Rzecznik Generalny Bobek: brak podstaw kwestionowania niezawisłości sędziów powołanych przed 1989 r.

Rzecznik Generalny TS UE Michał Bobek wydał opinię w związku z pytaniem prejudycjalnym polskiego Sądu Najwyższego ws. C-132/20 Getin Noble Bank. SN zwrócił się z pytaniem, czy jeżeli w wydaniu wyroku krajowego uczestniczyli sędziowie powołani przed 1989 r., to czy sprawowanie funkcji sędziowskich budzi wątpliwości co do "do niezawisłości i bezstronności tego sędziego w rozumieniu art. 19 ust. 1 TUE i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej".

Polska sprzeciwia się konkluzjom Rady UE w sprawie stosowania KPP

W mijającym tygodniu media obiegła informacja o kolejnym sporze między Polską a pozostałymi państwami członkowskimi UE. Tym razem chodziło o brzmienie konkluzji Rady UE o stosowaniu Karty Praw Podstawowych w 2017 roku, których przyjęcie wymagało jednomyślności.

Wyrok TS UE w sprawie C-216/18 PPU Minister for Justice and Equality v LM (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa): sąd państwa członkowskiego musi wstrzymać wykonanie ENA w przypadku rzeczywistego ryzyka naruszenia prawa do niezawisłego sądu

Europejski Trybunał Sprawiedliwości wydał wczoraj (25 czerwca) bardzo ważny z perspektywy oceny naruszeń zasady praworządności w Polsce, a zwłaszcza zmian w polskim sądownictwie wyrok w sprawie C-216/18 PPU Minister for Justice and Equality/LM (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa).

Odpowiadając w trybie prejudycjalnym (art. 267 TFUE) na pytania irlandzkiego High Court Trybunał stwierdził, że sąd państwa członkowskiego, musi (a nie "tylko" może) wstrzymać wykonanie europejskiego nakazu aresztowania (ENA), jeśli uzna, że osoba, której nakaz dotyczy mogłaby, ze względu na nieprawidłowości mogące mieć wpływ na niezawisłość władzy sądowniczej w państwie członkowskim wydającym ENA, zostać narażona na ryzyko naruszenia swojego prawa podstawowego do niezawisłego sądu, które stanowi istotę prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego (pkt 78 wyroku).

Ponieważ sprawę śledzimy od samego początku i jej okoliczności, same pytania prejudycjalne i opinię rzecznika generalnego opisywaliśmy już w poprzednich postach (zob. tu i tu), tutaj skupimy się na samym wyroku TS.   

Opinia rzecznika generalnego w sprawie pytania irlandzkiego High Court o wykonanie ENA w przypadku wątpliwości co do funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w Polsce

28 czerwca br została ogłoszona opinia rzecznika generalnego Trybunału Sprawiedliwości UE, Evgenia Tancheva w sprawie pytania prejudycjalnego irlandzkiego High Court o możliwość odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania ze względu na wątpliwości co do prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w Polsce, którą śledzimy do samego początku (zob. nasz wcześniejszy post). Zgodnie z nowymi zasadami dotyczącymi anonimizacji spraw prejudycjalnych, przyjętymi przez Trybunał sprawa ta została zarejestrowana jako C-216/18 PPU Minister for Justice and Equality przeciwko LM (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa). 

Irlandzki sąd wstrzymuje wydanie polskiego obywatela na podstawie ENA, bo wątpi czy w Polsce może on liczyć na sprawiedliwy proces - i pyta Trybunał Sprawiedliwości UE

I stało się to, co większość prawników mających "zielone" (a nawet "blade") pojęcie o prawie Unii Europejskiej przepowiadała od dawna: przedwczoraj (12 marca) High Court w Dublinie wstrzymał wydanie do Polski polskiego obywatela na podstawie europejskiego nakazu aresztowania (dalej ENA) ze względu na wątpliwości, czy będzie on w Polsce mógł liczyć na rzetelny i sprawiedliwy proces w obliczu postępującego naruszania przez władze zasady praworządności, zwłaszcza przez zmiany dotyczące wymiaru sprawiedliwości. Orzekająca w sprawie The Minister for Justice and Equality v Celmer sędzia Aileen Donnelly (High Court w wielu sprawach orzeka w składzie jednoosobowym) uznała, że dla rozstrzygnięcia, czy na tej podstawie możliwa jest odmowa wykonania ENA  konieczna będzie wykładnia decyzji ramowej Rady z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między Państwami Członkowskimi i zdecydowała o wystąpieniu, na podstawie art. 267 TFUE, z odpowiednimi pytaniami do Trybunału Sprawiedliwości UE.

TSUE potwierdził, że granica wieku 65 lat dla pilotów w transporcie lotniczym nie jest sprzeczna z postanowieniami Karty praw podstawowych UE

Na początku zeszłego miesiąca TSUE wydał wyrok w sprawie C-190/16 Werner Fries przeciwko Lufthansa CityLine GmbH, w którym uznał, że granica wieku 65 lat dla pilotów w zarobkowym transporcie lotniczym, jaka wynika z prawa wtórnego UE, nie jest sprzeczna z zakazem dyskryminacji ze względu na wiek oraz prawem do swobodnego wyboru i wykonywania zawodu, a w konsekwencji jest ważna. Skarżący w postępowaniu krajowym domagał się jedynie wynagrodzenia za dwa miesiące pracy, jakie przypadały do końca roku kalendarzowego, w którym osiągnął wiek 65 lat, jednak sąd kierujący pytanie prejudycjalne (Federalny Sąd Pracy – Bundesarbeitsgericht) powziął wątpliwości czy jedno z postanowień załącznika I do Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1178/2011, w zakresie w jakim określa górną granicę wieku dla pilotów w zarobkowym transporcie lotniczym, nie jest sprzeczne z art. 15 ust. 1 (wolność wyboru zawodu) oraz art. 21 (równość traktowania – dyskryminacja ze względu na wiek) Karty praw podstawowych UE.

Włoski NSA: Węgry nie są bezpiecznym państwem dla ubiegających się o azyl

Podczas gdy część Unii Europejskiej stara się wybrnąć z nękających ją kryzysów w drodze solidarnego rozwiązywania źródeł problemów, ścieżkę indywidualnej walki z objawami obrały Węgry. W niedawnym referendum ws. odrzucenia proponowanych przez Komisję Europejską obowiązkowych kwot relokacji imigrantów w ramach UE frekwencja była zbyt niska, aby jego rezultat był prawnie wiążący. Ci którzy udali się do urn w 98% opowiedzieli się jednak przeciwko wspólnemu podejściu, co skłoniło premiera Wiktora Orbana do ogłoszenia referendalnego zwycięstwa i zapowiedzi nowelizacji konstytucyjnej, która miałaby uniemożliwić przyjęcie takich rozwiązań (Reuters, Hungarians vote to reject migrant quotas, but turnout too low to be valid). 

Sprawa dotyczy państwa, które jak pisaliśmy w maju NSA Finlandii uznał za niegwarantujące poszanowania praw podstawowych osobom ubiegającym się o azyl. Podobnej oceny prawnej dokonały właśnie Włochy.

ETS: Zakaz ekstradycji własnych obywateli a zasada niedyskryminacji i swobodny przepływ osób w prawie UE

W wydanym 6 września 2016 r. wyroku w sprawie C-182/15 Aleksei Petruhhin Europejskiemu Trybunałowi Sprawiedliwości przyszło rozstrzygnąć niezwykle interesujący problem prawny: czy unijna zasada niedyskryminacji obejmuje również zakaz ekstradycji własnych obywateli państwa członkowskiego i czy w związku z tym przebywający w tym państwie obywatel innego państwa członkowskiego UE może się na taki zakaz powołać, by uniknąć ekstradycji.

Postępowanie przed sądem krajowym (łotewskim) dotyczyło A. Petruhhina, obywatela estońskiego, ściganego listem gończym opublikowanym na stronie Interpolu. 30 września 2014 r. został on zatrzymany w na Łotwie w mieście Bauska i tymczasowo aresztowany. W październiku do łotewskich organów wpłynął wniosek o ekstradycję Petruhhina do Rosji. W uzasadnieniu władze rosyjskie wskazywały, że przeciwko niemu jest prowadzone postępowanie karne w związku z udziałem w zorganizowanej grupie przestępczej i próbą wprowadzenia do obrotu znacznej ilości środków odurzających. Przestępstwo to jest zagrożone w Rosji karą pozbawienia wolności od 8 do 20 lat. Łotewska prokuratura generalna zgodziła się na ekstradycję. Jednak A. Petruhhin odwołał się do sadu, żądając uchylenia postanowienia o ekstradycji ze względu na to, że zgodnie z umową o pomocy prawnej i stosunkach prawnych zawartą między państwami bałtyckimi przysługują mu na Łotwie takie same prawa jak obywatelowi łotewskiemu, a w prawie łotewskim zabroniono co do zasady ekstradycji własnych obywateli i w praktyce Łotwa nie dokonuje ekstradycji własnych obywateli do Rosji. Zatem według skarżącego Łotwa jest zobowiązana do chronienia go przed ekstradycją jak własnego obywatela.

Raport Komisji Europejskiej ze stosowania przez UE Karty Praw Podstawowych

Pierwsze półrocze to tradycyjnie okres publikowania raportów rozmaitych instytucji z działalności za poprzedni rok. I tak Komisja Europejska opublikowała właśnie Raport za 2014 r. ze stosowania Karty Praw Podstawowych UE, która, co podkreślił Raport, skierowana jest głównie do instytucji unijnych. Komisja podkreśliła w raporcie swoje zaangażowanie w zapewnienie pełnego poszanowania i promocji praw człowieka. Wskazała też, że prowadzone przez UE polityki uzupełniane są stale w obliczu nowych wydarzeń i wyzwań, m.in. takich jak postępującej digitalizacji, czy migracji.

Przywrócenie kary śmierci na Węgrzech?

W nieco ponad dwuletniej działalności PPM mieliśmy już okazję pisać o międzynarodowych kontrowersjach, które wzbudzały kolejne decyzje władz węgierskich jak choćby w kontekście reformy sądownictwa, czy amerykańskich sankcjach zastosowanych w odpowiedzi na podważanie solidarności Zachodu z Ukrainą. Tym razem zamieszanie wywołało wystąpienie Prezydenta Orbana, które mogło sugerować zamiar przywrócenia na Węgrzech, zniesionej w 1990 roku, kary śmierci.

Skutek horyzontalny Karty praw podstawowych jako przeszkoda korzystania z immunitetu jurysdykcyjnego

W sprawie Benkharbouche & Anor angielski Coutr of Appeals orzekł, że ambasady Sudanu i Libanu nie korzystają z immunitetu jurysdykcyjnego w sprawach pracowniczych wszczętych przez pracowników niskiego szczebla. Powództwo w sprawie częściowo miało podstawę w prawie krajowym (Human Rights Act, HRA, mocą którego EKPCz implementowano w angielskim porządku prawnym), a częściowo w prawie UE, mimo że państwa pozwane nie są nim bezpośrednio związane.

Czy otyłość może stanowić kryterium dyskryminacji zakazanej przez prawo UE?

Taki właśnie problem wykładni zasady niedyskryminacji , sformułowanej w prawie Unii Europejskiej, rozstrzygnął 18 grudnia 2014 r. Trybunał Sprawiedliwości w wyroku w sprawie C-354/13 Fag og Arbejde (FOA, w imieniu Karstena Kaltofta) przeciwko Kommunernes Landsforening (KL, w imieniu Billund Kommune) (zob. też komunikat prasowy). 

Problem ten powstał na gruncie sprawy toczącej się przed duńskim sądem. Karsten Kaltoft (w sprawie reprezentowany przez związek zawodowy FOA) przez 15 lat zatrudniony był przez duńską gminę Billund jako opiekun dziecięcy (praca polegała na opiece nad kilkorgiem dzieci we własnym domu). W 2010 r. gmina wypowiedziała mu umowę o pracę, co uzasadniała zmniejszeniem liczby dzieci wymagających opieki. Jednak sytuacja wyglądała tak, że wszyscy gminni opiekunowie mieli pod opieką mniej dzieci, a pracę stracił tylko p. Kaltoft. Władze gminy nie wyjaśniły mu, dlaczego to właśnie jego zwolniono. Natomiast w czasie rozmowy dotyczącej zwolnienia pojawił się wątek otyłości p. Kaltofta. W efekcie, związek zawodowy w imieniu p. Kaltofta wystapił z powództwem o stwierdzenie dyskryminacji ze względu na otyłość (którą uznano za prawdziwy powód rozwiązania umowy o pracę) i odszkodowanie. Rozstrzygający sprawę sąd krajowy zwrócił się do TS z pytaniem o to, czy prawo Unii obejmuje także zakaz dyskryminacji ze względu na otyłość oraz - dodatkowo - czy otyłość można uznać za niepełnosprawność rozumieniu dyrektywy 2000/78 (ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy).

ETS o zasadach badania wiarygodności orientacji seksualnej jako podstawy ubiegania się o azyl

W wydanym 2 grudnia br. wyroku w sprawach połączonych C-148/13 do C-150/13 A, B, C v. Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie (zob. też komunikat prasowy), Trybunał Sprawiedliwości określił zasady oceny wiarygodności osoby ubiegającej się o azyl, która powołuje się na obawę przed prześladowaniami ze względu na swoją orientację seksualną. Problem ten został podniesiony w pytaniu prejudycjalnym niderlandzkiej Raad van State (Rada Stanu), która miała rozpatrzeć odwołania trzech obywateli państw trzecich od decyzji władz niderlandzkich odmawiających in azylu. Wszyscy trzej wnioskodawcy jako podstawę wystapienia o ochronę wskazywali obawę przed prześladowaniami ze względu na ich homoseksualną orientację. Właściwe organy uznały jednak, że nie udowodnili oni swojej orientacji, uznały ich oświadczenia za niewiarygodne i na tej podstawie oddaliły wnioski.

Raad van State dostrzegła w tych sprawach okoliczności implikujące potrzebę rozpatrywania ich w świetle Karty praw podstawowych UE. To unijne dyrektywy 2004/83 i 2005/85 ustanawiają minimalne normy odnoszące się do kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich jako uchodźców oraz do procedury badania wniosków o udzielenie azylu. Pytający sąd uznał więc, że prawo Unii, a zwłaszcza KPP UE może mieć istotne znaczenie dla wyznaczenia granic dla władz krajowych w ramach czynności podejmowanych w celu weryfikacji orientacji seksualnej osób ubiegających się o azyl.  

Wykładnia zasady ne bis in idem przez ETS

W wydanym 27 maja br. wyroku w sprawie C-129/14 PPU Zoran Spasic Trybunał Sprawiedliwości UE dokonał wykładni zasady ne bis in idem na gruncie prawa UE, w szczególności przepisów Karty Praw Podstawowych UE i Konwencji wykonawczej do Układu z Schengen (dalej KWUS). TS odpowiedział na pytanie prejudycjalne sądu w Norymberdze, przed którym toczy się postępowanie karne przeciwko obywatelowi serbskiemu Z. Spasicovi, oskarżonemu o oszustwo na szkodę obywatela niemieckiego. Przestępstwo zostało popełnione w Mediolanie w 2009 r. Z. Spasic został już skazany we Włoszech za ten sam czyn na karę roku pozbawienia wolności oraz karę grzywny w wysokości 800 EUR. Ponieważ odbywał on w owym czasie w Austrii karę pozbawienia wolności za inne czyny zabronione, uiścił tylko grzywnę, lecz nie odbył orzeczonej za mediolańskie oszustwo kary pozbawienia wolności.

Na podstawie europejskiego nakazu aresztowania wydanego przez Niemcy, władze austriackie przekazały im Z. Spascia i od końca 2013 r. przebywa on w areszcie śledczym w Niemczech, oczekując na wydanie wyroku w postępowaniu karnym wszczętym z powodu oszustwa popełnionego w 2009 r. w Mediolanie. Właśnie w ramach tego postępowania Spasic podniósł, że zasada ne bis in idem, wyrażona w art. 50 KPP UE wyłącza możliwość ścigania go z powodu tego samego czynu zabronionego, za który był on już ściągany został prawomocnie skazany we Włoszech.

Raport za 2013 r. ze stosowania Karty Praw Podstawowych UE

Komisja Europejska opublikowała wczoraj Raport za 2013 r. ze stosowania Karty Praw Podstawowych UE, która, co podkreślił Raport, skierowana jest głównie do instytucji unijnych. Już na wstępie Raportu przypomniano, że Karta stanowi jedynie uzupełnienie krajowych systemów ochrony praw człowieka i wiąże państwa członkowskie w zakresie, w jakim implementują one prawo UE. Raport koncentruje się na trzech obszarach stosowania Karty. Po pierwsze podkreśla rolę Trybunału Sprawiedliwości UE w implementowaniu Karty, szczególnie wskazując na ostatni rozwój orzecznictwa w zakresie stosowania Karty w państwach członkowskich. W Raporcie wskazano przykłady sytuacji, w których Trybunał uznał, że państwa członkowskie nie stosowały prawa UE, dlatego też Karta nie miała zastosowania (np. sprawa Pringle (CJEU, C-370/12, Thomas Pringle, 27.11.2012), czy Fierro i Marmorale (CJEU, C-106/13, Francesco Fierro and Fabiana Marmorale v Edoardo Ronchi and Cosimo Scocozza, 30.5.2013), oraz sytuacje, które wiązały się ze stosowaniem Karty (np. sprawa ZZ (CJEU, C-300/11 ZZ v Secretary of State for the Home Department, 4.6.2013), czy sprawa Kaveh Puid (CJEU, C-4/11 Bundesrepublik Deutschland v Kaveh Puid, 14.11.2013).

Po drugie, Raport wskazuje bardzo liczne przykłady działań instytucji UE w zakresie przestrzegania i promowania praw podstawowych, włączając w to rozwój legislacji i polityk UE. A po trzecie, Raport podkreśla znaczenie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz postępy w pracach nad przystąpieniem UE do Konwencji (pisaliśmy o tym na blogu tu).  

ETS o skutku Karty Praw Podstawowych UE

W wydanym niedawno (15 stycznia br.) wyroku C-176/12 Association de médiation sociale Trybunał Sprawiedliwości UE wypowiedział się na temat skutku art. 27 Karty Praw Podstawowych w kontekście możliwości powoływania się na niego bezpośrednio przez jednostki.

Art. 27 KPP UE reguluje prawo pracowników do informacji i konsultacji. Dyrektywa 2002/14/WE doprecyzowuje to prawo określając minimalne wymagania, m.in. liczbę pracowników, jaką musi zatrudniać przedsiębiorstwo, aby warunki określone  w dyrektywie miały do niego zastosowanie. Francja dokonała transpozycji tej dyrektywy wyłączając niektóre kategorie pracowników (jak choćby praktykanci czy pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę służącej reintegracji zawodowej) z liczby personelu przedsiębiorstwa.

Unijne zasady zarządzania danymi w usługach łączności elektronicznej sprzeczne z Kartą Praw Podstawowych?

Zdaniem Rzecznika Generalnego Trybunału Sprawiedliwości Dyrektywa 2006/24/WE w sprawie zatrzymywania generowanych lub przetwarzanych danych w związku ze świadczeniem ogólnie dostępnych usług łączności elektronicznej lub udostępnianiem publicznych sieci łączności oraz zmieniająca dyrektywę 2002/58/WE jest niezgodna z Kartą Praw Podstawowych UE. Zalecił on jednak, aby zawiesić uprawomocnienie ewentualnego stwierdzenia bezprawności przedmiotowych norm, pozostawiając ustawodawcy rozsądny okres na dokonanie koniecznej nowelizacji.

UE: negocjacje brytyjskiego opt out do Karty Praw Podstawowych a prawo do informacji

W ciągu pięciu latach zmagań między Komisją Europejską a brukselskim NGO’sem European Citizen Action Service, Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich dwukrotnie stwierdzał, że utajnienie dokumentów negocjacyjnych dotyczących brytyjskiego Protokołu 7 do Karty Praw Podstawowych stanowiło pogwałcenie prawa do informacji (Decyzja Ombudsmana). Stosując sie do drugiej decyzji Wielka Brytania ujawniła dokumentację z rozmów (Press release no. 5/2013). Podobno jednocześnie udostępniono informacje dotyczące przebiegu negocjacji z Polską i Czechami (informacja prasowa).