Złoto Krymu dla Ukrainy? - ciąg dalszy wieloletniego sporu

 

Źródło: Peter Dejong / AP / TASS; https://www.rferl.org/a/ukraine-crimean-gold-returned-netherlands/31530121.html

W dniu 26 października, sąd apelacyjny w Amsterdamie zdecydował, iż kolekcja złotych skarbów scytyjskich, której zwrotu żąda zarówno Ukraina, jak i muzea na zaanektowanym przez Rosję Krymie, powinna zostać oddana państwu ukraińskiemu. Sporne zabytki zostały wypożyczone do amsterdamskiego Muzeum Allarda Piersona na wystawę pt. „Krym: Złoto i tajemnice Morza Czarnego”. Ekspozycja została otwarta w lutym 2014 r. na miesiąc przed aneksją półwyspu przez Rosję. Od siedmiu lat zabytki te, pozostające w depozycie Muzeum Piersona, były przedmiotem postępowania cywilnego. Sąd stwierdził, iż interesy kultury narodowej Ukrainy przeważają nad interesami muzeów na Krymie. Chociaż sporne przedmioty pochodzą z Krymu są one częścią dziedzictwa Ukrainy od uzyskania niepodległości w 1991 r. Zatem Muzeum Allarda Piersona nie jest zobowiązane do zwrotu tych zabytków krymskim instytucjom, a państwu ukraińskiemu. Wtorkowe orzeczenie nie kończy sprawy, która prawdopodobnie znajdzie swój finał przez holenderskim sądem najwyższym.

Polska podpisała Konwencję z Faro o wartości dziedzictwa kulturowego dla społeczeństwa

Źródło: https://www.coe.int/en/web/culture-and-heritage/faro-convention

W poniedziałek, 10 maja, Polska podpisała Konwencję ramową Rady Europy o wartości dziedzictwa kulturowego dla społeczeństwa z 2005 r. (tzw. Konwencja z Faro). Tym samym, RP dołączyła do grona 28 państw sygnatariuszy tej ważnej umowy międzynarodowej. Konwencja z Faro weszła w życie 1 czerwca 2011 r. Do tej pory ratyfikowało ją 21 państw (ostatnio Włochy i Estonia). W Polsce prace nad ratyfikacją tej umowy prowadzone są już od kilku lat (zob. tu) i należy mieć nadzieję, że zostaną wkrótce zakończone. W imieniu strony polskiej podpis pod Konwencją złożył Stały Przedstawiciel RP przy Radzie Europy ambasador Jerzy Baurski.

Polska podpisała Europejską Konwencję o ochronie dziedzictwa audiowizualnego

Źródło: https://www.gov.pl/web/kultura/polska-podpisala-europejska-konwencje-o-ochronie-dziedzictwa-audiowizualnego

W obiegły wtorek, 15 grudnia br., Stały Przedstawiciel Rzeczypospolitej Polskiej przy Radzie Europy, ambasador Jerzy Baurski, podpisał w imieniu Polski Europejską Konwencję o ochronie dziedzictwa audiowizualnego z 2001 r. Polska jest zatem dwudziestym sygnatariuszem tej konwencji, którą dotychczas ratyfikowało jedenaście państw członkowskich Rady Europy. Celem omawianego traktatu jest zapewnienie ochrony europejskiego dziedzictwa audiowizualnego - zarówno jako formy sztuki, jak i zapisu przeszłości - poprzez gromadzenie, zachowanie i udostępnianie takich materiałów do celów kulturalnych, naukowych i badawczych, w interesie publicznym (art. 1). Działania zmierzające do ratyfikacji tej wielostronnej umowy międzynarodowej przez RP mają się wkrótce rozpocząć.

Kultura bartnicza na liście UNESCO

Bartne Miodobranie w Puszczy Augustowskiej. Leśnicy realizują projekt przywracania tradycyjnego bartnictwa. Uroczysko Przechódka, 2015 r. Fot. PAP/A. Reszko; źródło:

https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/mkidn-kultura-bartnicza-na-liscie-unesco 

 

Kultura bartnicza została wpisana na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO. Decyzję podjął Międzyrządowy Komitet ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego podczas 15. sesji, która odbywa się w formule online (14-19 grudnia 2020 r.). To drugi – po szopkarstwie krakowskim – polski wpis do tego rejestru prowadzonego przez UNESCO w celu wyróżnienia na arenie światowej wybranych zjawisk z zakresu dziedzictwa niematerialnego i związanych z nim przestrzeni kulturowych, utworzony na mocy Konwencji UNESCO z 2003 r. w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Omawiany traktat, wiążący większość państw świata (180), odnosi się do ochrony współcześnie praktykowanych zjawisk kulturowych przekazywanych z pokolenia na pokolenie (m.in. tradycje i przekazy ustne, w tym język jako nośnik niematerialnego dziedzictwa kulturowego; sztuki widowiskowe i tradycje muzyczne; zwyczaje, obyczaje i obchody świąteczne; wiedza o przyrodzie i wszechświecie oraz związane z nią praktyki; umiejętności związane z tradycyjnym rzemiosłem).

Polska stroną konwencji UNESCO o ochronie podwodnego dziedzictwa kulturowego z 2001 r.

Źródło: https://www.naszbaltyk.com/aktualnosci/3468-balticrim-wspiera-ochrone-dziedzictwa-morskiego.html

We wtorek, 8 grudnia, Prezydent Andrzej Duda podpisał ustawę wyrażającą zgodę na ratyfikację przez Rzeczpospolitą Polską Konwencji o ochronie podwodnego dziedzictwa kulturowego, przyjętej w Paryżu dnia 2 listopada 2001 r. (tu). Jak podkreślono na stronie Kancelarii Prezydenta: „Związanie się przez Rzeczpospolitą Polską Konwencją umożliwi włączenie się w działania na rzecz zachowania dla przyszłych pokoleń podwodnego dziedzictwa kulturowego na poziomie globalnym, ale także wzmocni jej pozycję w zakresie wyznaczania standardów i dobrych praktyk w odniesieniu do ochrony podwodnego dziedzictwa kulturowego znajdującego się na obszarze Morza Bałtyckiego.” Ustawa wejdzie w życie w dniu 24 grudnia 2020 r.

Polska wygrywa spór arbitrażowy dot. zniszczenia zabytkowych koszar w Łazienkach

Zburzone zabytkowe carskie koszary przy ulicy 29 listopada, AG

Budynek w 2009 r.: po wyburzeniach pozostała jedynie ściana frontowa, AG

W 2018 r. informowaliśmy o interesującym, proceduralnie i merytorycznie, sporze arbitrażowym ws. Griffin. Podstawą faktyczną sporu było naruszenie przez dewelopera warunków użytkowania wieczystego i decyzji konserwatora zabytków poprzez zniszczenie zabytkowego gmachu koszar w Łazienkach. W ich miejsce deweloper planował budowę apartamentowca.

Jak informuje Prokuratoria Generalna, Polska ostatecznie odniosła zwycięstwo w arbitrażu LCIA w Londynie. Gratulujemy!

Guest post: Bezprecedensowa, 14. sesja Międzyrządowego Komitetu ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego w Bogocie (Kolumbia), 9-14 grudnia 2019 r.

Źródło: https://en.unesco.org/themes/intangible-cultural-heritage/14session

14 grudnia w Bogocie (Kolumbia), niezwykłym występem blisko 40 artystów opowiadających tańcem, dźwiękiem i światłem historię tego kraju na Plaza de Bolivar, zakończyła się 14. sesja Międzyrządowego Komitetu ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, funkcjonującego na podstawie Konwencji UNESCO z 2003 r. w sprawie ochronyniematerialnego dziedzictwa kulturowego (Polska ratyfikowała Konwencję w 2011 r). Była to pierwsza sesja Komitetu, która odbyła się w regionie Ameryki Łacińskiej i Karaibów. Spotkanie przez 6 dni prowadziła w trzech językach (hiszpańskim, francuskim i angielskim) María Claudia López Sorzano, Sekretarz Kultury Miasta Bogota. W ceremonii otwarcia 9 grudnia  wziął udział Prezydent Kolumbii Iván Duque Márquez i Dyrektor Generalna UNESCO Audrey Azoulay, razem z blisko tysiącem uczestników z całego świata, którzy mieli okazję wspólnie podziwiać kluczowe fragmenty Karnawału z Barranquilli, przygotowanego na scenie specjalnie na tę okazję (karnawał jest wpisany na Listę Reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO od 2008 r.).

Decyzje o nowych wpisach na Listę reprezentatywną co roku w grudniu podejmuje Komitet Międzyrządowy, składający się z przedstawicieli 24 państw, w tym obecnie także z Polski (kadencja 2018-2021). Decyzje podejmowane są po zaopiniowaniu wniosku o wpis przez Zespół Ewaluacyjny. Do 2018 r. na Liście znalazło się 429 wpisów, w tym, w roku ubiegłym, podczas 13. posiedzenia na Mauritiusie Komitet podjął decyzję o wpisaniu szopkarstwa krakowskiego jako pierwszego elementu dziedzictwa niematerialnego z Polski (zob. tu i tu).

Międzynarodowy Ośrodek Szkoleń i Badań nad Dziedzictwem Kultury w Zagrożeniu powstaje we Wrocławiu

http://unic.un.org.pl/misje_pokojowe/polacy.php

Tydzień temu, we wtorek 22 października, Minister Obrony Narodowej RP wydał decyzję w sprawie utworzenia Międzynarodowego Ośrodka Szkolenia i Badań nad Dziedzictwem Kultury w Zagrożeniu, z siedzibą we Wrocławiu. Ten wyspecjalizowany ośrodek wojskowy, zapewniający szkolenia dla osób cywilnych i wojskowych zaangażowanych w ochronę dziedzictwa kulturowego w przypadku konfliktu zbrojnego rozpocznie działalność w II kwartale 2020 r. Ośrodek będzie czerpać z dorobku polskich ekspertów zaangażowanych w projekt ochrony dziedzictwa kultury w konfliktach zbrojnych, który był prowadzony w ramach misji Sił Zbrojnych RP w Iraku i Afganistanie w latach 2003-2008 z udziałem cywilnych specjalistów. Doświadczenia zdobyte w warunkach wojennych dotyczące ochrony dziedzictwa kulturowego, w tym realizacji postanowień konwencji haskiej o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego z 1954 r. oraz jej dwóch protokołów, zostaną wykorzystane do budowania marki ośrodka, działającego na rzecz szerokiego dzielenia się wiedzą specjalistyczną i zapewnienia udziału polskich ekspertów w projektach wielonarodowych i misjach wojskowych, w których kwestie ochrony zabytków oraz dialogu międzynarodowego odgrywają coraz większe znaczenie. Programem szkolenia w MON będą objęci m.in. dowódcy różnych szczebli dowodzenia, specjaliści i doradcy do spraw ochrony dóbr kulturalnych, żołnierze i pracownicy resortu obrony narodowej posiadający w zakresach obowiązków zadania z zakresu ochrony dóbr kulturalnych, w tym kierowani do realizacji zadań w polskich kontyngentach wojskowych. Oferta szkoleniowa skierowana zostanie także do armii państw sojuszniczych w ramach NATO. Zgodnie z założeniami nowego ośrodka jego kadrę będą tworzyć m.in. specjaliści biorący udział w misjach międzynarodowych Sił Zbrojnych RP w Iraku i Afganistanie oraz narodowi eksperci ochrony dziedzictwa kultury, którzy są wpisani do rejestru prowadzonego przez MKiDN, a także eksperci ze środowiska naukowego i instytucji wyspecjalizowanych w dziedzinie ochrony dziedzictwa kulturowego. 

UNESCO - wystawa odzyskanych skarbów kultury

 Źródło: https://www.onuitalia.com/2019/10/07/the-art-of-saving-art-treasures-recovered-by-italian-carabinieri-on-display-at-unesco-headquarters

W dniach 1-17 października 2019 r., UNESCO gościło w swojej paryskiej siedzibie niezwykłą wystawę pt. "Odzyskane skarby", prezentującej szereg skradzionych lub nielegalnie wywiezionych dóbr kultury, które zostały odzyskane dzięki staraniom włoskich karabinierów. W swoim przemówieniu inauguracyjnym dyrektor generalna UNESCO, Audrey Azoulay, podkreśliła znaczenie współpracy międzynarodowej umożliwiającej realizację celów Konwencji UNESCO z 1970 r. dotyczącej środków zmierzających do zakazu i zapobiegania nielegalnemu przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury. Azoulay wskazała na wyjątkowe znaczenie relacji pomiędzy Republiką Włoską a UNESCO, dzięki pracy specjalnej jednostki włoskich karabinierów wyspecjalizowanej ws. przestępstw przeciwko dobrom kultury (wł. Comando Carabinieri Tutela Patrimonio Culturale). Wystawa, zorganizowana przez włoskie przedstawicielstwo przy UNESCO, miała za zadanie promocję nowej grupy zadaniowej złożonej z ekspertów ds. ochrony dziedzictwa kulturowego, służącej w ramach kulturowego peacekeepingu. Powstała ona mocy memorandum - "Task Force in the framework of UNESCO’s Global Coalition. Unite4Heritage” - podpisanego przez Włochy i UNESCO w 2016 r. Skład i zadania tej grupy są zbudowane w oparciu o doświadczenia karabinierów.

Złoto Krymu - ciąg dalszy batalii sądowej

Muzeum Allarda Piersona w Amsterdamie

Źródło: https://en.wikipedia.org/wiki/Allard_Pierson_Museum#/media/File:Nederlandsche_Bank.jpg

Już trzykrotnie pisaliśmy na blogu (tu, tu i tu) o sprawie skarbów archeologicznych z Krymu przechowywanych obecnie w Holandii. W lipcu 2019 r. wypowiedział w tej sprawie sąd apelacyjny w Amsterdamie, ale ostateczne rozstrzygnięcie co do meritum, tj. do kogo należą starożytne zabytki jeszcze nie zapadło. Przypomnijmy więc podstawowe fakty dotyczące tej sprawy. Od dnia 21 marca 2014, tj. od daty ratyfikacji przez prezydenta Władimira Putina umowy o włączeniu Republiki Krymu w skład Federacji Rosyjskiej, władze holenderskiego Muzeum Allarda Piersona (MAP) stoją przed dylematem gdzie i komu zwrócić bezcenny zbiór zabytków pochodzących z Krymu. Muzeum to, należące do Uniwersytetu Amsterdamskiego, przed wybuchem kryzysu krymskiego zawarło z resortem kultury Ukrainy umowę wypożyczenia szeregu eksponatów pochodzących z wykopalisk archeologicznych na Krymie i przechowanych w pięciu muzeach ukraińskich, w tym czterech zlokalizowanych na półwyspie. Na podstawie tej umowy zorganizowano wystawę pt. „The Crimea Gold and secrets of the Black Sea” (7 lutego - 18 maja 2014 r.). Po zakończeniu wystawy dyrekcja MAP, po uzyskaniu opinii holenderskiego resortu spraw zagranicznych, zdecydowało się nie zwracać spornych eksponatów, czekając na rozwój sytuacji na Krymie. Stanowisko to spotkało się ze sprzeciwem zarówno Rosji, jak i Ukrainy. 19 listopada 2014 r. przedstawiciele czterech muzeów krymskich wnieśli pozew cywilny przeciwko holenderskiej instytucji kultury do sądu w Amsterdamie. Powołując się na postanowienia umów dotyczących wypożyczenia eksponatów, zażądali niezwłocznego ich zwrotu. W styczniu 2015 r. do postępowania przystąpiła Ukraina. Zgodnie z jej stanowiskiem sporne przedmioty stanowią własność państwa ukraińskiego i dlatego po zakończeniu wystawy powinny zostać mu zwrócone. W dniu 14 grudnia 2016 r. sąd cywilny pierwszej instancji w Amsterdamie orzekł, że o przyszłości zabytków starożytnych pochodzących z czterech muzeów na Krymie, a przechowywanych obecnie w MAP, powinny zdecydować sądy ukraińskie. Sąd orzekł, że sporne przedmioty powinny być zwrócone państwu sprawującemu suwerenną władzę nad terytorium Krymu. Tym państwem, zgodnie z prawem międzynarodowym, jest Ukraina. Zatem to sądy ukraińskie są właściwe dla oceny kwestii własności oraz miejsca wystawiania spornych zabytków. Państwo ukraińskie zostało także zobowiązane do zapłaty na rzecz MAP części kosztów przechowywania i zabezpieczenia zbiorów. Od tego wyroku muzea krymskie złożyły odwołanie. Zarówno Ukraina, jak i przedmiotowe muzea, zatrudniły szereg ekspertów. W dniu 16 lipca 2019 r. sąd apelacyjny w Amsterdamie wydał orzeczenie tymczasowe, w którym stwierdził, że MAP jest uprawnione do wstrzymania udostępnienia skarbów krymskich do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy. O własności zabytków oraz ich zwrocie orzeknie tenże holenderski sąd apelacyjny, a nie sądy ukraińskie. Dlatego zażądano od stron dalszych informacji i wyjaśnień (w ciągu dwóch miesięcy). Ostateczny wyrok w tej sprawie jest oczekiwany na początku 2020 r.

Puszcza Białowieska i 43. sesja Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO

Źródło: Frank Vassen/Flickr/CC BY 2.0, Polsatnews.pl

W środę, 10 lipca, zakończyła się w Baku (Azerbejdżan) 43. sesja Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO (Komitet). Wzięło w niej udział 2,5 tysiąca delegatów z 180 państw-stron Konwencji UNESCO z 1972 r. w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego. Ocenie Komitetu poddano 36 nominacji o wpis na Listę Światowego Dziedzictwa. Ostatecznie na Listę wpisano 24 obiekty kulturalne (w tym polski rezerwat archeologiczny: Krzemionki – pradziejowe kopalnie krzemienia), 4 obiekty przyrodnicze i 1 obiekt mieszany. W ramach sesji przeprowadzono także szereg paneli tematycznych podczas których podkreślono m.in. znaczenie działań rządu RP dotyczących promocji zaleceń Rekomendacji Warszawskiej z 2018 r. w sprawie odbudowy i rekonstrukcji dziedzictwa kultury (zob. tu i tu). Ponadto analizie poddano stan zachowania obiektów znajdujących się już na liście oraz na Liście Światowego Dziedzictwa w Niebezpieczeństwie. W tym kontekście przedmiotem obrad była ponownie ochrona dziedzictwa przyrodniczego Puszczy Białowieskiej. Komitet zdecydował, iż wszystko, co się dzieje w Puszczy musi być bezwzględnie podporządkowane zachowaniu jej unikalnej wartości jako obszaru Światowego Dziedzictwa. Zobowiązał rząd RP do realizacji szeregu zaleceń. Jeśli polskie władze się do nich nie zastosują to Puszcza Białowieska zostanie wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa w Niebezpieczeństwie.

Import dóbr kultury - nowe rozporządzenie UE weszło w życie

Źródło: https://www.artatlaw.com/latest-articles/the-proposed-eu-regulations-on-the-import-of-cultural-goods

W czwartek, 27 czerwca, weszło w życie rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/880 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wprowadzania i przywozu dóbr kultury (dalej: rozporządzenie importowe). Celem tego instrumentu prawa wtórnego UE jest zapewnienie skutecznej ochrony przed nielegalnym handlem dobrami kultury oraz przed ich utratą lub zniszczeniem, ochrona dziedzictwa kulturowego ludzkości, a także zapobieganie finansowaniu terroryzmu oraz praniu pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży zagrabionych dóbr kultury. Rozporządzenie to ma zastosowanie m.in. do rękopisów, inkunabułów, książek i archiwów wytworzonych lub odkrytych poza UE. Nie dotyczy ono natomiast dóbr kultury, które powstały lub zostały odkryte na obszarze celnym Unii. Większość przepisów rozporządzenia będzie miało zastosowanie dopiero od 2025 r. Co do zasady, instrument ten zakazuje importu do UE dóbr kultury, które zostały wywiezione z kraju, w którym zostały wytworzone lub odkryte, z naruszeniem przepisów tego kraju, przy czym stwierdza się, że kraj ten często różni się od kraju wywozu. Jest to pierwszy kompleksowy instrument prawa UE służący ochronie dziedzictwa kultury państw spoza wspólnego obszaru celnego. 

Restytucja dóbr kultury ludom Afryki - nowy etap dekolonizacji?

Źródło: http://www.tellerreport.com/news/--restitution-of-cultural-property--the-savoy-sarr-report--a-controversy-in-sight---rfi-.SJebZunbRX.html

W piątek 23 listopada przedstawiono w siedzibie Prezydenta Francji, w Pałacu Elizejskim, obszerny dokument, pt. „Rapport sur la restitution du patrimoine culturel africain. Vers une nouvelle éthique relationnelle” (dalej: Raport Sarr-Savoy). Stanowi on efekt wielomiesięcznych badań przeprowadzonych przez znaną historyczkę sztuki, Bénédicte Savoy, oraz senegalskiego ekonomistę Felwine’a Sarra na zlecenie Prezydenta Emmanuela Macrona, który w zeszłym roku podczas wizyty na Uniwersytecie w Wagadugu (Burkina Faso) zapowiedział, że restytucja afrykańskiego dziedzictwa kulturowego będzie jego celem w ciągu najbliższych pięciu lat. Obiecał wtedy, że jego administracji będzie dążyć do ustalenia warunków, które należy spełnić, aby tymczasowo lub na stałe przywrócić dziedzictwo kulturowe Afryce (zob. tu). Raport Sarr-Savoy postuluje, aby dobra kultury, które zostały wywiezione do Francji w dobie kolonialnej bez zgody ich kraju pochodzenia, zostały trwale zwrócone - jeżeli kraj pochodzenia ich zażąda. Zwrot ten powinien być częścią wspólnego procesu gromadzenia informacji, wspólnych badań, wymiany naukowej i szkolenia w ciągu najbliższych pięciu lat. Jeśli zalecenia Raportu Sarr-Savoy zostaną wprowadzone w życie nawet w części, to czeka nas prawdziwa rewolucja w międzynarodowej polityce muzealnej oraz nowy etap dekolonizacji w dziedzinie kultury. Inicjatywy władz Francji wskazują także na rosną rolę i pozycję tego państwa w obszarze globalnego zarządzania sferą kultury i dziedzictwa kulturowego.

Pierwszy stały sąd arbitrażowy ds. dóbr kultury rozpoczął działalność

Źródło: http://authenticationinart.org/cafa

W maju tego roku pisaliśmy na blogu o powstaniu nowego, międzynarodowego trybunału arbitrażowego i mediacyjnego, wyspecjalizowanego w rozstrzyganiu sporów dotyczących sztuki: "Sąd Arbitrażowy ds. Sztuki" ("Court of Arbitration for Art" (CAfA)). Rozpoczął on działalność w czerwcu na mocy porozumienia pomiędzy Holenderskim Instytutem ds. Arbitrażu (Netherlands Arbitration Institute (NAI)) a fundacją “Authentication in Art” (AiA) w Hadze (organizacja non-profit dostarczająca wiedzy i wsparcia w zakresie eliminowania z obrotu prawnego nie-oryginalnych (nie-autentycznych) utworów sztuk plastycznych). Celem CAfA jest prowadzenie postępowań na całym świecie w przedmiocie szerokiego spektrum sporów dotyczących sztuk wizualnych, w tym autentycznością, umowami i sporami dotyczącymi kwestii własności dóbr kultury, roszczeniami dotyczącymi praw autorskich, itp. CAfA będzie działał na podstawie reguł postępowania NAI opracowanych na potrzeby sporów prawnych w sferze sztuki. Obecnie prowadzona jest rekrutacja ekspertów do bazy arbitrów i mediatorów CAfA.

Zapora Ilısu: polityka, prawo do wody i wielkie zagrożenie dla Hasankeyf, jednego z najstarszych miast świata

Źródło: https://www.balkaneu.com/hasankeyf-close-to-complete-destruction-why-does-turkey-insist

W ostatnich miesiącach nasilała się dyskusja na temat ukończenia wielkiego projektu hydrologicznego w tureckim Kurdystanie: zapory Ilısu. Budowa tamy na rzece Tygrys, w obszarze historycznej Mezopotamii, w niedalekiej odległości od granic Syrii oraz Iraku (zob. mapa poniżej), rozpoczęła się w 2006 r. i dziś cały projekt zmierza ku końcowi. Od początku inwestycja ta wzbudzała kontrowersje. Po pierwsze, wskazuje się, że stworzenie olbrzymiego sztucznego zbiornika wodnego (o powierzchni 300 km²) doprowadzi do istotnych zmian stosunków wodnych i klimatycznych na całym Bliskim Wschodzie, w szczególności ograniczy dostęp do wody w Syrii i Iraku. Może to spowodować wielkie susze, uzależniając państwa leżące poniżej zapory Ilısu od “dobrej woli” władz w Ankarze. W ten sposób Turcja wzmocni swoją pozycję na Bliskim Wschodzie, co może także skutkować poważnymi konfliktami z sąsiednim Iranem. Po drugie, powstanie wielkiego zbiornika wodnego w dolinie Tygrysu wiąże się z wysiedleniem ludności kurdyjskiej od wieków zamieszkującej te obszary. Nie ulega bowiem wątpliwości, że jednym z celów władz tureckich są represje wobec Kurdów oraz ich ambicji niepodległościowych wzmocnionych przez konflikty zbrojne w sąsiednich Syrii i Iraku. Może to na lata utrudnić proces pokojowy w regionie. Po trzecie, wody nowego zbiornika pochłoną zabytki starożytnego Hasankeyf, jednego z najstarszych miast świata. Ocenia się, że ślady pierwszego osadnictwa w tym miejscu - bezcenne neolityczne jaskinie - pochodzą sprzed ok. 6 tysięcy lat p.n.e. Hasankeyf co roku odwiedzają dwa miliony turystów. To miejsce to prawdziwy skarb oraz bardzo ważne źródło dochodów lokalnej społeczności. Dlatego trwa walka o wpisanie go na Listę Dziedzictwa Światowego UNESCO. Już w 2009 r., na skutek protestów archeologów oraz organizacji kurdyjskich z finansowania prac wycofali się zagraniczni inwestorzy. Bez zgody Turcji wpis na Listę nie będzie jednak możliwy. Czas goni. W lutym 2018 r. tama została ukończona, a na początku czerwca rozpoczęło się napełnianie zbiornika wodą. W połowie czerwca na żądanie Iraku wstrzymano jednak na krótko ten proces (zob. tu). W lipcu zaś zaniepokojenie możliwymi zmianami klimatycznymi w regionie, w szczególności burzami piaskowymi, wyraził Iran (zob. tu).

Źródło: http://www.hasankeyf.org/eng/projects.htm 

Kulturowy peacebuilding - budowanie pokoju w Mali

©UNESCO/Clarisse P. Njikam

W dniach 4-7 czerwca 2018 r., Biuro UNESCO w Bamako (Mali) zorganizowało warsztaty w Ségou (miasto portowe w południowo-zachodnim Mali, nad rzeką Niger) dotyczące nowego podręcznika szkolenia i planowania działań w ramach Funduszu Budowy Pokoju, zatytułowanego "Young Actors for Peace and National Reconciliation”. Celem podręcznika jest implementacja programu (o tej samej nazwie) zmierzającego do wzmocnienia zaangażowania młodzieży i kobiet na rzecz pokoju, poprawy spójności społecznej, dialogu społecznego, wspólnego życia i rozwoju potencjału młodych ludzi po zakończeniu konfliktu zbrojnego w Mali. Projekt będzie realizowany przez 18 miesięcy w regionach Ségou i Mopti, i zostanie skierowany do 3400 bezpośrednich beneficjentów, w tym 2500 młodych kobiet i mężczyzn oraz 900 kobiet. Jego budżet opiewa na kwotę 1,4 miliarda Franków CFA, czyli około 9,3 milionów złotych, i sfinansowany jest przez Fundusz Budowania Pokoju z Departamentu Stabilizacji i Rozwoju MINUSMA (Wielowymiarowa Zintegrowana Misja Stabilizacyjna w Mali – ang. United Nations Integrated Stabilization Mission in Mali).

Polska nowym członkiem Międzyrządowego Komitetu UNESCO do spraw Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego

W dniu 6 czerwca 2018 r., podczas 7. sesji Zgromadzenia Ogólnego Państw-Stron Konwencji UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego z dnia 17 października 2003 r., Polska została członkiem Międzyrządowego Komitetu do spraw Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Komitet należy do głównych organów tej Konwencji i składa się z 24 członków wybieranych na okres 4 lat na zasadzie reprezentacji geograficznej i rotacji. Połowa członków zmienia się co dwa lata. Komitet gromadzi się raz do roku. Do jego kompetencji należy m.in. wypracowywanie i przedstawianie do akceptacji Zgromadzenia Ogólnego Dyrektyw Operacyjnych dotyczących wdrażania Konwencji UNESCO z 2003 r.; analiza wniosków o wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości oraz sprawozdań przedstawianych przez Państwa-Strony Konwencji. Komitet rozpatruje także wnioski o udzieleniu międzynarodowej pomocy finansowej na cele ochrony dziedzictwa niematerialnego. 

Pierwszy światowy sąd arbitrażowy ds. dóbr kultury rozpocznie działalność w czerwcu 2018 r.

G. Klimt, Portret Adeli Bloch-Bauer I (ok. 1907 r.)

Źródło:  The Yorck Project (2002) 10.000 Meisterwerke der Malerei (DVD-ROM),
DIRECTMEDIA Publishing GmbH. Neue Galerie New York (USA)

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gustav_Klimt_046.jpg

W dniu 7 czerwca 2018 r. Holenderski Instytut ds. Arbitrażu (Netherlands Arbitration Institute (NAI)) w porozumieniu z fundacją “Authentication in Art” (AiA) w Hadze (organizacja non-profit dostarczająca wiedzy i wsparcia w zakresie eliminowania z obrotu prawnego nie-oryginalnych (nie-autentycznych) utworów sztuk plastycznych) utworzy nowy, wyspecjalizowany trybunał arbitrażowy i mediacyjny zajmujący się wyłącznie rozstrzyganiem sporów dotyczących sztuki. "Sąd Arbitrażowy ds. Sztuki" ("Court of Arbitration for Art" (CAfA)), będzie prowadzić postępowanie na całym świecie, zajmując się pełnym spektrum sporów dotyczących sztuk wizualnych, w tym autentycznością, umowami i sporami dotyczącymi kwestii własności dóbr kultury, roszczeniami dotyczącymi praw autorskich, itp. 

Rekomendacja Warszawska w sprawie odbudowy i rekonstrukcji dziedzictwa kultury

Źródło: http://www.mkidn.gov.pl/pages/posts/rekomendacja-warszawska-ws.-odbudowy-i-rekonstrukcji-dziedzictwa-kultury-zostala-przyjeta-8341.php

W dniu 8 maja 2018 r. (wtorek) przyjęto na Zamku Królewskim w Warszawie Rekomendację Warszawską w sprawie odbudowy i rekonstrukcji dziedzictwa kultury. Stanowi ona zwieńczenie międzynarodowej konferencji pt. "The Challenges of World Heritage Recovery. International Conference on Reconstruction” (zob. program), która odbyła się w Warszawie w dniach 6-8 maja. Dokument ten został wypracowany podczas obrad, w których wzięło udział około 200 ekspertów reprezentujących ponad 30 państw świata, organizacji i instytucji międzynarodowych - UNESCO, Bank Światowy, United Nations Office for Disaster Risk Reduction – oraz przedstawiciele globalnych organizacji pozarządowych - Global Alliance for Urban Crises, ICOMOS (Międzynarodowa Rada Ochrony Zabytków), ICCROM (Międzynarodowe Centrum Badań nad Ochroną i Konserwacją Dziedzictwa Kulturowego). Rekomendacja Warszawska zostanie zaprezentowana Komitetowi Światowego Dziedzictwa podczas 42. sesji, która odbędzie się w dniach 24.06-07.07 br. w Bahrajnie.

Projekt rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie importu dóbr kultury

Źródło: https://heritage-lost-eaa.com/2017/07/14/eu-new-rules-for-the-import-of-cultural-goods-into-the-eu

We wtorek 20 marca Komisja Kultury Parlamentu Europejskiego będzie obradować nad opinią dotyczącą projektu nowego rozporządzenia w sprawie importu dóbr kultury (dalej: rozporządzenie importowe). Propozycja nowych przepisów została przedstawiona przez Komisję Europejską w dniu 13 lipca 2017 r. Celem tego rozporządzenia jest powstrzymanie wwozu na terytorium Unii dóbr kultury nielegalnie wywiezionych z krajów ich pochodzenia. Zgodnie z definicją przyjętą w art. 2 pkt a rozporządzenia importowego, termin „dobra kultury” odnosi się do wszelkich przedmiotów, które mają znaczenie dla archeologii, prehistorii, historii, literatury, sztuki lub nauki, których wiek przekracza 250 lat, i które należą do kategorii wymienionych w tabeli znajdującej się w załączniku do tego rozporządzenia. Chodzi tu zatem o powstrzymanie nielegalnego handlu głównie zabytkami archeologicznymi na terytorium Unii Europejskiej (UE). Jeśli proponowane przepisy wejdą w życie, to UE jako całość po raz pierwszy uzyska kompleksowy instrument prawny służący ochronie dziedzictwa kultury państw spoza wspólnego obszaru celnego.