Relacja z 23. sesji Zgromadzenia Państw-Stron Statutu Rzymskiego MTK – logistyka, refleksje i najważniejsze momenty

Dzisiejszy wpis będzie miał wyjątkowy charakter. Zamiast skupiać się na jednym, konkretnym zagadnieniu z zakresu prawa międzynarodowego, postanowiłam podzielić się swoimi doświadczeniami z 23. sesji Zgromadzenia Państw-Stron (ASP) Statutu Rzymskiego Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK). Nie będzie to jednak sucha relacja, a raczej praktyczny przewodnik, który – mam nadzieję – przyda się tym, którzy planują uczestnictwo w tego typu wydarzeniach.

W ubiegłym tygodniu miałam okazję uczestniczyć w tym wyjątkowym spotkaniu, które trwało od poniedziałku do piątku – codziennie od 8:30 do 20:00. Pomimo całkowitego wyczerpania baterii i niesprzyjającej pogody, uznałam, że warto podzielić się swoimi refleksjami i spostrzeżeniami. Może pomogą one osobom zainteresowanym międzynarodowym prawem karnym, a zwłaszcza tym, którzy chcą lepiej zrozumieć funkcjonowanie MTK oraz innych sądów międzynarodowych.

Logistyka

23 ASP odbyła się w Hadze, w dniach 2-6 grudnia 2024 r. – cała dokumentacja znajduje się tu.   Miejscem obrad było World Forum – przestrzeń doskonale dopasowana do charakteru tego wydarzenia. Główna sala plenarna pomieściła setki uczestników, a do dyspozycji były także liczne mniejsze sale przeznaczone na tzw. side eventy oraz spotkania bilateralne.

Szczególną rolę odegrało przestronne lobby, które stało się miejscem nieformalnych rozmów. W większości przestrzeni obowiązywał zakaz wykonywania zdjęć i nagrywania w trosce o bezpieczeństwo uczestników. Trudno precyzyjnie określić liczbę obecnych osób, ale bez wątpienia były to setki uczestników – dominowali przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego skupieni w Coalition for the ICC (CICC), obok nich pojawili się delegaci państw oraz eksperci akademiccy związani z międzynarodowym prawem karnym.

Dostęp do budynku wymagał każdorazowego przejścia przez kontrolę bezpieczeństwa i okazania akredytacji. Przed wejściem do World Forum odbywały się manifestacje i protesty, dotyczące zarówno działalności MTK, jak i jego zaniechań w niektórych sprawach.

Warto zaznaczyć, że na miejscu nie zapewniono uczestnikom posiłków (poza wodą, kawą i herbatą), co z każdym dniem stawało się coraz bardziej odczuwalne. Długie godziny obrad bez możliwości pełnego posiłku mogą wyczerpać każdego. W pewnym momencie zaczęłam rozumieć, co naprawdę oznacza stwierdzenie, że „negocjacje (szczególnie nad budżetem) były długie i męczące”.

Guest post: Nowy instrument prawnej ochrony oceanów

Pod koniec ubiegłego tygodnia, 5 marca 2023 r., osiągnięto historyczne porozumienie w sprawie ochrony morskiej różnorodności biologicznej na wodach międzynarodowych. Projekt nowej umowy międzynarodowej jest korzystny dla ochrony różnorodności biologicznej, szczególnie w sytuacji, gdy społeczność międzynarodowa stara się stawić czoła kryzysowi klimatycznemu. Ochrona oceanów jest kluczowym elementem globalnej reakcji na zmiany klimatyczne.Oceany biorą na siebie ciężar wpływu globalnego ocieplenia, pochłaniając około jednej czwartej wszystkich dotychczasowych emisji dwutlenku węgla i 90% ciepła generowanego przez emisje gazów cieplarnianych uwięzionych w ekosystemie ziemskim. Spowodowało to znaczące zmiany, w tym ocieplenie oceanów, zakwaszenie i odtlenienie wód, podniesienie się poziomu mórz, co ma poważny wpływ na życie w oceanach, na wybrzeżach oraz na jakość życia i źródła utrzymania społeczności zamieszkujących obszary przybrzeżne. 

Geneza nowego porozumienia sięga Rezolucji 72/249 z 24 grudnia 2017 r. Zgromadzenie Ogólne podjęło wówczas decyzję o zwołaniu Konferencji Międzyrządowej pod auspicjami Organizacji Narodów Zjednoczonych w celu rozpatrzenia zaleceń Komitetu Przygotowawczego (powołanego rezolucją 69/292 z dnia 19 czerwca 2015 r.) w sprawie opracowania tekstu prawnie wiążącego instrumentu prawnomiędzynarodowego w sprawie ochrony i zrównoważonego użytkowania morskiej różnorodności biologicznej obszarów znajdujących się poza jurysdykcją państwową, z myślą o zachowaniu zgodności jego docelowych postanowień z obowiązującą Konwencją Narodów Zjednoczonych o Prawie Morza z 1982 r.

Nowy numer Polish Yearbook of International Law (41-2021)

Miło nam poinformować. że ukazał się właśnie nowy (41) numer Polish Yearbook of International Law. Większą część numeru zarezerwowano dla tekstów powstałych po kolokwium z okazji rocznicy zawarcia Układu między PRL a RFN o podstawach normalizacji ich wzajemnych stosunków (1970) oraz Traktatu o ostatecznym uregulowaniu w odniesieniu do Niemiec (1990). W tekstach tych autorzy analizujących szereg istotnych kwestii prawnych jakie pojawiają się w relacjach polsko-niemieckich (w tym i problem reparacji wojennych). W numerze znalazły się również artykuły poświęcone wojnie rosyjsko-ukraińskiej oraz tematyce prawnoczłowieczej (tu na szczególne uwagę zasługuje tekst dr Baranowskiej o legalności pushbacków). Pełen spis treści poniżej, natomiast więcej szczegółów na temat numery można znaleźć na stronie Yearbooka. 

23 państwa wspierają Ukrainę w postępowaniu przed ETPC Ukraina v. Rosji (X)

ETPC poinformował, że do postępowania w sprawie Ukraina p. Rosji (X) (skarga nr 11055/22) jako strona trzecia przystąpiły 23 państwa i jedna organizacja pozarządowa. Przedmiotem skargi są zarzuty masowych i poważnych naruszeń praw człowieka dokonanych przez władze rosyjskie w trakcie trwania działań zbrojnych na terytorium Ukrainy od 24 lutego 2022 r. Wśród interweniujących rządów znalazły się: Austria, Belgia, Chorwacja, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Hiszpania, Irlandia, Łotwa, Litwa, Luksemburg, Niderlandy, Niemcy, Norwegia, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwecja i Włochy. W dalszej kolejności do postępowania planują przystąpić także Islandia i Wlk. Brytania. Organizacją pozarządową, która uczestniczy w postępowaniu jest Geneva Academy of International Humanitarian Law and Human Rights.

Pomimo faktu, iż Federacja Rosyjska przestała być stroną Europejskiej Konwencji Praw Człowieka z dniem 16 września 2022 r., Trybunał zgodnie z art. 58 Konwencji zachowuje kompetencję do rozstrzygnięcia skierowanych przeciwko niej spraw, o ile zarzucane działania bądź zaniechania miały miejsce przed tą datą (uchwała Trybunału wyjaśniająca skutki zakończenia członkostwa FR w Radzie Europy). 

Manuskrypt za zbroję: dlaczego zabytkowe podarki to szkodliwa dyplomacja?

Fragment zabytkowej kolekcji Książnicy Kopernikańskiej. Fot. Tomasz Dorawa, 2008. KsiążnicaKopernikańska, CC BY-SA 3.0 <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0>, via Wikimedia Commons; https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Fragment_zabytkowej_kolekcji_Ksiaznicy_Kopernikanskiej

W ubiegłym tygodniu do Sejmu wpłynął poselski projekt ustawy o przekazaniu na rzecz Węgier kodeksu „Epistola de laudibus augustae bibliothecae atque libri quatuor versibus scripti eodem argumento ad serenissimum Mathiam Corvinum Panoniae regem”. Zakłada on przymusowe wywłaszczenie z tego dzieła Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu.  Głównym celem planowanej ustawy jest umożliwienie wywiezienia na stałe za granicę bezcennego zabytku piśmiennictwa o światowym znaczeniu, który przechowywany jest w Toruniu od XVI w. “Epistola” ma być bowiem podarowana Narodowi Węgierskiemu. Tym darem rząd Polski zamierza odwzajemnić gest przyjaźni, czyli otrzymaną rok wcześniej z rąk premiera Viktora Orbána zbroję dziecięcą, rzekomo należącą do króla Zygmunta Augusta. Zgodnie z uzasadnieniem do projektu ustawy, przekazanie toruńskiego manuskryptu na rzecz Węgier powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki. Z tego względu dotychczasowy właściciel dzieła ma otrzymać rekompensatę z tytułu utraconej własności w wysokości 25 milionów złotych, zaś wypłata środków ma nastąpić do dnia 31 marca 2022 r., czyli w przeddzień wyborów parlamentarnych na Węgrzech (3 kwietnia). Planowane wywłaszczenie i trwały wywóz zagranicę tego bezcennego narodowego dobra kultury wzbudziło natychmiastowe i stanowcze protesty. Czy państwo polskie, realizując bieżącą polityką zagraniczną, może odzierać Naród z jego wielowiekowego dziedzictwa?

Lista polskich kandydatów na stanowisko sędziego ETPCz ponownie odrzucona

Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy przyjęlo rekomendację komitetu trzeciego odrzucenia listy polskich kandydatów na sędziego Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Kadencja sędziego Krzysztofa Wojtyczka upłynęła w październiku ubiegłego roku. 

Na liście kandydatów, ponownie (nasz post), znajdowali się kontrowersyjny rzecznik SN Aleksander Stępkowski, prof. UKSW Elżbieta Karska oraz dr Agnieszka Szklanna.

Neo-prezes SN Małgorzata Manowska wytłumaczyła Radzie Europy czym jest praworządność

Neo-prezes SN Małgorzata Manowska wzięła udział w konferencji Prezesów Sądów Najwyższych państw członkowskich Rady Europy pt. „Rządy prawa i wymiar sprawiedliwości w erze cyfrowej” oraz w uroczystej inauguracji roku sądowego w ETPCz 10 września 2021 roku. Przy tej okazji złożyła wizytę Sekretarz Generalnej RE Mariji Pejčinović Burić, jak również odbyła oficjalne spotkania z Przewodniczącym Komitetu Ministrów RE oraz Komisarz Praw Człowieka RE Dunją Mijatović.

Więcej informacji nt. wizyt znajduje się w komunikacie SN zwieńczonym następującą złotą myślą:

Uczestnicy rozmów z uznaniem odnieśli się do działań, jakie Pierwsza Prezes podjęła celem stworzenia warunków do rozwiązania problemów, z jakimi mierzy się wymiar sprawiedliwości w Polsce. Podkreślali również doniosłość dialogu, jaki Pierwsza Prezes i Sąd Najwyższy prowadzi z Radą Europy. Pierwsza Prezes naświetliła szereg zagadnień związanych z trwającą reformą wymiaru sprawiedliwości w Polsce i zwróciła uwagę na kwestie, których niewzięcie pod uwagę prowadzi do nieporozumień i utrudnia dialog. Pierwsza Prezes uzyskała w związku z tym zapewnienie, że stanowisko Sądu Najwyższego będzie teraz brane pod uwagę we wszystkich aspektach.

Wszyscy uczestnicy rozmów z satysfakcją podkreślali doniosłość przeprowadzonych rozmów i konstruktywny charakter prowadzonego dialogu.

Guest post: O nadrzędności Konstytucji RP czyli rozważania o wyższości świąt …

 Rzeczpospolita Polska znalazła się w niebezpieczeństwie, o czym informują wysocy przedstawiciele władz państwowych. A więc Ojczyzna w potrzebie!

W opinii rządzącego obozu mamy do czynienia z objawami wojny hybrydowej lub agresji prawnej, nie tylko ze strony Białorusi, lecz również Unii Europejskiej (UE) i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Grożą nam też czescy sąsiedzi nie zapominając o politykach izraelskich.

1. Prawnika zaczyna jednak coraz bardziej boleć głowa, gdy słyszy kolejne wynurzenia o nadrzędności konstytucji, naruszonej polskiej suwerenności, braku kompetencji organów Unii czy też o niemieckim dyktacie[1]. W debacie tej ledwo słychać głosy prawników, zwłaszcza specjalistów prawa międzynarodowego i unijnego.

Kontrowersje na tym tle wiążą się z przestrzeganiem prawa międzynarodowego oraz pojmowaniem zasad praworządności[2] i suwerenności. Skąd jednak wiadomo, że nadrzędny charakter Konstytucji RP stanowi panaceum na wszelkie prawne dolegliwości?

 

Realizacja przez Polskę postanowień Konwencji Stambulskiej – rezultaty pierwszej ewaluacji

Kilka dni temu zostało opublikowane tzw. sprawozdanie bazowe (baseline evaluation report) z wykonywania przez Polskę zobowiązań nałożonych przez Konwencję Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (tzw. Konwencję Stambulską). Konwencja zobowiązuje państwa strony do cyklicznego składania sprawozdań dotyczących środków podjętych na rzecz jej wdrażania. Pierwsze sprawozdanie ma szczególny charakter, bowiem dotyczy wszystkich aspektów realizacji Konwencji, podczas gdy kolejne cykle sprawozdawcze będą odnosić się do jej wybranych artykułów. 

ETPC uchyla stosowanie środków tymczasowych w stosunku do Łotwy w związku z sytuacją na granicy z Białorusią

15 września ETPC uchylił stosowanie (nałożonych 25. sierpnia 2021) środków tymczasowych w stosunku do Łotwy w związku z sytuacją na granicy łotewsko - białoruskiej (pisaliśmy tu). Jak się wydaje decyzja ta została podjęta w obliczu faktu, że z 41 osobowej grupy irackich Kurdów, 11 osób (6 dorosłych i 5 dzieci) zostało wpuszczonych na terytorium Łotwy ze względu na stan zdrowia oraz wiek. Jak podaje Trybunał, pozostałe osoby nie przebywają już na granicy.

Choć tego samego dnia, tj. 25 sierpnia 2021, Trybunał nałożył środki tymczasowe także na Polskę zobowiązując władze polskie do dostarczenia żywności, leków i pomocy medycznej, w ostatnim komunikacie Trybunału nie ma nawiązania do sytuacji w Polsce i zniesienia obowiązywania środków. Trzeba jednak wskazać, że w pierwotnej decyzji Trybunału jako termin obowiązywania środków został wskazany właśnie 15 września. Biorąc pod uwagę upływ tego terminu należy chyba przyjąć, że środki nie obowiązują także w stosunku do Polski.  

  

ETPC nakłada środki tymczasowe na Łotwę i Polskę w związku z sytuacją na granicach z Białorusią

W związku z sytuacją imigrantów na granicy łotewsko - białoruskiej i polsko - białoruskiej ETPC nałożył na Łotwę oraz Polskę (sprawy Ahmed i inni p. Łotwie oraz Amiri i inni p. Polsce) środki tymczasowe w postaci zobowiązania do dostarczenia wnioskodawcom żywności, wody, odzieży, odpowiedniej opieki medycznej oraz, jeżeli jest to możliwe, tymczasowego schronienia.

Trybunał wyjaśnił jednocześnie, że nałożenie środków tymczasowych w wskazanej formie nie powinno być rozumiane jako zobowiązanie do tego, by Polska lub Łotwa wpuściły wnioskodawców na ich terytoria. ETPC podkreślił, że zgodnie z prawem międzynarodowym kraje te mają prawo do kontrolowania wjazdu na ich terytoria przez cudzoziemców.  

Jak zaznaczył ETPC, środki zostały nałożone niezależnie od jakichkolwiek obowiązków, które Białoruś może mieć na mocy prawa międzynarodowego w odniesieniu do sytuacji skarżących. 

Skarżący w sprawie Amiri i inni p. Polsce to 32 obywateli afgańskich. Skarżący w sprawie Ahmed i inni p. Łotwie to, zgodnie z informacją przedstawioną przez Trybunał, 41 obywateli irackich pochodzenia kurdyjskiego.

Skarżący przedkładając do Trybunału wnioski o zastosowanie środków tymczasowych w obu sprawach powołali się na art. 2 (prawo do życia), 3 (zakaz nieludzkiego i poniżającego traktowania) EKPC oraz art. 4 Protokołu nr 4 do EKPC (zakaz zbiorowych wydaleń cudzoziemców). Wnioskodawcy w sprawie Ahmed i inni p. Łotwie powołali się również na art. 5 (prawo do wolności i bezpieczeństwa), art. 6 (prawo do rzetelnego procesu sądowego), art. 8 (prawo do poszanowania dla życia prywatnego i rodzinnego) oraz art. 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego). Wnioskodawcy w obu przypadkach starają się o umożliwienie im wjazdu na terytorium wskazanego kraju i zaoferowanie pomocy. Wszyscy twierdzą też, że zamierzają ubiegać się o ochronę międzynarodową.

Zgodnie z decyzją Trybunału środki tymczasowe mają obowiązywać przez trzy tygodnie do 15 września włącznie.

Stanowisko rządu ws. wykonania orzeczeń TS UE dot. Izby Dyscyplinarnej SN

Ostatniego dnia terminu wyznaczonego przez Komisję Europejską, tj. 17 sierpnia b.r., rząd polski odpowiedział na wezwanie do zajęcia stanowiska ws. ostatnich orzeczeń dotyczących bezprawności zmian przeprowadzonych w strukturze Sądu Najwyższego. W Komunikacie Centrum Informacyjnego Rządu poinformowano, że elementem odpowiedzi  jest zapowiedź "likwidacji Izby Dyscyplinarnej w obecnej postaci, w ramach kolejnego etapu reformy wymiaru sprawiedliwości, który ma rozpocząć się jeszcze w nadchodzących miesiącach."

Polska została wezwana do odpowiedzi przez Komisarza D. Reydersa pismem z dnia 20 lipca br., dotyczącym orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości UE: postanowienia z dnia 14 sierpnia br. o zastosowaniu środka tymczasowego w sprawie C-204/21 R oraz wyroku z dnia 15 lipca br. w sprawie C-791/19. TSUE zakwestionował w nich zgodność reżimu funkcjonowania ID SN z prawem unijnym oraz zobowiązał, w drodze środka tymczasowego, do natychmiastowego zawieszenia stosowania odnośnych przepisów (szerzej: post prof. Jerzego Kranza).

Rząd zarazem poinformował o wystąpieniu z wnioskiem o uchylenie postanowienia Trybunału Sprawiedliwości z dnia 14 lipca br. o zastosowaniu środka tymczasowego w sprawie C-204/21 R na podstawie wyroku trybunału Julii Przyłębskiej z dnia 14 lipca br. w sprawie P 7/20 (o sprawie pisaliśmy tutaj), w myśl którego nałożenie przez TS UE środka tymczasowego ingerującego w w ustrój sądów powszechnych w Polsce miało charakter działania ultra vires.

Warto śledzić reakcję Komisji. Nie dość bowiem że rząd polski odniósł się do wyroków TS UE dopiero pod wyraźną groźbą kar finansowych (PAP, EC threatens financial sanction on Poland over CJEU ruling), to od wielu tygodni pojawiają się sugestie że likwidacja ID miałaby się odbyć w drodze przeniesienia neosędziów do Izby Karnej SN, umożliwiając tym samym jej upolitycznienie.

Grupa Discovery zapowiada pozew arbitrażowy przeciwko Polsce

W związku z reasumpcją głosowania przez marszałek Witek, w wyniku czego partia rządząca przeforsowała tzw. Lex TVN, amerykańska grupa Discovery (tj. włąściciel TVN) zapowiedział podjęcie kroków prawnych przeciwko Polsce (Discovery, Inc. to Charge the Government of Poland with Violations to the US-Poland Bilateral Investment Treaty). 

Ponieważ dalszy los ustawy jest niepewny - biorąc choćby pod uwagę zapowiedź USA zastosowania sankcji wobec polskich decydentów gdyby do tego doszło oraz niestabilną pozycję partii rządzącej w Parlamencie - szczegółowe rozważania w tym zakresie wydają się przedwczesne. Dość odnotować, że BIT Polska-USA z 1990 r. jest instrumentem "wczesnej generacji", bardzo korzystnym dla inwestora, chroniąc go w szczególności przed pośrednim wywłaszczeniem, dyskryminacją oraz naruszeniem standardu sprawiedliwego i równego traktowania. 

Zarazem nawet gdyby doszło do wyrządzenia szkód spółce, czy to w drodze arbitralnej odmowy przedłużenia koncesji nadawczej czy też przymusowego wykupu (na mocy Lex Tvn), rząd ma możliwość m.in. zrekompensowania strat inwestora w sposób chroniący przed ewentualnym powództwem arbitrażowym. Perspektywa "repolonizacji" kolejnych mediów przez PiS została zaś oddalona w wyniku uzyskania przez nadawcę koncesji holenderskiej, co powinno umożliwić spółce nadawanie w całej Unii Europejskiej.

Polska i Izrael wydalają dyplomatów

W związku z podpisaniem przez prezydenta Dudę nowelizacji KPA, jednym ze skutków której będzie m.in. ograniczenia prawnych możliwości dochodzenia nieruchomości przez następców prawnych właścicieli mienia żydowskiego utraconego w czasie II WŚ, bardzo ostre oświadczenie wystosował Minister spraw zagranicznych Izraela Yair Lapid (FM Lapid’s response to signing of Polish property restitution law), określając Polskę mianem państwa niedemokratycznego i wrogiego wolności.

Izrael niezwłocznie wycofał swojego ambasadora z Warszawy oraz rekomendował polskiemu ambasadorowi przedłużenie krajowych wakacji (Al Jazeera, Israel furious as Poland signs law to limit property claims). Polski MSZ oświadczył, że kroki podjęte przez Izrael "bardzo poważnie szkodzą naszym relacjom" (Oświadczenie MSZ 14.08.2021) a amb. Marek Magierowski na razie "pozostanie w kraju" (Oświadczenie MSZ 16.08.2021). Warto zwrócić uwagę na to ostatnie oświadczenie w świetle zaskakujących doniesień medialnych, jakoby strona polska miała nie zrozumieć subtelnej sugestii (RMF FM, MSZ zapowiada: Ambasador Marek Magierowski wróci do Izraela).

Polskie sankcje przeciwko budowie NS2

Krebs Geo

Podczas gdy budowa Nord Stream 2 dobiega końca, pomimo szerokich sankcji zastosowanych przez USA (zob. wczorajszy post), okazuje się że Polska nie była jedynie biernym przeciwnikiem inwestycji zdanym na ochronę Waszyngtonu. Również nasz kraj podjął stanowcze działania zmierzające do pokrzyżowania planów Gazpromu.

W marcu b.r. wiceminister infrastruktury Grzegorz Witkowski ujawnił w rozmowie z PAP, że Polska rozpoczęła unieważnienie rejestracji pływających pod polską banderą statków Krebs Geo oraz Krebs Jet (GW, Polskie restrykcje na statki zaangażowane w Nord Stream 2. Stracą polską banderę). Procedurę wszczęto w styczniu b.r. 

Ponieważ jednak "sprawa jest złożona [bo niemiecki] właściciel zarejestrował się w Polsce i jest wpisany w KRS", dokumenty ws. wyrejestrowania "zostaną przesłane"do Sądu Okręgowego w Gdańsku i do Izby Morskiej w Gdańsku. Resort infrastruktury podobno liczył również na pomoc MSZ. 

Wprawdzie kwestię sankcji odnotowaliśmy w PPM dopiero teraz, jednak temat pozostał poniekąd aktualny że oba statki nadal mają polską banderę (zob. tu i tu). 

Porozumienie USA-Niemcy ws. Nord Stream 2

DW, Angela Merkel meets Joe Biden during final US visit — as it happened

21 lipca MSZ Niemiec i Departament Stanu USA opublikowały Wspólne oświadczenie ws. Ukrainy, bezpieczeństwa energetycznego i celów klimatycznych (DoS, Joint Statement of the United States and Germany on Support for Ukraine, European Energy Security, and our Climate Goals). 

Najważniejszym elementem porozumienia jest deklaracja Stanów Zjednoczonych zaniechania dalszych sankcji gospodarczych blokujących ukończenie budowy gazociągu (zob. nasze posty tu, tu i ostatnio tu). W zamian (przede wszystkim) Niemcy zaoferują Ukrainie wsparcie polityczne i gospodarcze.

Raport KE ws. stanu praworządności w Polsce

20 lipca b.r. Komisja Europejska opublikowała pakiet dorocznych raportów dotyczących poszanowania praworządności w państwa członkowskich UE. W przypadku Polski kontekst publikacji tego przygnębiającego dokumentu jest szczególnie smutny, o czym dobitnie poinformowano we wstępie i ostatniej części. 

Po pierwsze, 14 lipca b.r. Trybunał Julii Przyłębskiej orzekł, że zastosowanie przez Trybunał Sprawiedliwości UE środków tymczasowych w postaci zawieszenia działania Izby Dyscyplinarnej SN stanowiło działanie ultra vires, naruszyło Konstytucję RP a w rezultacie "nie jest objęte zasadami pierwszeństwa oraz bezpośredniego stosowania określonymi w art. 91 ust. 1-3 Konstytucji". Mimo sprzeciwu RPO (o którym ponizej), odpowiedzi na pytanie prawne SN udzielił skład pięcioosobowy pod przewodnictwem Stanisława Piotrowicza.

Konferencja Ambasadorów RP: Stawką jest członkostwo Polski w Unii Europejskiej

Warszawa, dnia 12  lipca 2021 r.

1. W połowie lipca czeka nas kumulacja. Kolejne niepraworządne działania rządu PiS doprowadzą Trybunał Sprawiedliwości UE do wydania wyroku podsumowującego dotychczasowe orzeczenia i – najprawdopodobniej – stwierdzenia, że "reformy sądownicze" wprowadzane w ostatnich latach przez PiS są sprzeczne z fundamentalnymi zasadami państw demokratycznych - które należą do wspólnych wartości Unii Europejskiej. W tym samym czasie w Polsce skrajnie upolityczniony Trybunał Konstytucyjny będzie rozpatrywał wniosek premiera Morawieckiego (z 29 marca 2021 r.) oraz wniosek grupy posłów PiS (z 15 czerwca 2021 r., w których kwestionuje się zasadę pierwszeństwa prawa unijnego oraz kompetencje unijnego Trybunału Sprawiedliwości, głosząc „wyższość” Konstytucji RP.

 

     2. Nadchodzące wydarzenia nie są tylko „sporami prawnymi”. Dotykają spraw o zasadniczym znaczeniu. Zdecydują czy Polska jest jeszcze państwem demokratycznym czy już autorytarnym i czy w związku z tym uzasadnione jest jej członkostwo w Unii Europejskiej. Dodajmy, że w ostatnich miesiącach również Europejski Trybunał Praw Człowieka zakwestionował w swoich wyrokach istotne elementy „reform sądowniczych” PiS. Funkcjonariusze formacji rządzącej określili te wyroki jako „polityczne” - co w praktyce oznacza, że nie mają zamiaru się do nich stosować. Jest to równoznaczne z kwestionowaniem członkostwa Polski w Radzie Europy.

 

Rzecznik Generalny Bobek: brak podstaw kwestionowania niezawisłości sędziów powołanych przed 1989 r.

Rzecznik Generalny TS UE Michał Bobek wydał opinię w związku z pytaniem prejudycjalnym polskiego Sądu Najwyższego ws. C-132/20 Getin Noble Bank. SN zwrócił się z pytaniem, czy jeżeli w wydaniu wyroku krajowego uczestniczyli sędziowie powołani przed 1989 r., to czy sprawowanie funkcji sędziowskich budzi wątpliwości co do "do niezawisłości i bezstronności tego sędziego w rozumieniu art. 19 ust. 1 TUE i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej".

ETPCz: notyfikacja 12 skarg na Polskę dot. prawa do aborcji

Europejski Trybunał Sprawiedliwości notyfikował polskiemu rządowi 12 skarg o naruszenie prawa do aborcji (skargi nr  1819/21, 3682/21, 4957/21, 6217/21, 3639/21, 4188/21, 5876/21, 6030/21, 3801/21, 4218/21, 5114/21 oraz 5390/21) w związku z wyrokiem Trybunału Julii Przyłębskiej z 22 października 2020 (K 1/20). Do Trybunału wniesiono przeszło 1000 podobnych skarg.

Już na tym etapie Trybunał odnotował, że podstawą działań państwa - odmowy wykonania zabiegu aborcji - był wyrok K 1/20 na podstawie wniosku parlamentarzystów z 2019 r. Co do wniosek ten był powtórzeniem wniosku o unieważnienie przesłanek aborcyjnych z 2017 r., który pozostawiono bez rozpatrzenia ze względu na upływ kadencji Sejmu. Wśród 104 sygnatariuszy pierwszej skargi była m.in. Krystyna Pawłowicz, która następnie została sędzią Trybunału Julii Przyłębskiej i zasiadała w składzie orzekającym w sprawie K 1/20.

Na stronie ETPCz dostępne są już stany faktyczne w 3 postępowaniach (A.L. - B. against Poland and 3 other applications Application no. 3801/21, K.C. against Poland and 3 other applications Application no. 3639/21, K.B. against Poland and 3 other applications Application no. 1819/21). Kolejne będą się pojawiać sukcesywnie.

Skarżący zarzucają naruszenie prawa do poszanowania życia prywatnego (art. 8 EKPCz), naruszenie zakazu nieludzkiego lub poniżającego traktowania (art. 3 EKPCz)