Administracja Bidena utrzymuje sankcje przeciwko Iranowi

Tak jak pisaliśmy ostatnio w kontekście końcówki prezydentury Trumpa, warto w najbliższych tygodniach uważniej przyglądać się polityce zagranicznej USA. W ten sposób powinniśmy poznać założenia strategicznej nowej administracji. 

Sekretarz Stanu Antony J. Blinken, DoS

Do oświadczeń, których doniosłość może wykraczać dalece poza ich bezpośrednie przesłanie, zaliczyć zapewne należy wystąpienie Sekretarza Stanu Antony J. Blinkena, który zapowiedział utrzymanie sankcji wobec Iranu. Blinken zasugerował, że sankcje zostaną zniesione dopiero po zaprzestaniu przez Iran dalszych naruszeń porozumienia nuklearnego (JCPOA).

Nowe podejście USA ma rzekomo służyć jako platforma do multilateralnej współpracy w tym zakresie. Jakkolwiek zakrawa to na kpinę ze pozostałych stron JCPOA i z ONZ, z pewnością warto śledzić bieg wydarzeń zarówno ze względu na relacje z Iranem jak i szerzej stosowanie amerykańskich sankcji.

Traktat o zakazie broni nuklearnej wejdze w życie w styczniu 2021 r.

Przypomnijmy, że w 2017 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ zwołało konferencję, której celem miały być "negocjacje nad prawnie wiążącym instrumentem, zakazującym broni nuklearnej, prowadzącym do jej całkowitej eliminacji" (zob. rezolucja ZO ONZ 71/258, par. 8). Po kilku miesiącach negocjacji, konferencja przyjęła w lipcu 2017 r. Traktat o zakazie broni nuklearnej (Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons). 

Klęska starań USA o przedłużenie embargo na broń do Iranu

Stosunkiem głosów 2:2:11 przepadła na forum Rady Bezpieczeństwa ONZ amerykańska propozycja rezolucji ws. bezterminowego przedłużenia embargo na broń do Iranu (UN, Security Council Announces Failure to Adopt Text on Iran Sanctions by 2 Against, 2 in Favour, 11 Abstentions). 

Stany Zjednoczone przekonały jedynie Dominikanę do poparcia projektu. Od głosu wstrzymały sie m.in. państwa Unii Europejskiej (Belgia, Estonia, Francja, Niemcy i Wlk. Brytania), od początku przeciwnej zerwaniu przez USA nuklearnego porozumienia z Iranem (nasz ostatni post).

Zgodnie z JCPOA - i przyjętą na jego podstawie Rezolucję RB ONZ 2231 - embargo wygaśnie 18 października b.r. Mimo że przedłużenie sankcji na handel bronią co do zasady miało cieszyć się przychylnością szerszej grupy państwa, o miażdżącym rezultacie głosowania podobno przesądziły obawy, że administracja USA następnie nałoży sankcje unilateralne, czym ostatecznie pogrzebie nadzieje na powstrzymanie irańskich ambicji nuklearnych  (Le Monde, Résolution américaine rejettée par l’ONU : l’Iran jubile, Washington humilié).

W reakcji na klęskę amerykańskich zabiegów dyplomatycznych prezydent Trump zapowiedział niezwłoczne podjęcia działań, które "upokorzą pozostałe strony [JCPOA]" (Le Monde, Crise en vue à l’ONU après l’échec de la résolution américaine sur l’Iran). Stany Zjednoczone zapowiadają zastosowanie mechanizmu snapback tj. pół-automatycznego przywrócenia sankcji w przypadku pogwałcenia porozumienia (przez Iran). Wątpliwości co do możliwości skorzystania z mechanizmu budzi jednak fakty wycofania się USA z porozumienia.

Iran umieszcza na orbicie satelitę, naruszając rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ

W zeszłym tygodniu Iranowi udało się wystrzelić na orbitę pierwszego wojskowego satelitę o nazwie Nour ("światło"). Za sukcesem irańskiego reżimu stoi Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej. Iran nie podał wielu szczegółów dotyczących obiektu, ale według dowódcy Korpusu, satelita ma spełniać „wiele zadań” i rozszerzyć strategiczne możliwości wywiadowcze Iranu. 

Prezydent Trump tweetuje o zniesieniu sankcji wobec KRLD

Po wykorzystaniu tweetera do zaskoczenia Kongresu zmianą polityki ws. prawnomiędzynarodowego statusu Wzgórz Golan (post tutaj), kolejny tweet prezydenta Trump zaskoczył nawet jego własny rząd. Podczas gdy administracja kończyła przygotowania kolejnego pakietu sankcji wobec Korei Północnej (zob. choćby ostatni post tu i dalsze odnośniki), prezydent "ćwierknął", że dalszych sankcji nie ustanowi. Komunikat w sposób ostentacyjny podważył autorytet Departamentu Skarbu.

CNN, Trump meet Kim Jong Un in second historic summit

Znamienny dla stopnia zagubienia administracji amerykańskiej był fakt, że początkowo uważano, że komunikat dotyczył wcześniejszych sankcji wobec dwóch chińskich spółek, naruszających sankcje wobec KRLD, które przyjęto w zwiąku z niepowodzeniem szczytu Trump-Kim Dzong Un (WSJ, U.S. Tightens North Korea Sanctions After Failed Trump-Kim Summit). Dopiero później "poinformowne osoby" uświadomiły Departamentowi, że decyzja dotyczy nowego pakietu będącego w końcowej fazie konsultacji (WSJ, Trump Blocks Large-Scale Sanctions Planned Against North Korea).

Na pocieszenie Departamentowi Stanu pozostaje nawe większa konsternacja, jaką w Pentagonie musiał wywołać kilka dni temu tweet o pokonaniu Państwa Islamskiego. Pentagon informacji nie potwierdził (WSJ, Trump Says Islamic State’s Caliphate Completely Eliminated).

Niepewna przyszłość unijnego systemu rozrachunków transakcji (i dalszej współpracy) z Iranem

We wrześniu 2018 r. informowaliśmy o szumnych acz dość enigmatycznych zapowiedziach UE, jakoby w związku z arbitralnym stosowaniem przez Stany Zjednoczone sankcji wtórnych m.in. wobec europejskich instytucji finansowych Unia miała powołać niezależny system rozrachunków płatności międzynarodowych. 

W kolejnych miesiącach pojawiały się sugestie, że mechanizm celowy (Special Purpose Vehicle, SPV) miałby zostać stworzony jedynie na potrzeby transakcji z Iranem, a zakres jego działania byłby ograniczony do mniej kontrowersyjnych transakcji handlowych.

Po wizycie Sekretarza Stanu USA Pompeo w Korei Północnej - reżim wpuści międzynarodowych inspektorów?

W zeszłym tygodniu Sekretarz Stanu USA Mike Pompeo zakończył kolejną wizytę w Korei Północnej. Po spotkaniu z Kim Dzong Unem i innymi przedstawicielami północnokoreańskiego reżimu, Pompeo powiedział dziennikarzom, że Korea Północna zgodziła się na międzynarodowe inspekcje swoich urządzeń nuklearnych i militarnych. Inspektorzy mieliby zbadać m.in. wyrzutnie służące do testów rakietowych i poligon Punggye-ri wykorzystywany do prób z bronią nuklearną, który reżim miał zniszczyć. 

Iran pozywa USA w związku z przywróceniem sankcji gospodarczych

W maju b.r. informowaliśmy, że prezydenta USA Donald Trump zadecydował o wycofaniu z porozumienia nuklearnego z Iranem, JCPOA (tutaj) a następnie o przywróceniu sankcji gospodarczych (tu). Mimo że pozornie USA jedynie przywróciły stan uprzedni w zakresie korzystania ze środków przymuszających, normatywny kontekst uległ diametralnej zmianie. Nie dość bowiem, że Stany Zjednoczone pogwałciły postanowienia JCPOA (nad statusem prawnym porozumienia dyskutowaliśmy zresztą przy okazji posta), to jednocześnie pogwałciły rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ, mocą której Rada jednomyślnie poparła irański kompromis. W związku z powyższym można dowodzić, że amerykańskie sankcje naruszają i naruszą (kolejna transza) szereg traktatów. 

Co właściwie oznacza deklaracja prezydenta Trumpa o wycofaniu USA z porozumienia nuklearnego z Iranem

Deklaracja prezydenta Donalda Trumpa o wycofaniu USA z nuklearnego porozumienia z Iranem z lipca 2015 r (Joint Comprehensive Plan of Action, JCPOA) wywołała burzę reakcji społeczności międzynarodowej, ale pozytywne w zasadzie tylko ze strony Izraela, Arabii Saudyjskiej i ... irańskich radykałów. Inne głosy, w tym wszystkie pozostałe strony porozumienia z władzami Iranu włącznie, a także monitorujące jego implementację ONZ i Międzynarodową Agencję Energii Atomowej (MAEA) oraz niezależni eksperci (zob. m.in. tu, tu, tu, tu, tu, tu, tu, tu, tu) oceniają decyzję Trumpa zdecydowanie negatywnie. Większość komentarzy dotyczy politycznych skutków zerwania porozumienia przez USA. W tym poście postaramy się krótko skupić na jego aspektach prawnych.

Korea Północna wstrzymuje próby jądrowe i rakietowe

 Źródło: AP; http://wyborcza.pl/7,75399,23300395,korea-polnocna-oglasza-zawieszenie-prob-jadrowych-i-rakietowych.html

Kim Dzong Un, przywódca Korei Północnej (KRLD) ogłosił, że od północy w sobotę, 21 kwietnia, państwo to wstrzymuje próby jądrowe i testy międzykontynentalnych rakiet balistycznych. Zamknięty zostaje także obiekt na północy kraju, gdzie prowadzono badania i próby jądrowe. Decyzję ogłoszono na blisko tydzień przed planowanym szczytem przywódców obu państw koreańskich. Kim Dzong Un i prezydent Korei Południowej Mun Dze In mają się spotkać w piątek, 27 kwietnia, po stronie południowokoreańskiej w Domu Pokoju w Panmundżomie na linii demarkacyjnej ustanowionej w 1953 r. pomiędzy dwoma państwami koreańskimi na mocy postanowienia przyjętego w tej samej miejscowości po zakończeniu wojny (1950-1953). Będzie to trzeci w historii szczyt koreański i pierwszy na terytorium Korei Południowej. Prezydent USA Donald Trump, za pośrednictwem Twittera, stwierdził, że to "wielki postęp".

ONZ Korea Północna uchyla się od międzynarodowych sankcji sprzedając broń i technologie wojskowe

Według danych wywiadowczych, cytowanych w tajnym raporcie ONZ, Korea Północna wysłała do Syrii przynajmniej 50 ton materiałów do budowy zakładów produkcji broni chemicznej. Transport - na przełomie lat 2016/2017 - był możliwy dzięki pośrednictwu chińskiej spółki. Dostawy miały zaś stanowić jedynie wycinek stałego zaopatrzenia reżimu al-Assada (i m.in. Iranu który z kolei rzekomo finansuje zakupy syryjskie czy Hezbollahu) w broń i materiały powiązane przez Koreę Północną. Roczna wartość handlu szacowana jest na kilka miliardów dolarów, a proceder utrzymuje się przynajmniej od dekady (WSJ, U.N. Report Links North Korea to Syrian Chemical Weapons). 

W tym świetle mniej dziwią pojawiające się doniesienia o kolejnych przypadkach stosowania broni chemicznej przez rządowe siły syryjskie przeciwko ludności cywilnej, co spotkało się z ostrym sprzeciwem ze strony Stanów Zjednoczonych (WSJ, U.S. Says Syria Is Moving to Conceal Chemical Weapons Use Amid Rise in Attacks). To również Korea Północna miała Syrii dostarczyć technologii na potrzeby budowy reaktora jądrowego, zniszczonego przez Izrael w ataku lotniczym we wrześniu 2007 r.

Amerykańska polityka warunkowości i sankcji wobec Iranu

12 stycznia prezydent USA Donald Trump wydał oświadczenie ws. irańskiego kompromisu nuklearnego (The White House, Statement by the President on the Iran Nuclear Deal), w którym określił Iran mianem największego światowego sponsora terroryzmu siejącego spustoszenie na Bliskim Wschodzie. Zdaniem Trumpa na mocy wiedeńskiego kompromisu nuklearnego z 2015 r. (zob. nasz post tutaj) Iran otrzymał "zdecydowanie za dużo w zamian za zdecydowanie zbyt mało" (tj. zniesienie sankcji w zamian za zarzucenie programu zbrojeń i zgodę na inspekcje), a środki finansowe zostały zdefraudowane zamiast służyć poprawie sytuacji życiowej Irańczyków.

Odpowiednio, Stany Zjednoczone "wbrew sobie" na razie nie wycofują się ze Wspólnego Wszechstronnego Planu Działania. Zrobią to jednak w przypadku braku naprawy jego "katastrofalnych braków". Dalszy udział USA w Planie prezydent uzależnił od przyjęcia przez Kongres środków zapewniających:

1. bezzwłoczną zgodę Iranu na międzynarodowe kontrole wszystkich instalacji nuklearnych,
2. wykluczenie jakiejkolwiek perspektywy zbliżenia się Iranu do pozyskania broni nuklearnej,
3. bezterminowy okres obowiązywania (w przeciwieństwie do ograniczonego czasowo zobowiązania Iranu do powstrzymania się od zbrojeń nuklearnych w ramach kompromisu wiedeńskiego),
4. uznanie explicite że programy broni nuklearnej i rakiet dalekiego zasięgu są ze sobą nierozerwalnie powiązane.

Nowe sankcje dla Korei Północnej

Rakieta balistyczna Korei Północnej, test z 28 listopada 2017 r.

Źródło: AP, http://next.gazeta.pl/next/51,151003,22829132.html?i=1

Tuż przed końcem roku, 22 grudnia, Rada Bezpieczeństwa (RB) przyjęła rezolucję 2397 dotyczącą nowych sankcji wobec Korei Północnej. Stanowią one reakcję ONZ na próbę rakietową Pjongjangu dokonaną w dniu 28 listopada. Wystrzelony pocisk to międzykontynentalna rakieta balistyczna (ICBM). Pocisk przeleciał ponad tysiąc kilometrów i zatonął w Morzu Japońskim, prawdopodobnie w wyłącznej strefie ekonomicznej Japonii. W odpowiedzi na ten akt RB jednogłośnie zdecydowała przede wszystkim o drastycznym ograniczeniu dostaw ropy naftowej i produktów z niej pochodzących – do pół miliona baryłek rocznie, czyli o aż 90 proc. Ponadto, pracownicy z Korei Północnej zatrudnieni za granicą, będą musieli wrócić do kraju w ciągu roku – reżim zarabia na ich pracy, ONZ twierdzi, że zatrudnieni są w warunkach zbliżonych do niewolniczych. Władze Korei Północnej ogłosiły, że nowe sankcje są równoznaczne z całkowitą blokadą gospodarczą kraju i stanowią akt wojny. Zagroziły przy tym ukaraniem tych, którzy sankcje wsparli. W ostatnich dnia presja na reżim północnokoreański została zwiększona przez USA oraz Chiny. Działania tych ostatnich mogą być szczególnie dotkliwe, gdyż Pekin jest głównym partnerem handlowym Pjongjangu – handel z nim daje ponad 80 proc. wymiany ogółem. Co więcej, Chiny zapewniają nie tylko dostawy podstawowych surowców, ale także pieniędzy, których odcięty od świata reżim bardzo potrzebuje. 

Rada Bezpieczeństwa ponownie uchwala sankcje skierowane przeciwko Korei Północnej

Po uchwaleniu przez Radę Bezpieczeństwa ONZ (RB ONZ) 5 sierpnia 2017 r. rezolucji 2371, wydawało się, że mimo iż nałożone na Koreę Północną sankcje należały do najostrzejszych w historii, niekoniecznie może to przynieść efekt i powstrzymać Koreę przed dalszymi testami z bronią nuklearną. Kilka tygodni później wiemy już, że pesymizm był uzasadniony - po incydencie z rakietą przelatującą nad Japonią i testem z bombą wodorową, RB ONZ przyjęła w poniedziałek rezolucję 2375, wprowadzającą dalsze sankcje wobec Korei Północnej.

Korea Północna z bronią silniejszą niż "Little Boy" i "Fat Man"

Do serii ostatnich wiadomości o aktywności reżimu w Pjongjangu (wcześniej o poczynaniach Korei Północnej pisaliśmy m.in. tu i tu), w ostatni weekend doszła kolejna niepokojąca informacja. Ok. godz. 4:30 polskiego czasu w nocy z soboty na niedzielę Korea Północna miała bowiem przeprowadzić test z bombą wodorową, której moc przekroczyła siłę rażenia bomb nuklearnych zrzuconych przez USA na Nagasaki i Hiroszimę. Wybuch był tak silny, że spowodował trzęsienie ziemi o sile 6,3 stopnia w skali Richtera w północnej części państwa (wstrząsy były odczuwalne także w Korei Południowej). 

Bomba wodorowa jest znacznie silniejsza od zwykłej bomby atomowej. Ponadto, w przeciwieństwie do "klasycznej" bomby atomowej, nie wymaga precyzyjnego uderzenia, aby spowodować duże straty, ponieważ ma duży zasięg rażenia. Niedzielny test nie był pierwszym razem, kiedy Korea Północna testuje najbardziej śmiercionośną z broni. Wśród wszystkich sześciu testów z bronią jądrową (Al Jazeera wyliczyła, że od 1984 r. Korea Północna przeprowadziła ponad 150 testów z bronią, z czego połowa z nich miała miejsce po objęciu władzy przez Kim Dzong Una), ten przeprowadzony w ostatni weekend odbył się jednak z wykorzystaniem najpotężniejszej jak dotąd bomby, a mając na uwadze ostatnie próby podejmowane przez Koreę Północną z pociskami dalekiego zasięgu, Korea mogłaby potencjalnie wystrzelić pocisk z takim ładunkiem nawet w kierunku zachodniego wybrzeża USA (choć nie ma pewności, czy udało się jej już zminiaturyzować bombę wodorową).

Czy zakaz groźby użycia siły ma jeszcze znaczenie?

Ostatnie 24 godziny były tak wypełnione wzajemnymi groźbami ataku ze strony zarówno USA, jak i Korei Północnej, że z pewnością przejdą do historii świata po zakończeniu zimnej wojny jako bezprecedensowe. Co do potencjału nuklearnego USA, truizmem jest powiedzieć, że określenie supermocarstwo nie jest przypadkowe, ale wynika m.in. z możliwości militarnych USA, w tym z posiadanego arsenału nuklearnego. Co do Korei Północnej z kolei, od kilku godzin wiemy już z informacji amerykańskiego wywiadu, że reżim Kim Dzong Una jest w posiadaniu technologii umożliwiającej zminiaturyzowanie bomby nuklearnej, tak aby mogła być przenoszona za pomocą pocisków, których skuteczność w praktyce Korea Północna ostatnio tak intensywnie sprawdza (więcej o informacjach ujawnionych przez The Washington Post można przeczytać tutaj). Nie mamy więc do czynienia jedynie z potencjalnie niegroźną, choć ostrą, licytacją na możliwości nuklearne dwóch dobrze uzbrojonych państw, ale stopniowo zagrożenie staje się coraz bardziej realne.

Guest post: Traktat całkowicie zakazujący broni jądrowej przyjęty!

W odpowiedzi na wątpliwości podnoszone w dyskusji na temat legalności broni jądrowej, a także jako rezultat wieloletnich kampanii lobbingowych dążących do tzw. global zero, czyli wyeliminowania broni jądrowej z użycia, a także pozbycia się jej zapasów, 7 lipca 2017 roku na konferencji Zgromadzenia Ogólnego ONZ został przyjęty tekst Traktatu zakazującego broni jądrowej (ang. Treaty on the prohibition of nuclear weapons, dalej: TPNW, Tekst TPNW dostępny tu). Za przyjęciem traktatu głosowały 122 państwa, przy czym takie mocarstwa nuklearne jak Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Francja wyraziły w swoim wspólnym stanowisku, iż nie brały udziału w negocjacjach nad tekstem oraz nie zamierzają podpisać, ratyfikować ani stać się Stroną TPNW (Joint Press Statement from the Permanent Representatives to the United Nations of the United States, United Kingdom and France following the adoption of a treaty banning nuclear weapons, 07.07.2017, dostępne na: tej stronie). Co więcej, oświadczyły również, że nie postrzegają przyjęcia TPNW jako elementu odzwierciedlającego lub przyczyniającego się do wytworzenia się nowej normy prawa zwyczajowego, co można jednoznacznie odczytać jako zajęcie pozycji persistent objectors. Światowa dziewiątka mocarstw nuklearnych jak i większość członków NATO zbojkotowało negocjacje i nie wzięło udziału w głosowaniu, przy czym tylko Niderlandy, wśród wszystkich głosujących zagłosowały przeciw. Szczególną krytykę wywołały postanowienia z art. 1 TPNW dotyczące zakazu stacjonowania, instalowania i rozlokowania broni jądrowych na terytorium Państw Stron (przypomnijmy, iż aktualnie amerykańska broń jądrowa znajduje się na terytorium Niemiec i Turcji w ramach polityki NATO Nuclear Sharing). Wyniki głosowania znajdują się tutaj.

Komunikat prasowy RB ONZ w reakcji na złamanie sankcji przez KRLD

Mimo opisywanych przez nas w grudniu 2016 r. sankcji nałożonych przez Radę Bezpieczeństwa ONZ, w minioną niedzielę KRLD przeprowadziła kolejne testy rakiet balistycznych. 

Kim Dzong Un miał osobiście nadzorować wystrzelenie dwóch rakiet ziemia-ziemia, średniego zasięgu Pukguksong-2 (Al Jazeera, N Korea declares ballistic missile test 'success'). Według agencji informacyjnej rakiety napędzane są paliwem stałym, co dzięki krótszemu czasowi spalania pozostawia mniej czasu na wykrycie nadlatujących pocisków. To pierwszy przypadek, kiedy Korea Północna oficjalnie poinformowała o wystrzeleniu rakiet tej generacji.

Źródło: Al Jazeera

Irańskie testy nuklearne i pierwszy sprawdzian międzynarodowej polityki bezpieczeństwa Donalda Trumpa

Pierwsze tygodnie brawurowego sprawowania urzędu przez prezydenta Donalda Trumpa mogły sugerować, że swoją nieprzewidywalnością zdoła wiele osiągnąć w polityce zagranicznej. Być może zaledwie po miesiącu równoczesny opór m.in. Australii, Iranu i Rosji – zależnie od interpretacji – zmityguje nadmiernie śmiałe wizje albo zmusi prezydenta do odejścia od efektownej taktyki na rzecz efektywnej strategii.

Pierwsze decyzje międzynarodowe administracji Stanów Zjednoczonych wzbudziły wprawie obawy, czy nie będzie ona stanowić zagrożenia dla multilateralizmu (nasz post tutaj) i stabilności międzynarodowej (choćby wypowiedzi nt. państw bałtyckich, które nie wypełniając swoich zobowiązań członkowskich NATO nie mogą liczyć na wzajemność USA w razie konfliktu z Rosją, The Atlantic, NATO Shmato? Donald Trump’s apparent rejection of the cornerstone of global security after World War II has stunned U.S. partners in the alliance). Postrzeganie polityki zagranicznej przez pryzmat kosztów i korzyści zrodziło choćby wrażenie, że za poprawę relacji z Rosją administracja może być gotowa poświęcić Ukrainę (zob. post nt. przesłuchania Sekretarza Stanu, Rexa Tillersona, uznawanego za sprzymierzeńca Putina). Zarazem niektórzy upatrywali nadziei właśnie w nieprzewidywalności Trumpa, co utrudnia ocenę, co prezydent USA uzna za nieakceptowalne i do jakich reakcji byłby gotowy. Choćby chińskiej dyplomacji miało zająć kilka dni wypracowanie odpowiedzi na rozmowę prezydenta elekta Trumpa z prezydent Tajwanu (nasz post). Mogłoby to bowiem skłaniać do powściągliwości w testowaniu cierpliwości Waszyngtonu. 

Rada Bezpieczeństwa ONZ jednomyślna ws. KRLD

Na mocy Rezolucji 2321(2016) w środę 30 listopada Rada Bezpieczeństwa ONZ jednomyślnie zadecydowała o zaostrzeniu sankcji wobec Koreańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej. Stanowi to reakcję na przeprowadzony we wrześniu 5. test nuklearny od czasu pierwszych prób jądrowych (i sankcji ONZ) w 2006 r. (BBC, North Korea claims success in fifth nuclear test).