Guest post: Transfer uzbrojenia do Izraela zablokowany w Niderlandach

12. lutego 2024 r. Sąd Apelacyjny w Hadze wydał nakaz wstrzymania eksportu części F-35 produkowanych przez Lockheed Martin do Izraela z uwagi na oczywiste ryzyko, że są używane do naruszenia prawa międzynarodowego przez Izrael. Decyzja sądu jest wynikiem pozwu złożonego przez trzy organizacje pozarządowe (Oxfam Novib, Vredesbeweging PAX Nederland, The Rights Forum) przeciwko państwu niderlandzkiemu w związku z naruszeniem krajowego i międzynarodowego prawa regulującego eksport uzbrojenia, Konwencji o zapobieganiu i karaniu zbrodni ludobójstwa z 1948 r. i Konwencji genewskich z 1949 r. Zarzuty dotyczyły kontynuowania wykonania licencji nr NL009 z 2016 r. i eksportu części F-35 dokonanych również po 7. października 2023 r. pomimo doniesień o naruszeniach MPHKZ w Gazie. Skarżący podnieśli, że wstrzymanie transferu uzbrojenia do Izraela wynika z obowiązku zapewnienia przestrzegania MPHKZ przewidzianego w art. 1 wspólnych do I-IV Konwencji genewskich z 1949 r.

Margines swobody przy decyzjach eksportowych

15. grudnia 2023 r. sąd I instancji oddalił pozew z uwagi na margines swobody państwa w ważeniu politycznych i strategicznych spraw związany z eksportem uzbrojenia. Ponadto, zdaniem tego sądu, ani prawo krajowe ani międzynarodowe nie wymagają przeglądu licencji, mimo że istnieje prawdopodobieństwo, że w Gazie dochodzi do naruszeń MPHKZ, w tym przy użyciu F-35. Zarówno Izrael jak i Królestwo Niderlandów są uczestnikami programu F-35. Niderlandzki rząd podniósł, że wykonał swoje zobowiązania międzynarodowe, ponieważ z jednej strony przeprowadził ocenę ryzyka, czy transfer części uzbrojenia przyczyni się do popełnienia naruszeń MPHKZ, a z drugiej – innych czynników, takich jak prawo Izraela do samoobrony w szerszym kontekście potencjalnego konfliktu zbrojnego na Bliskim Wschodzie oraz interesów Królestwa Niderlandów związanych z bezpieczeństwem państwa. Rząd wskazał ponadto, że cierpienie ludności cywilnej w Gazie jest ogromne, ale prawo rządzące konfliktami zbrojnymi nie pozwala na przeprowadzenie zero-jedynkowych kalkulacji. Zdaniem rządu, sąd nie był uprawniony do oceny postępowania izraelskich sił zbrojnych bez dostępu do wszystkich okoliczności rzekomo popełnionych naruszeń MPHKZ. Rząd zapowiedział złożenie apelacji do Sądu Najwyższego Królestwa Niderlandów, podnosząc, że decyzje w przedmiocie transferu uzbrojenia i sprawowania polityki zagranicznej należą do kompetencji rządu a nie sądu.

Niderlandy złożyły skargę do ETPC przeciwko Rosji w związku z zestrzeleniem w 2014 r. samolotu MH17 malezyjskich linii lotnicznych

Europejski Trybunał Praw Człowieka poinformował, że wpłynęła do niego nowa skarga międzypaństwowa złożona przez Niderlandy przeciwko Rosji w związku z zestrzeleniem w 2014 r. samolotu MH17 malezyjskich linii lotniczych nad Ukrainą wschodnią. W katastrofie zginęło 298 osób, w tym 196 obywateli niderlandzkich.

Trybunał  przypomniał przy okazji, że zawisłych jest przed nim 5 innych postępowań międzypaństwowych oraz około 7 tys. indywidualnych skarg dotyczących wydarzeń na wschodniej Ukrainie oraz na Krymie. Wśród skarg indywidualnych są skargi Ayley i inni p. Rosji oraz Angline i inni p. Rosji złożone przez  krewnych ofiar katastrofy (tu).

Trybunał poinformował na razie jedynie o fakcie złożenia skargi, nie są znane żadne szczegóły jej dotyczące. Podano jedynie, że rząd niderlandzki podniósł zarzuty naruszenia art. 2 (prawo do życia), art. 3 (zakaz tortur i innego nieludzkiego traktowania oraz karania) oraz art. 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.