Parlament Europejski wszczyna procedurę z art. 7 ust. 1 TUE przeciwko Węgrom

Parlament Europejski przyjął dziś rezolucję w w sprawie wniosku wzywającego Radę do stwierdzenia, zgodnie z art. 7 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, istnienia wyraźnego ryzyka poważnego naruszenia przez Węgry wartości, na których opiera się Unia, jak poszanowanie demokracji, równości, rządów prawa i praw człowieka; uzasadniony wniosek do Rady stanowi załącznik do rezolucji (na razie dostępny jest tekst w wersji tymczasowej). Tym samym Węgry stały się drugim po Polsce państwem członkowskim UE, wobec którego procedura ta została zastosowana.

Irlandzki sąd wstrzymuje wydanie polskiego obywatela na podstawie ENA, bo wątpi czy w Polsce może on liczyć na sprawiedliwy proces - i pyta Trybunał Sprawiedliwości UE

I stało się to, co większość prawników mających "zielone" (a nawet "blade") pojęcie o prawie Unii Europejskiej przepowiadała od dawna: przedwczoraj (12 marca) High Court w Dublinie wstrzymał wydanie do Polski polskiego obywatela na podstawie europejskiego nakazu aresztowania (dalej ENA) ze względu na wątpliwości, czy będzie on w Polsce mógł liczyć na rzetelny i sprawiedliwy proces w obliczu postępującego naruszania przez władze zasady praworządności, zwłaszcza przez zmiany dotyczące wymiaru sprawiedliwości. Orzekająca w sprawie The Minister for Justice and Equality v Celmer sędzia Aileen Donnelly (High Court w wielu sprawach orzeka w składzie jednoosobowym) uznała, że dla rozstrzygnięcia, czy na tej podstawie możliwa jest odmowa wykonania ENA  konieczna będzie wykładnia decyzji ramowej Rady z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między Państwami Członkowskimi i zdecydowała o wystąpieniu, na podstawie art. 267 TFUE, z odpowiednimi pytaniami do Trybunału Sprawiedliwości UE.

Instytucje UE znów o praworządności w Polsce: debata w Parlamencie Europejskim i nowe zalecenia Komisji (cz. 2)

W nawiązaniu do jednego z naszych poprzednich wpisów, kontynuujemy relację na temat ostatnich działań instytucji unijnych w stosunku do polskich władz w ramach procedury ochrony praworządności. W ubiegłą środę, 21 grudnia, Komisja Europejska zdecydowała o przedstawieniu Polsce nowych zaleceń. Na konferencji prasowej wiceprzewodniczący Komisji Frans Timmermans zauważył, że „problemy, o których informowała w przeszłości KE, nie zostały rozwiązane”, a w naszym państwie „wciąż trwa problem z praworządnością”.

Instytucje UE znów o praworządności w Polsce: debata w Parlamencie Europejskim i nowe zalecenia Komisji (cz. 1)

Przestrzeganie zasady rządów prawa w Polsce stało się w ostatnich tygodniach ponownie przedmiotem szczególnego zainteresowania instytucji Unii Europejskiej.

14 grudnia odbyła się już czwarta debata w Parlamencie Europejskim poświęcona sytuacji w Polsce. Europosłów niepokoił, z jednej strony, brak jakichkolwiek postępów w rozwiązaniu problemu zagrożenia systemowymi naruszeniami praworządności i reakcji polskich władz na zalecenie Komisji, z drugiej - impulsem do przeprowadzenia debaty stały się plany ograniczenia wolności zgromadzeń i pomysł wypowiedzenia konwencji antyprzemocowej. Debatę rozpoczęło wystąpienie wiceprzewodniczącego KE F. Timmermansa, który przypomniał, jakie działania polskich władz spowodowały podjęcie przez Komisję działań w ramach procedury ochrony praworządności i przedstawił w szczególności wydarzenia, które miały miejsce od 27 lipca, tj. od wydania zalecenia ws. praworządności przez KE. Timmermans wskazał m.in. na trzy nowe ustawy regulujące pracę TK czekające (jeszcze wówczas) na przyjęcie przez polski parlament, a które tylko pogłębiłyby kryzys i jeszcze bardziej zagmatwały stan prawny (jak wiemy - zostały one jednak uchwalone i wcielone w czyn przez władze PiS). Szczegółowa znajomość rozwiązań proponowanych w tych ustawach, jaką zaprezentował wiceprzewodniczący, świadczy o jego (i jego współpracowników) doskonałej orientacji w polskich sprawach. 

KE przechodzi do 2. etapu procedury ws. ochrony praworządności: zalecenie dla Polski

Wczoraj, 27 lipca, Komisja Europejska zdecydowała o przyjęciu Zalecenia w sprawie praworządności w Polsce, przechodząc tym samym do drugiego etapu procedury "poprzedzającej art. 7 TUE" (którą opisaliśmy tu). To dość niespodziewane posunięcie, bo zgodnie z wcześniejszym planem KE miała zająć się tą sprawą we wrześniu; także na wrzesień zapowiedziano debatę na ten temat w Parlamencie Europejskim. Jednak przyjęcie przez polski parlament nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym 22 lipca br. (jak i przebieg prac nad nią), zamiast uspokoić sytuację, tylko wzmocniło zaniepokojenie zarówno instytucji europejskich (i UE, i Rady Europy), jak i USA. Już w piątek oświadczenie w tej sprawie wydała rzeczniczka Departamentu Stanu USA Elizabeth Trudeau (wersja oryginalna, oficjalne tłumaczenie na polski). W poniedziałek (25 lipca) na ten temat wypowiadał się również rzecznik KE Margaritis Schinas, który ujawnił, że Komisja bacznie obserwuje rozwój wypadków i problem praworządności w Polsce wkrótce znów będzie przedmiotem jej obrad (zob. tu i tu). Właśnie ich efektem jest wspomniane zalecenie. 

Kolejne ruchy KE i gabinetu Beaty Szydło w procedurze ochrony praworządności

Komisja Europejska kolejny raz wyciąga rękę do polskiego rządu ws. procedury ochrony praworządności. Jak się wydaje druga strona z okazji nie skorzysta, skutkiem czego może być utrata inicjatywy w kolejnym stadium postępowania, co zbiega się w czasie z kolejnymi wydarzeniami sytuującymi Polskę w niekorzystnym świetle.

Z początkiem miesiąca pisaliśmy o przyjęciu przez Komisję Europejską opinii ws. praworządności w Polsce. Kontekst tamtego wydarzenia stanowiło zignorowanie przez polski rząd terminu 23 maja na podjęcie istotnych działań celem przywrócenia standardu praworządności w traktowaniu Trybunału Konstytucyjnego, zaostrzenie stanowiska poprzez przestawioną przez nas Uchwałę Sejmu ws. obrony suwerenności Polski, a wreszcie zarzucenie Komisji przez Ministra spraw zagranicznych Witolda Waszczykowskiego okłamywania Polski oraz określenie terminu mianem instrukcyjnego (post tutaj). W rezultacie, mimo uzyskania przez Komisarza Fransa Timmermansa mandatu do opublikowania opinii, Komisja odroczyła termin ze względu na "prowadzony konstruktywny dialog". Sugerowaliśmy wówczas, żeby odroczenia nie traktować jako słabości Komisji, ale okazję do deeskalacji sporu. O ile bowiem Komisja, jako strażniczka Traktatów, zobowiązana jest do działania na rzecz ochrony europejskich wartości, o tyle w relacjach z demokratycznie wybranym rządem gotowym do dialogu trudno by jej kontestować zaproponowaną wykładnię licząc na jednomyślność potępienia w Radzie Europejskiej (nt. funkcjonowania mechanizmu zob. nasz post tutaj). Gotowość Warszawy do deeskalacji sporu rychło okazała się pozorna.

A jednak - KE przyjęła opinię ws. praworządności w Polsce

Komisja Europejska przyjęła wczoraj (1 czerwca 2016 r.) formalną opinię w sprawie praworządności w Polsce. Jak widać, Komisji nie onieśmieliły zdecydowane negatywne reakcje polityków, zwłaszcza partii rządzącej na samą zapowiedź możliwości przyjęcia opinii z 18 maja, z uchwałą Sejmu o suwerenności Polski na czele (pisaliśmy o tym tu i tu). Nie przekonało Komisji również zintensyfikowanie po owej zapowiedzi aktywności przedstawicieli polskich władz (często tych samych, którzy KE i wiceprzewodniczącego Timmermansa "odsądzali od czci i wiary") w dialogu z KE, ani nawet zaproszenie F. Timmermansa i jego wizyta w zeszłym tygodniu (jak się okazało - można było zorganizować ją w ciągu 48 godzin). Trudno się dziwić - partnerzy, którzy prezentują równolegle tak krańcowe zachowania wypadają w efekcie mało wiarygodnie. 

Stanowisko polskiego rządu ws. ochrony praworządności: "Nie na taką Unię się umawialiśmy"

Jak pisaliśmy w ubiegły czwartek, wobec pasywnej postawy rządu we wszczętym przeciwko Polsce postępowaniu ws. ochrony praworządności Komisja Europejska wyznaczyła termin do podjęcia istotnych działań zmierzających do rozwiązania kryzysu wobec Trybunału Konstytucyjnego. Po początkowych reakcjach rządu i kancelarii Premier, określających termin mianem instrukcyjnego, stanowisko rządowe zostało utwardzone. Jak pisaliśmy w piątek w związku z Uchwałą ws. obrony suwerenności Polski, stanowisko KE zostało uznane za ultimatum, a Minister spraw zagranicznych Witold Waszczykowski zarzucił komisarzowi Fransowi Timmermansowi okłamywanie naszego rządu.

Termin przedstawienia upływał z dniem wczorajszym, a od dziś Timmermans posiada legitymację do opublikowania opinii ws. Polski.

Sejm podjął Uchwałę ws. obrony suwerenności Polski

Jak pisaliśmy wczoraj, Komisja Europejska wyznaczyła polskiemu rządowi termin 23 maja na podjęcie istotnych działań celem przywrócenia standardu praworządności w traktowaniu Trybunału Konstytucyjnego. Bezpośrednią reakcją rzecznika rządu było stwierdzenie, że krótki termin na respektowanie Konstytucji jest nierealny, natomiast kancelaria prezydenta uznała, że ma on charakter umowny (RMF24, Do poniedziałku żadnych działań ws. Trybunału Konstytucyjnego. "Termin nieosiągalny").

Dziś zdecydowane stanowisko w sprawie zajął Sejm. W Informacji rządu nt. komunikatu Komisji Europejskiej premier Beata Szydło wyjaśniła, że "Polska jest państwem suwerennym,a wy [opozycja] o tym zapominacie. Polacy widzieli już, jak polityczny spór przenosiliście za granicę, jak zabiegaliście w Brukseli, żeby były podejmowane przeciwko Polsce rezolucje", nawołując by "nie poddawać się pokusie Targowicy, skądkolwiek by ona miała przyjść" (Wprost, Beata Szydło ostro do opozycji w związku z komunikatem KE: Zawsze zastanawiało, czemu nie mówicie "Polska", tylko "ten kraj"; Nasz Dziennik, Bez zgody na dyktat). Informacja rządu została przyjęta głosami PiS i Kukiz'15.

Następnie Sejm obradował nad projektem Uchwały ws. obrony suwerenności Polski, w myśl którego: 

KE podejmuje kolejne działania w ramach postępowania ws. ochrony praworządności w Polsce

Komisja Europejska podała do wiadomości, że jednym z tematów jej środowego posiedzenia (18 maja 2016) była, między innymi, aktualna sytuacja w Polsce w kontekście przestrzegania zasady praworządności (zob. komunikat KE, a także nasze wcześniejsze posty tu i tu). 

Wiceprzewodniczący KE F. Timmermans przedstawił wyniki dialogu prowadzonego z władzami polskimi od wszczęcia postępowania 13 stycznia br. Trybunału Konstytucyjnego. Z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością należy uznać, że nie były one zadowalające z perspektywy Komisji, skoro przedmiotem jej obrad był jednocześnie projekt "Opinii w sprawie praworządności", która to opinia zawierać ma sformalizowaną i ustrukturyzowaną ocenę obecnej sytuacji w Polsce. Stanowi ona kolejny krok w ramach 1. etapu procedury ochrony praworządności. Co więcej, KE upoważniła wiceprzewodniczącego Timmermansa do przyjęcia opinii do 23 maja br., o ile polskie władze nie podejmą wcześniej znaczących działań zmierzających do usunięcia zastrzeżeń przedstawionych przez Komisję. Należy podkreślić, że wspomniana opinia będzie aktem całej Komisji, bo takie "upoważnienie komisarza" jest jednym ze sposobów podejmowania przez nią decyzji.

Parlament Europejski a sprawa polska (refleksje po 13.04 2016)

Program ostatniego posiedzenia Parlamentu Europejskiego (11-14 kwietnia) obfitował w istotne debaty i głosowania, w tym m.in. nad kontrowersyjnymi projektami unijnych dyrektyw dotyczących wykorzystywania danych pasażerów czy ochrony tajemnicy handlowej. W Polsce jednak największą uwagę zwróciły, co zrozumiałe, działania PE dotyczące spraw polskich.

Po pierwsze, chodzi o rezolucję z 13 kwietnia 2016 r. w sprawie sytuacji w Polsce, którą PE przyjął ogromną większością głosów (513 głosów "za", 142 "przeciw", 30 wstrzymujących). Posłowie nie uznali za potrzebne przeprowadzania kolejnej debaty na ten temat (takowa miała miejsce w styczniu), zwłaszcza wobec rezultatów wizyty wiceprzewodniczącego Komisji Europejskiej w Polsce (o czym pisaliśmy tu). W dwunastu punktach, poprzedzonych obszerną preambułą (zawierającą dodatkowe wyjaśnienia), Parlament odniósł się przede wszystkim do opinii Komisji Weneckiej, w pełni podzielając przedstawione w niej oceny sytuacji w Polsce i zalecenia, na czele z publikacją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 marca br. i umożliwieniem mu wypełnienia roli strażnika konstytucji i gwaranta poszanowania praworządności w Polsce. Posłowie PE wskazali, że to działania prezydenta i rządu RP doprowadziły do faktycznego paraliżu TK, a w konsekwencji do zagrożenia dla demokracji, praw człowieka i praworządności w Polsce.

Refleksje po wizycie Fransa Timmermansa w Polsce (5.04.2016)

Prawie równolegle z SG Rady Europy T. Jaglandem (zob. nasz post) przebywał w Polsce z oficjalną wizytą wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej Frans Timmermans. We wtorek, 5 kwietnia spotkał się z wicepremierem M. Morawieckim, ministrem spraw zagranicznych W. Waszczykowskim, ministrem sprawiedliwości Z. Ziobro, a także z Prezesem Trybunału Konstytucyjnego, prof. A. Rzeplińskim. Wizyta i przeprowadzone rozmowy były elementem prowadzonej przez KE od stycznia br. procedury monitorowania przestrzegania zasady praworządności w Polsce (zob. nasze posty tu i tu). Stąd głównym tematem była opinia Komisji Weneckiej i stosunek polskich władz do zawartych w niej wniosków.

Jak działa unijny mechanizm ochrony praworządności w państwach członkowskich

Wobec medialnych doniesień o włączeniu do programu spotkania roboczego Komisji Europejskiej 13 stycznia br. dyskusji nt. sytuacji w Polsce w kontekście ewentualnych naruszeń zasady praworządności (państwa prawnego, rule of law; zob. np. tu czy tu) oraz działań i komentarzy unijnych polityków (chodzi m.in. o listy wiceprzewodniczącego KE F. Timmermansa do władz polskich; zob. też obszerne relacje EUobserver.com tu, tu i tu), a także wobec pewnych reakcji (a czasem braku reakcji) na nie strony polskiej, postanowiliśmy wyjaśnić dlaczego instytucje UE, zwłaszcza Komisja, mogą (a nawet muszą) interesować się tym co dzieje się w państwach członkowskich i jakie kroki mogą, zgodnie z prawem UE, podejmować w obliczu zagrożenia wartości wyrażonych w art. 2 TUE, stanowiących podstawę Unii. Wartości te to poszanowanie godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości, państwa prawnego, poszanowanie praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości; są one "wspólne Państwom Członkowskim w społeczeństwie opartym na pluralizmie, niedyskryminacji, tolerancji, sprawiedliwości, solidarności oraz na równości kobiet i mężczyzn".

Europejska inicjatywa obywatelska ws. ochrony "europejskich wartości" w odniesieniu do Węgier

Wczoraj (30 listopada) Komisja Europejska wydała komunikat o rejestracji nowej europejskiej inicjatywy obywatelskiej pt. Wake up Europe! Agir pour préserver le projet démocratique européen zob. też informację w Gazeta.pl). Przedmiotem inicjatywy jest skierowanie do Komisji wniosku o podjęcie przez nią środków na podstawie art 7 TUE, w ramach przysługujących jej kompetencji, uruchamiających procedurę stwierdzenia naruszeń przez Węgry podstawowych wartości UE, wyrażonych w art. 2 TUE i zastosowania przewidzianych prawem UE sankcji. Organizatorzy inicjatywy uważają, że od objęcia rządów przez V. Orbana władze Węgier podejmują rosnącą liczbę działań o charakterze antydemokratycznym i ksenofobicznym, sprzecznych z podstawowymi zasadami państwa prawa, które to działania stanowią zagrożenie dla samego projektu Unii Europejskiej zdefiniowanego w art. 2 TUE i mogą rozprzestrzenić się również na inne państwa członkowskie, w których "kultura demokratyczna jest jeszcze młoda i krucha". Życie pokazuje, że obawy te nie są bezpodstawne...