Guest Post: Wiarołomstwo, ataki na pojazdy medyczne: między faktami a odpowiedzialnością

Karetka pod ostrzałem (dr Ewa Górska)

10 lutego 2024 roku w Tal al-Hawa w mieście Gaza na północy Strefy Gazy znaleziono pozostałości w pełni oznakowanej karetki pogotowia Palestyńskiego Czerwonego Półksiężyca (PRCS) zniszczonej silnym wybuchem. Zginęli w nim członkowie załogi, Yusuf Zeino i Ahmed Al-Madhoun.

12 dni wcześniej, 29 stycznia, karetka dostała zgodę na wyjazd po 6-letnią Hind Rajab, która była uwięziona w samochodzie z pięciorgiem martwych członków rodziny.

Z informacji od PRCS i rodziny wiadomo, że dziewczynka była w samochodzie razem z wujostwem i ich trójką dzieci, próbowali uciec ze strefy, która wojsko izraelskie uznało za zamkniętą strefę wojskową. Izraelskie czołgi otoczyły ich pojazd i otworzyły w ich kierunku serię ognia, natychmiast zabijając wszystkich pasażerów z wyjątkiem Hind i jej kuzynki, nastoletniej Layan. 

Layan udało się skontaktować z pogotowiem ratunkowym, na upublicznionym nagraniu słychać, jak mówi: "Strzelają do nas, czołg jest obok nas, jesteśmy w samochodzie, a obok nas jest czołg.” Potem słychać strzały, krzyki i urywa się połączenie.

⏺️Audio recording of the moment gunfire was directed at 15-year-old Layan Hamadeh while she was speaking on the phone with the Palestine Red Crescent team.
💔Layan was killed, and 6-year-old Hind remained trapped inside the car surrounded by the occupation tanks and soldiers.… pic.twitter.com/iMHGdoRcni

— PRCS (@PalestineRCS) January 30, 2024

 

Dyspozytorom i matce dziewczynki udało się oddzwonić i skontaktować z Hind. W czasie 3-godzinnego połączenia płakała, prosząc, żeby ktoś ją zabrał. 

💔For over three hours, Hind has desperately pleaded with our teams for rescue from the occupation tanks surrounding her, enduring gunfire and the horror of being alone, trapped among the bodies of her relatives shot by the Israeli forces in front of her eyes. The PRCS heroes… pic.twitter.com/VT00WJaP1B

— PRCS (@PalestineRCS) February 3, 2024

Według PRCS, wysłanie karetki po Hind zostało skoordynowane z izraelskim wojskiem za pośrednictwem mediatorów. PRCS otrzymał zgodę od Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża na wyjazd, uznano, że można bezpiecznie wysłać na miejsce karetkę.  

Potem komunikacja z Hind i z załogą karetki została utracona. 

Dopiero po 12 dniach, kiedy siły izraelskie wycofały się z rejonu Tal al-Hawa i mogły do niego wejść osoby cywilne, rodzina Hind znalazła zniszczony czarny samochód Kia, w nim zwłoki dziewczynki i jej krewnych, a obok zniszczoną karetkę. 

Według informacji podanych przez PRCS po odnalezieniu karetki, zespół wyjazdowy został specjalnie wzięty na cel przez izraelskie siły okupujące północ Gazy. Nie tylko wyjazd ratowników był skoordynowany z wojskiem, ale też ambulans został zniszczony po przyjeździe na miejsce, kilka metrów od samochodu, w którym uwięzione było dziecko. 

Despite prior coordination to allow the ambulance to reach the location to rescue the child, Hind, the occupation deliberately targeted the Palestine Red Crescent ambulance crew.

— PRCS (@PalestineRCS) February 10, 2024

Nebal Farsakh, rzeczniczka prasowa PRCS powiedziała, że Czerwony Półksiężyc czekał trzy godziny, żeby uzyskać pozwolenie na dostęp do Hind: "Skontaktowaliśmy się z Ministerstwem Zdrowia, a oni skoordynowali nasz bezpieczny dostęp z władzami izraelskimi. Dostaliśmy zielone światło na przemieszczenie karetki”. 

Według Farsakh, na miejscu karetka znalazła się od razu pod ostrzałem. „Najpierw [ratownicy medyczni] powiedzieli, że siły izraelskie nakładają na nich światła laserowe… A potem usłyszeliśmy odgłos wystrzału, zanim straciliśmy połączenie. To było jak wystrzał lub eksplozja, nie byliśmy pewni, co się stało". 

Organizacja Euro-Mediterranean Human Rights Monitor wskazuje, że uszkodzenia pojazdu i znalezione wewnątrz fragmenty amerykańskiego pocisku M830A1 stanowią dowody, że karetka została zbombardowana przez IDF (Israeli Defence Forces).

*Palestyńskie Stowarzyszenie Czerwonego Półksiężyca (Palestine Red Crescent Society, PRCS), organizacja założona w 1968 r., jest członkiem Międzynarodowego Ruchu Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca (International Red Cross and Red Crescent Movement). PRCS prowadzi system państwowego ratownictwa na wszystkich palestyńskich terytoriach okupowanych: w Jerozolimie Wschodniej, na Zachodnim Brzegu Jordanu i w Strefie Gazy.

Komentarz (dr Mateusz Piątkowski)

W kontekście Strefy Gazy istnieje zasadniczy spór co do klasyfikacji konfliktu. Z jednej strony traktowanie Strefy jako obszaru okupowanego powoduje zastosowanie międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych. Z drugiej strony podnosi się, że Strefa Gazy nie jest okupowana od 2005 roku przez wojska izraelskie, gdyż nie sprawują one zwierzchniej władzy na tym obszarze, a kontrola z powietrzna nie wystarcza by uznać danego obszaru za efektywnie kontrolowany. Ponadto, stroną konfliktu nie jest Palestyna (abstrahując od zagadnienia państwowości), lecz zorganizowana grupa zbrojna jaką jest Hamas, działająca poza kontrolą rządu w Ramallah.

Przyjęcie jednego bądź drugiego typu konfliktu zmienia zakres praw i obowiązków stron, jednak podstawowe zasady międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych: rozróżniania, humanitaryzmu, konieczności wojskowej a także reguła proporcjonalności obowiązują w tym samym zakresie na mocy tzw. wspólnego art. 3 Konwencji genewskich z 1949 roku i prawa zwyczajowego. Reguła nr 25 studium prawa zwyczajowego MKCK podnosi, że w każdym typie konfliktu personel medyczny i transport medyczny powinien być chroniony przed atakiem, o ile nie jest zaangażowany w akty o charakterze szkodliwym dla nieprzyjaciela.

W opisywanym powyżej stanie faktycznym zespół pogotowia ratunkowego wyjechał z misją ratunkową dla rodziny proszącej o pomoc, w dodatku ruch karetki został uzgodniony ze stronami konfliktu. PRCS ma prawo do posługiwania się symbolami chronionymi. Przedstawiona wyżej sytuacja może przedstawiać atak na medyczny środek transportu, ale warto wskazać, że zbrodnią wojenną są tylko zamierzone ataki (art. 8(2)(ii) Statut Rzymskiego MTK). Ustalenie zamiaru musi uwzględniać perspektywę strony atakującej. W praktyce naruszeń tzw. prawa haskiego łatwo jest takiemu zamiarowi zaprzeczyć, np. poprzez powołanie się na błąd co do faktu. Znaczenie faktów dla prawidłowej oceny prawnej potwierdza inny incydent z udziałem IDF, który miał miejsce na terenie placówki medycznej na Zachodnim Brzegu.   

Rajd w szpitalu w Dżeninie i problem wiarołomstwa

30 stycznia 2024 roku grupa izraelskich żołnierzy wkroczyła w przebraniu personelu medycznego do szpitala w Dżeninie na Zachodnim Brzegu, zabijając trzech bojowników Hamasu i innych grup przebywających na terenie placówki medycznej.

Sposób wykonania operacji przez siły izraelskie budzi wiele wątpliwości. Umundurowanie sił zbrojnych podczas ataku ma znaczenie, zwłaszcza pod kątem dwóch norm ius in bello: zakazu wiarołomstwa (art. 37(1) Protokołu dodatkowego I do Konwencji genewskich z 1977 roku - PD I) i nieprawidłowego użycia nieprzyjacielskich odznak i mundurów (art. 39(2) PD I ), a także tzw. znaków rozpoznawczych (art. 38(1) PD I). W tej mierze należy podkreślić, że Izrael o ile nie jest stroną PD I, to uważa znaczną część protokołu za część prawa zwyczajowego, z pewnymi wyjątkami. W kontekście art. 37(1) PD I (zakazu wiarołomstwa), podkreślić należy, że Izrael nie zgadza się, że zabronione jest w międzynarodowym zwyczajowym prawie konfliktów zbrojnych wiarołomne pojmanie. Trzecia możliwość jest bardziej zawoalowana: mogą istnieć zachowania nie będące ani wiarołomstwem, ani nieprawidłowym użyciem odznak, lecz nielegalnym fortelem wojennym, mogącym co najwyżej powodować międzynarodową odpowiedzialność państwa. Wiarołomne zabicie bądź ranienie adwersarza jest naruszeniem międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych stanowiącym jednocześnie zbrodnię wojenną w każdym typie konfliktu zbrojnego (art. 8(2)(ix) Statut Rzymskiego MTK). Od 2021 roku MTK uznaje swoją jurysdykcję w zakresie zbrodni popełnionych na terytorium Palestyny. Wiarołomstwo (perfidy) to naruszenie dobrej wiary i zaufania przeciwnika co do statusu danej osoby, która w myśl prawa międzynarodowego nie powinna być przedmiotem ataku: dotyczy to osób cywilnych, personelu medycznego, czy też osób hors de combat (rannych, chorych, rozbitków czy też kapitulujących). Istotą działania jest wprawienie przeciwnika w błąd, że nie może podjąć pewnej aktywności np. ataku (na skutek zakazu płynącego z prawa międzynarodowego) celem wykorzystania tej sytuacji dla osiągnięcia określonej korzyści taktycznej.

Wkraczając na teren szpitala w Dżeninie żołnierze izraelscy najprawdopodobniej nie nosili jawnie broni, za to posługiwali się ubiorami osób cywilnych i personelu medycznego. Samo poruszanie się w tych strojach nie jest wiarołomstwem, bowiem jest to czyn o charakterze skutkowym wymagający, aby akt zakończył się zabiciem bądź ranieniem przeciwnika. Uważa się, że korzystanie z cywilnego ubioru może pozbawić kombatanta tzw. przywileju kombatanta (co nie ma większego znaczenia w konfliktach zbrojnych o charakterze niemiędzynarodowym). Jak widać na filmie, żołnierze IDF już będąc na terenie placówki zaczęli posługiwać się jawnie uzbrojeniem, co sprawiało, że zaprzestali wprowadzenia w błąd przeciwnika co do chronionego statusu (pomimo cywilnych i medycznych ubrań, jawne noszenie broni jest dość wyraźnym sygnałem do uznawania danej osoby za bezpośrednio uczestniczącej w działaniach zbrojnych). Z drugiej strony, wejście do szpitala (czyli uzyskanie przewagi taktycznej) odbyło się za pomocą przebrania. Okazuje się, że dokonując „rozebrania” incydentu na czynniki pierwsze, jego ocena prawna nie jest jednoznaczna: patrząc całościowo od momentu wejścia na teren szpitala do zabicia bojowników Hamasu, całość operacji była wykonywana w warunkach wiarołomstwa, natomiast analizując pewne zachowania w oderwaniu od siebie to ocena tego aktu może być różna.

Na końcu warto wspomnieć o odrębnym problemie – możliwości ataku na osoby hors de combat. Nie zostało jednoznacznie ustalone w jakim położeniu znajdowali się bojownicy. Informacje strony palestyńskiej podnoszą, że jedna z osób znajdowała się podczas długotrwałego leczenia spowodowanego paraliżem. Jeżeli znaleźli się w szpitalu w wyniku ran bądź choroby i przez to byli niezdolni do prowadzenia działań zbrojnych to posiadali status hors de combat czyli osoby, która nie może być przedmiotem ataku (art. 41 (2) PD I, wspólnego art. 3 Konwencji genewskich z 1949 roku). Ponownie, jak w wielu przypadkach tego typu, kluczowa jest znajomość pełnych faktów.

Wysłuchania publiczne w sprawie zastosowania środków tymczasowych w sprawie RPA v. Izrael przed MTS

 W następnym tygodniu (11-12.01) w Międzynarodowym Trybunale Sprawiedliwości odbędą się wysłuchania publiczne dotyczące zastosowania środków tymczasowych w  postępowaniu wszczętym przez Republikę Południowej Afryki przeciwko Izraelowi w dniu 29 grudnia 2023 r.

 Republika Południowej Afryki złożyła wniosek wszczynający postępowanie przeciwko Izraelowi w sprawie rzekomego naruszenia przez Izrael jego zobowiązań wynikających z Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa  w stosunku do Palestyńczyków zamieszkujących Strefę  Gazy (pisaliśmy o tym 2 dni temu).

Wysłuchania będą poświęcone wnioskowi RPA, która wnosi o zastosowanie środków w celu „ochrony przed dalszymi, poważnymi i nieodwracalnymi naruszeniami dla praw osób należących narodu palestyńskiego na mocy Konwencji o ludobójstwie” oraz „zapewnienie przestrzegania przez Izrael jej zobowiązań wynikających z Konwencji o ludobójstwie". Każde Państwo strona Konwencji ma obowiązek zapobiegania zbrodni i karania jej popełnienia. Przypomnijmy, że stronami konwencji są 153 państwa, w tym Izrael od 1950 a RPA od 1998 roku. 

Więcej na stronie Trybunału.

Sprawa Gazy a ONZ

 Pierwsza próba (16 października 2023) podjęcia rezolucji w Radzie Bezpieczeństwa ONZ w sprawie zawieszenia broni w konflikcie, który eskalował po 7 października wyszła od Rosji, jednak nie otrzymała ona poparcia. Oficjalnie wynikało to z braku potępienia Hamasu jako grupy ekstremistycznej. Drugą próbę (18 października) przyjęcia rezolucji Rady Bezpieczeństwa podjęła Brazylia, jednak i ta zakończyła się fiaskiem (12 państw było za, Stany Zjednoczone przeciw, Wielka Brytania i Rosja wstrzymały się od głosu). 

Oficjalnie, Rosja wstrzymała się od głosu ze względu na wcześniejsze odrzucenie jej  poprawki, która "wzywała do natychmiastowego, trwałego i pełnego zawieszenia broni oraz zaprzestania ataków na ludność cywilną". Wstrzymanie się od głosu ze strony Wielkiej Brytanii wynikało z tego, że rezolucja nie odnosiła się do prawa do samoobrony Izraela i nie podkreślała, że Hamas używa ludności cywilnej jako żywych tarcz. Stany Zjednoczone z kolei uzasadniły swój sprzeciw brakiem włączenia prawa Izraela do samoobrony zgodnie z art. 51 Karty Narodów Zjednoczonych (KNZ). Warto zauważyć, że przy tym nie zaproponowały one takiej poprawki.

W świetle powyższego, należy zgodzić się ze słowami Ambasadora Brazylii, który podkreślił, że w obliczu kryzysu z jakim mamy do czynienia, milczenie i bezczynność Rady Bezpieczeństwa znów odniosły zwycięstwo.

W obliczu zablokowania działań w Radzie Bezpieczeństwa, grupa państw złożyła wniosek o zwołanie dziesiątej nadzwyczajnej sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ na podstawie rezolucji „Uniting for Peace” z 1950 roku. Ostatni raz taka sesja została zwołana po agresji Rosji na Ukrainę w 2022 roku. 

Podczas nadzwyczajnej sesji, która rozpoczęła się 26 października, Zgromadzenie Ogólne przyjęło rezolucję wzywającą do natychmiastowego i pełnego przestrzegania zobowiązań wynikających z międzynarodowego prawa humanitarnego oraz prawa ochrony praw człowieka, szczególnie podkreślając ochronę ludności cywilnej oraz bezwarunkowe uwolnienie zakładników. Jednocześnie odrzucono poprawkę zgłoszoną przez Kanadę, która domagała się potępienia ataków terrorystycznych Hamasu na Izrael z dnia 7 października.  

Kolejne spotkanie nadzwyczajnej sesji rozpoczęło się w grudniu, jednak zostało wstrzymane, gdyż Sekretarz Generalny ONZ skorzystał z prerogatywy zawartej w art. 99 Karty Narodów Zjednoczonych. W dniu 6 grudnia zwrócił uwagę Radzie Bezpieczeństwa listem dotyczącym sytuacji w Gazie, jako sprawy, która może zagrażać utrzymaniu międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. 

Podczas spotkania Rady Bezpieczeństwa w piątek, 8 grudnia, odrzucono rezolucję zaproponowaną przez Zjednoczone Emiraty Arabskie (i sponsorowaną przez 97 państw członkowskich), która wzywała do zawieszenia broni (trzecia próba). 13 państw poparło rezolucję, Stany Zjednoczone głosowały przeciwko, natomiast Wielka Brytania wstrzymała się od głosu.

Wobec dalszej bezczynności Rady Bezpieczeństwa, w dniu 12 grudnia Zgromadzenie Ogólne przyjęło rezolucję, w której:

1. żąda natychmiastowego humanitarnego zawieszenia broni;
2. ponawia swoje żądanie, aby wszystkie strony przestrzegały swoich zobowiązań wynikających z prawa międzynarodowego, w tym międzynarodowego prawa humanitarnego, zwłaszcza w odniesieniu do ochrony ludności cywilnej;
3. żąda natychmiastowego i bezwarunkowego uwolnienia wszystkich zakładników, a także zapewnienia dostępu pomocy humanitarnej;
4. postanawia tymczasowo odroczyć dziesiątą nadzwyczajną sesję i upoważnić Przewodniczącego Zgromadzenia Ogólnego podczas jego ostatniej sesji do wznowienia jego posiedzenia na wniosek państw członkowskich.

Za głosowały 153 państwa, w tym Polska (osiągnięto wymóg 2/3 obecnych i głosujących), przeciw było 10 państw (USA, Izrael, Austria, Czechy, Gwatemala, Liberia, Mikronezja, Nauru, Papua Nowa Gwinea i Paragwaj), wstrzymały się 23 państwa (m.in. Wielka Brytania, Niemcy, Węgry, Włochy, Argentyna, Malawi, Holandia, Ukraina, Sudan Południowy i Urugwaj).

Oczywiście, rezolucje Zgromadzenia Ogólnego nie posiadają mocy prawnie wiążącej, jednakże zwłaszcza te, które są przyjmowane na sesjach nadzwyczajnych, niosą ze sobą znaczny ładunek polityczny i symboliczny.

Narastający kryzys humanitarny w Gazie został określony przez Francescę Albanese, Specjalną Sprawozdawczynię ONZ ds. okupowanych terytoriów palestyńskich jako największy w historii regionu przypadek czystek etnicznych. Dodatkowo, sytuację związaną z tym kryzysem zespół specjalnych sprawozdawców Rady Praw Człowieka ONZ  oraz naukowcy już w październiku 2023 r. określili jako prowadzącą do ludobójstwa.   

Warto zauważyć głosy, takie jak ten wyrażony przez Fatimę Mehmood, podkreślające, że obowiązek zapobiegania ludobójstwu stanowi zobowiązanie erga omnes, a jego realizacja poprzez zwrócenie się do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości o zastosowanie środków tymczasowych, została skutecznie potwierdzona w sprawie Gambia przeciwko Mjanmie.

Rezolucja Rady Praw Człowieka w sprawie utworzenia niezależnej Komisji śledczej na terytoriach palestyńskich i w Izraelu

Rada Praw Człowieka przyjęła własnie rezolucję A/HRC/S-30/L.1 dotyczącą utworzenia niezależnej międzynarodowej komisji śledczej (zobacz tu ). Będzie ona miała za zadanie przeprowadzenie dochodzenia na okupowanych terytoriach palestyńskich, w tym terytorium Wschodniej Jerozolimy, i w Izraelu. Zbadane mają być wszystkie domniemane naruszenia międzynarodowego prawa humanitarnego oraz wszystkie domniemane naruszenia i nadużycia międzynarodowego prawa dotyczącego praw człowieka,  oraz wszystkie podstawowe przyczyny nawracających napięć, niestabilności i przedłużania się konfliktów, w tym przypadki systematycznej dyskryminacji oraz represji ze względu na tożsamość narodową, etniczną, rasową lub religijną, od 13 kwietnia 2021 r. 

Rezolucję przyjęto 24 głosami za, 9 było przeciw przy 14 wstrzymujących się. Polska wstrzymała się od głosu, z informacji  odzwierciedlającej dyskusję jednak wynika, że nie zabierała głosu, nie wiadomo więc co stanowiło nasze ratio w tej sytuacji: https://reliefweb.int/report/occupied-palestinian-territory/human-rights-council-establishes-international-commission.

Irlandia uznaje aneksję de facto Okupowanego Terytorium Palestyńskiego przez Izrael za nielegalną

Pisaliśmy już na Blogu o „pełzającej aneksji” przeprowadzanej przez Izrael na Zachodnim Brzegu Jordanu poprzez przesiedlanie tam, wbrew postanowieniom IV Konwencji Genewskiej, obywateli Izraela. Wspominaliśmy także o powracających planach dokonania przez Izrael aneksji de iure Zachodniego Brzegu.

Jeśli jakieś działania Izraela spotykają z potępieniem państw trzecich, jest to zazwyczaj właśnie zamiar aneksji de iure – przykładowo, w 2020 r. ponad 1000 parlamentarzystów z 25 europejskich państw napisało wspólny list do swoich rządów przeciwko aneksji przez Izrael Zachodniego Brzegu. Nie ma w nim jednak mowy o trwającej cały czas aneksji de facto ani o nielegalnych izraelskich osiedlach na Okupowanym Terytorium Palestyńskim.

Fatou Bensouda rozpoczyna postępowanie przygotowawcze odnośnie sytuacji Palestyny

 Informowaliśmy niedawno o decyzji wydanej przez Międzynarodowy Trybunał Karny 5 lutego 2021 roku, w której Izba zdecydowała, że trybunał może objąć jurysdykcją karną zbrodnie popełnione  na terytorium Palestyny włączając w to Gazę, Zachodni Brzeg i wschodnią Jerozolimę. 

Wczoraj Prokurator Bensouda poinformowała o rozpoczęciu postępowania odnośnie sytuacji Palestyny.

Dochodzenie obejmie przestępstwa podlegające jurysdykcji Trybunału, które rzekomo zostały popełnione w od 13 czerwca 2014 r., decyzja o wszczęciu dochodzenia jest następstwem trwającego prawie 5 lat  badania wstępnego podjętego przez Biuro Prokurator Bensoudy.

Wczorajsza decyzja już spotkała się z wielką krytyką. Nie może oczywiście dziwić krytyczne podejście do tej decyzji Netanjahu, który nazywa decyzję szczytem antysemityzmu i hipokryzji (zobacz np. tu ), ale już do stanowiska Stanów Zjednoczonych trzeba podejść bardzo krytycznie. To nie jest nawet ciche wsparcie dla Izraela, ale potwierdzenie słuszności inicjatyw podjętych przez Trumpa i jego administrację! Tony Blinken, po którym oczekiwano powrotu Stanów Zjednoczonych na ścieżkę praw człowieka i szacunku dla międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości oznajmił wczoraj, że Stany Zjednoczone są krytyczne wobec postępowania trybunału odnośnie sytuacji Palestyny i w  związku z tym potwierdził silne zaangażowanie w te kwestie (zobacz tu ). Może to oznaczać, że nadal zostaną utrzymane sankcje nałożone na personel MTK. 

Co prawda nie na długo. Już 16 czerwca stanowisko obejmie nowy Prokurator i wtedy konieczne będzie i tak przyjrzenie się sankcjom i podjęcie decyzji czy nałożyć je także na nowego prokuratora MTK. 

Tymczasem wczorajsza reakcja Blinkena może być uznana za prężenie muskułów, aby wesprzeć Izrael, bo Trybunału administracja USA już bardziej zrazić chyba nie może. 

Z drugiej strony USA i Izrael nie działają w próżni - świat nie przygląda się bezczynnie tej krótkowzrocznej polityce obu państw, i krytycznie podchodzi do kwestii sankcji nałożonych na personel MTK, ma to między innymi odzwierciedlenie w apelu, będącym także  jasnym sprzeciwem wobec amerykańskiej polityki, przyjętym przez kilkadziesiąt międzynarodowych organizacji (a który umieszczono na stronie Human Rights Watch). 

Decyzja MTK w sprawie jurysdykcji terytorialnej nad Palestyną

 W decyzji z 5 lutego 2021 roku Izba przygotowawcza MTK uznała większością głosów, że jurysdykcja terytorialna trybunału rozciąga się na terytoria okupowane przez Izrael od 1967 roku, to jest Gazę i zachodni Brzeg włączając Wschodnią Jerozolimę.

Decyzja uważana jest za kontrowersyjną, w dyskusjach miesza się w niej różne wątki dotyczące osądzania Izraelczyków, czy państwowości samej Palestyny. 

Decyzja Trybunału nie rozstrzyga jednak państwowości Palestyny, nie ma on takich kompetencji, rozstrzyga jedynie to, że MTK ma jurysdykcję odnośnie zbrodni, które miały miejsce na jej terytoriach ["the reference to ‘[t]he State on the territory of which the conduct in question occurred’ in article 12(2)(a) of the Statute cannot be taken to mean a State fulfilling the criteria for statehood under general international law. Such a construction would exceed the object and purpose of the Statute"].

Decyzja Trybunału znajduje się: tutaj.

Zdanie odrębne przygotował sędzia Kovać, zobacz tu.

Opinię częściowo odrębną przygotował sędzia Perrin De Brichambaut zobacz tu.

Izraelski program szczepień nie obejmuje Palestyńczyków

Podczas gdy cały świat patrzy z podziwem (i pewnie z zazdrością) na Izrael, który bije rekordy w ilości obywateli zaszczepionych przeciwko koronawirusowi, okazuje się, że świetnie zorganizowany izraelski system szczepień ma jedną poważną wadę – nie przewiduje podania szczepionki kilku milionom Palestyńczyków mieszkających na terytoriach okupowanych przez Izrael od 1967 r.

Guest post: Zasada „równości wobec prawa” (art. 2 Karty NZ) w praktyce Zgromadzenia Ogólnego NZ

 Zasada „równości wobec prawa” (art. 2 Karty NZ) w praktyce Zgromadzenia Ogólnego NZ

27/XII ZO NZ uchwaliło Rezolucję „Problem of the militarization of the Autonomous Republic of Crimea and the city of Sevastopol, Ukraine, as well as parts of the Black Sea and the Sea of Azov” (A/75/29). W jej tekście potwierdzono uznanie, że Federacja Rosyjska jest „okupantem” i wezwano ją do „natychmiastowego, całkowitego i bezwarunkowego wycofania swoich sił wojskowych z Krymu i bezzwłocznego zakończenia tymczasowej okupacji terytorium Ukrainy”.

Za przyjęciem Rezolucji głosowały 63 państwa, przeciwko 17, od głosu wstrzymały się 62.

 1/XII ZO NZ przyjęło 5 rezolucji obejmujących kwestie: Palestyny[1] i Bliskiego Wschodu. W Rezolucji "Peaceful settlement of the question of Palestine" (A/75/L.34). ZO wezwało do „nieuznawania żadnych zmian granic …, poza zmianami uzgodnionymi przez strony w drodze negocjacji”.

Za przyjęciem Rezolucji głosowały 145 państw, przeciwko 7, od głosu wstrzymało się 9.

Nad przyjęciem Rezolucji odbyto głosowanie „imienne”; w gronie państw głosujących „za” była Rosja (!- J.M.[2]), przeciwko, m.in., Australia, Kanada, Izrael, Stany Zjednoczone, wśród wstrzymujących się była, m.in., Brazylia i Republika Południowej Afryki (https://www.un.org/press/en/2020/ga12292.doc.htm).

Kolejne państwo arabskie decyduje się na normalizację stosunków z Izraelem

W połowie sierpnia donosiliśmy, że Izrael oraz Zjednoczone Emiraty Arabskie zgodziły się na zawarcie porozumienia o normalizacji stosunków. Uczyni ono ZEA trzecim państwem arabskim, po Egipcie i Jordanii, utrzymującym stosunki dyplomatyczne z Izraelem.

W dniu 11 września na Twitterze prezydent Donald Trump ogłosił, że również Bahrajn zdecydował się na normalizację relacji z Izraelem. Do wznowienia stosunków dyplomatycznych ma dojść w ciągu 30 dni. Podobnie jak porozumienie ze Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi, również to z Bahrajnem ma obejmować kwestie bezpieczeństwa, handlu, ruchu lotniczego, turystyki itd.

Zapowiedź porozumienia normalizującego stosunki między Izraelem i ZEA - czy faktycznie będzie "historyczne"?

W czwartek Prezydent Trump ogłosił, że odbył rozmowę telefoniczną z premierem Izraela Benjaminem Netanjahu oraz Muhammadem ibn Zajidem, księciem Zjednoczonych Emiratów Arabskich, podczas której jego rozmówcy mieli zgodzić się na zawarcie porozumienia pokojowego (tzw. Abraham Agreement), które normalizowałoby stosunki między ZEA i Izraelem (wideo z zapowiedzią zawarcia porozumienia przez prezydenta Trumpa można znaleźć tutaj).

Tym samym, ZEA stałyby się trzecim państwem arabskim, po Jordanii i Egipcie, które zawarłoby taki układ z Izraelem. Zarówno niektóre media, jak i administracja prezydenta Trumpa, już okrzyknęły porozumienie „historycznym”. Ma ono bowiem przywrócić nie tylko stosunki dyplomatyczne między  oboma państwami, ale również pozwolić na współpracę inwestycyjną, w zakresie bezpieczeństwa, turystyki, technologii, energii i handlu. Między Izraelem i ZEA mają zostać przywrócone regularne połączenia lotnicze. Co więcej, państwa mają pracować nawet razem nad szczepionką przeciwko koronawirusowi. 

Guestpost: COVID-19 a stosunki palestyńsko-izraelskie

Pandemia COVID-19 wpływa na stosunki palestyńsko-izraelskie w sposób zróżnicowany. Z jednej strony zagrożenie pandemią współwystępujące z katastrofa humanitarną ujawniło możliwości bezprecedensowej (poprzez bezpośredniość i oficjalność) współpracy pomiędzy Izraelem i Palestyną. W przeszłości taka współpraca nie była ogłaszana, a jej ujawnienie często prowadziło do usunięcia uczestników z życia publicznego. Tym razem jest inaczej. 

Plan prezydenta Trumpa dla Bliskiego Wschodu

W czasie wizyty w Białym Domu izraelskiego premiera Benjamina Netanyahu, prezydent Donald Trump przedstawił swój plan zaprowadzenia pokoju na Bliskim Wschodzie pod nazwą „Peace to Prosperity. A Vision to Improve the Lives of the Palestinian and Israeli People”.

Prezydent Trump obiecywał przedstawienie wizji pokoju dla Bliskiego Wschodu już w czasie kampanii wyborczej. W połowie 2019 r. została opublikowana część planu dotycząca gospodarki, zaś na część polityczną trzeba było poczekać do teraz. Za całością stoi zięć Donalda Trumpa, Jared Kushner.

Plan przedstawiany jest przez Biały Dom jako „odważna wizja pokoju” oraz „najpoważniejszy, najbardziej realistyczny i najbardziej szczegółowy plan, jaki kiedykolwiek został przedstawiony”. Amerykańska administracja chwali się również, że plan został zaakceptowany zarówno przez izraelski rząd, jak i przez opozycję Netanyahu.

Zgromadzenie Ogólne wzywa Izrael do opuszczenia Wzgórz Golan

Na mocy Rezolucji A/RES/74/14 Zgromadzenie Ogólne ONZ uznało decyzję Izraela z 14 grudnia 1981 r. o ustanowieniu prawa, jurysdykcji i zarządu nad okupowanymi Wzgórzami Golan za bezprawną i prawnie bezskuteczną. Izrael został wezwany do wycofania  decyzji o aneksji oraz, ponownie, do opuszczenie terytorium okupowanego od 1967 roku. 

Prezydenta Donald Trump podpisuje oświadczenie
o uznaniu suwerenności Izraela nad Wzgórzami Golan, marzec 2019

Sytuacja Palestyny przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym

Fatou Bensouda, prokurator MTK, wydała własnie oświadczenie, w którym stwierdziła, że istnieją rozsądne podstawy aby kontynuować postępowanie wobec sytuacji Palestyny na podstawie art. 53 (1) Statutu. Uważa, że na Zachodnim Brzegu i we Wschodniej Jerozolimie i w strefie Gazy popełniono zbrodnie wojenne, a postępowanie jest dopuszczalne i nie ma powodów, aby przypuszczać, że takie postępowanie nie byłoby w interesie wymiaru sprawiedliwości. 

Przypomnijmy, że Palestyna sama złożyła zawiadomienie do Trybunału, Prokurator nie musi zatem występować do Trybunału o zatwierdzenie tego postępowania. Fatou Benosuda ze względu jednak na wątpliwości dotyczące jurysdykcji terytorialnej postanowiła wystąpić do Trybunału o rozstrzygnięcie tej kwestii, co pozwoli jej kontynuować postępowanie bez zbędnych kontrowersji i minimalizując ryzyko, że Trybunał uzna brak jurysdykcji na dalszym etapie postępowania.  

Szersza informacja: https://www.icc-cpi.int/Pages/item.aspx?name=20191220-otp-statement-palestine

Guest post: Bezprecedensowa, 14. sesja Międzyrządowego Komitetu ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego w Bogocie (Kolumbia), 9-14 grudnia 2019 r.

Źródło: https://en.unesco.org/themes/intangible-cultural-heritage/14session

14 grudnia w Bogocie (Kolumbia), niezwykłym występem blisko 40 artystów opowiadających tańcem, dźwiękiem i światłem historię tego kraju na Plaza de Bolivar, zakończyła się 14. sesja Międzyrządowego Komitetu ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, funkcjonującego na podstawie Konwencji UNESCO z 2003 r. w sprawie ochronyniematerialnego dziedzictwa kulturowego (Polska ratyfikowała Konwencję w 2011 r). Była to pierwsza sesja Komitetu, która odbyła się w regionie Ameryki Łacińskiej i Karaibów. Spotkanie przez 6 dni prowadziła w trzech językach (hiszpańskim, francuskim i angielskim) María Claudia López Sorzano, Sekretarz Kultury Miasta Bogota. W ceremonii otwarcia 9 grudnia  wziął udział Prezydent Kolumbii Iván Duque Márquez i Dyrektor Generalna UNESCO Audrey Azoulay, razem z blisko tysiącem uczestników z całego świata, którzy mieli okazję wspólnie podziwiać kluczowe fragmenty Karnawału z Barranquilli, przygotowanego na scenie specjalnie na tę okazję (karnawał jest wpisany na Listę Reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO od 2008 r.).

Decyzje o nowych wpisach na Listę reprezentatywną co roku w grudniu podejmuje Komitet Międzyrządowy, składający się z przedstawicieli 24 państw, w tym obecnie także z Polski (kadencja 2018-2021). Decyzje podejmowane są po zaopiniowaniu wniosku o wpis przez Zespół Ewaluacyjny. Do 2018 r. na Liście znalazło się 429 wpisów, w tym, w roku ubiegłym, podczas 13. posiedzenia na Mauritiusie Komitet podjął decyzję o wpisaniu szopkarstwa krakowskiego jako pierwszego elementu dziedzictwa niematerialnego z Polski (zob. tu i tu).

Będzie aneksja Doliny Jordanu?

17 września w Izraelu odbyły się wybory parlamentarne, drugie już w 2019 r. O ile sytuacja wewnętrzna Izraela nie pozostaje bez wpływu na konflikt izraelsko-palestyński, relacje Izraela ze światem arabskim i wiele innych aspektów relacji międzynarodowych, o tyle ostatnie wybory mogą okazać się ważne jeszcze z jednego powodu – tuż przed głosowaniem premier Benjamin Netanyahu zapowiedział, że jeśli jego partia Likud wygra wybory, Izrael ustanowi suwerenne rządy nad Doliną Jordanu i północną częścią Morza Martwego. Przypomnijmy, że tereny te stanowią ok. 30% Zachodniego Brzegu Jordanu, terytorium okupowanego przez Izrael od czasów wojny sześciodniowej w 1967 r. Dolinę Jordanu zamieszkuje ponad 65.000 Palestyńczyków, jak również 11.000 izraelskich osadników (izraelskie osiedla na Zachodnim Brzegu są nielegalne, w świetle art. 49 ust. 6 IV Konwencji genewskiej z 1949 r.; potwierdził to MTS w opinii doradczej w sprawie budowy muru na Okupowanych Terytoriach Palestyńskich, par. 120). 

Źródło: https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49657915

Prezydent Trump deklaruje uznanie zwierzchnictwa Izraela nad Wzgórzami Golan

Prezydenta USA Donald Trump jednym tweetem odmienił oblicze końca kampanii wyborczej w Izraelu i nieco przyćmił kolejnej kontrowersje dotyczących sposobu objęcia i sprawowania prezydentury. Trump ogłosił, że:

Po 52 latach przyszedł najwyższy czas, aby Stany Zjednoczone uznały suwerenność Izraela nad Wzgórzami Golan, które mają krytyczne znaczenie strategiczne i dla bezpieczeństwa Izraela oraz regionu.

USA przegrywają głosowanie nad rezolucją potępiającą Hamas

W dniu 29 listopada Stany Zjednoczone przedstawiły w Zgromadzeniu Ogólnym ONZ projekt rezolucji (UN Doc. A/73/L.42) pt. „Activities of Hamas and other militant groups in Gaza”. Zgodnie z projektem, Zgromadzenie Ogólne ONZ miało potępić Hamas za wielokrotne ostrzeliwanie rakietami Izraela i podżeganie do przemocy przeciwko Izraelowi (par. 1); wezwać Hamas (jak również „other militant actors”) do zaprzestania prowokacji i aktów przemocy (par. 2); oraz potępić Hamas za wydawanie środków na odbudowę w Strefie Gazy infrastruktury wojskowej i urządzeń rakietowych, w sytuacji, gdy środki te mogłyby zostać wykorzystane na potrzeby ludności cywilnej (par. 3). Jednocześnie jednak, rezolucja zachęcała do pojednania między samymi Palestyńczykami i połączenia Strefy Gazy i Zachodniego Brzegu „under the Palestinian Authority” (par. 6).

Czy Wielka Brytania opuści UNESCO?

Źródło: https://www.devex.com/news/why-would-the-uk-want-to-withdraw-from-unesco-93844

Tydzień temu Penny Mordaunt, brytyjska Minister ds. rozwoju międzynarodowego, przedstawiła rządowi Theresy May oficjalne stanowisko kierowanego przez siebie resortu w sprawie wstrzymania przez Londyn wpłaty wymaganej składki członkowskiej na rzecz UNESCO. Brytyjski wkład do budżetu tej organizacji wynosi 11,1 miliona funtów. Zdaniem cytowanego resortu UNESCO to najgorzej działająca organizacja międzynarodowa, "której praca nie spełnia kryteriów wydatków związanych z pomocą międzynarodową" (zob. tu). W dalszej perspektywie sugerowane jest nawet opuszczenie przez Wielką Brytanię tej globalnej organizacji wspierającej międzynarodową współpracę w dziedzinie kultury, sztuki i nauki. Stanowisko Mordaunt wpisuje się we wcześniejsze decyzje prezydenta USA, Donalda Trumpa, oraz premiera Izraela, Binjamina Netanjahu, którzy rok temu ogłosili wycofanie członkostwa obu tych państw z UNESCO (pisaliśmy o tym na blogu tu i tu).