Zaproszenie na doroczny wykład pamięci dr Leny Kondratiewej-Bryzik

 

Poznańskie Centrum Praw Człowieka INP PAN, Katedra Prawa Konstytucyjnego WPAiE UWr, Uniwersytet SWPS oraz Koło Nauk Penalnych Iure et Facto działające przy Katedrze Postępowania Karnego WPiA UAM serdecznie zapraszają na doroczny wykład otwarty pamięci dr Leny Kondratiewej-Bryzik, który odbędzie się w dniu 4 kwietnia 2023 r. o godz. 14.00 w Auli prof. Ziembińskiego w budynku Wydziału Prawa i Administracji UAM przy al. Niepodległości 53 w Poznaniu.

Wykład pt. „Umiera się w byle jakim miejscu życia. Kobiety na granicy" wygłosi dr h.c. Hanna Machińska, zastępczyni Rzecznika Praw Obywatelskich w latach 2017-2022.

Wydarzenie będzie również transmitowane na platformie MS Teams (link). 

 

 

Kryzys na granicy. Czy Polski Czerwony Krzyż pamięta o swojej misji?

Media donosiły o strajku okupacyjnym w siedzibie Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża, który właśnie zakończył się fiaskiem (zobacz informacje tutaj). 

Aktywiści biorący udział w strajku chcieli zmusić ZG do działania na granicy z Białorusią i udzielenia pomocy migrantom oraz osobom ubiegającym się o azyl. 

Aby zrozumieć, dlaczego właśnie rola PCK w obecnym kryzysie jest kluczowa trzeba pamiętać o kilku kwestiach:

1.  Polski Czerwony Krzyż działa na podstawie ustawy z 16 listopada 1964 r. o Polskim Czerwonym Krzyżu.  Zgodnie ww. ustawą, PCK jest organizacja humanitarna o szczególnym charakterze i szczególnych (ustawowych) przywilejach, które mają pomóc jej w organizowaniu działalności humanitarnej na terytorium Polski, jak i za granicą. Tym samym PCK ma wyjątkową pozycję wśród organizacji humanitarnych w Polsce.

2,  Art. 1 wspomnianej ustawy wyraźnie wskazuje, że do zadań PCK należy organizowanie i prowadzenie działalności humanitarnej, w tym działań na rzecz ochrony zdrowia i życia ludzkiego, niesienie pomocy we wszystkich okolicznościach, gdy dobra te są zagrożone. Z kolei art. 2 ustawy w szczególności wymienia prowadzenie działalności humanitarnej na rzecz osób chronionych międzynarodowymi konwencjami. 

Taką międzynarodową konwencją jest zarówno Konwencja dotyczącą statusu uchodźców z 1951 r. wraz z protokołem z 1967 r., jak  i Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych, który gwarantuje m.in. prawo do życia każdej osobie, która znajdzie się na terytorium i pod jurysdykcją RP (art. 6 w związku z art. 2(1)). 

3. Tym samym PCK zgodnie z ww. ustawą ma możliwość udzielania pomocy wszelkim osobom w potrzebie w miarę swoich możliwości ludzkich, materialnych, finansowych, natomiast państwo polskie działalność PCK w tym zakresie powinno wspierać. 

3.   PCK jest częścią Międzynarodowego Ruchu Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca. Zgodnie z art. 2(3) Statutów Ruchu. RP jest zobowiązana wspierać, kiedy tylko jest to możliwe, pracę komponentów Ruchu, czyli także tzw. narodowego stowarzyszenia, którym jest PCK – stowarzyszenie wyraźnie uznane przez władze RP zgodnie z ww. ustawą.  

4. PCK może skorzystać z  prawa humanitarnej inicjatywy i wystąpić do władz polskich z prośbą o umożliwienie wizyt w miejscach, gdzie są przetrzymywane osoby, które przedostały się w sposób nielegalny do Polski. Byłoby to zgodne z zasadą humanitaryzmu, której definicję przyjęto na Międzynarodowej Konferencji Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca w Wiedniu 1965 r. (w konferencji biorą udział zarówno przedstawiciele państw, jak i stowarzyszeń krajowych – a więc także PCK, oraz przestawiciele MKCK i Federacji), zgodnie z którą humanitaryzm oznacza m.in. wysiłki na rzecz zapobieżenia i uśmierzenia ludzkiego cierpienia, gdziekolwiek do niego dochodzi. Celem jest ochrona życia i zdrowia i zapewnienie szacunku dla istoty ludzkiej, a także promowanie wzajemnego zrozumienia, przyjaźni, współpracy i trwałego pokoju między narodami. 

5. Polski Czerwony Krzyż prowadzi Krajowe Biuro Informacji i Poszukiwań, które jest finansowane przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Podstawą działalności Biura są Konwencje Genewskie z 1949 r. (zob. np. art. 26 IV KG) oraz Protokół Dodatkowy do nich z 1977 r. (zob. np. art. 33(3) PD I). Zgodnie z informacjami na oficjalnej stronie PCK, do zadań biura należy: prowadzenie poszukiwań i ustalanie losów ofiar wojen, konfliktów zbrojnych i klęsk żywiołowych (w tym ofiar II wojny światowej i uchodźców/migrantów); prowadzenie tzw. poszukiwań humanitarnych w przypadkach, gdy najbliższa rodzina nagle utraciła kontakt z krewnym za granicą i mimo posiadania ostatniego adresu nie może go nawiązać, w tym poszukiwania osób, które w ostatnich latach wyjechały w celach zarobkowych za granicę (tzw. migranci ekonomiczni); poszukiwania migrantów z zagranicy, którzy zaginęli na terytorium Polski. Tym samym PCK ma możliwość wnioskowania o udostępnienie danych, które są konieczne do ustalenia pobytu danych osób (także osób przebywających w ośrodkach dla osób ubiegających się o azyl lub w innych miejscach zatrzymania migrantów). Dane te mogą być konieczne do odnalezienia zaginionych czy odbudowy więzi rodzinnych, które to działania zgodnie z KG należą do obowiązków państw stron konwencji – a zatem także RP. Szczególne obowiązki związane są z odpowiednią dokumentacją pobytu dzieci (zob. np. art. 78(3) PD I).

 

Nic więc dziwnego, że obecna bierność, czy też dotychczasowa bardzo ograniczona działalność PCK są po prostu niezrozumiałe. PCK jest w zasadzie jedyną organizacją z tak silnym (w porównaniu do innych organizacji) mandatem ustawowym, która mogłaby udzielać pomocy potrzebującym. O ile polskie władze jej to umożliwią. 

Warto też pamiętać, że PCK - tak jak każdy komponent Międzynarodowego Ruchu Czerwonego Krzyża ma obowiązek kierowania się zasadami:

- HUMANITARYZMU

- BEZSTRONNOŚCI

- NEUTRALNOŚCI

- NIEZALEŻNOŚCI

- DOBROWOLNOŚCI

- JEDNOŚCI

- POWSZECHNOŚCI.

PCK ma piękną historię. Ogromny autorytet, który może zaprzepaścić i tego nie mogą zaakceptować jego pracownicy, wolontariusze, sympatycy. Dlatego warto powtarzać pytanie, czy PCK jeszcze pamięta o swojej misji? I czy polskie władze pamiętają, że mają PCK w tej misji wspierać?

PS. W kilka godzin po publikacji naszego postu na stronie PCK pojawił się apel PCK o dostęp do migrantów na granicy: https://pck.pl/polski-czerwony-krzyz-apeluje-o-dostep-do-migrantow-na-granicy-polsko-bialoruskiej/

Piłka zatem jest teraz po stronie polskich władz.

Polityka migracyjna Donalda Trumpa na forum ONZ i przed Sądem Najwyższym

Uwagę społeczności międzynarodowej aktualnie przykuła opisywana przez nas decyzja prezydenta USA Donalda Trumpa ws. uznania Jerozolimy za stolicę Izraela i adekwatnego przeniesienia amerykańskiej ambasady, skutkiem czego stało się szerokie potępienie decyzji przez społeczność międzynarodową, jako zagrożenie dla bliskowschodniego procesu pokojowego, czy wezwanie Hamasu do rozpoczęcia kolejnej Intifady (Le Monde, Le Hamas appelle à une « nouvelle Intifada » après l’annonce de Trump sur Jérusalem). Warto jednak śledzić również pozostałe obszary aktywności amerykańskiej zagranicznej, w tym w sprawach migracyjnych. Ta ostatnia była od czasu kampanii wyborczej istotnym elementem programu politycznego Trumpa, a zarazem punktem zapalnym w debacie publicznej.

TSUE oddala skargę Słowacji i Węgier w sprawie relokacji uchodźców

W ubiegłą środę, 6 września, Trybunał Sprawiedliwości, podzielając opinię rzecznika generalnego Y. Bota, oddalił skargę Słowacji i Węgier na decyzję w sprawie tymczasowego mechanizmu obowiązkowej relokacji osób ubiegających się o azyl w UE.

Unijne postępowania w przedmiocie relokacji uchodźców bliżej rozstrzygnięcia

W ubiegłym tygodniu, 26 lipca, rzecznik generalny TSUE, Y. Bot, zaproponował w swojej opinii oddalenie wniesionych przez Słowację i Węgry skarg przeciwko tymczasowemu mechanizmowi obowiązkowej relokacji uchodźców. Opinia ta może mieć także pośredni wpływ na sytuację Polski.

Organizacje pozarządowe na agendzie UE

W ostatnich dniach kwestia funkcjonowania organizacji pozarządowych pojawiła się na agendzie UE w dwóch kontekstach: nowej ustawy węgierskiej i kryzysu uchodźczego na Morzu Śródziemnym.

Środki tymczasowe ETPCz dot. osób ubiegających się o ochronę - dwie perspektywy

W mediach wrze na temat niewykonywania przez Polskę środka tymczasowego dotyczącego osoby ubiegającej się na naszej wschodniej granicy (z Białorusią) o ochronę (zob. informację tutaj, tutaj i tutaj) nałożonego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. Nagłówki krzyczą, że Polska już nawet ETPCz nie słucha. Jednak warto wziąć pod uwagę pewne okoliczności, nieeksponowane w mediach, a które przynajmniej powinny zasiać pewne wątpliwości w jednostronnym odbiorze powyższej sytuacji.

Polska ostro skrytykowana podczas posiedzenia Rady UE

Podczas wtorkowego posiedzenia Rada ds. Ogólnych UE po raz pierwszy w swej historii oficjalnie zajęła się łamaniem praworządności w jednym z państw członkowskich Unii. Polski rząd został ostro skrytykowany za niewypełnienie zaleceń Komisji Europejskiej w sprawie sytuacji Trybunału Konstytucyjnego. Z przekazów medialnych wynika, że aż 17 z 22 przedstawicieli zabierających głos w dyskusji poparło stanowisko Komisji, a najmocniejsze słowa padły ze strony reprezentantów Francji, Włoch, Belgii i Szwecji. Jedynie wysłannik rządu węgierskiego wsparł polski rząd. Stanowiska nie zajęli przedstawiciele Malty, Estonii (obecna i przyszła prezydencja w Radzie UE), Austrii, Bułgarii oraz Chorwacji. 

Polityka Stanów Zjednoczonych dotycząca azylantów wydaje się podążać drogą wytyczoną przez rząd Australii i UE

Przepychanki dotyczące prawa wstępu dla imigrantów z pewnych krajów muzułmańskich do Stanów Zjednoczonych, na podstawie dekretu prezydenta Donalda Trumpa, obiegły globalne media i stały się podstawą spraw sądowych w czterech stanach (o czym pisaliśmy już tutaj). Zgodnie z treścią orędzia prezydenta Trumpa do Kongresu (28 lutego) polityka imigracyjna Stanów Zjednoczonych podąża w nowym kierunku. Na podstawie notki wydanej przez U.S. Department of Homeland Security, wszyscy nielegalni imigranci schwytani w Stanach będą odsyłani do Meksyku, nawet jeśli nie pochodzą z Meksyku. Z oczywistych względów spotkało się to z dezaprobatą rządu Meksyku. Nadal nie jest oczywistym jak ten plan ma działać w praktyce (i czy ma być prowadzony w kooperacji z Meksykiem czy też nie), biorąc jednak pod uwagę politykę dotyczącą azylu i azylantów w innych częściach świata, sytuacja azylantów w Stanach nie wygląda zbyt optymistycznie. 

Kenijski SN podważa konstytucyjność zamknięcia obozu dla uchodźców w Dadaab

9 lutego Sąd Najwyższy Kenii uchylił decyzję rządu ws. zamknięcia obozu dla uchodźców w Dadaab, tj. największego takiego obozu na świecie. 

W funkcjonującym od 1991 r. obozie przebywa ok. 256 000 uchodźców, przede wszystkim z Somalii, którzy uciekli przed wojną domową, radykałami muzułmańskimi oraz suszą. Zamknięcie obozu w ubiegłym roku zapowiedział rząd w Nairobi, utrzymując m.in. innymi że to właśnie na jego terenie zaplanowano zamachy somalijskich terrorystów z lat 2013 (Nairobi) i 2015 (Uniwersytet Garissa).

Źródło: UN News.

Irańskie testy nuklearne i pierwszy sprawdzian międzynarodowej polityki bezpieczeństwa Donalda Trumpa

Pierwsze tygodnie brawurowego sprawowania urzędu przez prezydenta Donalda Trumpa mogły sugerować, że swoją nieprzewidywalnością zdoła wiele osiągnąć w polityce zagranicznej. Być może zaledwie po miesiącu równoczesny opór m.in. Australii, Iranu i Rosji – zależnie od interpretacji – zmityguje nadmiernie śmiałe wizje albo zmusi prezydenta do odejścia od efektownej taktyki na rzecz efektywnej strategii.

Pierwsze decyzje międzynarodowe administracji Stanów Zjednoczonych wzbudziły wprawie obawy, czy nie będzie ona stanowić zagrożenia dla multilateralizmu (nasz post tutaj) i stabilności międzynarodowej (choćby wypowiedzi nt. państw bałtyckich, które nie wypełniając swoich zobowiązań członkowskich NATO nie mogą liczyć na wzajemność USA w razie konfliktu z Rosją, The Atlantic, NATO Shmato? Donald Trump’s apparent rejection of the cornerstone of global security after World War II has stunned U.S. partners in the alliance). Postrzeganie polityki zagranicznej przez pryzmat kosztów i korzyści zrodziło choćby wrażenie, że za poprawę relacji z Rosją administracja może być gotowa poświęcić Ukrainę (zob. post nt. przesłuchania Sekretarza Stanu, Rexa Tillersona, uznawanego za sprzymierzeńca Putina). Zarazem niektórzy upatrywali nadziei właśnie w nieprzewidywalności Trumpa, co utrudnia ocenę, co prezydent USA uzna za nieakceptowalne i do jakich reakcji byłby gotowy. Choćby chińskiej dyplomacji miało zająć kilka dni wypracowanie odpowiedzi na rozmowę prezydenta elekta Trumpa z prezydent Tajwanu (nasz post). Mogłoby to bowiem skłaniać do powściągliwości w testowaniu cierpliwości Waszyngtonu. 

MoU Włochy-Libia ws. migrantów

Rządy Jedności Narodowej Libii oraz Republiki Włoskiej podpisały Memorandum Porozumienia o współpracy w zakresie rozwoju, walki z nielegalną imigracją, przemytem ludzi, kontrabandą oraz o wzmocnieniu bezpieczeństwa granicy między oboma państwami (Governo, Memorandum d'intesa).

Strony przywołując wspólne dziedzictwo historyczne i kulturalne, oraz ścisłe więzy współpracy, powołały się w szczególności na Traktat o przyjaźni, partnerstwie i współpracy z 2008 r. (Il trattato Italia-Libia di amicizia, partenariato e cooperazione oraz komentarz Senatu) oraz późniejsze wspólne deklaracje w tym zakresie. Na mocy, budzącego wówczas kontrowersje, traktatu Berlusconi-Kadafi, Włochy (i UE) zobowiązały się do sfinansowania systemu teledetekcji lądowej granicy Libii dla zapobieżenia nielegalnemu przepływowi migrantów.

Podpisane właśnie Memorandum przewiduje w szczególności:

• Dla realizacji wspólnych zamierzeń, które mają dopomóc w transformacji systemowej i odbudowie struktur państwowych Libii, strony mają podjąć współpracę w szczególności ramach nowego Funduszu dla Afryki (Preambuła, art. 2(1), 2(4)). 
• Istotnym instrumentem współpracy ma być wykorzystanie tymczasowych ośrodków dla uchodźców na terenie Libii (Preambuła, art. 2(2). Jako że w Libii działa obecnie 20 takich centrów, z jednej strony, Włochy mają pomóc w ich finansowaniu, a z drugiej, wzmocnić południowych granic lądowych Libii (La Stampa, Firmato il patto fra Libia e Italia: “Fermeremo i flussi dei migranti”). Istotne znacznie dla państwa goszczącego uchodźców będzie miała m.in. pomoc medyczna i sanitarna w takich ośrodkach.

Istotny spadek nowoprzybyłych osób ubiegających się o status uchodźcy w Niemczech – dane dotyczące 2016 r.

W nawiązaniu do naszej zeszłorocznej wiadomości, informującej o liczbie osób ubiegających się o status uchodźcy, którzy w 2015 r. trafili do Niemiec, warto odnotować statystyki z 2016 r. oraz oficjalne sprostowanie dotyczące 2015 r.

We wrześniu 2016 r. Minister Spraw Wewnętrznych Niemiec – Thomas de Maiziere dokonał sprostowania podanej na początku roku ogólnej liczby ok. 1.1 miliona osób, które trafiły w 2015 r. do Niemiec, wskazując na ostateczną liczbę ok. 890 tysięcy osób. Natomiast aktualne oficjalne dane dotyczące 2016 r. wskazują na liczbę ok. 280 tyś. nowoprzybyłych osób ubiegających się o status uchodźcy w 2016 r.

Dramatyczne dane dotyczące utonięć migrantów w Morzu Śródziemnym w 2016 r.

Brak informacji na pierwszych stronach gazet/portali internetowych, a także nowych szokujących zdjęć utopionych dzieci nie oznaczają wcale poprawy bezpieczeństwa migrantów podejmujących próby przedostania się do Europy.

Biuro Wysokiego Komisarza NZ ds. Uchodźców poinformowało właśnie o rekordowo wysokiej liczbie utonięć migrantów próbujących przedostać się do Europy przez Morze Śródziemne. Na dwa miesiące przed końcem 2016 r. liczba osób, która tragicznie zginęła w Morzu Śródziemnym jest bliska liczbie za cały 2015 r. i wynosi 3 740 osób.

Krajobraz po szczycie UE w Bratysławie

Pomimo zapowiedzi, że szczyt w Bratysławie będzie nowym impulsem dla zmian w Unii Europejskiej (i jednocześnie dla załagodzenia wewnętrznych sporów), wydaje się, że w najbliższym czasie nie należy się ich spodziewać.

Włoski NSA: Węgry nie są bezpiecznym państwem dla ubiegających się o azyl

Podczas gdy część Unii Europejskiej stara się wybrnąć z nękających ją kryzysów w drodze solidarnego rozwiązywania źródeł problemów, ścieżkę indywidualnej walki z objawami obrały Węgry. W niedawnym referendum ws. odrzucenia proponowanych przez Komisję Europejską obowiązkowych kwot relokacji imigrantów w ramach UE frekwencja była zbyt niska, aby jego rezultat był prawnie wiążący. Ci którzy udali się do urn w 98% opowiedzieli się jednak przeciwko wspólnemu podejściu, co skłoniło premiera Wiktora Orbana do ogłoszenia referendalnego zwycięstwa i zapowiedzi nowelizacji konstytucyjnej, która miałaby uniemożliwić przyjęcie takich rozwiązań (Reuters, Hungarians vote to reject migrant quotas, but turnout too low to be valid). 

Sprawa dotyczy państwa, które jak pisaliśmy w maju NSA Finlandii uznał za niegwarantujące poszanowania praw podstawowych osobom ubiegającym się o azyl. Podobnej oceny prawnej dokonały właśnie Włochy.

Polskie argumenty w sprawie uchodźców zaczynają zwyciężać w UE?

Przed nieformalnym szczytem 27 państw UE, który odbył się 16 września w Bratysławie, Grupa Wyszehradzka zaproponowała, aby przyjąć koncepcję „elastycznej solidarności” w sprawie uchodźców. Zakłada ona, że państwa członkowskie samodzielnie – na podstawie swojego potencjału i doświadczenia – decydowałyby o tym, w jakiej formie będą uczestniczyć w unijnej polityce migracyjnej i rozwiązywaniu kryzysu uchodźczego. Wydaje się, że w ostatnich dniach koncepcja ta zyskuje uznanie najważniejszych polityków UE.

Olimpijska reprezentacja uchodźców

Podczas gdy świat zmaga się z najgorszym kryzysem migracyjnym od czasów II wojny światowej, a Polska zamyka granice (DGP, Ostra selekcja na granicy. Polska nie wpuszcza chętnie uchodźców), właśnie igrzyska w Rio stały się okazją do symbolicznego podkreślenia skali problemu. Symbolu dla 65 milionów osób zmuszonych do opuszczenia swojego kraju o tyle istotnego, o ile powszechna sympatia wobec sportowców-uchodźców nie przekłada się na empatię świata dla samych uchodźców (NYT, The World Loves Refugees, When They’re Olympians). 

Zrywając ze 120 letnią tradycją organizacji zawodów przez komitety narodowe, Rada Wykonawcza Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego dopuściła do startów zespół składający się z uchodźców, na prawach równych krajowym komitetom olimpijskim. Wymagało to podjęcia decyzji w szeregu kwestii formalnych.

Porozumienie UE-Turcja ws. ograniczenia kryzysu migracyjnego zagrożone

Niedawno pisaliśmy, że fiński sąd administracji sprzeciwił się deportacji na Węgry osoby ubiegającej się o azyl, uznając że państwo to nie daje pewności rzetelnej oceny bezpieczeństwa w państwie trzecim w przypadku odrzucenia wniosku azylowego. Bezpośrednim powodem decyzji było zakwalifikowanie przez Budapeszt  Serbii jako "bezpiecznego państwa trzeciego".

Czy Australia zamknie ekstraterytorialne ośrodki dla uchodzców?

 Uchodźcy na wyspie Manus

Źródło: Eoin Blackwell/AAP, the Guardian

W dniu 26 kwietnia, Sąd Najwyższy Papui Nowej Gwinei wydał długo oczekiwane orzeczenie w sprawie obozu dla uchodźców i azylantów na wyspie Manus, zarządzanej przez prywatny podmiot Broadservices, w imieniu rządu Australii. Sąd Najwyższy uznał, że przetrzymywanie na terytorium Papui osób starających się o azyl w Australii jest nielegalne. Sędziowie orzekli, że żadna z przetrzymywanych w obozie osób nie znalazła się na terytorium Papui Nowej Gwinei z własnej woli, ale została tam przemieszczona wskutek zatrzymania przy próbie nielegalnego przekroczenia granicy morskiej Australii. Tym samym, osoby te nie naruszyły miejscowych przepisów imigracyjnych, a ich dalsze przetrzymywanie w obozie stanowi pogwałcenie ich wolności osobistych gwarantowanych przez konstytucję Papui Nowej Gwinei. Sąd nakazał zamknięcie obozu oraz zwolnienie przetrzymywanych tam osób. Żaden harmonogram tych działań nie został jednak przyjęty.