Ekwador ponownie stroną konwencji ICSID

21 czerwca b.r. ambasador Ekwadoru podpisał Konwencję waszyngtońską na podstawie której funkcjonuje Międzynarodowe Centrum Rozstrzygania Sporów Inwestycyjnych (ICSID). Ekwador staje się tym samym 164. państwem-stroną.

Podpisanie konwencji stało się przyczynkiem do krajowego sporu kompetencyjnego dot. konieczności uzyskania uprzedniej zgody parlamentu (szerzej tutaj). Z perspektywy międzynarodowej jest to natomiast ciekawe ze względu na przełamanie trendu odchodzenia od arbitrażu inwestycyjnego (ISDS) dostrzegalnego w Ameryce Łacińskiej. 

Ekwador był już bowiem stroną ICSID od 1986 r. Konwencję wypowiedział jednak w roku 2009. Wycofanie się z multilateralnego traktatu ISDS odzwierciedlało podnoszone przez szereg państw wątpliwości, czy niepewne korzyści faktycznie przeważają nad bardzo realnymi kosztami takich postępowań. Co ciekawe, powrót do systemu ICSID jest motywowany tymi samymi przesłankami wysłania zdecydowanego sygnału otwartości na inwestycje zagraniczne i poszanowania prawnomiędzynarodowych standardów ochrony inwestorów.

Pierwotni mieszkańcy ekwadorskiej Amazonii zwyciężają w starciu z koncernami naftowymi

Źródło: http://droitinternational.ek.la/victoire-indigene-contre-l-industrie-petroliere-a161966890

 Mapa prowincji Pastaza

Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Prowincja_Pastaza#/media/File:Pastaza_in_Ecuador_(%2BGalapagos).svg

20 kwietnia Sąd karny dla prowincji Pastaza w Puyo, we wschodnim Ekwadorze, wydał wyrok na rzecz ludu Huaorani (Waorani), wstrzymując planowaną eksploatację złóż ropy naftowej w amazońskiej dżungli (tekst wyroku). Decyzja trzyosobowego składu sędziowskiego unieważniła także proces konsultacji z Huaorani, podjęty przez rząd Ekwadoru w 2012 r., zawieszając na czas nieokreślony inwestycje koncernów naftowych na terenach należących do Indian. Wyrok wstrzymuje również planowaną aukcję 16 bloków naftowych, które obejmują prawie 3 miliony hektarów puszczy, której część stanowi Rezerwat Człowieka i Biosfery UNESCO. Szacuje się, że na 2,5 hektara tego obszaru (Park Narodowy Yasuní) przypada więcej gatunków drzew i owadów niż występuje w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych razem wziętych (zob. tu i tu). Sąd nakazał władzom państwowym ponowne przeprowadzenie konsultacji publicznych zgodnie z wymogami Międzyamerykańskiego Trybunału Praw Człowieka (MTPC). Władze Ekwadoru mogą odwołać się od wyroku.

Julian Assange aresztowany przez brytyjską policję w ambasadzie Ekwadoru

W czwartek 11 kwietnia 2019 brytyjska policja wkroczyła do ambasady Ekwadoru i aresztowała Juliana Assanga (zob. nagranie aresztowania). Założyciel Wikileaks korzystał tam z ochrony dyplomatycznej od 2012 r., tj. od czasu ucieczki przed szwedzką prokuraturą.

FT, Julian Assange faces extradition to US after arrest in London

Jak pisaliśmy w maju 2017 r., mimo umorzenia postępowania karnego w Szwecji, Wielka Brytania zapowiadałaa że w razie opuszczenia ambasady Assange zostanie aresztowany w związku z naruszeniem warunków zwolnienia za kaucją. W lutym 2018 r. wskazywaliśmy, że determinacji Wielkiej Brytanii nie zmieniły ani poważne komplikacje zdrowotne Assangea, ani nadanie mu obywatelstwa Ekwadoru. Mimo że brytyjskie zabiegi na rzecz aresztowania powszechnie wiąże się z żądaniem ekstradycji przez Stany Zjednoczone, Londyn konsekwentnie odmawiał choćby potwierdzenia czy taki wniosek formalnie otrzymał.

Meksyk stał się 154. państwem-stroną Konwencji ICSID

W styczniu b.r. informowaliśmy, że Meksyk podpisał ad referendum Konwencję waszyngtońską o rozwiązywaniu sporów między państwami i obywatelami innych państw z 18 marca 1965 r. (Konwencji ICSID). Stosownie do poczynionych przygotowań w lipcu prezydent Meksyku, Enrique Peña Nieto, złożył w sekretariacie ICSID dokument ratyfikacyjny. Tym samym 26 sierpnia Konwencja ICSID weszła wobec Meksyku w życie.

Warto w tym kontekście zauważyć, że o ile decyzję o akcesji do Konwencji miały przyspieszyć niepewne losy NAFTA, o tyle Konwencja wchodzi w życie kiedy, jak się wydaje, Stany Zjednoczone i Meksyk wypracowały w końcu kompromis negocjacyjny (o czym w PPM w najbliższych dniach).

Wreszcie, na łamach PPM w ostatnich latach wracaliśmy do tematu wypowiadania BITów przez państwa latynoamerykańskie. Decyzja Meksyku wpisuje się natomiast w nowszy trend, tj. ponowego zainteresowania regionu BITami, aczkolwiek z większą świadomością kształowania praw i obowiązków stron. Dość tu choćby wspomnieć o kolejnych doniesieniach ws. intrygujących ekwadorskich prac nad nowym BITem modelowym.

Wielka Brytania konsekwentna w pościgu za Assange'em

Do sprawy twórcy Wikileaks Juliana Assange'a ostatni raz nawiązywaliśmy w maju 2017 r. Wydawało się wówczas, że w związku z umorzeniem postępowania karnego przez szwedzką prokuraturę wzrosły szanse, ukrywającego się w ambasadzie Ekwadoru od 2012 r., Assangea na bezpieczne opuszczenie Wielkiej Brytanii.

Ostatecznie jednak ani powyższa okoliczność, ani nawet nadanie Assangeowi, w grudniu ubiegłego roku, ekwadorskiego obywatelstwa i wystosowanie do rządu Wielkiej Brytanii żądania uznania go za przedstawiciela dyplomatycznego tego państwa, nie przyniosły rezultatów (BBC, WikiLeaks's Julian Assange becomes Ecuadorean citizen). Londyn odmówił przyznania statusu dyplomatycznego.

Zmiana panoramy międzynarodowej ochrony inwestycyjnej: od Ekwadoru do Maroka i Nigerii

3 maja b.r. Zgromadzenie Narodowe Ekwadoru zatwierdziło wypowiedzenie 12 umów o popieraniu i ochronie inwestycji zagranicznych (BITów) z Argentyną, Boliwią, Chile, Chinami, Hiszpanią, Holandią, Kanadą, Szwajcarią, USA, Wenezuelą i Włochami. Mimo że z perspektywy prawnomiędzynarodowej to zaledwie wstęp do działań prawnych, decyzja parlamentu wpisuje się w dotychczasowy kierunek działań, zatem należy się spodziewać jej rychłej realizacji (acz ze świadomością że skutki prawne wypowiedzenia BITów są zazwyczaj odroczone o 5 do 15 lat). 

Politykę inwestycyjną Ekwadoru warto porównać z traktatem inwestycyjnym nowej generacjipodpisanym niedawno przez rządy Maroka i Nigerii.

***

Sygnalista Assange o krok bliżej wolności. Manning zwolniona z więzienia.

W miniony piątek Marianne Ny poinformowała w imieniu szwedzkiej prokuratury o umorzeniu postępowania ws. założyciela WikiLeaks, Juliana Assange. Decyzja została podjęta w związku z brakiem współpracy ze strony Ekwadoru, w którego ambasadzie przebywa Assange, co uniemożliwia formalne przedstawienie zarzutów. Jak jednak podkreślono, umorzenie postępowania nie wiąże się z ocenę ewentualnej winy lub braku podejrzanego (Al Jazeera, Sweden drops Julian Assange rape investigation). Nawet przesłuchanie Assange w listopadzie 2016 r. - po przeszło 4 latach wnoszenia o podjęcie takich działań przez Szwecję - nie doprowadziło do przełomu w postępowaniu.

Szansa na przełom ws. Assange

Zgodnie z oświadczeniem MSZ Ekwadoru zarysowała się szansa, że, po czterech latach spędzonych przez Juliana Assange w swoistym areszcie domowym w ambasadzie w Londynie, w sprawie w końcu dojdzie do przełomu. 

Zdaniem grupy roboczej NZ Julien Assange jest bezprawnie przetrzymywany (zgodnie z prawem krajowym)

Twórca Wikileaks Julien Assange, który jak pisaliśmy od 2012 przebywa w w ambasadzie Ekwadoru w Londynie, według UN Working Group on Arbitrary Detention jest bezprawnie przetrzymywany (OHCHR, The Working Group on Arbitrary Detention Deems the deprivation of liberty of Mr. Julian Assange as arbitrary). Zgodnie z Opinią 54/2015 początek naruszenia prawa należy datować jeszcze na grudzień 2010, tj. moment pierwszego aresztowania w Londynie. Informację, na dzień przed oficjalną prezentacją wyników postępowania opublikowała BBC (Julian Assange is being 'arbitrarily held', UN panel to say). 

W odniesieniu do aresztowania w zakładzie Wandsworth, 550 dni aresztu domowego oraz trzech lat przymusowego pobytu ("pozbawienia wolności de facto") w ambasadzie, Grupa robocza stwierdziła się naruszenia zakazu arbitralnego pozbawienia wolności (art. 9 i 10 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka oraz art. 7, 9(1), 9(3), 9(4), 10 i 14 MPPOiP). 

Rada Praw Człowieka ONZ zezwala na rozpoczęcie negocjacji traktatu dotyczącego praw człowieka i biznesu.

26 czerwca br., Rada Praw Człowieka ONZ, podczas swojej 26 sesji, przyjęła rezolucję dot. "wypracowania wiążącego prawnie międzynarodowego instrumentu dotyczącego korporacji międzynarodowych i innych przedsiębiorstw w odniesieniu do praw człowieka" ("elaboration of an international legally binding instrument on transnational corporations and other business entreprises with respect to human rights"), przedłożoną pod głosowanie przez Ekwador i Afrykę Południową, i współsponsorowaną przez Boliwię, Kubę i Wenezuelę. Na mocy rezolucji powołana zostanie specjalna otwarta, międzyrządowa grupa robocza posiadająca mandat do wypracowania międzynarodowego wiążącego prawnie instrumentu dot. korporacji międzynarodowych oraz innych przedsiębiorstw w odniesieniu do praw człowieka ("an open-ended intergovernmental working group with the mandate to elaborate an international legally binding instrument on Transnational Corporations and Other Business Enterprises with respect to human rights"). Tekst rezolucji jest dostępny tutaj. 

Za przyjęciem rezolucji głosowało 20 państw (Algieria, Benin, Burkina Faso, Chiny, Kongo, Wybrzeże Kości Słoniowej, Kuba, Etiopia, Indie, Indonezja, Kazachstan, Kenia, Maroko, Namibia, Pakistan, Filipiny, Rosja, Afryka Południowa, Wenezuela, Wietnam), przeciw - 14 (Austria, Czechy, Estonia, Francja, Niemcy, Irlandia, Włochy, Japonia, Czarnogóra, Korea Południowa, Rumunia, Macedonia, Wielka Brytania, USA) a 13 państw wstrzymało się od głosu (Argentyna, Botswana, Brazylia, Chile, Costa Rica, Gabon, Kuwejt, Malediwy, Meksyk, Peru, Arabia Saudyjska, Sierra Leone, UAE).

Ekwador powołuje Komisję audytorską ds. traktatów inwestycyjnych

Minister Spraw Zagranicznych Ekwadoru, Ricardo Patino poinformował o powołaniu specjalnej komisji do przeprowadzenia audytu zawartych przez ten kraj BITów (WSJ, Ecuador Establishes Commission To Audit Investment Treaties). Przedmiotem badania ma być zgodność traktatów inwestycyjnych z suwerennością tego państwa oraz ich korzystność dla Wspólnoty andyjskiej. 

Kontekst prac stanowią krytyczne wypowiedzi tamtejszego rządu wobec reżimu międzynarodowej ochrony inwestycji oraz działalności korporacji multinarodowych. Ponadto Ekwador wycofał się z ICSID, a od 2008 roku wypowiedział 9 BITów.

W skład Komisji wejdą prawnicy m.in. z Argentyny, Kolumbii, Meksyku, Urugwaju i Wenezueli. Końcowy raport z prac oczekiwany jest w ciągu 8 miesięcy.

Komisja ma działać na takich samych zasadach co podobne ciało, które w 2008 roku przeprowadziło audyt zadłużenia zagranicznego państwa. W wyniku stwierdzenia bezprawności (illegality and illegitimacy) części obligacji odmówiono obsługi długu o wartości około 3.2 mld $.

Chevron nie musi płacić Ekwadorowi za zniszczenia w Lago Agrio

17 września Trybunał Arbitrażowy przy Stałym Trybunale Arbitrażowym w Hadze wydał orzeczenie, w którym stwierdza, że Chevron zwolnił się już z wszelkich zobowiązań względem Ekwadoru poprzez zawarcie porozumienia Settlement and Release Agreement pomiędzy Ekwadorem i Texaco z 1992 i 1995 r. Texaco zostało w 2001 r. przejęte przez Chevron, który jest jego następcą prawnym. Zdaniem sądu zawarte wówczas porozumienie "zwolniło" Texaco i jego właściciela w dalszej odpowiedzialności.

Ekwador wycofuje z MTS skargę przeciwko Kolumbii

13 września została wykreślona z rejestru sprawa Aerial Herbicide Spraying (Ecuador v. Colombia). MTS zrobił to na wniosek Ekwadoru, w związku porozumieniem zawartym pomiędzy Ekwadorem i Kolumbią 9 września, w którym Kolumbia zgodziła się wypłacić Ekwadorowi 15 mln $ tytułem odszkodowania.

Sprawa Aerial Herbicide Spraying dotyczyła odszkodowania za szkody wynikłe w związku z prowadzeniem oprysków toksycznymi pestycydami przy granicy i nad granicą pomiędzy stronami sporu. Swoją skargę Ekwador oparł głównie o zasadę, że państwo nie może używać swojego terytorium w sposób, który powoduje szkody na terytorium innego państwa. Miała to być zatem kolejna sprawa rozpatrywana przez MTS dotycząca odpowiedzialności państwa za szkodę w środowisku. Została wszczęta w 2008 r. i była już stosunkowo zaawansowana, strony przedstawiły już bowiem swoje stanowiska na piśmie (dokumenty dostępne tutaj).