ETPCz: notyfikacja 12 skarg na Polskę dot. prawa do aborcji

Europejski Trybunał Sprawiedliwości notyfikował polskiemu rządowi 12 skarg o naruszenie prawa do aborcji (skargi nr  1819/21, 3682/21, 4957/21, 6217/21, 3639/21, 4188/21, 5876/21, 6030/21, 3801/21, 4218/21, 5114/21 oraz 5390/21) w związku z wyrokiem Trybunału Julii Przyłębskiej z 22 października 2020 (K 1/20). Do Trybunału wniesiono przeszło 1000 podobnych skarg.

Już na tym etapie Trybunał odnotował, że podstawą działań państwa - odmowy wykonania zabiegu aborcji - był wyrok K 1/20 na podstawie wniosku parlamentarzystów z 2019 r. Co do wniosek ten był powtórzeniem wniosku o unieważnienie przesłanek aborcyjnych z 2017 r., który pozostawiono bez rozpatrzenia ze względu na upływ kadencji Sejmu. Wśród 104 sygnatariuszy pierwszej skargi była m.in. Krystyna Pawłowicz, która następnie została sędzią Trybunału Julii Przyłębskiej i zasiadała w składzie orzekającym w sprawie K 1/20.

Na stronie ETPCz dostępne są już stany faktyczne w 3 postępowaniach (A.L. - B. against Poland and 3 other applications Application no. 3801/21, K.C. against Poland and 3 other applications Application no. 3639/21, K.B. against Poland and 3 other applications Application no. 1819/21). Kolejne będą się pojawiać sukcesywnie.

Skarżący zarzucają naruszenie prawa do poszanowania życia prywatnego (art. 8 EKPCz), naruszenie zakazu nieludzkiego lub poniżającego traktowania (art. 3 EKPCz)

Skarga krewnych ofiar zestrzelonego samolotu Malesian Airlines MH - 17 zakomunikowana rządowi Rosji

Europejski Trybunał Praw Człowieka zakomunikował rządowi Rosji do zajęcia stanowiska skargę Ayley i inni p. Rosji (skarga nr 25714/16) oraz skargę Angline i inni p. Rosji (skarga nr 56328/18) złożone przez 380 krewnych ofiar samolotu malezyjskich linii lotniczych, który 17 lipca 2014 r. został zestrzelony nad terytorium wschodniej Ukrainy. Skarżący pochodzą z Australia, Belgii, Filipin, Hong Kongu, Indonezji, Izraela, Kanady, Malezji, Niemiec, Niderlandów, Nowej Zelandii, Stanów Zjednoczonych, Wlk. Brytanii oraz Wietnamu.

Warunki odbywania kary w izolacji przez Andersa Breivika spełniają wymogi ETPC

Trybunał decyzją o niedopuszczalności oddalił skargę Hansen p. Norwegii, złożoną przez bardzo dobrze znanego opinii publicznej na całym świecie Andersa Breivika, który w 2011r. dopuścił się masowego zabójstwa 77 osób i podłożenia ładunków wybuchowych w Oslo.

Od 2011 r. skarżący odbywa karę 21 lat pozbawienia wolności, która wykonywana jest w warunkach zaostrzonego reżimu. Już w 2015 r. skarżący kwestionował przed sądami cywilnymi Norwegii warunki osadzenia w kilku aspektach: bardzo ograniczonego kontaktu ze współwięźniami, także tymi, którzy odbywali karę w podobnych warunkach jak on, nadmiernie dokonywanych oględzin ciała, nadmiernego stosowania środków przymusu bezpośredniego w postaci kajdanków oraz kontroli wizyt i korespondencji. Na etapie postępowania krajowego sąd pierwszej instancji przyznał rację skarżącemu, jednak wyrok ten został uchylony przez sąd apelacyjny, który w niezwykle dogłębnym orzeczeniu i z powołaniem na orzecznictwo ETPCz, szczegółowo rozważył wszystkie elementy odbywania przez skarżącego kary. I właśnie argumenty zawarte w tym drugim wyroku krajowym, które zostały detalicznie zreferowane w orzeczeniu ETPC, posłużyły do oddalenia skargi przez Trybunał w Strasburgu. Trybunał dostrzegł, że kwestia odbywania przez skarżącego kary była bardzo duży wyzwaniem dla władz norweskich oraz że stale brały one pod uwagę skargi składane przez skarżącego i wprowadzały elementy, które prowadzić miały do ograniczenia dotkliwości odbywania kary w izolacji. Skarga została odrzucona jako oczywiście nieuzasadniona w składzie komitetowym trzech sędziów.

Brak zapobieżenia przemocy domowej naruszeniem Europejskiej Konwencji Praw Człowieka

W mijającym tygodniu Trybunał strasburski wydał ważny wyrok dotyczący niewypełnienia przez Włochy obowiązków związanych z ochroną ofiar przemocy domowej i zapobiegania jej - wyrok w sprawie Talpis p. Włochom.

Skargę wniosła pani Talpis, obywatelka rumuńska, zamieszkała we Włoszech, która wielokrotnie była ofiarą przemocy ze strony męża. Kilkukrotnie o stosowaniu przemocy powiadomiona została policja, raz skarżąca złożyła formalną skargę, jednakże postępowanie przygotowawcze zostało umorzone. Przez pewien czas skarżąca, uciekając przed mężem mieszkała w schronisku dla ofiar przemocy domowej, które jednak musiała opuścić z powodu braku miejsc. Władze mając informację o stosowaniu przemocy nie podejmowały żadnych prawnych, ani faktycznych działań aby zapobiec karalnemu zachowaniu męża skarżącej. Feralnego dnia skarżąca po raz kolejny po kłótni z mężem zwróciła się o interwencję policji, mąż został odwieziony do szpitala w stanie zatrucia alkoholowego, ale jeszcze tego samego dnia został ze szpitala wypuszczony. Nad ranem wdarł się do mieszkania skarżącej i próbował zabić ją nożem. W szarpaninę włączył się syn skarżącej i jej męża, który został przez niego ugodzony nożem wskutek czego zmarł. Skarżąca również została ranna. 

Kreowanie nowego standardu warunków osadzenia: 3 czy 4 m kw na osadzonego? - orzeczenie Mursic p. Chorwacji

Trybunał strasburski wydał właśnie oczekiwany wyrok w sprawie Mursic p. Chorwacji. Było to już drugie rozstrzygnięcie w sprawie, ponieważ po raz pierwszy skargę pana Mursica dotyczącą warunków osadzenia - a przede wszystkim nie wywiązania się przez władze chorwackie z obowiązku zapewnienia 3 m. kw. powierzchni na więźnia - oceniała Izba Trybunału, która nie dopatrzyła się braku naruszenia art. 3 Konwencji. Skarżący odwołał się do Wielkiej Izby Trybunału i ta pozornie zwykła sprawa zyskała zainteresowanie składu 17 sędziów. 

Prześladowany w przeszłości przez Al-Kaidę Irakijczyk może poszukiwać ochrony w Szwecji - wyrok ETPCz w sprawie K. i inni p. Szwecji

Trybunał strasburski powraca powoli do pracy po wakacyjnej przerwie i to od razu orzeczeniem Wielkiej Izby. W sprawie J.K. i inni p. Szwecji Trybunał zmierzył się z problemem nieudzielenia azylu rodzinie, w której jednego z jej członków przed ucieczką z Iraku życia chciała pozbawić Al-Kaida. Mężczyzna i jego rodzina byli do 2008 r. obiektami ataków organizacji terrorystycznej z powodu prowadzenia działalności gospodarczej związanej z zaopatrywaniem amerykańskiej bazy wojskowej. W 2011 r. przedostali się do Europy i poprosili o azyl w Szwecji. 

Sprawa podzieliła sędziów, ponieważ konkluzja o tym, iż wykonanie decyzji wydaleniowej stanowiłoby naruszenie art. 3 Konwencji zapadła większością 10 do 7 głosów. 

Deportacja na Węgry wiąże się z ryzykiem nieludzkiego lub poniżającego traktowania

Orzekający w sprawie deportacji najwyższy sąd administracyjny Finlandii sprzeciwił się transferowi ubiegającego się o azyl Afgańczyka na Węgry, tj. do państwa szeroko krytykowanego za swoją politykę ws. uchodźców (Al Jazeera, Finland court rules against sending refugee to Hungary). Zdaniem sędziów, fińska administracja nie ma bowiem możliwości zapewnienia, aby deportowany nie został tam poddany traktowaniu sprzecznemu z traktatami międzynarodowymi, w szczególności z zakazem nieludzkiego lub poniżającego traktowania. 

Nieludzkie traktowanie Andreasa Breivika naruszeniem art. 3 EKPCz - orzeczenie sądu norweskiego

Andreas Breivik odbywający najdłuższą możliwą do zasądzenia w Norwegii karę pozbawienia wolności - 21 lat - wytoczył powództwo przed sądami norweskimi w związku z rzekomym naruszeniem jego praw gwarantowanych art. 3 i 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W uzasadnieniu wskazał m.in. na zbyt częste kontrole osobiste, złe warunki osadzenia - włącznie z brakiem możliwości samodzielnego przyrządzania posiłków, częste stosowanie w stosunku do niego środków przymusu w postaci kajdanek, ograniczenia w zakresie kontaktów ze światem zewnętrznym, ograniczenia w zakresie prowadzenia korespondencji, czy niemożność zawarcia związku małżeńskiego w wyniku braku zgody na otrzymywanie i odpowiadanie na korespondencję zewnętrzną. 

A jednak: nowa sprawa Irlandia p. Zjednoczonemu Królestwu przed ETPCz

Europejski Trybunał Praw Człowieka zakomunikował 22 marca 2016 r. Zjednoczonemu Królestwu wniosek o rewizję wyroku Irlandia p. Zjednoczonemu Królestwu z 18 stycznia 1978 r. złożony oczywiście przez władze irlandzkie (na blogu pisaliśmy o tym tu). 

Zmniejszenie przeludnienia w więzieniach państw Rady Europy

Rada Europy opublikowała właśnie doroczne statystyki penitencjarne pokazujące stan przeludnienia więzień krajów RE. Należy pamiętać, że problem warunków osadzenia Europejski Trybunał Praw Człowieka zidentyfikował jako występujący w większości krajów Rady Europy, nie wyłączając krajów UE. Przeludnienie jest powoli redukowane w europejskich więzieniach od 2011 r., choć nadal stanowi problem w co czwartym więzieniu.  

Jest to zapewne wynikiem zmniejszania się populacji osób osadzonych, w 2014 r. na 100 tys. mieszkańców przypadało ich 124, co stanowi spadek w porównaniu do roku poprzedniego o 7 %. Obecnie w całej Europie jest ponad 1 mln 600 tys. osób odbywających kary pozbawienia wolności. Wśród krajów, w których omawiany problem występuje w największym natężeniu znalazły się: Albania, Austria, Belgia, Była Jugosłowiańska Republika Macedonii, Grecja, Włochy, Hiszpania, Słowenia, Portugalia, Serbia, Rumunia i Węgry. Warto podkreślić, że w tej grupie nie ma Polski, co jest niewątpliwie zasługą ogromnych wysiłków włożonych w ostatnich latach, szczególnie przez Centralny Zarząd Służby Więziennej, w rozwiązanie problemu niewłaściwych warunków osadzenia.

Wśród podanych w statystykach danych na uwagę zasługują niewątpliwie również te, dotyczące kosztów osadzenia. W 2013 r. przeciętny dzienny koszt utrzymania jednego osadzonego wyniósł 99 euro, a łączna kwota wydatków poniesionych przez władze więzienne wyniosła ponad 27 mld euro. 

Zakończenie sprawy Rywin p. Polsce przed ETPCz

Europejski Trybunał Praw Człowieka zakończył wczoraj (trzeba przyznać dość długie) postępowanie w sprawie Rywin p. Polsce. Trybunał nie dopatrzył się naruszenia praw gwarantowanych Konwencją w odniesieniu do któregokolwiek z zarzutów podniesionych przez skarżącego. Zarzuty te dotyczyły naruszenia art. 3 i 6 Konwencji. 

Warunki przetrzymywania imigrantów na Lampedusie sprzeczne z EKPCz

Podczas gdy rozrywana między ksenofobią a poczuciem solidarności Europa boryka się z kryzysem imigracyjnym - przykładem czego są choćby Węgry, które ostentacyjnie unieruchomiły tysiące imigrantów na "bezterminowo zamkniętym" dworcu Keleti (NYT, Budapest Train Station Cuts Off Service to Migrants Amid Crisis), oświadczenie Prezydenta Andrzeja Dudy, który "na podstawie danych od odpowiednich instytucji" o "tysiącach" imigrantów z Ukrainy wskazuje na wkład Polski w stabilizację sytuacji (Polskie Radio, Premier Ewa Kopacz: przyjmujmy imigrantów na miarę naszych możliwości), czy Monachijczycy, którzy spontanicznie gromadzą się na dworcu kolejowym, żeby pomóc Syryjczykom oczekujących na rejestrację (do Niemiec w tym roku przybyło już niemal 800'000 uchodźców, Les Echos, A Munich, l’incroyable élan de solidarité envers les réfugiés) - sędziowie ETPCz krytycznie odnieśli się do sposobu radzenia sobie z pierwszą falą kryzysu w 2011 roku we Włoszech.

Homofobiczna retoryka przeciwników manifestacji LGBTI naruszeniem art. 3 EKPCz

W mijającym tygodniu na uwagę wśród orzeczeń ETPCz zasługuje przede wszystkim sprawa Identoba i inni p. Gruzji (skarga nr 73235/12). Dotyczyła on wydarzeń związanych z organizacją w maju 2012 r. pokojowej manifestacji z okazji Międzynarodowego Dnia przeciwko Homofobii. Uczestnicy manifestacji zorganizowanej przez skarżących zostali brutalnie zaatakowani - choć głównie w formie słownej - przez przeciwników organizowania tego typu zgromadzeń, zaś władze zrobiły niewiele, czy wręcz nic, żeby aktom przemocy zapobiec.

Nielegalni imigranci cd. - przełomowe orzeczenie Wielkiej Izby w sprawa "dublińskich"

ETPCz po raz kolejny zajął się problemem braku adekwatnych procedur rozpatrywania wniosków azylowych w państwach członkowskich RE – i to znów we Włoszech. Choć sprawa pana Tarakhel, jego żony i sześciorga dzieci (Tarakhel p. Szwajcarii), skierowana była przeciwko Szwajcarii, w rzeczywistości dotyczyła oceny procedur azylowych we Włoszech.

Członkowie rodziny są pochodzenia afgańskiego. Z Afganistanu przedostali się do Pakistanu, Iranu a następnie do Turcji, skąd przepłynęli łodzią do Włoch. Z Włoch udali się do Austrii, a na koniec Szwajcarii. W Szwajcarii złożyli wnioski azylowe, które jednak zostały oddalone z uwagi na fakt, że zdaniem władz szwajcarskich kompetentne do ich rozpatrzenia były władze włoskie. Włochy zresztą zaakceptowały swoją odpowiedzialność na podstawie Rozporządzenia Dublin II, co pozwoliło na rozpoczęcie przekazania skarżących Włochom. W tym momencie złożyli oni skargę do ETPCz z równoczesnym żądaniem zastosowania interim measures w postaci zakazu wydania ich władzom włoskim.

Nielegalni imigranci coraz większym problemem dla państw także przed ETPCz

W wyroku w sprawie Sharifi i inni przeciwko Włochom i Grecji (skarga nr 16643/09) ETPCz negatywnie ocenił politykę Włoch, które zbiorowo wydalały cudzoziemców pochodzących z Afganistanu, Sudanu i Erytrei do pierwszego kraju bezpiecznego, z którego przybyli, czyli do Grecji. Trybunał opierając się na swoim już ugruntowanym orzecznictwie (m.in. sprawa M.S.S. przeciwko Belgii i Grecji) stwierdził naruszenie przez te państwa całego szeregu przepisów Konwencji. 

Grecja dopuściła się naruszenia art. 13 w zw. z art. 3 z powodu braku dostępu do procedury azylowej i narażenia w ten sposób skarżących na wydalenie do Afganistanu, gdzie grozi im nieludzkie traktowanie, czy art. 4 Protokołu nr 4 zakazującego wydaleń zbiorowych. Włochy z kolei zostały uznane za winne naruszenia art. 3 poprzez narażenie na wydalenie do Grecji, która nie zapewnia odpowiedniej procedury azylowej, art. 13 w zw. z art. 3 i art. 4 Protokołu nr 4 w zw. z brakiem dostępu do procedury azylowej lub jakiegokolwiek innego środka prawnego, gdy skarżący przebywali we włoskim porcie w Anconie. 

Włochy nie mają już problemu przeludnienia więzień?

Wygląda na to, że władze włoskie zdołały się uporać z problemem dużej liczy skarg wpływających do ETPCz w związku z przeludnieniem więzień i bardzo złymi warunkami odbywania kar pozbawienia wolności. 

W dwóch decyzjach Gennaro Stella i 10 innych skarżących p. Włochom oraz Rodon Rexhepi i 7 innych p. Włochom Trybunał ocenił, że obecnie obowiązujące we Włoszech przepisy oraz wdrożenie w więziennictwie zmian organizacyjnych oferują zasadniczo odpowiednie możliwości właściwego zadośćuczynienia ewentualnym naruszeniom art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w zw. z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Wszystkie te działania zostały podjęte w celu wykonania wyroku pilotażowego Torreggiani i inni p. Włochom. Komitet Ministrów RE w czerwcu br. ostatecznie zamknął nadzór nad wykonaniem tego wyroku przez władze włoskie, co umożliwiło Trybunałowi wydanie wspomnianych decyzji. 

Dla skarżących istotne jest to, że pomimo faktu, iż ich skargi zostały złożone przed wprowadzeniem zmian do włoskiego porządku prawnego, Trybunał stwierdził niewykorzystanie przez nich krajowych środków prawnych i odesłał ich do systemu krajowego. Jeżeli ten jednakże okaże się nieskuteczny, skargi do Trybunału mogą wrócić. A warto pamiętać, że w sprawach włoskich sytuacja tego typu miała już miejsce, gdy wprowadzony przez władze środek na przewlekłość postępowań tzw. ustawa Pinto, okazał się w praktyce nieskuteczny. Z problemem przewlekłości i ogromną liczbą skarg na tym tle, władze włoskie i Trybunał zmagają się do dziś. 

Nie pozostaje nic innego, jak życzyć powodzenia, bo w Trybunale zawisłych jest jeszcze ok. 3500 skarg dotyczących przeludnienia włoskich więzień.

Ekstradycja do USA podejrzanego o współpracę z Al-Kaidą Tunezyjczyka naruszeniem EKPCz

Po przerwie wakacyjnej ETPCz powrócił do obowiązków. 

Przedmiotem rozstrzygnięć stały się m.in. 2 sprawy dotyczące wydaleń z Francji do Rosji oraz z Belgii do USA. 

Sprawa Trabelsi p. Belgii dotyczyła ekstradycji do USA obywatela tunezyjskiego, której władze belgijskie dokonały pomimo nałożenia przez Trybunał 'interim measures' w postaci zakazu ekstradycji. W USA skarżący był ścigany na podstawie zarzutów o przestępstwa terrorystyczne w zw. z działalnością Al-Kaidy za co grozi mu kara dożywotniego pozbawienia wolności.

Polska winna tortur i nieludzkiego traktowania więźniów CIA w Polsce

W sprawach Al Nashiri (Application no. 28761/11) i Abu Zubajda (Application no. 7511/13) Europejski Trybunał Praw Człowieka jednomyślnie uznał Polskę winną naruszenia:

- art. 38 (obowiązek współpracy z Trybunałem) - stwierdzenie, że przedmiot postępowania miał znaczenie dla bezpieczeństwa narodowego, nie oznacza bowiem nieograniczonej swobody decyzyjnej państwa w zakresie odmowy dostępu do dokumentów ofiarom oraz opinii publicznej (Al Nashri par. 494, Abu Zubajda par. 488),

- art. 3 (zakaz tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania) - w aspekcie proceduralnym poprzez niedopełnienie obowiązku przeprowadzenia skutecznego postępowania ws. zarzutów obu skarżących w przedmiocie naruszenia norm materialnych, a naruszenie materialnego poprzez współudział w programie CIA "szczególnie ważnych więźniów" (High-Value Detainees Programme) poprzez umożliwienie Agencji poddania skarżących torturom i nieludzkiemu traktowaniu na własnym terytorium, jak również poprzez udzielenie zgody na ich dalszy transport, mimo poważnego ryzyka dalszych praktyk naruszających art. 3 EKPCz,

Raport za 2013 r. kosowskiej Komisji Doradczej Praw Człowieka (Human Rights Advisory Panel)

Kosowska Komisja Doradcza Praw Człowieka (Human Rights Advisory Panel) opublikowała raport ze swojej działalności w 2013 r. W tym czasie Komisja przyjęła 56 opinii co do meritum (dotyczących 79 skarg), uznała 4 skargi za dopuszczalne lub dopuszczalne w części, oceniła 6 skarg jako niedopuszczalne oraz odrzuciła 2 wnioski o rewizję decyzji lub opinii. Trzeba jednak pamiętać, że rozpatrywane skargi złożone zostały jeszcze w okresie do 31 marca 2010 r., kiedy to ostatecznie zamknięta została możliwość zwracania się do Komisji. Łącznie w latach 2006-2010 do Komisji wpłynęło 527 skarg. Pod koniec 2013 r. na rozpatrzenie oczekiwały jeszcze 3 sprawy – na etapie dopuszczalności oraz 182 sprawy – na etapie wydania opinii co do meritum.