Rosja nie jest już stroną EKPCz

 Wczoraj upłynęło 6 miesięcy odkąd Rosja (na skutek inwazji w Ukrainie) nie jest już członkiem Rady Europy i od wczoraj także Rosja przestaje być stroną Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Jak podaje Rada Europy, ponad 17 tysięcy skarg rosyjskich  jest nadal rozpatrywanych przez Trybunał, Rosja ma także obowiązek wdrożyć wydane już wyroki (jest ich ponad 2 tysiące i czuwa nad tym Komitet Ministrów RE). 

Choć Rosja nigdy nie była pionierem jeśli chodzi o ochronę praw człowieka i wdrażanie wyroków trybunału nie można się jednak oprzeć refleksji, że to smutny dzień dla zwykłych rosyjskich obywateli, których działania władz dotykają najbardziej.

Więcej o tej kwestii i tle polityki rosyjskiej: tu.

Dane dotyczące Rosji w Radzie Europy: tu, zobacz także tu.

Guest Post: Czy wprowadzenie stanu wyjątkowego obliguje Polskę do dokonania derogacji na podstawie art. 15 EKPC?

 

Czy wprowadzenie stanu wyjątkowego obliguje Polskę do dokonania derogacji na podstawie art. 15 EKPC?

Kryzys na granicy polsko-białoruskiej ma wiele aspektów prawnych, humanitarnych i politycznych, których nie da się omówić w ramach jednego postu.  Truizmem byłoby powiedzieć, że sytuacja ta skupia jak w soczewce bardzo zasadnicze kwestie, takie jak humanitaryzm i szacunek do praw człowieka w konkretnej, ekstremalnie trudnej sytuacji życiowej grupy cudzoziemców.

Poniższe uwagi są tylko krótkim komentarzem do tego, jakie konsekwencje  mogą wynikać (lub nie) z decyzji o wprowadzeniu 30-dniowego stanu wyjątkowego na obszarze części województwa podlaskiego i lubelskiego z dniem 2 września 2021 r., z perspektywy Europejskiej konwencji praw człowieka.

1.      Odnotujmy, że art. 7 ustawy z dnia 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym (Dz.U. 2002 nr 117 poz. 985) przewiduje obowiązek notyfikacji wprowadzenia i zniesienia stanu wyjątkowego dwóm podmiotom: Sekretarzowi Generalnemu ONZ i Sekretarzowi Generalnemu Rady Europy.

2.      Organizacje międzynarodowe zajmujące się prawami człowieka będą dzięki takiej notyfikacji oficjalnie wiedziały, że władze RP podjęły decyzję, która potencjalnie i faktycznie może wpływać na sposób wykonywania zobowiązań międzynarodowych z zakresu praw człowieka. Wyłącznie od tych organizacji zależy, czy taka notyfikacja wywoła jakąkolwiek reakcję (np. w drodze działań Biura Wysokiej Komisarz ONZ ds. Praw Człowieka czy procedur specjalnych ONZ).

Dalsza internacjonalizacja konfliktu w Górskim Karabachu - skarga Armenii przeciwko Turcji

Rozwój wydarzeń wojskowych w Górskim Karabachu spowodował, że Armenia złożyła do ETPC kolejną skargę międzypaństwową, tym razem przeciwko Turcji (skarga nr 43517/20). Trybunał, tak samo jak w przypadku skargi Armenii przeciwko Azerbejdżanowi, przychylił się do złożonego wraz ze skargą wniosku o nałożenie w sprawie środków tymczasowych. Tym razem zwrócił się jednak do wszystkich stron bezpośrednio i pośrednio zaangażowanych w konflikt, w tym do Turcji, o powstrzymanie się od podejmowania akcji przyczyniających się do naruszeń praw gwarantowanych cywilom przez EKPC i o respektowanie zobowiązań ciążących na państwach.

Choć przez lata funkcjonowania systemu ochrony praw człowieka opartego na Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, można było mieć niedosyt wykorzystania przez państwa mechanizmu skargi międzypaństwowej, ostatnie lata są zdecydowanie zaprzeczeniem tego trendu. Rok 2020 z, jak dotąd, pięcioma skargami międzypaństwowymi plasuje się zdecydowanie na pierwszej pozycji.  

 

Kolejna skarga międzypaństwowa i środki tymczasowe nałożone przez ETPC na Armenię i Azerbejdżan

Europejski Trybunał Praw Człowieka otrzymał wniosek władz Armenii o nałożenie na Azerbejdżan środków tymczasowych w związku z nową odsłoną konfliktu o Górski Karabach. Trybunał zdecydował się na zastosowanie art. 39 swojego Regulaminu i zwrócił się zarówno do Azerbejdżanu, jak i Armenii o powstrzymanie się od podejmowania jakichkolwiek środków, szczególnie akcji zbrojnych, które mogą pociągać za sobą naruszenia gwarantowanych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka praw ludności cywilnej i wywiązywanie się ze zobowiązań ciążących na tych państwach na podstawie Konwencji. 

Wniosek złożony do Trybunału został zarejestrowany jako skarga międzypaństwowa pod numerem 42521/20. Jest to już trzecia tego rodzaju skarga wniesiona do ETPC w tym roku (Niderlandy p. Rosji, Lichtenstein p. Czechom).  

Niderlandy złożyły skargę do ETPC przeciwko Rosji w związku z zestrzeleniem w 2014 r. samolotu MH17 malezyjskich linii lotnicznych

Europejski Trybunał Praw Człowieka poinformował, że wpłynęła do niego nowa skarga międzypaństwowa złożona przez Niderlandy przeciwko Rosji w związku z zestrzeleniem w 2014 r. samolotu MH17 malezyjskich linii lotniczych nad Ukrainą wschodnią. W katastrofie zginęło 298 osób, w tym 196 obywateli niderlandzkich.

Trybunał  przypomniał przy okazji, że zawisłych jest przed nim 5 innych postępowań międzypaństwowych oraz około 7 tys. indywidualnych skarg dotyczących wydarzeń na wschodniej Ukrainie oraz na Krymie. Wśród skarg indywidualnych są skargi Ayley i inni p. Rosji oraz Angline i inni p. Rosji złożone przez  krewnych ofiar katastrofy (tu).

Trybunał poinformował na razie jedynie o fakcie złożenia skargi, nie są znane żadne szczegóły jej dotyczące. Podano jedynie, że rząd niderlandzki podniósł zarzuty naruszenia art. 2 (prawo do życia), art. 3 (zakaz tortur i innego nieludzkiego traktowania oraz karania) oraz art. 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Kolejne przesunięcie terminów procesowych w postępowaniu przed ETPCz - skutki pandemii COVID-19

W związku z trwającą pandemią Europejski Trybunał Praw Człowieka po raz kolejny zdecydował się na przedłużenie terminów procesowych (po raz pierwszy pisaliśmy o tym na blogu tu). Od kolejne dwa miesiące tj. od 16 kwietnia do 15 czerwca wydłużony został sześciomiesięczny termin na składanie skarg indywidualnych oraz terminy wyznaczone stronom przez Trybunał na składanie pism procesowych. Przedłużeniu nie uległ jednak termin wynikający z art. 43 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, przewidujący trzy miesiące na złożenie wniosku o rozpatrzenie sprawy przez Wielką Izbę Trybunału.  

W ogłoszonym komunikacie Trybunał oświadczył, że niezależnie od konieczności dostosowania się do środków ograniczających obowiązujących we Francji, kraju siedziby ETPCz, kontynuuje on swoje podstawowe funkcje, przede wszystkim w zakresie rejestrowania i przekazywania do formacji sędziowskich nowych skarg. Ograniczenia nie wpływają także na rozpatrywanie wniosków o zastosowanie przez Trybunał środków tymczasowych, które zostały złożone na podstawie art. 39 Konwencji.

         

Guest post: Europejski Trybunał Praw Człowieka – Federacja Rosyjska Cz. 4 Podsumowanie

Post stanowi zwieńczenie cyklu „Europejski Trybunał Praw Człowieka – Federacja Rosyjska”.

Przypomnijmy, że dotychczasowe części dotyczyły następujących zagadnień: wolności zgromadzeń, wykonania wyroku ETPCz w sprawie Anczugowa i Gładkowa oraz wolności sumienia i wolności wyznania. Są one dostępne: tu, tu, oraz tu.

****

Pytanie o aktualne miejsce EKPCz w systemie prawnym państwa rosyjskiego, a tym samym wyrażającym ją dorobku orzeczniczym ETPCz, należy poprzedzić kilkoma uwagami o charakterze retrospektywnym. Wejście w życie 5 maja 1998 r. EKPCz wobec Federacji Rosyjskiej poprzedziło szereg istotnych zmian o charakterze dostosowawczym. Abstrahując od kwestii politycznych związanych z członkostwem Rosji w Radzie Europy (daty złożenia dokumentów akcesyjnych oraz przystąpienia do organizacji odpowiednio: 7 maja 1992 r. oraz 28 lutego 1996 r.), w szczególności wojny w Czeczenii czy obecności rosyjskich sił zbrojnych w Naddniestrzu, rewolucyjne zmiany dotknęły rosyjski porządek prawnych okresu transformacji ustrojowej. Efektem blisko trzyletnich prac dwustronnych grup eksperckich były rekomendacje udzielone Rosji przez Zgromadzenie Parlamentarne RE. Obejmowały one m. in. konieczność dostosowania prawa karnego, w tym zniesienia wykonywania kary śmierci w warunkach pokoju, aktów prawnych określających ustrój adwokatury oraz organów ochrony prawnej (prokuratura, ombudsman), zmian w zakresie organizacji i nadzoru nad jednostkami penitencjarnymi, zwłaszcza ośrodkami detencji prowadzonymi przez Federalną Służbę Bezpieczeństwa, urzeczywistnienia konstytucyjnego prawa do swobody przemieszczania i wyboru miejsca zamieszkania, zwrotu majątku organizacjom religijnym czy przyjęcie dorobku konwencyjnego Rady Europy zawartego poza EKPCz (mniejszości narodowe, języki regionalne, samorząd terytorialny, ekstradycja, pomoc prawna w sprawach karnych, przeciwdziałanie praniu brudnych pieniędzy – zob. PACE, Opinion 193 (1996), Application by Russia for membership of the Council of Europe, tekst dostępny tu).

Guest post: Czy sytuacja związana z koronawirusem uzasadnia notyfikowanie przez Polskę derogacji wykonywania niektórych zobowiązań międzynarodowych z zakresu praw człowieka?

O konsekwencjach pojawienia się i rozprzestrzeniania wirusa SARS-CoV-2 dla zobowiązań z zakresu prawa międzynarodowego, w tym dotyczących praw człowieka, będziemy mieli zapewne okazję dyskutować długie miesiące – jeśli nie lata – po zakończeniu pandemii. Pole do rozważań o zakwalifikowaniu obecnej sytuacji w kategoriach siły wyższej jako okoliczności wyłączającej bezprawność aktu państwa niezgodnego ze zobowiązaniem międzynarodowym (art. 23 Artykułów KPM o odpowiedzialności państw za akty międzynarodowo bezprawne) jest zapewne szerokie, chociaż żadne „nieprzewidziane zdarzenie poza kontrolą państwa” per se ani nie zawiesza obowiązywania norm prawnomiędzynarodowych, ani nie daje państwom „wolnej ręki” do odstąpienia od wykonywania wynikających z tych norm zobowiązań.

            Środki podejmowane przez większość rządów europejskich – w tym rząd RP – w celu zmniejszenia skali epidemii skłaniają do przypomnienia, że stan niebezpieczeństwa publicznego może uzasadniać podjęcie środków uchylających stosowanie zobowiązań z zakresu praw człowieka. Chodzi tu o tzw. mechanizm derogacji na podstawie art. 15 Europejskiej konwencji praw człowieka oraz art. 4 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych (w tym ostatnim przypadku derogacja wymaga „urzędowego ogłoszenia” stanu niebezpieczeństwa publicznego). W obu przypadkach środki uchylające stosowanie zobowiązań muszą „ściśle odpowiadać wymogom sytuacji”.

Statystki ETPC za 2019 r.

Początek nowego roku to czas nieuchronnych podsumowań. ETPC opublikował właśnie statystki za 2019 r. Nie napawają one optymizmem, gdy weźmie się pod uwagę liczbę skarg, które czekają na rozstrzygnięcie. I tak Trybunał zanotował na koniec roku lekki wzrost liczby zawisłych spraw - 59 tys., w porównaniu do 56.250 w 2017 r. i 56.350 w 2018 r.

Na takim samym poziomie, jak w 2018 r., utrzymała się liczba wniosków o zastosowanie środków tymczasowych. Było ich 1570, z czego uwzględniono 145. 49% zaakceptowanych wniosków dotyczyło sytuacji wydaleń i spraw imigracyjnych. Niepokojący jest fakt, że na koniec 2019 r. przed Trybunałem zawisłe były aż 24.422 skargi mające charakter priorytetowy. Jest to głównie skutkiem napływu skarg dot. warunków osadzenia w Rosji oraz legalności pozbawienia wolności w Turcji.

Guest post: Europejski Trybunał Praw Człowieka – Federacja Rosyjska. Cz. 2: Wykonanie wyroku w sprawie Anczugow i Gładkow

Poniżej przedstawiamy drugi post z serii „Europejski Trybunał Praw Człowieka – Federacja Rosyjska”, pierwszy z nich dostępny jest tu. Kolejne posty będą ukazywały się w następnych tygodniach. 

Obradujący w dniach 23-25 września 2019r. Komitet Ministrów Rady Europy uznał, że wyrok ETPCz w sprawie Anczugow i Gładkow przeciwko Federacji Rosyjskiej został wykonany (zob. tu). Opublikowany komunikat o zakończeniu nadzoru Komitetu nad wykonaniem orzeczenia jest o tyle istotny, iż wyrok ten uprzednio na mocy wewnątrzkrajowej procedury badania dopuszczalności wykonywania orzeczeń strasburskich, został zakwestionowany przez rosyjski Sąd Konstytucyjny. 

***

Stan faktyczny sprawy dotyczył blankietowego zakazu biernego i czynnego prawa wyborczego dla osób pozbawionych wolności – w tym przypadku Siergieja Anczugowa oraz Władimira Gładkowa – więźniów skazanych za zabójstwo i inne ciężkie przestępstwa na karę śmierci, którą zamieniono następnie na karę piętnastu lat pozbawienia wolności. Dodajmy, że w prawie rosyjskim zakaz ten wprowadził przepis art. 32 cz. 3 konstytucji Federacji Rosyjskiej, który odnosi go do wszystkich kategorii osób osadzonych, bez względu na długość oraz przyczynę wymierzenia kary pozbawienia wolności. Kontekst „europejski” sprawy jest powszechnie znany (wyrok z dnia 4 lipca 2013r., skargi nr 11157/04 oraz 15162/05, tekst orzeczenia dostępny tu). Przypomnijmy, że w wyroku ETPCz stwierdził, że uniemożliwienie skarżącym głosowania w wyborach do Dumy Państwowej, wyborach prezydenckich oraz uzupełniających wyborach parlamentarnych przeprowadzanych w latach 2003-2008, a przypadających w okresie ich detencji w zakładzie karnym, stanowi naruszenie art. 3 Protokołu nr 1 do EKPCz, gwarantującego prawo do udziału w wyborach. Sama sprawa przypomina wcześniejsze rozstrzygnięcie ETPCz – Hirst przeciwko Wlk. Brytanii (wyrok z 30 marca 2004 r., skarga nr 74025/01), które dotyczyło zbliżonego stanu faktycznego, jednak nie obejmowało regulacji rangi konstytucyjnej (co podkreślił ETPCz w swym uzasadnieniu, wskazując również na inne różnice między tymi wyrokami).

Guest post: Europejski Trybunał Praw Człowieka – Federacja Rosyjska. Cz. 1: Wolność zgromadzeń

Relacje między Europejskim Trybunałem Praw Człowieka (ETPCz) a Federacją Rosyjską, zwykle przedstawiane w kontekście sprawy spółki Jukos oraz niewykonywania tego orzeczenia, mogą sprawiać wrażenie negowania przez państwo rosyjskie i jego sądy dorobku orzeczniczego ETPCz. Niewiele miejsca w literaturze poświęca się zagadnieniu wpływu tego orzecznictwa na system prawny Federacji Rosyjskiej. Niniejszy post otwiera cykl tekstów będących próbą udzielenia odpowiedzi na pytanie jakie znaczenie posiada obecnie dla państwa rosyjskiego orzecznictwo ETPCz. Cykl podzielony na cztery części stanowi przegląd wybranych orzeczeń bądź wydarzeń z ostatniego półrocza. Obejmuje trzy posty informacyjno-sprawozdawcze oraz podsumowanie analizujące obecną sytuację. 

*** 

Przywrócenie 25 czerwca 2019 r. członkostwa rosyjskiej delegacji w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy, poprzedziło wydanie przez rosyjski Sąd Konstytucyjny interesującego orzeczenia. W postanowieniu z 18 czerwca 2019r. Sąd Konstytucyjny z jednej strony dokonał liberalnej wykładni rosyjskiego prawa o zgromadzeniach, z drugiej zaś w uzasadnieniu wyroku odwołując się do orzecznictwa strasburskiego, podjął próbę nawiązania „dialogu” z ETPCz (tekst orzeczenia w języku rosyjskim dostępny tu).

Pośmiertnie prowadzone postępowanie karne naruszeniem EKPC - sprawa Magnitsky p. Rosji

ETPC wznowił pracę po wakacyjnej przerwie wydając wyrok ws. Magnitskiy i inni p. Rosji. Nie będzie nadużyciem stwierdzenie, że zapadł taki wyrok, jak powinien. Oceniając aresztowanie i procesy wytoczone Siergiejowi Magnitskiemu, rosyjskiemu prawnikowi i sygnaliście, ETPC stwierdził cały szereg naruszeń Konwencji. Począwszy od materialnego i proceduralnego naruszenia art. 2 (brak adekwatnej opieki medycznej), poprzez art. 3 (warunki osadzenia i przeludnienie oraz nieludzkie traktowanie przez strażników i brak efektywnego śledztwa), art. 5 ust. 3 poprzez przewlekłość tymczasowego aresztowania oraz art. 6 ust. 1 i 2 na skutek okoliczności, że postępowanie, w którym uznano winę skarżącego toczyło się i zakończyło po jego śmierci. 

Z punktu widzenia wagi orzeczenia dla kolejnych spraw, warto zwrócić uwagę na fragment, w którym ETPC rozstrzygnął o nadaniu statusu ofiary żonie i matce skarżącego, które przystąpiły do sprawy po jego śmierci. Otóż rozstrzygając o możliwości powołania się przez nie na art. 6 Konwencji, Trybunał uznał, że będzie to dopuszczalne biorąc pod uwagę, że zarzut na gruncie art. 6 dotyczący pośmiertnego postępowania jest wystarczająco związany ze śmiercią głównego skarżącego.

Guest Post: Miejsce Europejskiej konwencji praw człowieka w europejskim i międzynarodowym porządku prawnym – projekt raportu Komitetu Zarządzającego Praw Człowieka Rady Europy

Działalność Komitetu Zarządzającego ds. Praw Człowieka (Steering Committee on Human Rights, CDDH) Rady Europy tradycyjnie cieszy się mniejszym zainteresowaniem – nawet dla osób zawodowo zajmujących się systemem strasburskim – w porównaniu z działalnością Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Jest to zupełnie zrozumiałe, bo trudno polemizować z tezą, że to orzecznictwo strasburskie stanowi najważniejszy punkt odniesienia w analizach standardów ochrony praw człowieka w Europie. Pamiętajmy jednak, że nie samym orzecznictwem żyje człowiek, a system strasburski to nie tylko ETPC i organy kontrolno-monitorujące (CPT, ECSR, ECRI, Komisarz Praw Człowieka RE, itd.), lecz także współpraca międzyrządowa państw członkowskich Rady Europy, realizowana głównie w CDDH i podkomitetach o bardziej wyspecjalizowanym mandacie. To właśnie w tym obszarze systemu powstają nowe pomysły reformatorskie mechanizmu kontrolnego EKPC, projekty zaleceń Komitetu Ministrów RE czy opracowania analityczne. Dlatego warto mieć na oku „agendę” CDDH.

Skrajnie prawicowa Alternatywa dla Niemiec (AfD) nieskuteczna przed ETPC

ETPC kolejny raz zajmował się skargą prawicowej partii Alternatywa dla Niemiec (AfD). Tym razem partia poskarżyła się na podstawie art. 10 (prawo do swobody wypowiedzi) i 11 (prawo do swobody zrzeszania się) Konwencji w związku z zakazem dyskryminacji, że Federalny Urząd Ochrony Konstytucji informując w styczniu 2019 r. opinię publiczną, że planuje badanie wypowiedzi członków partii AfD i powiązań partii z grupami radykalnymi. rzuca podejrzenia na partię, iż prowadzi on działalność niezgodną z Konstytucją, co  prowadzi do stygmatyzacji partii i de facto zakazu jej działalności. 

Skarga została oddalona z powodu niewykorzystania krajowych środków odwoławczych. ETPC podkreślił, że niesłuszne były zarzuty partii jakoby prawo krajowe nie zapewniało jej odpowiedniej ochrony. W szczególności potwierdzał to fakt, że w lutym 2019 r. Sąd Administracyjny w Kolonii orzekł na korzyść partii uznając, iż w prawie krajowym nie ma podstaw prawnych, by traktować ją jako "wstępnie podejrzanego" i informować opinię publiczną o planowaniu działań dotyczących oceny zgodności działalności członków partii z prawem. 

Działania AfD i w reakcji odpowiedź na nią władz niemieckich były już kilkukrotnie przedmiotem skarg do ETPC. W mediach niemieckich nieustająco toczy się dyskusja na temat zasadności poddania jej obserwacji przez kontrwywiad. Także politycy CDU/CSU tradycyjnie prezentujący postawy konserwatywne, domagają się ostrzejszej i krytycznej dyskusji politycznej o działalności AfD, z której w powszechnej opinii płynie wsparcie dla prawicowego radykalizmu. Orzecznictwo sądów krajowych i ETPC musi jednak określić granice dopuszczalnej inwigilacji członków partii. 

Pisząc o problematyce inwigilacji warto mieć na uwadze, że w najbliższych dniach przed ETPC będą miały miejsce rozprawy w dwóch sprawach dotyczących prowadzenia przez władze działalności kontrwywiadowczej: Big Brother Watch i inni v. Zjednoczone Królestwo oraz Centrum för rättvisa v. Szwecja. Orzeczenia w tych sprawach niewątpliwie przyczynią się do precyzyjniejszego określenia granic dopuszczalnej działalności władz w zakresie kontrolowania korespondencji elektronicznej, otrzymywania danych od dostawców usług elektronicznych czy przekazywania pozyskanych informacji obcym wywiadom.  

Statystyki ETPC za 2018 r.

Pierwsze miesiące roku stanowią czas podsumowań. 2018 rok był kolejnym bardzo pracowitym czasem dla ETPC, aczkolwiek wpłynęło do niego mniej spraw niż w 2017 r, głównie poprzez redukcję liczby skarg z Turcji, Rumunii i Węgier. Na podobnym poziomie ukształtowała się liczba spraw zawisłych przed Trybunałem pod koniec 2017 r. i 2018 r. - ok. 53 tys skarg. Ponad 70 % spraw w toku pochodzi z 6 krajów: Rosji ok. 11.700 spraw, Rumunii - 8500 spraw, Ukrainy 7200 spraw, Turcji - 7100 spraw, Włoch - 4 tys. spraw i Azerbejdżanu - 2 tys. spraw. Wśród wszystkich skarg oczekujących na rozpatrzenie ponad 20 tys. skarg ma charakter priorytetowy. W 2018 r. aż 87 % takich skarg pochodziło z 5 krajów: Rosji - 43%, Rumunii - 21 %, Węgier - 10%, Turcji - 9 % i Ukrainy - 4 %. W przypadku Rosji, Rumunii i Węgier skargi priorytetowe dotyczą zasadniczo warunków osadzenia, w przypadku Turcji sprawy te dotyczą głównie pozbawienia wolności, natomiast w przypadku Ukrainy są to sprawy związane z toczącymi się konfliktami zbrojnymi. Ubiegły rok przyniósł wzrost w liczbie wpływających skarg priorytetowych, a zmniejszenie liczby zawisłych skarg o tym charakterze pozostaje największym wyzwaniem dla Trybunału. Obecny rok będzie z kolei okresem, w którym Trybunał będzie testował skuteczność nowych procedur rozstrzygania spraw. Z początkiem 2019 r. wprowadzona została w tym obszarze nowa praktyka zakładająca wprowadzenie dwóch faz przedstawiania stanowiska rządowego: 12 tygodniowej fazy polubownej i 12 tygodniowej fazy postępowania spornego. Pozostaje czekać na obserwacje Trybunału co do skuteczności wprowadzenia takiego rozwiązania. 

Jak wyglądały w 2018 r. statystyki dotyczące Polski? Trybunał zakomunikował Polsce 114 skarg (w porównaniu do 410 zakomunikowanych w roku 2017), wydał w tym czasie 24 wyroki (w porównaniu do 20 w roku 2018) oraz 108 postanowień skreślających skargi z powodu oczywistej niedopuszczalności, zawarcia ugody bądź braku spełnienia innych przesłanek zawartych w art. 35 Konwencji.

Postępowania przed ETPC dot. sytuacji na Ukrainie wschodniej - plany Trybunału

Koniec roku skłonił ETPC do uporządkowania pewnych kategorii spraw. Dnia 17 grudnia przyjęty został plan dotyczący postępowania ze skargami skierowanymi przeciwko Rosji i/lub Ukrainie w związku z konfliktem we wschodniej Ukrainie. 

Przypomnijmy, że przed Trybunałem zawisłych jest obecnie ponad 4000 skarg dotyczących zarówno wydarzeń na Krymie, jak i we wschodniej Ukrainie. Do tej pory Trybunał uznał w 2016 r. za niedopuszczalne z powodu braku uprawdopodobnienia zaistniałych wydarzeń ok. 1700 skarg (począwszy od sprawy Lisnyy i inni p. Ukrainie i Rosji, skargi nr 5355/15 oraz 44913/15 i 50852/15). 

Oprócz wskazanych 4000 zawisłych spraw, w związku z sytuacją na Ukrainie na szczególną uwagę zasługują skargi krewnych ofiar zestrzelenia w lipcu 2014 r. samolotu Malaysian Airlines (skargi Ioppa p. Ukrainie i 3 inne - 73776/14 oraz Ayley i inni p. Rosji - nr 2714/16); sprawa Savchenko p. Rosji (50171/14) dotycząca ponad dwuletniego przetrzymywania pilotki ukraińskiej przez przez grupy separatystyczne oraz sprawa reżysera Olega Sentsova p. Rosji (48881/14).

Zarządzenie tymczasowe ETPC w sprawie Cieśniny Kerczeńskiej - skarga Ukraina p. Rosji (VIII)

Wydarzenia w Cieśninie Kerczeńskiej sprowokowały Ukrainę do wniesienia 29 listopada br. kolejnej już skargi do ETPC przeciwko Rosji (Ukraine v. Russia (VIII), 55855/18). Zaraz po złożeniu skargi Trybunał zwrócił się do Rosji o dostarczenie aktualnych informacji o incydencie i losie zatrzymanych. Dwa dni temu, 4 grudnia, ETPC przychylił się z kolei do wniosku Ukrainy o wydanie w stosunku do Rosji zarządzenia tymczasowego polegającego na zobowiązaniu władz rosyjskich do zapewnienia odpowiedniego leczenia dla ukraińskich marynarzy, w szczególności tych, którzy mogli zostać ranni w incydencie w cieśninie w dniu 25 listopada.

Pierwszy wniosek o opinię doradczą ETPC

Z pewnym opóźnieniem, ale informujemy, że do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka został złożony pierwszy wniosek o wydanie opinii doradczej na podstawie Protokołu nr 16 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, który wszedł w życie 1 sierpnia br. (na blogu pisaliśmy o tym tu). Wniosek został złożony przez francuski Sąd Kasacyjny i zawiera dwa pytania dotyczące konsekwencji prawnych zróżnicowanego traktowania kobiet i mężczyzn w przypadku rodzicielstwa zastępczego, w sytuacji, gdy dziecko urodzone jest przez matkę zastępczą za granicą.

Teraz panel pięciu sędziów Trybunału zdecyduje, czy przyjmie wniosek i wyda opinię. Decyzja będzie uzasadniona, co zasadniczo różni ten rodzaj decyzji Trybunału od decyzji w sprawie zasadności wniosków o przekazanie sprawy do Wielkiej Izby. Pozostaje nam z niecierpliwością czekać na rozstrzygnięcie Trybunału, które jednak, co należy pamiętać, nie będzie miało charakteru wiążącego.

Interwencja Komisarz Praw Człowieka w sprawie Emin Huseynov p. Azerbejdżanowi

Komisarz Praw Człowieka, Dunia Mijatovic kontynuuje aktywność swojego poprzednika i przystępuje w charakterze strony trzeciej do postępowań przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. Tym razem wystąpiła w sprawie Emin Huseynov p. Azerbejdżanowi. Warto podkreślić, że także Nils Muizniecks kilkukrotnie występował w sprawach przeciwko Azerbejdżanowi.

Skarga dotyczy pozbawienia obywatelstwa skarżącego, który w następstwie tego aktu stał się bezpaństwowcem. Komisarz określiła jako represje działania władz przeciwko tym, którzy wyrażają sprzeciw lub krytykę i podkreśliła, że pozbawienie obywatelstwa może być również wykorzystywane jako narzędzie kary, aby uciszyć głosy sprzeciwu. Konsekwencje dla korzystania przez przez osoby pozbawione obywatelstwa z ich praw człowieka gwarantowanych Konwencją są jeszcze poważniejsze, gdy pozbawienie obywatelstwa prowadzi do bezpaństwowości. Interwencja oparta została głównie o zarzut naruszenia gwarancji prawa do swobody wypowiedzi, także w kontekście naruszenia zasady praworządności. Całość wystąpienia dostępna jest tu.

1 sierpnia wszedł w życie Protokół nr 16 do EKPCz

1 sierpnia 2016 r. wszedł w życie Protokół nr 16 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. (ostatnio na blogu pisaliśmy o nim tu). Umożliwia on najwyższym sądom i trybunałom państw, które go ratyfikowały, czyli Albanii, Armenii, Estonii, Finlandii, Gruzji, Litwy, San Marino, Słowenii i Ukrainy, na występowanie do Trybunału w Strasburgu o wydanie opinii co do interpretacji praw i wolności zawartych w Konwencji w konkretnych zawisłych przed nimi sprawach. 

Teraz nie pozostaje nam nic innego jak obserwować i czekać na pierwszy wniosek i pierwszą opinię. A będzie to na pewno procedura emocjonująca, ponieważ już teraz toczą się dyskusje na temat tego, czy opinie wydawane przez Trybunał będą miały szerszy wydźwięk niż tylko znaczenie w jednostkowych sprawach, w których będą się do niego zwracać sądy krajowe. Więcej informacji na temat Protokołu dostępnych jest tu.