Opinia doradcza MTS dot. konsekwencji prawnych wynikających z polityki i praktyki Izraela na okupowanych terytoriach palestyńskich, w tym we wschodniej Jerozolimie

Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych przyjęło w grudniu 2022 roku rezolucję A/RES/77/247, w której zwróciło się do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości o wydanie opinii doradczej w następujących kwestiach:

"(a) Jakie są prawne konsekwencje wynikające z ciągłego naruszania przez Izrael prawa narodu palestyńskiego do samostanowienia, z jego długotrwałej okupacji, osadnictwa i aneksji terytorium palestyńskiego okupowanego od 1967 r., w tym z działań mających na celu zmianę składu ludności, charakteru i statusu Miasta Świętego Jerozolimy, oraz z przyjęcia przez Izrael związanych z tym przepisów i środków dyskryminacyjnych?

(b) W jaki sposób ta polityka i praktyka Izraela wpływają na status prawny okupacji i jakie prawne konsekwencje wynikają z tego statusu dla wszystkich państw i ONZ”.

W swojej opinii doradczej z 19.07.2024 (zobacz tu) Trybunał odpowiadając na zadane pytania stwierdził (odnosząc się do pytania a), że bezprawne praktyki i polityki Izraela pozostają w sprzeczności z jego zobowiązaniem do poszanowania prawa narodu palestyńskiego do samostanowienia,  zaś ciągła obecność Izraela na terytoriach palestyńskich jest nielegalna (pytanie b).

Szczegółowe ustalenia są następujące:

Kontynuowana obecność Państwa Izraelskiego na okupowanym terytorium palestyńskim jest bezprawna; i co istotne sam fakt jej ciągłego charakteru nie zmienia jej statusu jako bezprawnej. Izrael jest zobowiązany do jak najszybszego zakończenia swojej bezprawnej obecności na  okupowanym terytorium palestyńskim; oraz do natychmiastowego zaprzestania wszelkich nowych działań osadniczych i ewakuacji wszystkich osadników z okupowanego terytorium palestyńskiego; Izrael ma także naprawić szkody wyrządzone wszystkim osobom fizycznym lub prawnym na okupowanym terytorium palestyńskim.

Jeśli chodzi o zobowiązania pozostałych państw to MTS stwierdził, że wszystkie państwa zobowiązane są do nieuznawania za legalną sytuacji wynikającej z bezprawnej obecności Izraela na okupowanym terytorium palestyńskim oraz do nieudzielania pomocy lub wsparcia w utrzymaniu sytuacji stworzonej przez kontynuowaną obecność Izraela na okupowanym terytorium palestyńskim;

Obowiązek do nieuznawania za legalną sytuacji wynikającej z bezprawnej obecności Izraela na okupowanym terytorium palestyńskim nałożono także na organizacje międzynarodowe, w tym Organizację Narodów Zjednoczonych,

Zaś sama ONZ, a zwłaszcza Zgromadzenie Ogólne, które zwróciło się o opinię, oraz Rada Bezpieczeństwa powinny rozważyć dokładne metody i dalsze działania niezbędne do jak najszybszego zakończenia bezprawnej obecności Izraela na okupowanym terytorium palestyńskim. 

Guest Post: Wiarołomstwo, ataki na pojazdy medyczne: między faktami a odpowiedzialnością

Karetka pod ostrzałem (dr Ewa Górska)

10 lutego 2024 roku w Tal al-Hawa w mieście Gaza na północy Strefy Gazy znaleziono pozostałości w pełni oznakowanej karetki pogotowia Palestyńskiego Czerwonego Półksiężyca (PRCS) zniszczonej silnym wybuchem. Zginęli w nim członkowie załogi, Yusuf Zeino i Ahmed Al-Madhoun.

12 dni wcześniej, 29 stycznia, karetka dostała zgodę na wyjazd po 6-letnią Hind Rajab, która była uwięziona w samochodzie z pięciorgiem martwych członków rodziny.

Z informacji od PRCS i rodziny wiadomo, że dziewczynka była w samochodzie razem z wujostwem i ich trójką dzieci, próbowali uciec ze strefy, która wojsko izraelskie uznało za zamkniętą strefę wojskową. Izraelskie czołgi otoczyły ich pojazd i otworzyły w ich kierunku serię ognia, natychmiast zabijając wszystkich pasażerów z wyjątkiem Hind i jej kuzynki, nastoletniej Layan. 

Layan udało się skontaktować z pogotowiem ratunkowym, na upublicznionym nagraniu słychać, jak mówi: "Strzelają do nas, czołg jest obok nas, jesteśmy w samochodzie, a obok nas jest czołg.” Potem słychać strzały, krzyki i urywa się połączenie.

⏺️Audio recording of the moment gunfire was directed at 15-year-old Layan Hamadeh while she was speaking on the phone with the Palestine Red Crescent team.
💔Layan was killed, and 6-year-old Hind remained trapped inside the car surrounded by the occupation tanks and soldiers.… pic.twitter.com/iMHGdoRcni

— PRCS (@PalestineRCS) January 30, 2024

 

Dyspozytorom i matce dziewczynki udało się oddzwonić i skontaktować z Hind. W czasie 3-godzinnego połączenia płakała, prosząc, żeby ktoś ją zabrał. 

💔For over three hours, Hind has desperately pleaded with our teams for rescue from the occupation tanks surrounding her, enduring gunfire and the horror of being alone, trapped among the bodies of her relatives shot by the Israeli forces in front of her eyes. The PRCS heroes… pic.twitter.com/VT00WJaP1B

— PRCS (@PalestineRCS) February 3, 2024

Według PRCS, wysłanie karetki po Hind zostało skoordynowane z izraelskim wojskiem za pośrednictwem mediatorów. PRCS otrzymał zgodę od Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża na wyjazd, uznano, że można bezpiecznie wysłać na miejsce karetkę.  

Potem komunikacja z Hind i z załogą karetki została utracona. 

Dopiero po 12 dniach, kiedy siły izraelskie wycofały się z rejonu Tal al-Hawa i mogły do niego wejść osoby cywilne, rodzina Hind znalazła zniszczony czarny samochód Kia, w nim zwłoki dziewczynki i jej krewnych, a obok zniszczoną karetkę. 

Według informacji podanych przez PRCS po odnalezieniu karetki, zespół wyjazdowy został specjalnie wzięty na cel przez izraelskie siły okupujące północ Gazy. Nie tylko wyjazd ratowników był skoordynowany z wojskiem, ale też ambulans został zniszczony po przyjeździe na miejsce, kilka metrów od samochodu, w którym uwięzione było dziecko. 

Despite prior coordination to allow the ambulance to reach the location to rescue the child, Hind, the occupation deliberately targeted the Palestine Red Crescent ambulance crew.

— PRCS (@PalestineRCS) February 10, 2024

Nebal Farsakh, rzeczniczka prasowa PRCS powiedziała, że Czerwony Półksiężyc czekał trzy godziny, żeby uzyskać pozwolenie na dostęp do Hind: "Skontaktowaliśmy się z Ministerstwem Zdrowia, a oni skoordynowali nasz bezpieczny dostęp z władzami izraelskimi. Dostaliśmy zielone światło na przemieszczenie karetki”. 

Według Farsakh, na miejscu karetka znalazła się od razu pod ostrzałem. „Najpierw [ratownicy medyczni] powiedzieli, że siły izraelskie nakładają na nich światła laserowe… A potem usłyszeliśmy odgłos wystrzału, zanim straciliśmy połączenie. To było jak wystrzał lub eksplozja, nie byliśmy pewni, co się stało". 

Organizacja Euro-Mediterranean Human Rights Monitor wskazuje, że uszkodzenia pojazdu i znalezione wewnątrz fragmenty amerykańskiego pocisku M830A1 stanowią dowody, że karetka została zbombardowana przez IDF (Israeli Defence Forces).

*Palestyńskie Stowarzyszenie Czerwonego Półksiężyca (Palestine Red Crescent Society, PRCS), organizacja założona w 1968 r., jest członkiem Międzynarodowego Ruchu Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca (International Red Cross and Red Crescent Movement). PRCS prowadzi system państwowego ratownictwa na wszystkich palestyńskich terytoriach okupowanych: w Jerozolimie Wschodniej, na Zachodnim Brzegu Jordanu i w Strefie Gazy.

Komentarz (dr Mateusz Piątkowski)

W kontekście Strefy Gazy istnieje zasadniczy spór co do klasyfikacji konfliktu. Z jednej strony traktowanie Strefy jako obszaru okupowanego powoduje zastosowanie międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych. Z drugiej strony podnosi się, że Strefa Gazy nie jest okupowana od 2005 roku przez wojska izraelskie, gdyż nie sprawują one zwierzchniej władzy na tym obszarze, a kontrola z powietrzna nie wystarcza by uznać danego obszaru za efektywnie kontrolowany. Ponadto, stroną konfliktu nie jest Palestyna (abstrahując od zagadnienia państwowości), lecz zorganizowana grupa zbrojna jaką jest Hamas, działająca poza kontrolą rządu w Ramallah.

Przyjęcie jednego bądź drugiego typu konfliktu zmienia zakres praw i obowiązków stron, jednak podstawowe zasady międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych: rozróżniania, humanitaryzmu, konieczności wojskowej a także reguła proporcjonalności obowiązują w tym samym zakresie na mocy tzw. wspólnego art. 3 Konwencji genewskich z 1949 roku i prawa zwyczajowego. Reguła nr 25 studium prawa zwyczajowego MKCK podnosi, że w każdym typie konfliktu personel medyczny i transport medyczny powinien być chroniony przed atakiem, o ile nie jest zaangażowany w akty o charakterze szkodliwym dla nieprzyjaciela.

W opisywanym powyżej stanie faktycznym zespół pogotowia ratunkowego wyjechał z misją ratunkową dla rodziny proszącej o pomoc, w dodatku ruch karetki został uzgodniony ze stronami konfliktu. PRCS ma prawo do posługiwania się symbolami chronionymi. Przedstawiona wyżej sytuacja może przedstawiać atak na medyczny środek transportu, ale warto wskazać, że zbrodnią wojenną są tylko zamierzone ataki (art. 8(2)(ii) Statut Rzymskiego MTK). Ustalenie zamiaru musi uwzględniać perspektywę strony atakującej. W praktyce naruszeń tzw. prawa haskiego łatwo jest takiemu zamiarowi zaprzeczyć, np. poprzez powołanie się na błąd co do faktu. Znaczenie faktów dla prawidłowej oceny prawnej potwierdza inny incydent z udziałem IDF, który miał miejsce na terenie placówki medycznej na Zachodnim Brzegu.   

Rajd w szpitalu w Dżeninie i problem wiarołomstwa

30 stycznia 2024 roku grupa izraelskich żołnierzy wkroczyła w przebraniu personelu medycznego do szpitala w Dżeninie na Zachodnim Brzegu, zabijając trzech bojowników Hamasu i innych grup przebywających na terenie placówki medycznej.

Sposób wykonania operacji przez siły izraelskie budzi wiele wątpliwości. Umundurowanie sił zbrojnych podczas ataku ma znaczenie, zwłaszcza pod kątem dwóch norm ius in bello: zakazu wiarołomstwa (art. 37(1) Protokołu dodatkowego I do Konwencji genewskich z 1977 roku - PD I) i nieprawidłowego użycia nieprzyjacielskich odznak i mundurów (art. 39(2) PD I ), a także tzw. znaków rozpoznawczych (art. 38(1) PD I). W tej mierze należy podkreślić, że Izrael o ile nie jest stroną PD I, to uważa znaczną część protokołu za część prawa zwyczajowego, z pewnymi wyjątkami. W kontekście art. 37(1) PD I (zakazu wiarołomstwa), podkreślić należy, że Izrael nie zgadza się, że zabronione jest w międzynarodowym zwyczajowym prawie konfliktów zbrojnych wiarołomne pojmanie. Trzecia możliwość jest bardziej zawoalowana: mogą istnieć zachowania nie będące ani wiarołomstwem, ani nieprawidłowym użyciem odznak, lecz nielegalnym fortelem wojennym, mogącym co najwyżej powodować międzynarodową odpowiedzialność państwa. Wiarołomne zabicie bądź ranienie adwersarza jest naruszeniem międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych stanowiącym jednocześnie zbrodnię wojenną w każdym typie konfliktu zbrojnego (art. 8(2)(ix) Statut Rzymskiego MTK). Od 2021 roku MTK uznaje swoją jurysdykcję w zakresie zbrodni popełnionych na terytorium Palestyny. Wiarołomstwo (perfidy) to naruszenie dobrej wiary i zaufania przeciwnika co do statusu danej osoby, która w myśl prawa międzynarodowego nie powinna być przedmiotem ataku: dotyczy to osób cywilnych, personelu medycznego, czy też osób hors de combat (rannych, chorych, rozbitków czy też kapitulujących). Istotą działania jest wprawienie przeciwnika w błąd, że nie może podjąć pewnej aktywności np. ataku (na skutek zakazu płynącego z prawa międzynarodowego) celem wykorzystania tej sytuacji dla osiągnięcia określonej korzyści taktycznej.

Wkraczając na teren szpitala w Dżeninie żołnierze izraelscy najprawdopodobniej nie nosili jawnie broni, za to posługiwali się ubiorami osób cywilnych i personelu medycznego. Samo poruszanie się w tych strojach nie jest wiarołomstwem, bowiem jest to czyn o charakterze skutkowym wymagający, aby akt zakończył się zabiciem bądź ranieniem przeciwnika. Uważa się, że korzystanie z cywilnego ubioru może pozbawić kombatanta tzw. przywileju kombatanta (co nie ma większego znaczenia w konfliktach zbrojnych o charakterze niemiędzynarodowym). Jak widać na filmie, żołnierze IDF już będąc na terenie placówki zaczęli posługiwać się jawnie uzbrojeniem, co sprawiało, że zaprzestali wprowadzenia w błąd przeciwnika co do chronionego statusu (pomimo cywilnych i medycznych ubrań, jawne noszenie broni jest dość wyraźnym sygnałem do uznawania danej osoby za bezpośrednio uczestniczącej w działaniach zbrojnych). Z drugiej strony, wejście do szpitala (czyli uzyskanie przewagi taktycznej) odbyło się za pomocą przebrania. Okazuje się, że dokonując „rozebrania” incydentu na czynniki pierwsze, jego ocena prawna nie jest jednoznaczna: patrząc całościowo od momentu wejścia na teren szpitala do zabicia bojowników Hamasu, całość operacji była wykonywana w warunkach wiarołomstwa, natomiast analizując pewne zachowania w oderwaniu od siebie to ocena tego aktu może być różna.

Na końcu warto wspomnieć o odrębnym problemie – możliwości ataku na osoby hors de combat. Nie zostało jednoznacznie ustalone w jakim położeniu znajdowali się bojownicy. Informacje strony palestyńskiej podnoszą, że jedna z osób znajdowała się podczas długotrwałego leczenia spowodowanego paraliżem. Jeżeli znaleźli się w szpitalu w wyniku ran bądź choroby i przez to byli niezdolni do prowadzenia działań zbrojnych to posiadali status hors de combat czyli osoby, która nie może być przedmiotem ataku (art. 41 (2) PD I, wspólnego art. 3 Konwencji genewskich z 1949 roku). Ponownie, jak w wielu przypadkach tego typu, kluczowa jest znajomość pełnych faktów.

Guest post: Transfer uzbrojenia do Izraela zablokowany w Niderlandach

12. lutego 2024 r. Sąd Apelacyjny w Hadze wydał nakaz wstrzymania eksportu części F-35 produkowanych przez Lockheed Martin do Izraela z uwagi na oczywiste ryzyko, że są używane do naruszenia prawa międzynarodowego przez Izrael. Decyzja sądu jest wynikiem pozwu złożonego przez trzy organizacje pozarządowe (Oxfam Novib, Vredesbeweging PAX Nederland, The Rights Forum) przeciwko państwu niderlandzkiemu w związku z naruszeniem krajowego i międzynarodowego prawa regulującego eksport uzbrojenia, Konwencji o zapobieganiu i karaniu zbrodni ludobójstwa z 1948 r. i Konwencji genewskich z 1949 r. Zarzuty dotyczyły kontynuowania wykonania licencji nr NL009 z 2016 r. i eksportu części F-35 dokonanych również po 7. października 2023 r. pomimo doniesień o naruszeniach MPHKZ w Gazie. Skarżący podnieśli, że wstrzymanie transferu uzbrojenia do Izraela wynika z obowiązku zapewnienia przestrzegania MPHKZ przewidzianego w art. 1 wspólnych do I-IV Konwencji genewskich z 1949 r.

Margines swobody przy decyzjach eksportowych

15. grudnia 2023 r. sąd I instancji oddalił pozew z uwagi na margines swobody państwa w ważeniu politycznych i strategicznych spraw związany z eksportem uzbrojenia. Ponadto, zdaniem tego sądu, ani prawo krajowe ani międzynarodowe nie wymagają przeglądu licencji, mimo że istnieje prawdopodobieństwo, że w Gazie dochodzi do naruszeń MPHKZ, w tym przy użyciu F-35. Zarówno Izrael jak i Królestwo Niderlandów są uczestnikami programu F-35. Niderlandzki rząd podniósł, że wykonał swoje zobowiązania międzynarodowe, ponieważ z jednej strony przeprowadził ocenę ryzyka, czy transfer części uzbrojenia przyczyni się do popełnienia naruszeń MPHKZ, a z drugiej – innych czynników, takich jak prawo Izraela do samoobrony w szerszym kontekście potencjalnego konfliktu zbrojnego na Bliskim Wschodzie oraz interesów Królestwa Niderlandów związanych z bezpieczeństwem państwa. Rząd wskazał ponadto, że cierpienie ludności cywilnej w Gazie jest ogromne, ale prawo rządzące konfliktami zbrojnymi nie pozwala na przeprowadzenie zero-jedynkowych kalkulacji. Zdaniem rządu, sąd nie był uprawniony do oceny postępowania izraelskich sił zbrojnych bez dostępu do wszystkich okoliczności rzekomo popełnionych naruszeń MPHKZ. Rząd zapowiedział złożenie apelacji do Sądu Najwyższego Królestwa Niderlandów, podnosząc, że decyzje w przedmiocie transferu uzbrojenia i sprawowania polityki zagranicznej należą do kompetencji rządu a nie sądu.

Zarządzenie MTS w sprawie środków tymczasowych - RPA v. Izrael

 Wczoraj Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości wydał na wniosek RPA zarządzenie w sprawie zastosowania środków tymczasowych w sprawie konfliktu w Strefie Gazy. RPA wszczęła postępowanie przeciwko Izraelowi w związku z jego rzekomymi naruszeniami zobowiązań wynikających z Konwencji o zapobieganiu i karaniu zbrodni ludobójstwa w odniesieniu do Palestyńczyków na Strefie Gazy. RPA poprosiła o wskazanie środków tymczasowych w celu „ochrony przed dalszymi, poważnymi i nieodwracalnymi szkodami dla praw ludu palestyńskiego wynikającymi z Konwencji o ludobójstwie” oraz „zapewnienia, że ​​Izrael przestrzega swoich zobowiązań wynikających z Konwencji o ludobójstwie, aby nie angażować się w ludobójstwo, i zapobiegania oraz karania ludobójstwa”.

MTS zdecydował o zarządzeniu środków tymczasowych:

- Izrael ma podjąć wszystkie możliwe kroki aby zapobiec naruszeniom art. 2 konwencji w sprawie ludobójstwa;

- Izrael ma zapewnić natychmiastowy efekt tych kroków w stosunku do swoich żołnierzy;

Ogłoszenie postanowienia MTS o zastosowaniu środków tymczasowych w sprawie RPA v. Izrael

 W piątek 26 stycznia 2024 r. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości ogłosi swoje zarządzenie o zastosowaniu środków tymczasowych na wniosek Republiki Południowej Afryki w sprawie stosowania Konwencji o zapobieganiu i karaniu zbrodni ludobójstwa w Strefie Gazy (RPA przeciwko Izraelowi). 

Republika Południowej Afryki zwróciła się do Trybunału o wskazanie środków tymczasowych w celu „ochrony przed dalszymi, dotkliwymi i nieodwracalnymi skutkami dla praw narodu palestyńskiego zgodnie z Konwencją o ludobójstwie” oraz „aby zapewnić przestrzeganie przez Izrael jego zobowiązań wynikających z Konwencji o ludobójstwie, aby się nie angażować w popełnianie ludobójstwa oraz zapobiegać ludobójstwu i je karać”.

Posiedzenie publiczne odbędzie się o godz. 13,  w Pałacu Pokoju w Hadze, podczas którego sędzia Joan E. Donoghue, przewodnicząca MTS, przeczyta postanowienie Sądu.

Więcej na temat sprawy: na stronie MTS. 

Pisaliśmy już o tej sprawie tu, tu, oraz tu.

Dlaczego Polska powinna uważnie przyglądać się postępowaniu RPA v. Izrael?

 29 grudnia 2023 r. RPA rozpoczęła postępowanie przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości przeciwko Izraelowi zarzucając Izraelowi czyny ludobójcze, jak i brak podjęcia działań na rzecz ich zapobieżenia. Na kilkudziesięciu stronach RPA Skrupulatnie wskazała:

- na szereg wypowiedzi władz izraelskich, które mogą wskazywać na cele ludobójcze

- na efekty operacji w Gazie i różne działania, które mogłyby mieć charakter aktów ludobójczych

- na szereg raportów, wystąpień organów międzynarodowych potwierdzających niebezpieczeństwo popełnienia ludobójstwa.

Jednak w niniejszym poście chciałam odpowiedzieć w kilku punktach, dlaczego Polska powinna uważnie przyglądać się temu postępowaniu. Ano dlatego iż:

1. Naruszenie zakazu ludobójstwa jest naruszeniem normy erga omnes, a więc także wymierzonym w Polskę, która jest stroną Konwencji z 1948 r. w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa.

2. Naruszenie zakazu ludobójstwa to naruszenie normy peremptoryjnej, a ciężkie naruszenie takiej normy uruchamia obowiązki państw trzecich (czyli także Polski), aby podjęły działania na rzecz zatrzymania tego typu naruszeń (tu warto wspomnieć o wystąpieniach przedstawicieli RPA, którzy przepraszali, że wniosek do MTS złożyli tak późno).

3. Toczące się postępowanie (równolegle z innymi postępowaniami  jak Gambia v. Mjanma; Kanada, Holandia v. Syria otwiera drogę do potwierdzenia praw procesowych państw bezpośrednio nie dotkniętych skutkami danych naruszeń, czyli także Polski.

4. Sprawa dotyczy interpretacji konwencji w sprawie ludobójstwa, której stroną jest Polska, a więc automatycznie należy rozważać możliwość interwencji.

5. A propos interwencji - interweniujemy w innej sprawie dot. ludobójstwa, czyli Ukraina v. Rosja, a więc zapoznanie się z argumentami stron jest kluczowe.

6. Sprawa dotyczy ram dopuszczalnej reakcji na bezprawne, rażące naruszenie prawa (zbrodnie z 7.10.) i dotyka problemu samoobrony, okupacji, sposobu prowadzenia działań zbrojnych - to są wszystko kwestie kluczowe z punktu widzenia państwa polskiego, a Polska miała ogromne zasługi co do klaryfikacji niektórych norm i warto by o ich interpretację w dobrej wierze się upominała.

7. W konflikcie, którego dotyczy sprawa, ofiarami po obu stronach byli i są Polacy - państwo polskie powinno więc bronić ich praw także i w kontekście toczącego się postępowania.

8. Trwają obrady Zgromadzenia Ogólnego ONZ, gdzie państwa odnoszą się do sytuacji na Bliskim Wschodzie i sprawa postępowania przed MTS jest publicznie dyskutowana przez przedstawicieli większości państw świata.

9. Ta sprawa jest kluczowa, jeśli chodzi o ocenę skuteczności prawa międzynarodowego i jeśli Polska chce być konsekwentna we wspieraniu roli prawa międzynarodowego, to to jest moment by wyrazić wsparcie dla trybunału i oświadczyć, że każda decyzja będzie zaakceptowana przez Polskę. Trybunał jest obecnie pod ogromną presją, takie wsparcie jest konieczne.

10. Toczą się inne postępowania w sprawie sytuacji w Palestynie - procedura opinii doradczej, sprawa przeniesienia ambasady USA do Izraela - rozstrzygnięcie tych kwestii też ma znaczenie dla polskiej dyplomacji.

P.S. dodam jeszcze, że już 1. dzień ustnego wysłuchania w sprawie środków tymczasowych to były fajerwerki argumentacji prawniczej, na sali są legendy prawa międzynarodowego.

Wysłuchania publiczne w sprawie zastosowania środków tymczasowych w sprawie RPA v. Izrael przed MTS

 W następnym tygodniu (11-12.01) w Międzynarodowym Trybunale Sprawiedliwości odbędą się wysłuchania publiczne dotyczące zastosowania środków tymczasowych w  postępowaniu wszczętym przez Republikę Południowej Afryki przeciwko Izraelowi w dniu 29 grudnia 2023 r.

 Republika Południowej Afryki złożyła wniosek wszczynający postępowanie przeciwko Izraelowi w sprawie rzekomego naruszenia przez Izrael jego zobowiązań wynikających z Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa  w stosunku do Palestyńczyków zamieszkujących Strefę  Gazy (pisaliśmy o tym 2 dni temu).

Wysłuchania będą poświęcone wnioskowi RPA, która wnosi o zastosowanie środków w celu „ochrony przed dalszymi, poważnymi i nieodwracalnymi naruszeniami dla praw osób należących narodu palestyńskiego na mocy Konwencji o ludobójstwie” oraz „zapewnienie przestrzegania przez Izrael jej zobowiązań wynikających z Konwencji o ludobójstwie". Każde Państwo strona Konwencji ma obowiązek zapobiegania zbrodni i karania jej popełnienia. Przypomnijmy, że stronami konwencji są 153 państwa, w tym Izrael od 1950 a RPA od 1998 roku. 

Więcej na stronie Trybunału.

Sprawa Gazy a ONZ

 Pierwsza próba (16 października 2023) podjęcia rezolucji w Radzie Bezpieczeństwa ONZ w sprawie zawieszenia broni w konflikcie, który eskalował po 7 października wyszła od Rosji, jednak nie otrzymała ona poparcia. Oficjalnie wynikało to z braku potępienia Hamasu jako grupy ekstremistycznej. Drugą próbę (18 października) przyjęcia rezolucji Rady Bezpieczeństwa podjęła Brazylia, jednak i ta zakończyła się fiaskiem (12 państw było za, Stany Zjednoczone przeciw, Wielka Brytania i Rosja wstrzymały się od głosu). 

Oficjalnie, Rosja wstrzymała się od głosu ze względu na wcześniejsze odrzucenie jej  poprawki, która "wzywała do natychmiastowego, trwałego i pełnego zawieszenia broni oraz zaprzestania ataków na ludność cywilną". Wstrzymanie się od głosu ze strony Wielkiej Brytanii wynikało z tego, że rezolucja nie odnosiła się do prawa do samoobrony Izraela i nie podkreślała, że Hamas używa ludności cywilnej jako żywych tarcz. Stany Zjednoczone z kolei uzasadniły swój sprzeciw brakiem włączenia prawa Izraela do samoobrony zgodnie z art. 51 Karty Narodów Zjednoczonych (KNZ). Warto zauważyć, że przy tym nie zaproponowały one takiej poprawki.

W świetle powyższego, należy zgodzić się ze słowami Ambasadora Brazylii, który podkreślił, że w obliczu kryzysu z jakim mamy do czynienia, milczenie i bezczynność Rady Bezpieczeństwa znów odniosły zwycięstwo.

W obliczu zablokowania działań w Radzie Bezpieczeństwa, grupa państw złożyła wniosek o zwołanie dziesiątej nadzwyczajnej sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ na podstawie rezolucji „Uniting for Peace” z 1950 roku. Ostatni raz taka sesja została zwołana po agresji Rosji na Ukrainę w 2022 roku. 

Podczas nadzwyczajnej sesji, która rozpoczęła się 26 października, Zgromadzenie Ogólne przyjęło rezolucję wzywającą do natychmiastowego i pełnego przestrzegania zobowiązań wynikających z międzynarodowego prawa humanitarnego oraz prawa ochrony praw człowieka, szczególnie podkreślając ochronę ludności cywilnej oraz bezwarunkowe uwolnienie zakładników. Jednocześnie odrzucono poprawkę zgłoszoną przez Kanadę, która domagała się potępienia ataków terrorystycznych Hamasu na Izrael z dnia 7 października.  

Kolejne spotkanie nadzwyczajnej sesji rozpoczęło się w grudniu, jednak zostało wstrzymane, gdyż Sekretarz Generalny ONZ skorzystał z prerogatywy zawartej w art. 99 Karty Narodów Zjednoczonych. W dniu 6 grudnia zwrócił uwagę Radzie Bezpieczeństwa listem dotyczącym sytuacji w Gazie, jako sprawy, która może zagrażać utrzymaniu międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. 

Podczas spotkania Rady Bezpieczeństwa w piątek, 8 grudnia, odrzucono rezolucję zaproponowaną przez Zjednoczone Emiraty Arabskie (i sponsorowaną przez 97 państw członkowskich), która wzywała do zawieszenia broni (trzecia próba). 13 państw poparło rezolucję, Stany Zjednoczone głosowały przeciwko, natomiast Wielka Brytania wstrzymała się od głosu.

Wobec dalszej bezczynności Rady Bezpieczeństwa, w dniu 12 grudnia Zgromadzenie Ogólne przyjęło rezolucję, w której:

1. żąda natychmiastowego humanitarnego zawieszenia broni;
2. ponawia swoje żądanie, aby wszystkie strony przestrzegały swoich zobowiązań wynikających z prawa międzynarodowego, w tym międzynarodowego prawa humanitarnego, zwłaszcza w odniesieniu do ochrony ludności cywilnej;
3. żąda natychmiastowego i bezwarunkowego uwolnienia wszystkich zakładników, a także zapewnienia dostępu pomocy humanitarnej;
4. postanawia tymczasowo odroczyć dziesiątą nadzwyczajną sesję i upoważnić Przewodniczącego Zgromadzenia Ogólnego podczas jego ostatniej sesji do wznowienia jego posiedzenia na wniosek państw członkowskich.

Za głosowały 153 państwa, w tym Polska (osiągnięto wymóg 2/3 obecnych i głosujących), przeciw było 10 państw (USA, Izrael, Austria, Czechy, Gwatemala, Liberia, Mikronezja, Nauru, Papua Nowa Gwinea i Paragwaj), wstrzymały się 23 państwa (m.in. Wielka Brytania, Niemcy, Węgry, Włochy, Argentyna, Malawi, Holandia, Ukraina, Sudan Południowy i Urugwaj).

Oczywiście, rezolucje Zgromadzenia Ogólnego nie posiadają mocy prawnie wiążącej, jednakże zwłaszcza te, które są przyjmowane na sesjach nadzwyczajnych, niosą ze sobą znaczny ładunek polityczny i symboliczny.

Narastający kryzys humanitarny w Gazie został określony przez Francescę Albanese, Specjalną Sprawozdawczynię ONZ ds. okupowanych terytoriów palestyńskich jako największy w historii regionu przypadek czystek etnicznych. Dodatkowo, sytuację związaną z tym kryzysem zespół specjalnych sprawozdawców Rady Praw Człowieka ONZ  oraz naukowcy już w październiku 2023 r. określili jako prowadzącą do ludobójstwa.   

Warto zauważyć głosy, takie jak ten wyrażony przez Fatimę Mehmood, podkreślające, że obowiązek zapobiegania ludobójstwu stanowi zobowiązanie erga omnes, a jego realizacja poprzez zwrócenie się do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości o zastosowanie środków tymczasowych, została skutecznie potwierdzona w sprawie Gambia przeciwko Mjanmie.

Polska i Izrael wydalają dyplomatów

W związku z podpisaniem przez prezydenta Dudę nowelizacji KPA, jednym ze skutków której będzie m.in. ograniczenia prawnych możliwości dochodzenia nieruchomości przez następców prawnych właścicieli mienia żydowskiego utraconego w czasie II WŚ, bardzo ostre oświadczenie wystosował Minister spraw zagranicznych Izraela Yair Lapid (FM Lapid’s response to signing of Polish property restitution law), określając Polskę mianem państwa niedemokratycznego i wrogiego wolności.

Izrael niezwłocznie wycofał swojego ambasadora z Warszawy oraz rekomendował polskiemu ambasadorowi przedłużenie krajowych wakacji (Al Jazeera, Israel furious as Poland signs law to limit property claims). Polski MSZ oświadczył, że kroki podjęte przez Izrael "bardzo poważnie szkodzą naszym relacjom" (Oświadczenie MSZ 14.08.2021) a amb. Marek Magierowski na razie "pozostanie w kraju" (Oświadczenie MSZ 16.08.2021). Warto zwrócić uwagę na to ostatnie oświadczenie w świetle zaskakujących doniesień medialnych, jakoby strona polska miała nie zrozumieć subtelnej sugestii (RMF FM, MSZ zapowiada: Ambasador Marek Magierowski wróci do Izraela).

Rezolucja Rady Praw Człowieka w sprawie utworzenia niezależnej Komisji śledczej na terytoriach palestyńskich i w Izraelu

Rada Praw Człowieka przyjęła własnie rezolucję A/HRC/S-30/L.1 dotyczącą utworzenia niezależnej międzynarodowej komisji śledczej (zobacz tu ). Będzie ona miała za zadanie przeprowadzenie dochodzenia na okupowanych terytoriach palestyńskich, w tym terytorium Wschodniej Jerozolimy, i w Izraelu. Zbadane mają być wszystkie domniemane naruszenia międzynarodowego prawa humanitarnego oraz wszystkie domniemane naruszenia i nadużycia międzynarodowego prawa dotyczącego praw człowieka,  oraz wszystkie podstawowe przyczyny nawracających napięć, niestabilności i przedłużania się konfliktów, w tym przypadki systematycznej dyskryminacji oraz represji ze względu na tożsamość narodową, etniczną, rasową lub religijną, od 13 kwietnia 2021 r. 

Rezolucję przyjęto 24 głosami za, 9 było przeciw przy 14 wstrzymujących się. Polska wstrzymała się od głosu, z informacji  odzwierciedlającej dyskusję jednak wynika, że nie zabierała głosu, nie wiadomo więc co stanowiło nasze ratio w tej sytuacji: https://reliefweb.int/report/occupied-palestinian-territory/human-rights-council-establishes-international-commission.

Irlandia uznaje aneksję de facto Okupowanego Terytorium Palestyńskiego przez Izrael za nielegalną

Pisaliśmy już na Blogu o „pełzającej aneksji” przeprowadzanej przez Izrael na Zachodnim Brzegu Jordanu poprzez przesiedlanie tam, wbrew postanowieniom IV Konwencji Genewskiej, obywateli Izraela. Wspominaliśmy także o powracających planach dokonania przez Izrael aneksji de iure Zachodniego Brzegu.

Jeśli jakieś działania Izraela spotykają z potępieniem państw trzecich, jest to zazwyczaj właśnie zamiar aneksji de iure – przykładowo, w 2020 r. ponad 1000 parlamentarzystów z 25 europejskich państw napisało wspólny list do swoich rządów przeciwko aneksji przez Izrael Zachodniego Brzegu. Nie ma w nim jednak mowy o trwającej cały czas aneksji de facto ani o nielegalnych izraelskich osiedlach na Okupowanym Terytorium Palestyńskim.

Fatou Bensouda rozpoczyna postępowanie przygotowawcze odnośnie sytuacji Palestyny

 Informowaliśmy niedawno o decyzji wydanej przez Międzynarodowy Trybunał Karny 5 lutego 2021 roku, w której Izba zdecydowała, że trybunał może objąć jurysdykcją karną zbrodnie popełnione  na terytorium Palestyny włączając w to Gazę, Zachodni Brzeg i wschodnią Jerozolimę. 

Wczoraj Prokurator Bensouda poinformowała o rozpoczęciu postępowania odnośnie sytuacji Palestyny.

Dochodzenie obejmie przestępstwa podlegające jurysdykcji Trybunału, które rzekomo zostały popełnione w od 13 czerwca 2014 r., decyzja o wszczęciu dochodzenia jest następstwem trwającego prawie 5 lat  badania wstępnego podjętego przez Biuro Prokurator Bensoudy.

Wczorajsza decyzja już spotkała się z wielką krytyką. Nie może oczywiście dziwić krytyczne podejście do tej decyzji Netanjahu, który nazywa decyzję szczytem antysemityzmu i hipokryzji (zobacz np. tu ), ale już do stanowiska Stanów Zjednoczonych trzeba podejść bardzo krytycznie. To nie jest nawet ciche wsparcie dla Izraela, ale potwierdzenie słuszności inicjatyw podjętych przez Trumpa i jego administrację! Tony Blinken, po którym oczekiwano powrotu Stanów Zjednoczonych na ścieżkę praw człowieka i szacunku dla międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości oznajmił wczoraj, że Stany Zjednoczone są krytyczne wobec postępowania trybunału odnośnie sytuacji Palestyny i w  związku z tym potwierdził silne zaangażowanie w te kwestie (zobacz tu ). Może to oznaczać, że nadal zostaną utrzymane sankcje nałożone na personel MTK. 

Co prawda nie na długo. Już 16 czerwca stanowisko obejmie nowy Prokurator i wtedy konieczne będzie i tak przyjrzenie się sankcjom i podjęcie decyzji czy nałożyć je także na nowego prokuratora MTK. 

Tymczasem wczorajsza reakcja Blinkena może być uznana za prężenie muskułów, aby wesprzeć Izrael, bo Trybunału administracja USA już bardziej zrazić chyba nie może. 

Z drugiej strony USA i Izrael nie działają w próżni - świat nie przygląda się bezczynnie tej krótkowzrocznej polityce obu państw, i krytycznie podchodzi do kwestii sankcji nałożonych na personel MTK, ma to między innymi odzwierciedlenie w apelu, będącym także  jasnym sprzeciwem wobec amerykańskiej polityki, przyjętym przez kilkadziesiąt międzynarodowych organizacji (a który umieszczono na stronie Human Rights Watch). 

Izraelski program szczepień nie obejmuje Palestyńczyków

Podczas gdy cały świat patrzy z podziwem (i pewnie z zazdrością) na Izrael, który bije rekordy w ilości obywateli zaszczepionych przeciwko koronawirusowi, okazuje się, że świetnie zorganizowany izraelski system szczepień ma jedną poważną wadę – nie przewiduje podania szczepionki kilku milionom Palestyńczyków mieszkających na terytoriach okupowanych przez Izrael od 1967 r.

Kolejne państwo arabskie decyduje się na normalizację stosunków z Izraelem

W połowie sierpnia donosiliśmy, że Izrael oraz Zjednoczone Emiraty Arabskie zgodziły się na zawarcie porozumienia o normalizacji stosunków. Uczyni ono ZEA trzecim państwem arabskim, po Egipcie i Jordanii, utrzymującym stosunki dyplomatyczne z Izraelem.

W dniu 11 września na Twitterze prezydent Donald Trump ogłosił, że również Bahrajn zdecydował się na normalizację relacji z Izraelem. Do wznowienia stosunków dyplomatycznych ma dojść w ciągu 30 dni. Podobnie jak porozumienie ze Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi, również to z Bahrajnem ma obejmować kwestie bezpieczeństwa, handlu, ruchu lotniczego, turystyki itd.

Zapowiedź porozumienia normalizującego stosunki między Izraelem i ZEA - czy faktycznie będzie "historyczne"?

W czwartek Prezydent Trump ogłosił, że odbył rozmowę telefoniczną z premierem Izraela Benjaminem Netanjahu oraz Muhammadem ibn Zajidem, księciem Zjednoczonych Emiratów Arabskich, podczas której jego rozmówcy mieli zgodzić się na zawarcie porozumienia pokojowego (tzw. Abraham Agreement), które normalizowałoby stosunki między ZEA i Izraelem (wideo z zapowiedzią zawarcia porozumienia przez prezydenta Trumpa można znaleźć tutaj).

Tym samym, ZEA stałyby się trzecim państwem arabskim, po Jordanii i Egipcie, które zawarłoby taki układ z Izraelem. Zarówno niektóre media, jak i administracja prezydenta Trumpa, już okrzyknęły porozumienie „historycznym”. Ma ono bowiem przywrócić nie tylko stosunki dyplomatyczne między  oboma państwami, ale również pozwolić na współpracę inwestycyjną, w zakresie bezpieczeństwa, turystyki, technologii, energii i handlu. Między Izraelem i ZEA mają zostać przywrócone regularne połączenia lotnicze. Co więcej, państwa mają pracować nawet razem nad szczepionką przeciwko koronawirusowi. 

Guestpost: COVID-19 a stosunki palestyńsko-izraelskie

Pandemia COVID-19 wpływa na stosunki palestyńsko-izraelskie w sposób zróżnicowany. Z jednej strony zagrożenie pandemią współwystępujące z katastrofa humanitarną ujawniło możliwości bezprecedensowej (poprzez bezpośredniość i oficjalność) współpracy pomiędzy Izraelem i Palestyną. W przeszłości taka współpraca nie była ogłaszana, a jej ujawnienie często prowadziło do usunięcia uczestników z życia publicznego. Tym razem jest inaczej. 

Plan prezydenta Trumpa dla Bliskiego Wschodu

W czasie wizyty w Białym Domu izraelskiego premiera Benjamina Netanyahu, prezydent Donald Trump przedstawił swój plan zaprowadzenia pokoju na Bliskim Wschodzie pod nazwą „Peace to Prosperity. A Vision to Improve the Lives of the Palestinian and Israeli People”.

Prezydent Trump obiecywał przedstawienie wizji pokoju dla Bliskiego Wschodu już w czasie kampanii wyborczej. W połowie 2019 r. została opublikowana część planu dotycząca gospodarki, zaś na część polityczną trzeba było poczekać do teraz. Za całością stoi zięć Donalda Trumpa, Jared Kushner.

Plan przedstawiany jest przez Biały Dom jako „odważna wizja pokoju” oraz „najpoważniejszy, najbardziej realistyczny i najbardziej szczegółowy plan, jaki kiedykolwiek został przedstawiony”. Amerykańska administracja chwali się również, że plan został zaakceptowany zarówno przez izraelski rząd, jak i przez opozycję Netanyahu.

Zgromadzenie Ogólne wzywa Izrael do opuszczenia Wzgórz Golan

Na mocy Rezolucji A/RES/74/14 Zgromadzenie Ogólne ONZ uznało decyzję Izraela z 14 grudnia 1981 r. o ustanowieniu prawa, jurysdykcji i zarządu nad okupowanymi Wzgórzami Golan za bezprawną i prawnie bezskuteczną. Izrael został wezwany do wycofania  decyzji o aneksji oraz, ponownie, do opuszczenie terytorium okupowanego od 1967 roku. 

Prezydenta Donald Trump podpisuje oświadczenie
o uznaniu suwerenności Izraela nad Wzgórzami Golan, marzec 2019

Guest post: Polemika do tekstu "Bardzo kosztowny prezent"

20/XI/2019 w Gazecie Wyborczej został opublikowany artykuł Dawida Warszawskiego pt.: Bardzo kosztownyprezent. W tekście Autor przemieszał informacje prawdziwe, fałszywe i komentarz (analizy, prognozy etc.). Informacje fałszywe dotyczą prawa międzynarodowego (charakterystyki prawnej jego norm, zarówno ich treści normatywnej jak i mocy wiążącej) i te informacje chcę sprostować. Podawanie informacji fałszywych na temat kwestii podstawowych jest społecznie szkodliwego i to podwójnie. Po pierwsze dlatego, że szkodliwe jest samo w sobie głoszenie nieprawdy. Po drugie dlatego, że Gazeta Wyborcza i Autor artykułu swoją renomą uwiarygadniają nieprawdę. Przykre jest również to, że Gazeta Wyborcza (Autor, redaktor naczelny i kierownik działu) nie zareagowała na zwrócenie uwagi, akceptując nierzetelność.

Będzie aneksja Doliny Jordanu?

17 września w Izraelu odbyły się wybory parlamentarne, drugie już w 2019 r. O ile sytuacja wewnętrzna Izraela nie pozostaje bez wpływu na konflikt izraelsko-palestyński, relacje Izraela ze światem arabskim i wiele innych aspektów relacji międzynarodowych, o tyle ostatnie wybory mogą okazać się ważne jeszcze z jednego powodu – tuż przed głosowaniem premier Benjamin Netanyahu zapowiedział, że jeśli jego partia Likud wygra wybory, Izrael ustanowi suwerenne rządy nad Doliną Jordanu i północną częścią Morza Martwego. Przypomnijmy, że tereny te stanowią ok. 30% Zachodniego Brzegu Jordanu, terytorium okupowanego przez Izrael od czasów wojny sześciodniowej w 1967 r. Dolinę Jordanu zamieszkuje ponad 65.000 Palestyńczyków, jak również 11.000 izraelskich osadników (izraelskie osiedla na Zachodnim Brzegu są nielegalne, w świetle art. 49 ust. 6 IV Konwencji genewskiej z 1949 r.; potwierdził to MTS w opinii doradczej w sprawie budowy muru na Okupowanych Terytoriach Palestyńskich, par. 120). 

Źródło: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49657915