ETPC uchyla stosowanie środków tymczasowych w stosunku do Łotwy w związku z sytuacją na granicy z Białorusią

15 września ETPC uchylił stosowanie (nałożonych 25. sierpnia 2021) środków tymczasowych w stosunku do Łotwy w związku z sytuacją na granicy łotewsko - białoruskiej (pisaliśmy tu). Jak się wydaje decyzja ta została podjęta w obliczu faktu, że z 41 osobowej grupy irackich Kurdów, 11 osób (6 dorosłych i 5 dzieci) zostało wpuszczonych na terytorium Łotwy ze względu na stan zdrowia oraz wiek. Jak podaje Trybunał, pozostałe osoby nie przebywają już na granicy.

Choć tego samego dnia, tj. 25 sierpnia 2021, Trybunał nałożył środki tymczasowe także na Polskę zobowiązując władze polskie do dostarczenia żywności, leków i pomocy medycznej, w ostatnim komunikacie Trybunału nie ma nawiązania do sytuacji w Polsce i zniesienia obowiązywania środków. Trzeba jednak wskazać, że w pierwotnej decyzji Trybunału jako termin obowiązywania środków został wskazany właśnie 15 września. Biorąc pod uwagę upływ tego terminu należy chyba przyjąć, że środki nie obowiązują także w stosunku do Polski.  

  

Węgry za automatycznym zatrzymaniem ubiegających się o azyl

W mijającym tygodniu parlament w Budapeszcie stosunkiem głosów 138:6:22 przyjął ustawę mocą której ubiegający się o azyl będą automatycznie podlegać zatrzymaniu (Le Monde, La Hongrie resserre la vis sur l’immigration). Wnioskodawcy będą mieli obowiązek pozostania w "strefach tranzytowych" przy granicy z Serbią i Chorwacją na czas procedowania aplikacji. 

Ustawa obowiązuje zarówno 586 osób już oczekujących na rozpatrzenie wniosku azylowego, jak i przyszłych zainteresowanych (w strefach przygranicznych obu wspomnianych państw sąsiednich na pozwolenie na wjazd oczekuje obecnie ok. 7000 osób).

Polityka Stanów Zjednoczonych dotycząca azylantów wydaje się podążać drogą wytyczoną przez rząd Australii i UE

Przepychanki dotyczące prawa wstępu dla imigrantów z pewnych krajów muzułmańskich do Stanów Zjednoczonych, na podstawie dekretu prezydenta Donalda Trumpa, obiegły globalne media i stały się podstawą spraw sądowych w czterech stanach (o czym pisaliśmy już tutaj). Zgodnie z treścią orędzia prezydenta Trumpa do Kongresu (28 lutego) polityka imigracyjna Stanów Zjednoczonych podąża w nowym kierunku. Na podstawie notki wydanej przez U.S. Department of Homeland Security, wszyscy nielegalni imigranci schwytani w Stanach będą odsyłani do Meksyku, nawet jeśli nie pochodzą z Meksyku. Z oczywistych względów spotkało się to z dezaprobatą rządu Meksyku. Nadal nie jest oczywistym jak ten plan ma działać w praktyce (i czy ma być prowadzony w kooperacji z Meksykiem czy też nie), biorąc jednak pod uwagę politykę dotyczącą azylu i azylantów w innych częściach świata, sytuacja azylantów w Stanach nie wygląda zbyt optymistycznie. 

Irańskie testy nuklearne i pierwszy sprawdzian międzynarodowej polityki bezpieczeństwa Donalda Trumpa

Pierwsze tygodnie brawurowego sprawowania urzędu przez prezydenta Donalda Trumpa mogły sugerować, że swoją nieprzewidywalnością zdoła wiele osiągnąć w polityce zagranicznej. Być może zaledwie po miesiącu równoczesny opór m.in. Australii, Iranu i Rosji – zależnie od interpretacji – zmityguje nadmiernie śmiałe wizje albo zmusi prezydenta do odejścia od efektownej taktyki na rzecz efektywnej strategii.

Pierwsze decyzje międzynarodowe administracji Stanów Zjednoczonych wzbudziły wprawie obawy, czy nie będzie ona stanowić zagrożenia dla multilateralizmu (nasz post tutaj) i stabilności międzynarodowej (choćby wypowiedzi nt. państw bałtyckich, które nie wypełniając swoich zobowiązań członkowskich NATO nie mogą liczyć na wzajemność USA w razie konfliktu z Rosją, The Atlantic, NATO Shmato? Donald Trump’s apparent rejection of the cornerstone of global security after World War II has stunned U.S. partners in the alliance). Postrzeganie polityki zagranicznej przez pryzmat kosztów i korzyści zrodziło choćby wrażenie, że za poprawę relacji z Rosją administracja może być gotowa poświęcić Ukrainę (zob. post nt. przesłuchania Sekretarza Stanu, Rexa Tillersona, uznawanego za sprzymierzeńca Putina). Zarazem niektórzy upatrywali nadziei właśnie w nieprzewidywalności Trumpa, co utrudnia ocenę, co prezydent USA uzna za nieakceptowalne i do jakich reakcji byłby gotowy. Choćby chińskiej dyplomacji miało zająć kilka dni wypracowanie odpowiedzi na rozmowę prezydenta elekta Trumpa z prezydent Tajwanu (nasz post). Mogłoby to bowiem skłaniać do powściągliwości w testowaniu cierpliwości Waszyngtonu. 

MoU Włochy-Libia ws. migrantów

Rządy Jedności Narodowej Libii oraz Republiki Włoskiej podpisały Memorandum Porozumienia o współpracy w zakresie rozwoju, walki z nielegalną imigracją, przemytem ludzi, kontrabandą oraz o wzmocnieniu bezpieczeństwa granicy między oboma państwami (Governo, Memorandum d'intesa).

Strony przywołując wspólne dziedzictwo historyczne i kulturalne, oraz ścisłe więzy współpracy, powołały się w szczególności na Traktat o przyjaźni, partnerstwie i współpracy z 2008 r. (Il trattato Italia-Libia di amicizia, partenariato e cooperazione oraz komentarz Senatu) oraz późniejsze wspólne deklaracje w tym zakresie. Na mocy, budzącego wówczas kontrowersje, traktatu Berlusconi-Kadafi, Włochy (i UE) zobowiązały się do sfinansowania systemu teledetekcji lądowej granicy Libii dla zapobieżenia nielegalnemu przepływowi migrantów.

Podpisane właśnie Memorandum przewiduje w szczególności:

• Dla realizacji wspólnych zamierzeń, które mają dopomóc w transformacji systemowej i odbudowie struktur państwowych Libii, strony mają podjąć współpracę w szczególności ramach nowego Funduszu dla Afryki (Preambuła, art. 2(1), 2(4)). 
• Istotnym instrumentem współpracy ma być wykorzystanie tymczasowych ośrodków dla uchodźców na terenie Libii (Preambuła, art. 2(2). Jako że w Libii działa obecnie 20 takich centrów, z jednej strony, Włochy mają pomóc w ich finansowaniu, a z drugiej, wzmocnić południowych granic lądowych Libii (La Stampa, Firmato il patto fra Libia e Italia: “Fermeremo i flussi dei migranti”). Istotne znacznie dla państwa goszczącego uchodźców będzie miała m.in. pomoc medyczna i sanitarna w takich ośrodkach.

Trump i koniec epoki multilateralizmu?

Wysoka aktywność legislacyjna prezydenta Donalda Trumpa od pierwszych dni piastowania urzędu - publicznie wiadomo o 7 executive orders oraz 10 presidential memos - budzi wielkie zainteresowanie zarówno krajowe (jak choćby uchylenie Obamacare, CNN, What Trump has done so far and what does it all mean?, What Trump has done so far and what does it all mean?) jak i międzynarodowe. Dla międzynarodowców szczególnie interesująca okazała się kwestia generalnego zakazu wjazdu dla obywateli państw uznanych za źródła zagrożenia terrorystycznego (zob. nasze posty tu i tu), której pokłosiem już stała się dymisja prokurator generalnej Sally Yates, która wyraziła wątpliwości co do legalności antyimigracyjnego executive order i zapowiedziała, że prawnicy Departamentu Sprawiedliwości nie będą go bronić w sądach (CNN, Trump fires acting AG after she declines to defend travel ban). Biały Dom oskarżył Yates o "słabość" i "zdradę ideałów Departamentu Sprawiedliwości". Jej następca bezzwłocznie zmienił instrukcje dla prawników Departamentu.

Z perspektywy PPM potencjalnie istotniejsze wydają się jednak prace zmierzające do istotnego ograniczenia multilateralizmu w stosunkach międzynarodowych.

Minister Waszczykowski o europejskiej solidarności dla Corriere della Sera

Na stronie MSZ ukazało się streszczenie wywiadu, jakiego udzielił Minister Witold Waszczykowski dla dziennika Corriere della Sera (Esplora il significato del termine: Varsavia e i migranti, il ministro: «Non potete mandarci chi volete voi»Varsavia e i migranti, il ministro: «Non potete mandarci chi volete voi»). Tematem rozmowy był przede wszystkim kryzys uchodźczy. 

Zważywszy na kontekst spotkania ministra z jego włoskim odpowiednikiem, Paolo Gentilonim, tj. lutowy apel premiera Matteo Renziego o odebranie unijnych funduszy strukturalnych państwom uchylającym się od europejskiej solidarności, pytania właśnie o solidarność nie powinny były ministra zaskoczyć. Porównanie streszczenia z oryginałem wywiadu zdaje się sugerować, że stało się jednak inaczej.

Marynarka wojenna NATO na fali uchodźców

11 lutego Sekretarz Generalny NATO Jens Stoltenberg poinformował o skierowaniu trzech okrętów NATO w rejon Morza Egejskiego, celem ograniczenia napływu imigrantów z państw południa basenu Morza Śródziemnego (o kryzysie wywołanym przez napływ uchodźców/imigrantów Przegląd Prawa Międzynarodowego wspominał już wielokrotnie, między innymi tutaj). Akcja jest odpowiedzią na prośbę o udzielenie wsparcia skierowanego do NATO przez Niemcy, Grecję i Turcję. Jens Stoltenberg zapowiedział, że celem akcji jest powstrzymanie przemytu i nielegalnej imigracji celem lepszego radzenia sobie z problemami uchodźców. Konieczność podjęcia odpowiednich kroków na Morzu Egejskim jest poniekąd efektem walki z problem poprzez ograniczenie możliwości korzystania z dróg przemytu na trasie Libia-Włochy, w ramach analogicznej operacji marynarki NATO o nazwie "Sophia". Efekty działań w ramach operacji "Sophia" przyniosły zmianę kierunku napływu imigrantów.

Pewne problemy logistyczne planowanej operacji wynikać będą z udziału w niej okrętów marynarki wojennej Turcji. Wobec problemów związanych ze sporem dotyczącym Cypru, w ramach operacji jednostki marynarki wojennej Turcji nie będą operowały na obszarach morskich Grecji, oraz w ramach Greckiej przestrzeni powietrznej. więcej informacji tutaj.

ETPCz po raz pierwszy ocenił wydalenia do Syrii jako sprzeczne z ETPCz

W mijającym tygodniu ETPCz wydał pierwszy wyrok, w którym odniósł się do możliwości wydalenia imigrantów do Syrii biorąc pod uwagę dzisiejszą sytuację międzynarodową. W sprawie L.M. i inni p. Rosji (skargi nr 40081/14, 40088/14, and 40127/14) dotyczącej wydalenia grożącego trzem mężczyznom z Rosji do Syrii, Trybunał orzekł naruszenia całego szeregu artykułów Konwencji, począwszy od art. 2 i/lub 3, 5 ust. 1 i 5 ust. 4 oraz 34. Trybunał ocenił, iż biorąc pod uwagę międzynarodowe doniesienia dotyczące wojny w Syrii oraz mając na uwadze indywidualną sytuację skarżących, przedstawili oni wystarczające i uzasadnione argumenty, iż ich wydalenie do Syrii naraziłoby ich na utratę życia oraz zagroziłoby ich bezpieczeństwu osobistemu. Natomiast przetrzymywanie ich bez podstawy prawnej oraz brak jakichkolwiek procedur w celu weryfikacji legalności decyzji o ich zatrzymaniu spowodowały stwierdzenie naruszenia art. 5 Konwencji. Utrudnienia w kontaktach z pełnomocnikami oraz brak stosownych informacji prawnych, doprowadził Trybunał do stwierdzenia naruszenia art. 34 Konwencji w stosunku do skarżących. 

Trybunał strasburski po raz kolejny krytykuje Włochy za warunki zatrzymania i przetrzymywania imigrantów o nieuregulowanym statusie

Trybunał strasburski na dobre rozpoczął już swoją działalność po wakacjach i w drugim tygodniu po dłuższej przerwie wydał kolejne interesujące wyroki. Warto wśród nich zwrócić uwagę na orzeczenie w sprawie Khlaifia i inni p. Włochom (skarga nr 16483/12). Sprawa, jakże aktualna, dotyczyła warunków zatrzymania w centrum recepcyjnym na Lampeduzie oraz na okrętach zacumowanych w porcie w Palermo, a następnie repatriacji do Tunezji imigrantów, którym udało się dotrzeć do Włoch po wydarzeniach arabskiej wiosny w 2011 r. Trybunał stwierdził naruszenie całego szeregu artykułów Konwencji, począwszy od art. 3 Konwencji – w zakresie warunków, w jakich przetrzymywani byli imigranci w obozach, art. 5 Konwencji w związku z brakiem jakiekolwiek podstawy prawnej de facto pozbawienia ich wolności w związku z tym, że nie mogli oni opuszczać miejsc, do których byli przetransportowani, art. 4 Protokołu nr 4 – w związku z grupowym wydalenie oraz art. 13 Konwencji – na tle braku adekwatnych środków prawnych.

Orzeczenie nie zaskakuje, rodzi jednak pewne refleksje. Takich sytuacji i skarg będzie więcej, chociażby w związku z obecnym kryzysem, który jak wskazują media jest związany z największą od II wojny światowej falą imigrantów w Europie. Zastanawia, jakie będzie podejście Trybunału do sposobu wywiązania się państw z obowiązków wynikających z systemu Konwencji w stosunku do wszystkich tych imigrantów, którzy tak masowo przybywają teraz do Europy.

Bez dokumentów ale nie bez praw: prawa społeczne migrantów w opinii Komisarza Praw Człowieka RE

Mimo trwającego obecnie sezonu wakacyjnego w Radzie Europy, który dobrze obrazuje całkowite zawieszenie działalności orzeczniczej ETPCz, Komisarz Praw Człowieka przypomniał wszystkim państwom, że wakacje nie zwalniają ich z odpowiedzialności za poszanowanie praw człowieka. Biuro Komisarza opublikowało kolejny z serii komentarzy tematycznych, tym razem dotyczący praw społecznych migrantów. 

Komisarz przypomniał, że ci, którzy myślą, iż migrantom, z racji tego że nie posiadają uregulowanej sytuacji formalnej, nie przysługują prawa człowieka, są w błędzie. Prawa człowieka przynależą się każdemu, niezależnie od statusu. Komisarz podkreślił, że choć najprawdopodobniej wszyscy zdają sobie sprawę z faktu, że np. zakaz tortur chroni każdego, tak samo jest w sytuacji podstawowych praw społecznych – mają one charakter uniwersalny, bo możliwość korzystania z nich jest niezbędna dla zapewnienia poszanowania ludzkiej godności. Choć Komentarz skierowany jest do wszystkich państw europejskich, negatywne praktyki kilku z nich zostały szczególnie napiętnowane. I tak Francja została skrytykowana za polityki policyjne zmierzające do zatrzymywania z góry określonej liczby osób, które można byłoby wydalić, Dania za przedłużające się procedury w przypadkach osób, których i tak nie można odesłać, Hiszpania za ograniczenie dostępu migrantów do podstawowej opieki zdrowotnej, Niderlandy za stosowanie polityk, które mają zniechęcić potencjalnych migrantów do przyjazdu tam poprzez ograniczanie osobom obecnie przebywającym na terytorium Niderlandów dostępu do miejsc schronienia, czy pożywienia.

Francja i Wlk. Brytania zawarły porozumienie ws. migracji

Podczas gdy Unia Europejska nawołuje członków do solidarności z państwami pogranicza w obliczu dramatycznej sytuacji humanitarnej pochodnej gwałtownemu wzrostowi nielegalnej imigracji do Europy (nasz ostatni post), Ministrowie spraw wewnętrznych Francji i Wielkiej Brytanii podpisali porozumienie mające pozwolić zapanować nad problemem migrantów koczujących w okolicach Calais w nadziei na przedostanie się na drugą stronę Kanału.

Dzikie koczowisko obok obozu w Jules-Ferry.
Źródło: The Guardian

Guest post: Spór o przyszłość polityki migracyjnej w UE

13 maja Komisja Europejska przedstawiła nowy program w zakresie polityki migracyjnej. Zaprezentowane propozycje działań bezpośrednich mają zostać zrealizowane w odpowiedzi na nadzwyczajną sytuację w regionie Morza Śródziemnego, a w dalszej kolejności – w celu lepszego zarządzania migracją.

Prezentując powyższy program Komisja podkreśliła, że „żadne państwo członkowskie nie może, a także nie powinno zostać pozostawione samemu sobie w obliczu ogromnej presji migracyjnej”. Sformułowanie takie jest oczywistym ukłonem w stronę Włoch, które są najbardziej obciążone napływem imigrantów. 

Nielegalni imigranci cd. - przełomowe orzeczenie Wielkiej Izby w sprawa "dublińskich"

ETPCz po raz kolejny zajął się problemem braku adekwatnych procedur rozpatrywania wniosków azylowych w państwach członkowskich RE – i to znów we Włoszech. Choć sprawa pana Tarakhel, jego żony i sześciorga dzieci (Tarakhel p. Szwajcarii), skierowana była przeciwko Szwajcarii, w rzeczywistości dotyczyła oceny procedur azylowych we Włoszech.

Członkowie rodziny są pochodzenia afgańskiego. Z Afganistanu przedostali się do Pakistanu, Iranu a następnie do Turcji, skąd przepłynęli łodzią do Włoch. Z Włoch udali się do Austrii, a na koniec Szwajcarii. W Szwajcarii złożyli wnioski azylowe, które jednak zostały oddalone z uwagi na fakt, że zdaniem władz szwajcarskich kompetentne do ich rozpatrzenia były władze włoskie. Włochy zresztą zaakceptowały swoją odpowiedzialność na podstawie Rozporządzenia Dublin II, co pozwoliło na rozpoczęcie przekazania skarżących Włochom. W tym momencie złożyli oni skargę do ETPCz z równoczesnym żądaniem zastosowania interim measures w postaci zakazu wydania ich władzom włoskim.

Nielegalni imigranci coraz większym problemem dla państw także przed ETPCz

W wyroku w sprawie Sharifi i inni przeciwko Włochom i Grecji (skarga nr 16643/09) ETPCz negatywnie ocenił politykę Włoch, które zbiorowo wydalały cudzoziemców pochodzących z Afganistanu, Sudanu i Erytrei do pierwszego kraju bezpiecznego, z którego przybyli, czyli do Grecji. Trybunał opierając się na swoim już ugruntowanym orzecznictwie (m.in. sprawa M.S.S. przeciwko Belgii i Grecji) stwierdził naruszenie przez te państwa całego szeregu przepisów Konwencji. 

Grecja dopuściła się naruszenia art. 13 w zw. z art. 3 z powodu braku dostępu do procedury azylowej i narażenia w ten sposób skarżących na wydalenie do Afganistanu, gdzie grozi im nieludzkie traktowanie, czy art. 4 Protokołu nr 4 zakazującego wydaleń zbiorowych. Włochy z kolei zostały uznane za winne naruszenia art. 3 poprzez narażenie na wydalenie do Grecji, która nie zapewnia odpowiedniej procedury azylowej, art. 13 w zw. z art. 3 i art. 4 Protokołu nr 4 w zw. z brakiem dostępu do procedury azylowej lub jakiegokolwiek innego środka prawnego, gdy skarżący przebywali we włoskim porcie w Anconie.