"Polski 'serial' o rządach prawa" osiąga punkt krytyczny* - cz. I: wyrok TSUE w sprawie C-487/19 W.Ż.

6 i 7 października 2021 roku "polski 'serial' o rządach prawa" osiągnął punkt krytyczny*.

W środę (6.10) Trybunał Sprawiedliwości UE wydał wyrok w sprawie C‑487/19 W.Ż., w którym precyzyjnie i jednoznacznie określił konsekwencje, jakie z perspektywy prawa unijnego, wywołuje wadliwość procedury mianowania sędziów. 

Wyrok został wydany w odpowiedzi na pytanie prejudycjalne polskiego Sądu Najwyższego (Izba Cywilna) dotyczące sprawy sędziego W.Ż.** We wrześniu 2018 sędzia ów został przeniesiony z wydziału Sądu Okręgowego, w którym dotąd orzekał, do innego wydziału tego sądu. Od tej decyzji odwołał się do Krajowej Rady Sądownictwa (KRS), która uchwałą z dnia 21 września 2018 umorzyła postępowanie. 

Sędzia W.Ż. wniósł od tej uchwały odwołanie do Sądu Najwyższego. Jednocześnie wystąpił z wnioskiem o wyłączenie wszystkich sędziów orzekających w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego (IKNiSP), która co do zasady jest właściwa do rozpoznania tego odwołania (w konsekwencji "reform" sądownictwa dokonanych przez obecne polskie władze). Ze względu na sposób powołania członkowie tej Izby nie dają bowiem - zdaniem W.Ż. - wymaganej rękojmi niezawisłości i bezstronności, ponieważ:

Seminarium w Łodzi (12.02.2020): „Konsekwencje wyroku TSUE z 19.11.2019 r. (w sprawie Izby Dyscyplinarnej SN i KRS), uchwały połączonych Izb SN i postępowań przed TK”

ZAPROSZENIE

Katedra Europejskiego Prawa Konstytucyjnego UŁ

zaprasza na otwarte seminarium naukowe: 

„Konsekwencje wyroku TSUE z 19.11.2019 r. (w sprawie Izby Dyscyplinarnej SN i KRS), uchwały połączonych Izb SN
i postępowań przed TK”

Termin i miejsce: 12.02.2020 r., godz. 16.00 – 19.30, sala Rady Wydziału Prawa i Administracji UŁ
(ul. Kopcińskiego 8/12, Łódź, Bud. A poziom 0; przy dużym zainteresowaniu seminarium zostanie przeniesione do Auli Fioletowej)

Plan seminarium:

Cz. I.

1. Zagadnienia wprowadzające – prof. dr hab. Anna Wyrozumska, UŁ

2. Wyrok TSUE z 19.11.2019 r. (C-585/18 i in.), wyrok SN z 5.12.2019 r. (III PO 7/18) w sprawie KRS i Izby Dyscyplinarnej SN oraz uchwała połączonych Izb SN z 23.01.2020 r. – dr Marcin Górski, UŁ

3. Tzw. ustawa kagańcowa w perspektywie prawa międzynarodowego i prawa UE – prof. dr hab. Władysław Czapliński, INP PAN

4. Postępowania przed TK dotyczące ustroju sądów – prof. UŁ dr hab. Anna Rakowska-Trela

Przerwa

Cz. II.

Panel nt. konsekwencji omówionych w części pierwszej orzeczeń i postępowań dla czynności sędziów i pełnomocników zawodowych – moderator: prof. UŁ dr hab. J. Skrzydło, z udziałem SSA Wiesławy Kuberskiej, SSO Ewy Maciejewskiej, prof. UŁ dra hab. SSN Dariusza Świeckiego (TBC), prof. UŁ dr hab. SNSA Bartosza Wojciechowskiego

Celem seminarium jest próba udzielenia odpowiedzi na pytanie o konsekwencje aktualnej sytuacji prawnej dla czynności sędziów, prokuratorów i pełnomocników zawodowych.

Do aktywnego udziału w seminarium, w tym do zadawania pytań i prezentacji własnych stanowisk, zapraszamy w szczególności akademików prawa, sędziów, prokuratorów, adwokatów i radców prawnych, a także studentów WPiA UŁ. Udział w seminarium jest bezpłatny.

Ewentualne pytania prosimy adresować na: mgorski@wpia.uni.lodz.pl.

W imieniu organizatorów:

Prof. dr hab. Anna Wyrozumska

Kierownik Katedry Europejskiego Prawa Konstytucyjnego UŁ

Trybunał Sprawiedliwości UE znów o prawach pasażerów linii lotniczych - wyrok w sprawie C-601/17 Harmsowie przeciwko Vueling Airines SA

Dziś post pisany z podróży - więc o podróży będzie. Ale o takiej, która nie doszła do skutku, czyli o niedawnym (bo wydanym 12 września br.) wyroku w sprawie C_601/17 Harmsowie przeciwko Vueling Airlines. 

Trybunal Sprawiedliwości UE: „Dziki strajk” nie stanowi „nadzwyczajnej okoliczności” zwalniającej przewoźnika lotniczego z obowiązku odszkodowania

Wszystkim, którzy wybierają się na majówkę samolotem - zwłaszcza w obliczu niepewnej sytuacji strajkowej m.in. w PLL LOT - polecamy jedno z nowych orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości UE. W wydanym 17 kwietnia wyroku w sprawach połączonych C-195/17, od C-197/17 do C-203/17, C-226/17, C-228/17, C-254/17, C-274/17, C-275/17, od C-278/17 do C-286/17 i od C-290/17 do C-292/17 Helga Krüsemann i inni przeciwko TUIfly GmbH, TS po raz kolejny dokonał wykładni pojęcia „nadzwyczajnej okoliczności” zwalającej przewoźnika z obowiązku odszkodowania w przypadku odwołania lub dużego opóźnienia lotu, z rozporządzenia 261/2004, ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. Tym razem Trybunał musiał rozstrzygnąć czy "dziki strajk" pracowników przewoźnika może zostać uznany za taką "nadzwyczajną okoliczność".

Trybunał Sprawiedliwości ponownie o prawach pasażerów linii lotniczych

Zbliża się okres wakacyjny, naszych Czytelników zainteresuje więc może niedawny (bo z 11 maja br.) wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie C-302/16 Krijgsman.

Zgodnie z unijnym rozporządzeniem 261/2004 ustanawiającym wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowyprzyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, w przypadku odwołania lotu pasażerowie mają prawo do odszkodowania od przewoźnika, chyba że zostali poinformowani o odwołaniu lotu co najmniej dwa tygodnie przed planowym terminem odlotu. 

O (nie)możliwości naruszania nieistniejących zasad, czyli prawnicze refleksje wokół wyboru przewodniczacego Rady Europejskiej

Szczyt Rady Europejskiej z 9 i 10 marca br wywołał - przez odnowienie mandatu Donalda Tuska na stanowisku Przewodniczącego Rady Europejskiej i odmowę podpisania konkluzji szczytu przez premier B. Szydło - olbrzymie emocje na polskiej, ale też i europejskiej scenie politycznej. Nie chcąc angażować się w spory polityczne, postanowiliśmy w redakcji PPM odczekać ze skomentowaniem tych wydarzeń i zachęcić naszych Czytelników do refleksji, co z całej tej sytuacji wynika dla Polski.

Choć oderwanie się od politycznego kontekstu  jest w tym wypadku bardzo trudne, postaramy się odnosić wyłącznie do faktów (ale nie faktów z alternatywnej rzeczywistości prezentowanej przez TVP - co co raz częściej zauważają też zagraniczni komentatorzy, zob. np. EUobserver) i aspektów prawnych całej sytuacji.

Kwestią pierwszorzędną z punktu widzenia prawnika jest wyjaśnienie, w świetle obowiązujących regulacji prawa UE, podnoszonych przez polskie władze zarzutów wobec wyboru Tuska na przewodniczącego Rady dotyczących naruszeń "unijnych zasad". Zacznijmy od zarzutu, który miał uzasadniać (obok względów czysto politycznych i personalnych) na pozór prawną niemożność poparcia Tuska przez polski rząd - zarzutu naruszenia "zasady neutralności politycznej". Zdaniem polityków PiS (wyjaśniała to m.in. B. Szydło w liście wysłanym przed szczytem do członków Rady Europejskiej czy J. Kaczyński w wywiadzie dla Gazety Polskiej) "naczelną zasadą sprawowania urzędu o charakterze międzynarodowym jest zasada neutralności politycznej wobec typowych dla demokracji sporów krajowych" co oznacza m.in., że taki funkcjonariusz międzynarodowy musi powstrzymywać się "od ingerowania w polityczne sprawy poszczególnych państw członkowskich". Regulujący procedurę wyboru szefa Rady Europejskiej art 15 ust. 5 TUE przewiduje również możliwość pozbawienia go mandatu z powodu przeszkody albo poważnego uchybienia - a za takie mogłoby zostać uznane naruszenie zasad pełnienia funkcji. Problem jednak w tym, że takiej ogólnej "zasady neutralności", jak przedstawiana przez polityków PiS, obowiązującej wszystkich funkcjonariuszy międzynarodowych z przewodniczącym RE włącznie po prostu nie ma! Status funkcjonariusza międzynarodowego , obowiązujące go zasady, jego prawa i obowiązki są regulowane aktami konkretnej organizacji, organu czy innej instytucji międzynarodowej, której dana osoba jest funkcjonariuszem. W przypadku przewodniczącego Rady Europejskiej te zagadnienia reguluje Kodeks etyki przewodniczącego Rady Europejskiej, z którego w żaden sposób nie można wywieść owej "zasady neutralności". Przeciwnie, przewodniczący ma wprawdzie działać w sposób zgodny z powagą pełnionego urzędu, w wyłącznym interesie Unii, ale może jednocześnie nawet

"być członkiem krajowej lub europejskiej partii politycznej bądź krajowego lub europejskiego związku zawodowego albo sprawować w takiej partii lub w takim związku funkcje honorowe lub niekierownicze, o ile nie ogranicza to jego dostępności do pełnienia urzędu przewodniczącego. Przewodniczący może również sprawować funkcje polityczne w europejskiej partii politycznej, o ile nie wiąże się to z zadaniami kierowniczymi. Obowiązki wynikającego z pełnienia urzędu przewodniczącego są nadrzędne względem zobowiązań partyjnych" (pkt 13 kodeksu)

Brytyjski Sąd Najwyższy: w sprawie Brexitu musi zdecydować parlament

Dzisiaj,  24 stycznia 2017 r., brytyjski Sąd Najwyższy (Supreme Court) wydał długo oczekiwany wyrok w sprawie R (on the application of Miller and another) (Respondents) v Secretary of State for Exiting the European Union (Appellant), tj. w apelacji ws. Brexitu od wyroku High Court of Justice z 3 listopada. Wbrew nadziejom rządu brytyjskiego, Sąd Najwyższy podzielił stanowisko High Court, stwierdzając - w uproszczeniu - że wszczęcie procedury wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE wymaga ustawy parlamentu upoważniającej rząd do notyfikacji decyzji o wystąpieniu z UE.

Zgodnie z art. 50 TUE "[k]ażde Państwo Członkowskie może, zgodnie ze swoimi wymogami konstytucyjnymi, podjąć decyzję o wystąpieniu z Unii" (ust. 1), a gdy ją podejmie "notyfikuje swój zamiar Radzie Europejskiej" (ust 2). Właśnie to, jak zgodnie z brytyjskimi wymogami konstytucyjnymi powinna zostać podjęta decyzja o wystąpieniu z UE stało się przedmiotem rozstrzygnięcia sądów w obu instancjach, ponieważ rzad w tej kwestii zamierzał powołać się na kompetencje w zakresie prowadzenia polityki zagranicznej i rozpocząć procedurę wystąpienia z UE bez udziału parlamentu.

Sąd Najwyższy musiał rozstrzygnąć dwa kluczowe problemy. Pierwszy, podstawowy (który był przedmiotem orzeczenia High Court), to ten czy rząd może notyfikować zamiar wystąpienia z UE bez wcześniejszej zgody/upoważnienia  go do takiego działania ustawą parlamentu. Druga kwestia została podniesiona w apelacji przez interweniujące władze Irlandii Północnej, Szkocji i Walii, które domagały się zbadania, czy określone ustawowo warunki decentralizacji władzy (tj. kompetencje władz poszczególnych części składowych Zjednoczonego Królestwa) wymagają dla wszczęcia procedury wystąpienia z UE konsultacji z lokalnymi parlamentami lub ich zgody.

Instytucje UE znów o praworządności w Polsce: debata w Parlamencie Europejskim i nowe zalecenia Komisji (cz. 1)

Przestrzeganie zasady rządów prawa w Polsce stało się w ostatnich tygodniach ponownie przedmiotem szczególnego zainteresowania instytucji Unii Europejskiej.

14 grudnia odbyła się już czwarta debata w Parlamencie Europejskim poświęcona sytuacji w Polsce. Europosłów niepokoił, z jednej strony, brak jakichkolwiek postępów w rozwiązaniu problemu zagrożenia systemowymi naruszeniami praworządności i reakcji polskich władz na zalecenie Komisji, z drugiej - impulsem do przeprowadzenia debaty stały się plany ograniczenia wolności zgromadzeń i pomysł wypowiedzenia konwencji antyprzemocowej. Debatę rozpoczęło wystąpienie wiceprzewodniczącego KE F. Timmermansa, który przypomniał, jakie działania polskich władz spowodowały podjęcie przez Komisję działań w ramach procedury ochrony praworządności i przedstawił w szczególności wydarzenia, które miały miejsce od 27 lipca, tj. od wydania zalecenia ws. praworządności przez KE. Timmermans wskazał m.in. na trzy nowe ustawy regulujące pracę TK czekające (jeszcze wówczas) na przyjęcie przez polski parlament, a które tylko pogłębiłyby kryzys i jeszcze bardziej zagmatwały stan prawny (jak wiemy - zostały one jednak uchwalone i wcielone w czyn przez władze PiS). Szczegółowa znajomość rozwiązań proponowanych w tych ustawach, jaką zaprezentował wiceprzewodniczący, świadczy o jego (i jego współpracowników) doskonałej orientacji w polskich sprawach. 

KE przechodzi do 2. etapu procedury ws. ochrony praworządności: zalecenie dla Polski

Wczoraj, 27 lipca, Komisja Europejska zdecydowała o przyjęciu Zalecenia w sprawie praworządności w Polsce, przechodząc tym samym do drugiego etapu procedury "poprzedzającej art. 7 TUE" (którą opisaliśmy tu). To dość niespodziewane posunięcie, bo zgodnie z wcześniejszym planem KE miała zająć się tą sprawą we wrześniu; także na wrzesień zapowiedziano debatę na ten temat w Parlamencie Europejskim. Jednak przyjęcie przez polski parlament nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym 22 lipca br. (jak i przebieg prac nad nią), zamiast uspokoić sytuację, tylko wzmocniło zaniepokojenie zarówno instytucji europejskich (i UE, i Rady Europy), jak i USA. Już w piątek oświadczenie w tej sprawie wydała rzeczniczka Departamentu Stanu USA Elizabeth Trudeau (wersja oryginalna, oficjalne tłumaczenie na polski). W poniedziałek (25 lipca) na ten temat wypowiadał się również rzecznik KE Margaritis Schinas, który ujawnił, że Komisja bacznie obserwuje rozwój wypadków i problem praworządności w Polsce wkrótce znów będzie przedmiotem jej obrad (zob. tu i tu). Właśnie ich efektem jest wspomniane zalecenie. 

Wzmocnienie ochrony ofiar przestępstw w Unii Europejskiej (a przy okazji nieco o skutkach dyrektyw)

16 listopada 2015 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat prasowy pod cokolwiek mylącym (we wszystkich wersjach językowych) tytułem "Od dzisiaj obowiązują nowe przepisy w sprawie lepszej ochrony ofiar przestępstw w UE". Czytając tytuł i pierwsze zdanie komunikatu ("Obowiązujące od dzisiaj nowe unijne przepisy dotyczące praw ofiar w zasadniczy sposób zmienią sposób traktowania ofiar przestępstw w Europie.") można odnieść wrażenie, że przyjęte zostały jakieś nowe akty prawa pochodnego UE  w tym zakresie. Tymczasem Komisja przypomina po prostu, że 16 listopada br. upłynął termin implementacji do prawa krajowego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE ustanawiającej normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępującej decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW. Obowiązywanie dotyczy więc nie unijnych przepisów (tj. dyrektywy), które weszły w życie 15 listopada 2012 r., a przepisów krajowych przyjętych przez państwa członkowskie w wykonaniu obowiązku implementacji dyrektywy - które najpóźniej powinny zacząć obowiązywać w prawie krajowym wraz z upływem terminu implementacji dyrektywy.

ETS o skutku Karty Praw Podstawowych UE

W wydanym niedawno (15 stycznia br.) wyroku C-176/12 Association de médiation sociale Trybunał Sprawiedliwości UE wypowiedział się na temat skutku art. 27 Karty Praw Podstawowych w kontekście możliwości powoływania się na niego bezpośrednio przez jednostki.

Art. 27 KPP UE reguluje prawo pracowników do informacji i konsultacji. Dyrektywa 2002/14/WE doprecyzowuje to prawo określając minimalne wymagania, m.in. liczbę pracowników, jaką musi zatrudniać przedsiębiorstwo, aby warunki określone  w dyrektywie miały do niego zastosowanie. Francja dokonała transpozycji tej dyrektywy wyłączając niektóre kategorie pracowników (jak choćby praktykanci czy pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę służącej reintegracji zawodowej) z liczby personelu przedsiębiorstwa.