Restytucja skarbów Beninu z Niemiec

 

 

Źródło: https://www.dw.com/en/benin-bronzes-looted-art-nigeria/a-58217234

W zeszłym tygodniu nigeryjska delegacja złożyła wizytę w Berlinie. Głównym tematem rozmów był stopniowy zwrot zabytków należących do tzw. Brązów z Beninu, czyli grupy ok. trzech tysięcy metalowych tablic i rzeźb, które zdobiły pałac królów Beninu na terenie dzisiejszej Nigerii. Obiekty te, zaliczane do najwspanialszych osiągnięć sztuki afrykańskiej, zostały zagrabione przez brytyjską ekspedycję karną w 1897 r. i wywiezione wraz z innymi skarbami do Europy i Stanów Zjednoczonych. Większość Brązów znajduje się w Wielkiej Brytanii, przede wszystkim w kolekcji Muzeum Brytyjskiego w Londynie (700 obiektów). W zbiorach instytucji niemieckich znajduje się ponad 1200 obiektów, w tym w berlińskim Humboldt Forum (wcześniej w Muzeum Etnologicznym) - aż 580. Niemal do momentu odzyskania niepodległości Nigeria czyni starania o zwrot zagrabionych skarbów, stanowiących najcenniejszy zachowany element dziedzictwa materialnego tego kraju. Prowadzone w ostatnich latach oficjalne niemiecko-nigeryjskie negocjacje dotyczą pełnej restytucji Brązów do nowego Edo Museum of West African Art (EMOWAA) w Benin City, którego budowa powinna rozpocząć się wkrótce. Ze strony RFN za proces i strategię zwrotu odpowiedzialna będzie Pruska Fundacja Dziedzictwa Kulturowego. Należy wspomnieć, iż w starania o zwrot zabytków zaangażowany jest nie tylko rząd federalny Nigerii ale także rodzina królewska Beninu, organizacje pozarządowe oraz artyści. Podczas ostatniej wizyty w Berlinie, poza przedstawicielami władz federalnych, w skład delegacji nigeryjskiej weszli również reprezentanci władz lokalnych stanu Edo, następca tronu Królestwa Beninu, przedstawiciele władz muzealnych i konserwatorskich, trustów oraz architekt i projektant EMOWAA. Tak wyjątkowe, wielopoziomowe i partycypacyjne negocjacje międzypaństwowe dotyczące zwrotu zagrabionych dóbr kultury stanowią istotną zmianę w praktyce międzynarodowej. Do tej pory negocjacje tego typu obejmowały bowiem tylko przedstawicieli rządów i ich ekspertów.

Restytucja dóbr kultury ludom Afryki - nowy etap dekolonizacji?

Źródło: http://www.tellerreport.com/news/--restitution-of-cultural-property--the-savoy-sarr-report--a-controversy-in-sight---rfi-.SJebZunbRX.html

W piątek 23 listopada przedstawiono w siedzibie Prezydenta Francji, w Pałacu Elizejskim, obszerny dokument, pt. „Rapport sur la restitution du patrimoine culturel africain. Vers une nouvelle éthique relationnelle” (dalej: Raport Sarr-Savoy). Stanowi on efekt wielomiesięcznych badań przeprowadzonych przez znaną historyczkę sztuki, Bénédicte Savoy, oraz senegalskiego ekonomistę Felwine’a Sarra na zlecenie Prezydenta Emmanuela Macrona, który w zeszłym roku podczas wizyty na Uniwersytecie w Wagadugu (Burkina Faso) zapowiedział, że restytucja afrykańskiego dziedzictwa kulturowego będzie jego celem w ciągu najbliższych pięciu lat. Obiecał wtedy, że jego administracji będzie dążyć do ustalenia warunków, które należy spełnić, aby tymczasowo lub na stałe przywrócić dziedzictwo kulturowe Afryce (zob. tu). Raport Sarr-Savoy postuluje, aby dobra kultury, które zostały wywiezione do Francji w dobie kolonialnej bez zgody ich kraju pochodzenia, zostały trwale zwrócone - jeżeli kraj pochodzenia ich zażąda. Zwrot ten powinien być częścią wspólnego procesu gromadzenia informacji, wspólnych badań, wymiany naukowej i szkolenia w ciągu najbliższych pięciu lat. Jeśli zalecenia Raportu Sarr-Savoy zostaną wprowadzone w życie nawet w części, to czeka nas prawdziwa rewolucja w międzynarodowej polityce muzealnej oraz nowy etap dekolonizacji w dziedzinie kultury. Inicjatywy władz Francji wskazują także na rosną rolę i pozycję tego państwa w obszarze globalnego zarządzania sferą kultury i dziedzictwa kulturowego.

Zmiana panoramy międzynarodowej ochrony inwestycyjnej: od Ekwadoru do Maroka i Nigerii

3 maja b.r. Zgromadzenie Narodowe Ekwadoru zatwierdziło wypowiedzenie 12 umów o popieraniu i ochronie inwestycji zagranicznych (BITów) z Argentyną, Boliwią, Chile, Chinami, Hiszpanią, Holandią, Kanadą, Szwajcarią, USA, Wenezuelą i Włochami. Mimo że z perspektywy prawnomiędzynarodowej to zaledwie wstęp do działań prawnych, decyzja parlamentu wpisuje się w dotychczasowy kierunek działań, zatem należy się spodziewać jej rychłej realizacji (acz ze świadomością że skutki prawne wypowiedzenia BITów są zazwyczaj odroczone o 5 do 15 lat). 

Politykę inwestycyjną Ekwadoru warto porównać z traktatem inwestycyjnym nowej generacjipodpisanym niedawno przez rządy Maroka i Nigerii.

***

Uchodźcy - szczególnie narażone na naruszenia ofiary - sytuacja w Kenii, Syrii, Jemenie i Nigerii (oraz państwach ościennych)

W odpowiedzi na wymordowanie kenijskich studentów przez Al-Shabaab (pisaliśmy o tym tutaj) Kenia zażądała od Narodów Zjednoczonych przeniesienia w ciągu trzech miesięcy obozu dla somalijskich uchodźców, w którym znajduje się około pół miliona osób (zobacz informację tutaj). Kenia uzasadnia swoje żądaniem podejrzeniami, że właśnie na terenie obozu ukrywają się bojownicy. Wiceprezydent Ruto (ten sam, który jest oskarżany przed MTK o zbrodnie przeciwko ludzkości, zobacz tutaj) zapowiada, że jeśli ONZ (a dokładniej UNHCR) nie spełnią kenijskiego żądania, Kenia sama przeniesie obóz w głąb terytorium somalijskiego.

Wywiad z prokurator MTK Fatou Bensouda dla France 24 - ciekawe refleksje nt. pracy Biura Oskarżyciela

Niedawno pojawił się w sieci ciekawy i szeroko komentowany wywiad z Fatou Bensouda, prokurator Międzynarodowego Trybunału Karnego. W wywiadzie tym Bensouda poruszyła szereg ciekawych kwestii dotyczących działalności jej Biura.

Prokurator podkreśliła, że w przypadku Palestyny już od stycznia 2015 r. prowadzone jest postępowanie przygotowawcze (preliminary examination), które jednak nie musi przerodzić się w dochodzenie (investigation). Nie zaprzeczyła dziennikarzowi, gdy ten wspomniał, że takie wstępne badanie sytuacji może trwać latami, a jedynie stwierdziła, że to zależy od sprawy. Podkreśliła, że przystąpienie Palestyny do statutu rzymskiego o tyle zmieniło jej sytuację, że istnieje obecnie możliwość przekazania przez Palestynę sytuacji do prokuratora, co pozwala jej ominąć konieczność uzyskania autoryzacji ze strony izby przygotowawczej.

Zbrodnie Boko Haram dostrzeżone przez RB oraz MTK

Ostatnie doniesienia nt. zbrodni Boko Haram w tym wymordowania w ciągu jednej nocy ok. dwóch tysięcy cywilów w Baga na początku stycznia odbiły się głośnym echem w mediach (zobacz doniesienia tutaj i tutaj).

Sprawą zajęła się Rada Bezpieczeństwa, która przyjęła oświadczenie prezydialne 19 stycznia 2014 r. (S/PRST/2015/4) potępiające grupę terrorystyczną oraz nawołujące do zaprzestania działań zbrojnych i zaniechania popełniania zbrodni (porównaj z wcześniejszymi oświadczeniami prasowymi np. SC/11352 z kwietnia 2014 r., SC/11387 z maja 2014 r.). Rada przypomniała też sprawę porwania w kwietniu 2014 276 uczennic, których do tej pory nie uwolniono i nie jest jasne, jaki los je spotkał.

Shell zapłaci ludowi Ogoni za zanieczyszczenie w delcie Nigru

W środę 7 stycznia Shell ogłosił, że dobrowolnie zapłaci ludowi Ogoni kwotę 55 milionów brytyjskich funtów za zanieczyszczenia w delcie Nigru w okolicy Bodo. Tym samym uniknie wydania, zapewne niekorzystnego dla siebie, wyroku przez Sąd w Londynie.

Do wycieku ropy naftowej w tym regionie doszło w latach 2008 i 2009. Już w 2011 r. Shell przyznał się do odpowiedzialności za zanieczyszczenia, jednak kwestionował wielkość zniszczeń, a tym samym wysokość odszkodowania (proponując kwotę ok. 6 tys. $). Z tego względu społeczność rybacka z okolic Bodo pozwała Shell przed sąd w Londynie, domagając się ustalenia wysokości odszkodowania. W listopadzie 2014 r. Shell przyznał, że rozmiar szkody był znacznie większy niż początkowo szacowano. Dopiero w środę doszło jednak w tej sprawie do ugody kończącej postępowanie. Kwota 55 milionów funtów zostanie podzielona w ten sposób, że 35 zostanie podzielone pomiędzy mieszkańców okolic Bodo, a pozostałe 20 milionów całej społeczności Bodo. Shell ma także zacząć sprzątanie skażonej okolicy.

(Komentarz The Guardian).

U.S. Supreme Court: odpowiedzialność prawna spółek a eksterytorialne stosowanie Alien Tort Statute

W sprawie Kiobel et al. v. Royal Dutch Petroleum Co. et al. Sąd Najwyższy USA orzekł, że ani dyspozycje Ustawy o roszczeniach cudzoziemców z tytułu deliktu (Alien Tort Statute, ATS) ani okoliczności jej przyjęcia - w szczególności trzy przestępstwa prawa międzynarodowego z myślą o których ustawę uchwalono - nie uzasadniają podważenia domniemania braku eksterytorialności stosowania ATS. 

Powodowie zarzucili holenderskim, brytyjskim i nigeryjskim spółkom naftowym zachęcanie do i pomoc  w naruszających prawo międzynarodowe działaniach rządu Nigerii podjętych wobec protestujących przeciwko wydobyciu ropy w regionie Ogoni (nt. nigeryjskiego sektora naftowego zob. np. artykuły "GW" Shell dzieli i rządzi w Nigerii, czy Nigeria. Raport ONZ ujawnia skalę zanieczyszczenia delty Nigru).  

Amerykański Sąd Najwyższy w przeszłości uznawał już odpowiedzialność korporacyjną za czyny sprzeczne z prawem traktatów lub międzynarodowym prawem zwyczajowym, co skłoniło część obserwatorów do wniosku, że również w tym przypadku istniały podstawy do eksterytorialnego zastosowania ATS (zob. np. artykuł prof. J. Pausta, Kiobel, Corporate Liability, and the Extraterritorial Reach of the ATS). Orzeczenie może mieć istotny wpływ na odpowiedzialność spółek przed sądami federalnymi za delikty prawa międzynarodowego popełnione w państwach trzecich.