Sankcje USA wobec Rosji w reakcji na zastosowanie broni chemicznej

Departament Stanu USA uznał, że rząd Rosji ponosi odpowiedzialność za atak przeprowadzony na byłego agenta rosyjskich służb Siergieja Skripala i jego córkę Julię w Salisburgy (UK) w marcu 2018 roku. Do ataku zastosowano środek chemiczny Novichok. Tym samym Rosję uznano winną pogwałcenia Konwencji o zakazie broni chemicznej CWC (DoS, U.S. Sanctions and Other Measures Imposed on Russia in Response to Russia’s Use of Chemical Weapons). 

Odpowiednio, Directorate of Defence Trade Controls (działający w ramach Departamentu) wydał oświadczenie o nałożeniu na Rosję sankcji handlowych w zakresie eksportu broni. Ponadto, zgodnie z oświadczeniem DoS, wstrzymane mogą zostać m.in. pomoc udzielana Rosji (za wyjątkiem pilnej pomocy humanitarnej oraz w zakesie żywności i rolnictwa) czy finansowanie sprzedaży broni. Jednak napojtężniejszym środkiem zasugerowanym przez DoS może być odcięcie Rosji od dostępu do kredytów, gwarancji kredytowych oraz wszelkiej innej pomocy finansowej ze stron amerykańskich agencji rządowych. W rezultacie inwestorzy prewencyjnie zaczęli wyprzedawać rosyjskie obligacje (Bloomberg, Russian Bonds Slump as ‘Nuclear Option’ of Debt Sanctions Raised). Bezpośrednią konsekwencją amerykańskich zapowiedzi był wzrost kosztów długu o przeszło 6,6%.

Straszak w postaci zakazu inwestycji w rosyjskie obligacje jest tym skuteczniejszy, że w 2019 r. USA zastosowały już podobne sankcje, wówczas wobec rosyjskich euroobligacji ttzn. obligacji nie denominowanych w Rublach (US DoT, Treasury Announces Sanctions under the Chemical and Biological Weapons Control and Warfare Elimination Act). 

Guestpost: COVID-19 a stosunki palestyńsko-izraelskie

Pandemia COVID-19 wpływa na stosunki palestyńsko-izraelskie w sposób zróżnicowany. Z jednej strony zagrożenie pandemią współwystępujące z katastrofa humanitarną ujawniło możliwości bezprecedensowej (poprzez bezpośredniość i oficjalność) współpracy pomiędzy Izraelem i Palestyną. W przeszłości taka współpraca nie była ogłaszana, a jej ujawnienie często prowadziło do usunięcia uczestników z życia publicznego. Tym razem jest inaczej. 

Raport ws. użycia broni chemicznej w Syrii w kwietniu 2018 r.

Za kilkanaście dni minie pierwsza rocznika ataku rakietowego przeprowadzonego przez USA, Wielką Brytanię i Francję w Syrii (pisaliśmy o tym tutaj). Bezpośrednią przyczyną uderzenia w dniu 14 kwietnia 2018 r. miało być użycie broni chemicznej przez syryjski reżim w mieście Douma 7 kwietnia. W oświadczeniu wydanym po rozpoczęciu ataku, prezydent Trump jednoznacznie wskazał powody i winnego użycia broni chemicznej, mówiąc, że „w zeszłą sobotę, reżim Assada ponownie użył broni chemicznej, aby mordować niewinnych cywilów”.

Z doniesień medialnych jednoznacznie wynikało, że doszło do użycia broni chemicznej. Aby jednak uzasadnić podstawy użycia siły w Syrii, żadne z interweniujących państw nie przedstawiło dowodów wskazujących, że faktycznie w Doumie użyto takiej broni, ani że to siły rządowe użyły broni chemicznej przeciwko cywilom.

Badaniem wydarzeń z 7 kwietnia 2018 r. w Doumie zajęła się Fact Finding Mission in Syria Organizacji ds. zakazu broni chemicznej, która dopiero na początku marca tego roku wydała swój raport w tej sprawie.

Raport BBC w sprawie użycia broni chemicznej w Syrii

BBC Panorama i BBC Arabic opublikowały właśnie wyniki śledztwa, które pokazują skalę użycia broni chemicznej w Syrii przez reżim Assada i to, jaki wpływ użycie tej broni ma na wynik konfliktu zbrojnego w Syrii.

Wielka Brytania zidentyfikowała podejrzanych w sprawie Skripalów

Wielka Brytania wskazała podejrzanych w sprawie usiłowania zabójstwa byłego rosyjskiego agenta Siergieja Skripala i jego córki w Salisbury w marcu tego roku. To dwóch agentów rosyjskiego wywiadu wojskowego (GRU), którzy spryskali drzwi domu Skripalów nowiczokiem i jeszcze tego samego dnia odlecieli do Rosji. 

Mężczyznom postawiono zarzuty działania wspólnie i w porozumieniu w celu zabicia Siergieja Skripala, usiłowania zabójstwa Siergieja i Julii Skripalów oraz Nicka Bailey’a (policjanta, który zatruł się nowiczokiem), użycia i posiadania nowiczoka, jak również umyślnego spowodowania ciężkiego uszczerbku u Julii Skripal i Nicka Bailey’a. Cały czas trwa natomiast śledztwo w sprawie zabójstwa Dawn Sturgess, która najprawdopodobniej znalazła butelkę perfum, porzuconą na obrzeżach Salisbury, w której Rosjanie przechowywali nowiczok.

USA ustanawiają nowe sankcje wymierzone w Rosję w związku ze sprawą Skripalów

Po lipcowym spotkaniu Donalda Trumpa z Władimirem Putinem wydawało się, że ocieplenie stosunków między USA a Rosją powstrzyma Stany Zjednoczone przed kolejnymi sankcjami wobec Rosji, a nawet złagodzi obecne. Szybko jednak okazało się, że Rosja nie może na to liczyć - 8 sierpnia Departament Stanu USA poinformował, że w związku z użyciem środka "nowiczok" w marcu tego roku wobec Siergieja Skripala i jego córki Julii (komunikat mówi o "próbie zabójstwa obywatela Wielkiej Brytanii") w dniu 6 sierpnia USA ustaliły na podstawie Chemical and Biological Weapons Control and Warfare Elimination Act, że "Rząd Federacji Rosyjskiej użył broni chemicznej lub biologicznej z pogwałceniem prawa międzynarodowego lub użył śmiertelnej broni chemicznej lub biologicznej przeciwko swoim własnym obywatelom"(the Government of the Russian Federation has used chemical or biological weapons in violation of international law or has used lethal chemical or biological weapons against its own nationals). Lista sankcji zostanie oficjalnie opublikowana 22 sierpnia.

Nocny atak USA, Francji i Wielkiej Brytanii na Syrię czyli po co nam prawo międzynarodowe?

Wczoraj w nocy polskiego czasu USA, Wielka Brytania i Francja przeprowadziły „precyzyjne uderzenia” (według słów Prezydenta Trumpa) na cele związane z bronią chemiczną posiadaną przez syryjski reżim. Przyczyną ataku było użycie po raz kolejny w zeszłą sobotę  broni chemicznej przeciwko ludności cywilnej. Celem uderzenia były m.in. laboratoria badawcze niedaleko Damaszku oraz Homs, gdzie reżim ma produkować sarin.

W amerykańskich mediach, co zaskakujące, brak informacji co do skuteczności ataku, zwłaszcza, że Rosjanie twierdzą, że ze 103 pocisków, wystrzelonych w kierunku Syrii, syryjski system bezpieczeństwa zestrzelił 73 (Rosja twierdzi też, że nie odnotowała obecności pocisków francuskich). 

Ataki na syryjskie cele były „zapowiadane” przez prezydenta Trumpa od kilku dni.

Rada Bezpieczeństwa ONZ o ataku na Siergieja Skripala

Tak jak można się było tego spodziewać (pisaliśmy o tym m.in. tutaj), w sprawie ataku na Siergieja Skripala zebrała się Rada Bezpieczeństwa ONZ. Co ciekawe jednak, nie zebrała się na wniosek Wielkiej Brytanii, a Rosji, która najwyraźniej zdecydowała się na „ucieczkę do przodu”, argumentując, że chce wyjaśnić „teatr absurdu”, który stał się udziałem Wielkiej Brytanii na skutek oskarżeń Rosji o zamach na Skripala.

Weto Rosji i Chin w RB ONZ ws. syryjskiej broni chemicznej

28 lutego Rosja i Chiny zawetowały przyjęcie przez Radę Bezpieczeństwa rezolucji stanowiącej nowe sankcji przeciwko Syrii w zw. z użyciem broni chemicznej. USA uznały ten krok za "oburzający i możliwy do obrony", co z kolei przedstawiciel Rosji uznał za "oburzający" komentarz, zapowiadając zarazem że "Bóg osądzi" próby dyskredytowania legalnego rządu Syrii (The Washington Post, Russia, China veto at U.N. on Syria chemical weapons is ‘outrageous,’ U.S. says). Sam projekt określił mianem prowokacji. 

Zdaniem prezydenta Władymira Putina przyjęcie sankcji w tracie trwających genewskich rozmów pokojowych pod egidą ONZ było "całkowicie niestosowne" (Al Jazeera, Russia and China veto UN resolution on Syria sanctions).

Rada Bezpieczeństwa zjednoczona ws. syryjskiej broni chemicznej

W piątek 7 sierpnia Rada Bezpieczeństwa przezwyciężyła impas decyzyjny ws. konfliktu w Syrii. Jednomyślnie przyjęto Rezolucję S/RES/2235 (2015) (dokument na razie nie jest publicznie dostępny, na podstawie której ma zostać powołany Wspólny Mechanizm Śledczy celem identyfikacji podmiotów odpowiedzialnych za użycie broni chemicznej.

Statek Cape Rady na pokładzie której w 2014 zneutralizowano gaz sarin.
Źródło: US Dep. of Transportation za UN News Centre

Opóźnienia w usuwaniu broni chemicznej z Syrii

Pisaliśmy już na tym blogu (tu), że Syria na mocy rezolucji Rady Bezpieczeństwa została zobowiązana do pozbycia się swojego arsenału broni chemicznej. Ostatnie doniesienia wskazują jednak na to (powołuję się na wczorajsze „papierowe” wydanie The Wall Street Journal, Europe edition, Vol. XXXI, no 221 autor N. Bendavid, s. 12), że ustalone terminy nie zostaną dotrzymane. Mowa o gazie musztardowym i komponentach sarinu, które miały być usunięte do 31 grudnia. OPCW (Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons) wskazuje na to, że ze względu na trwającą wojnę domową należy broń chemiczną usunąć z Syrii, problemem jest jednak dostarczenie jej do portu Latakia. Syria zażądała wozów opancerzonych aby uczynić zadość temu zobowiązaniu, ale z dostarczeniem wozów łączy się wysokie prawdopodobieństwo użycia ich przez Asada przeciwko cywilom, a nie w celu pozbycia się broni chemicznej. Żadne państwo nie zgodziło się na zniszczenie arsenału na swoim terytorium, dlatego teraz realizowany jest pomysł pozbycia się go na morzu przy pomocy amerykańskiego statku. Nigdy wcześniej jednak tego nie robiono, więc będzie to stanowić eksperyment. Pozostała broń chemiczna, mniej niebezpieczna, ma zostać usunięta przez zgłoszone do tego firmy (42).

Pokojowa Nagroda Nobla dla Organizacji ds. Zakazu Broni Chemicznej

Kilkadziesiąt minut temu Thorbjörn Jagland Przewodniczący Norweskiego Komitetu Noblowskiego ogłosił, że tegoroczna Nagroda pokojowa została przyznana Organizacji ds. Zakazu Broni Chemicznej (OPWC) za wkład w eliminację tego rodzaju broni. To funkcjonariusze tej organizacji realizują aktualnie program likwidacji syryjskiej arsenału chemicznego.

Tekst wystąpienia dostępny jest tutaj.

Organizacja jest ciałem implementującym Konwencji o zakazie broni chemicznej z 1993 roku, na mocy której obok obowiązującego od roku 1925 zakazu używania zdelegalizowano także produkcję i składowanie broni chemicznej. Członkami organizacji jest obecnie 189 państw. 

Zobacz dalsze informacje nt. OPWC na stronie organizacji.

Broń masowego rażenia przysłoni wszystko

Uwaga decydentów obserwujących rozwój wypadków w Syrii koncentrowała się na zabezpieczeniu składów broni chemicznej, więc mogą być zadowoleni z przystąpienia Syrii do Konwencji zakazującej użycia broni chemicznej (CCW) w dniu 14 września 2013 r. Problem zbrodni popełnionych w czasie wojny domowej w tym państwie mniej martwi światowych przywódców.

Z kolei w przypadku Korei Północnej również nie robią wrażenia kolejne raporty dotyczące masowych naruszeń praw człowieka a doktryny odpowiedzialności za ochronę i w tym przypadku nie będzie się wdrażać, ze względu choćby na obawy związane z możliwością użycia broni nuklearnej przez to państwo.

Gdy Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości orzekał w sprawie legalności groźby lub użycia broni nuklearnej, krytykowano brak jednoznacznego potępienia tego rodzaju broni w wydanej 8 lipca 1996 r. opinii doradczej. Można jednak przyjąć, że MTS po prostu uznał to, co dzisiaj jest jeszcze bardziej oczywiste, że groźba użycia broni ABC (WMD) ma większą siłę rażenia niż najbardziej szokujące i jednocześnie wiarygodne informacje o mordowaniu tysięcy ludzi, i przed tą siłą ugina się każdy, i sąd, i najpotężniejsze państwa.

Syria - oskarżenia o użycie broni chemicznej, czas na komisję ds. ustalania faktów?

Brak efektywnych działań ze strony Rady Bezpieczeństwa wobec sytuacji w Syrii, zwłaszcza wobec kolejnych szokujących danych przedstawianych przez Urząd Wysokiego Komisarza ds. Praw Człowieka co do ilości zabitych osób jest przedstawiany jako sztandarowy przykład bezsilności prawa międzynarodowego wobec braku woli politycznej. 

Stany Zjednoczone zapowiedziały, że dla nich czerwoną linią będzie użycie broni chemicznej (oczywiście jeśli warunkuje się swoje zaangażowanie od jakiegoś działania, można być pewnym, że ono nastąpi). W połowie czerwca Stany Zjednoczone ogłosiły, iż strona rządowa użyła broni chemicznej. Nie trzeba było długo czekać, aby Rosja przedstawiła dowody, że to rebelianci użyli broni chemicznej. Oczywiście, nigdy USA nie sprecyzowało, jak zareaguje na przekroczenie czerwonej linii, a obecnie żądają dodatkowych dowodów na to, że strona nierządowa była w ogóle w stanie wyprodukować broń chemiczną. Jak zwykle, zanim prawo mogłoby dojść do skutku, należy ustalić fakty. Cassese w książce pod swoją redakcją Realizing utopia postulował utworzenie uniwersalnej komisji badań, to jednak postulat de lege ferenda. Obecnie strony mogą skorzystać z możliwości jakie im daje choćby art. 90 pierwszego protokołu dodatkowego do konwencji genewskich z 1949 r., na mocy której funkcjonuje Międzynarodowa Komisja ds. Ustalania Faktów. Do tej pory jednak w żadnym konflikcie strony nie zdecydowały się na skorzystanie z tego mechanizmu. Podobnie będzie zapewne i w tym wypadku, bo gdy nie ma bezstronnej komisji, każda ze stron może manipulować informacjami na swoją korzyść. 

Konferencja przeglądowa konwencji w sprawie zakazu broni chemicznej/użycie broni chemicznej jako zbrodnia wojenna

9 kwietnia w Hadze rozpoczęła się konferencja przeglądowa o zakazie broni chemicznej. Warto ten fakt odnotować przynajmniej z dwóch powodów, po pierwsze konferencji przewodniczy Polska, po drugie na konferencji zapewne dyskutowana będzie sytuacja kontroli nad bronią chemiczną w Syrii, państwie które jako jedno z nielicznych jest poza reżimem konwencji.
Warto przypomnieć, że zgodnie ze statutem rzymskim  za zbrodnię wojenną uznaje się używanie trucizny lub zatrutej broni, używanie gazów duszących, trujących lub innych oraz wszelkich podobnych cieczy, materiałów i urządzeń. Jednak zakaz ten ma zastosowanie jedynie do konfliktów międzynarodowych. Dopiero na konferencji w Kampali w 2010 r. powyższy zakaz rozszerzono również na konflikty niemiędzynarodowe, jednak do tej pory stosowne poprawki ratyfikowało jedynie sześć państw (Estonia, Liechtenstein, Luksemburg, Samoa, San Marion, Trynidad i Tobago). Można więc argumentować, iż trudno stanowczo twierdzić, że prawo zwyczajowe zakazuje użycia broni chemicznej w konflikcie wewnętrznym, skoro tak niska jest liczba ratyfikacji odpowiedniej poprawki do statutu rzymskiego. Chyba że będziemy kierować się jedynie liczbą ratyfikacji konwencji w sprawie zakazu broni chemicznej (CWC).
http://www.msz.gov.pl/pl/p/msz_pl/aktualnosci/wiadomosci/polska_przewodniczy_konferencji_przegladowej_konwencji_o_zakazie_broni_chemicznej;jsessionid=06A637C1036DCFFB991FF831CB9E8E8A.cmsap1p