sprzyjanie terroryzmowi.

     Katar.     Państwa które zerwały stosunki dyplomatyczne z Katarem     Państwa które obniżyły rangę stosunków dyplomatycznych z Katarem     Nieuznawany rząd Libii (w Tobruku) który również oświadczył o zerwaniu stosunków dyplomatycznych2017 Qatar diplomatic crisis. Stan na lipiec 2017.

W przeciągu kilku dni stosunki dyplomatyczne z Katarem zerwały Arabia Saudyjska, Bahrajn, Egipt, Jemen, Malediwy, Mauretania, Zjednoczone Emiraty Arabski (Al Arabiya, Djibouti reduces diplomatic status with Qatar; Senegal recalls Doha envoy), a następnie wschodni rząd Libii, Senegal i Komory (The New Arab, Iraq premier 'refuses' Saudi-Emirati pressure to join anti-Qatar bloc, chooses to remain neutral). Z kolei Czad, Dżibuti, Jordania i Niger obniżyły rangę stosunków dyplomatycznych. Na tym front anty-katarski jednak nie poprzestał.

Wolny Kaddafi trafi do Hagi? meandry sprawiedliwości międzynarodowej

Co jakiś czas jak bumerang wraca do MTK kwestia sytuacji w Libii. Przypomnijmy, całkiem niedawno - Międzynarodowy Trybunał Karny upublicznił wydany w kwietniu 2013 roku nakaz aresztowania (zobacz tu) wobec Al-Tuhamy Mohamed'a Khaled'a, który podejrzewany jest o popełnienie zbrodni wojennych oraz zbrodni przeciwko ludzkości w Libii pomiędzy 15 lutego 2011 a 24 sierpnia 2011 roku. Pisaliśmy o tym tu. Ponadto Trybunał uznał za niedopuszczalną sprawę Al-Senussiego, w związku z tym sądzony jest on w Libii. Informowaliśmy o tym 3 lata temu. Teraz wraca sprawa Saifa Kaddafiego, który podobno został uwolniony spod władzy milicji z Zintanu i przebywa na wolności (choć nie wiadomo gdzie). Warto więc przypomnieć sprawę Kaddafiego i związane z nią kwestie. 

Kolejne postępowanie MTK dotyczące zbrodni popełnianych w Libii?

W związku z 13 już raportem w sprawie Libii przedstawianym przez Prokurator MTK Fatou Bensoudę w Radzie Bezpieczeństwa ONZ - poruszono kwestię naruszania praw migrantów, którzy przez Libię starają się dotrzeć do Europy. Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji alarmuje o przejmujących losach osób, które drogą morską pragną przedostać się do Europy. Jedni toną (są to tysiące osób w skali roku- zobacz tu), inni zaś jeszcze na terytorium Libii trafiają w ręce handlarzy ludźmi - są brani w niewolę, przetrzymywani w nieoficjalnych obozach, torturowani, sprzedawani przez gangi na targach niewolników, wykorzystywani seksualnie (zobacz tu) na ogromną skalę.

SG Stałego Trybunału Arbitrażowego reaktywuje BIT Organizacji Współpracy Islamskiej

Na początku miesiąca, w arbitrażu DS Construction FZCO v. Libya doszło do nieoczekiwanego przywrócenia (czy wręcz nadania) funkcjonalności Porozumienia ws. popierania, ochrony i gwarancji inwestycyjnych zawartego w ramach Organizacji Współpracy Islamskiej (dalej: BIT OWI). 

Sekretarz-Generalny Stałego Trybunału Arbitrażowego Hugo Hans Siblesz wyznaczył, w zastępstwie za państwo pozwane, arbitra w postępowaniu, tym samym umożliwiając ukonstytuowanie trybunału drugi raz w 26. letniej historii obowiązywania traktatu.

MoU Włochy-Libia ws. migrantów

Rządy Jedności Narodowej Libii oraz Republiki Włoskiej podpisały Memorandum Porozumienia o współpracy w zakresie rozwoju, walki z nielegalną imigracją, przemytem ludzi, kontrabandą oraz o wzmocnieniu bezpieczeństwa granicy między oboma państwami (Governo, Memorandum d'intesa).

Strony przywołując wspólne dziedzictwo historyczne i kulturalne, oraz ścisłe więzy współpracy, powołały się w szczególności na Traktat o przyjaźni, partnerstwie i współpracy z 2008 r. (Il trattato Italia-Libia di amicizia, partenariato e cooperazione oraz komentarz Senatu) oraz późniejsze wspólne deklaracje w tym zakresie. Na mocy, budzącego wówczas kontrowersje, traktatu Berlusconi-Kadafi, Włochy (i UE) zobowiązały się do sfinansowania systemu teledetekcji lądowej granicy Libii dla zapobieżenia nielegalnemu przepływowi migrantów.

Podpisane właśnie Memorandum przewiduje w szczególności:

• Dla realizacji wspólnych zamierzeń, które mają dopomóc w transformacji systemowej i odbudowie struktur państwowych Libii, strony mają podjąć współpracę w szczególności ramach nowego Funduszu dla Afryki (Preambuła, art. 2(1), 2(4)). 
• Istotnym instrumentem współpracy ma być wykorzystanie tymczasowych ośrodków dla uchodźców na terenie Libii (Preambuła, art. 2(2). Jako że w Libii działa obecnie 20 takich centrów, z jednej strony, Włochy mają pomóc w ich finansowaniu, a z drugiej, wzmocnić południowych granic lądowych Libii (La Stampa, Firmato il patto fra Libia e Italia: “Fermeremo i flussi dei migranti”). Istotne znacznie dla państwa goszczącego uchodźców będzie miała m.in. pomoc medyczna i sanitarna w takich ośrodkach.

Ambasador Federacji Rosyjskiej w Turcji zastrzelony w Ankarze

W ostatni poniedziałek (19 grudnia br.) doszło do zabójstwa ambasadora Federacji Rosyjskiej w Turcji - Andrieja Karłowa. Tragedia miała miejsce podczas otwarcia wystawy fotograficznej „Rosja oczami Turków” w Galerii Sztuki Współczesnej w Ankarze. Sprawcą okazał się być 22-letni turecki policjant, który dostał się do środka, posługując się legitymacją służbową. Bezpośrednio przed oddaniem strzałów sprawca miał wykrzykiwać m.in. słowa „Syria” i „Allepo”. Sprawca został zastrzelony przez turecką policję. Media donoszą, że dotychczas zatrzymano sześć osób w związku z tym zabójstwem. Jest to najbliższa rodzina zamachowca.

Pierwsze komentarze strony rosyjskiej wydają się być dość powściągliwe. W komentarzach pojawia się wskazanie na rzekomy motyw zamachowca (lub zamachowców), jakim miało być ponowne skłócenie obu państw, blisko współpracujących m.in. w Syrii. W podobny sposób do sprawy odniósł się również prezydent Putin, wskazując jedynie na konieczność współpracy władz tureckich ze śledczymi rosyjskim podczas wyjaśniania okoliczności tej tragedii (wtorkowe doniesienia wskazują, że rosyjscy śledczy już są w Turcji) oraz na konieczność zapewnienia gwarancji bezpieczeństwa innych rosyjskich dyplomatów w Turcji. Do poprawy bardzo napiętych stosunków rosyjsko-tureckich doszło zaledwie kilka miesięcy temu, tj. w sierpniu br. Spotkanie prezydentów obu państw, jakie miało wtedy miejsce, zażegnało kryzys w wzajemnych stosunkach rozpoczęty wraz z zestrzeleniem w listopadzie 2015 r. przez Turcję rosyjskiego samolotu wojskowego, który zdaniem władz tureckich naruszył przestrzeń powietrzną tego państwa (o czym pisaliśmy na blogu).

Sprawa Libii przed ONZ

W ostatnich dniach przed Radą Bezpieczeństwa NZ wystąpiła Prokurator Międzynarodowego Trybunału Karnego podejmując kwestię Libii, stosownie do upoważnień zawartych w rezolucji RB 1970 (2011). Wystąpienie zdominowały trzy kwestie: finansowanie działalności Urzędu Prokurator, sytuacja Kaddafiego i Al-Senussiego w Libii, oraz zbrodnicza działalność państwa islamskiego. 

Treść przemówienia Prokurator: tu.

Relacja z posiedzenia RB: tu.

Sprawa Al-Senussiego niedopuszczalna

Już parę dni temu Izba Apelacyjna Międzynarodowego Trybunału Karnego wydała wyrok potwierdzający wcześniejszy wyrok Izby Przygotowawczej (tu) w sprawie dopuszczalności przed trybunałem sprawy Abdullaha Al-Senussiego. Uznała tym samym, że sprawa jest niedopuszczalna do rozpatrzenia przed Trybunałem, a Libia jest zdolna i chętna aby osądzić Al-Senussiego i że w jego sprawie toczy się w Libii postępowanie prowadzone przez kompetentne organy.

Wyrok znajduje się tu. 

W kontekście nasilających się w Trypolisie i Bengazi naruszeń dotykających ludność cywilną (na ten temat Prokurator MTK tu) decyzja MTK wydaje się nader zaskakująca. Nie wiadomo bowiem, czy proces Al-Senussiego będzie wypełniał międzynarodowe standardy, jeśli w kraju trwają zamieszki, a sytuacja polityczna jest niestabilna.

Proces Kadafiego jednak w Hadze....

Dziś, 21 maja, MTK wydał decyzję dotyczącą dopuszczalności sprawy Saifa Al-Islama Kadafiego przed Trybunałem. Jest to już druga decyzja w sprawie. 31 maja ubiegłego roku, Trybunał odrzucił libijski sprzeciw wobec dopuszczalności sprawy (tu), przypominając Libii o jej obowiązku dostarczenia Kadafiego do Trybunału. Rząd libijski złożył apelację od tej decyzji już 7 czerwca 2013 (tu), a w międzyczasie w Libii rozpoczęło się postępowanie karne przeciwko m.in. Kadafiemu (pisaliśmy o tym tu, zwracając państwa uwagę na to, że Kadafi jest nieobecny w Trypolisie a proces toczy się poprzez łącze internetowe).

Proces Kadafiego i al-Senussiego w Libii

W Libii rozpoczął się właśnie proces jednego z synów Muammara Kadafiego - Saifa Kadafiego i kilkunastu innych funkcjonariuszy libijskiego systemu, wśród których znajduje się dawny szef ochrony Abdullah al-Senussi, oskarżanych o popełnienie zbrodni wojennych i korupcję. Jeśli chodzi o Kadafiego przebywającego pod opieką milicji z Zintanu nie był on obecny osobiście, ale poprzez łącze internetowe. Na miejscu pojawił się zaś al-Senussi, który przebywa pod opieką sił rządowych.

Bezprawne wydanie a zakres immunitetu jurysdykcyjnego i doktryny Act of State

Angielski High Court  orzekł w sprawie Belhaj & Anor v Straw & Ors dotyczącej zarzutów bezprawnego zatrzymania, porwania i wydania władzom państwa obcego, że kontestowane działania funkcjonariuszy publicznych objęte są zakresem doktryny Act of State, w związku z czym nie podlegają badaniu sądu. 
Sąd stwierdził zarazem, że waga zarzucanych czynów nie może stanowić podstawy ograniczenia zakresu immunitetu jurysdykcyjnego.

Stan faktyczny
W lutym 2004 roku powód (obywatel Libii, opozycjonista wobec rządów płk. Kadafiego) oraz jego żona - powódka w sprawie (obywatelka Maroka), mieszkający wówczas w Chinach, podjęli starania o uzyskanie azylu w Wielkiej Brytanii. Próbę lotu z Pekinu do Londynu pokrzyżowało zatrzymanie pary przez władze chińskie, a następnie wydanie do Malezji, gdzie oboje byli przetrzymywani przez 2 tygodnie. Brytyjskie MI6 poinformowało o zatrzymaniu władze libijskie, a administracja USA zaproponowała przejęcie obojga i wydanie Libii.

W marcu 2004, na postawie ustaleń między rządami Tajlandii, USA i Libii małżeństwo wysłano lotem rejsowym z Kuala Lumpur do Bangkoku. Na miejscu amerykańscy agenci w kominiarkach porwali powoda do pędzącej furgonetki. Przez kilka kolejnych godzin powód był poddany nieludzkiemu traktowaniu m.in. podwieszany na haku, obijano nim o ścianę, czy skuty krótkim łańcuchem, który łącząc nogi i ręce wymusił pozostawanie w bolesnej pozycji. Powódkę, wówczas w ciąży, również porwano. Kobieta była m.in. mocno związana, szturchana w brzuch i podano jej środki uspakajające. Ostatecznie oboje przymocowano taśmą klejącą do podłogi samolotu spółki kontrolowanej przez CIA i wysłano do Trypolisu. W trakcie podróży i na miejscu wobec powodów stosowano dalsze środki przymusu, w wyniku czego m.in. powódka była przekonana, że doszło do przerwania ciąży.

Jeszcze w marcu rząd brytyjski listownie pogratulował Libii przeprowadzenia udanej operacji wydania powoda.