Administracja USA reguluje reżim wyłączeń z sankcji gospodarczych dla ochrony praw człowieka

W minionych tygodniach administracja USA przyjęła dwa istotne dokumenty regulujące wyjątki od sankcji gospodarczych na potrzeby ochrony praw człowieka.

6 października b.r. funkcjonujące w ramach Departamentu Handlu Bureau of Industry and Security (BIS) opublikowało zasady dotyczące stosowania Export Administration Regulations (EAR). BIS dodało w ten sposób ochronę praw człowieka do przesłanek polityki wydawania licencji eksportowych. Zgodnie z nowymi zasadami ograniczenia w zakresie eksportu technologii kontrolowania przestępczości (crime control) mogą być przyjmowane już nie tylko w przypadku podejrzenia odnośnego rządu o naruszanie praw człowieka, ale również poszczególnych osób lub organizacji. 

Z kolei Departament Stanu 30 września opublikował wytyczne dla amerykańskiego biznesu do oceny czy eksportowane narzędzia inwigilacji będą wykorzystywane przez odbiorców rządowych do celów sprzecznych z prawami człowieka. Departament Stanu zachęca przedsiębiorców do zintegrowania procedur due dilligance w zakresie praw człowieka z pozostałymi procedurami compliance. Dokument ma mieć charakter wykonawczy w stosunku do Wytycznych ONZ dot. biznesu i praw człowieka.

SN Kanady: odpowiedzialność spółek za pogwałcenie prawa międzynarodowego zwyczajowego

Orzekając w sprawie Nevsun Resources Ltd v Araya, 2020 SCC 5 Sąd Najwyższy Kanady orzekł, że kanadyjska spółka może ponosić odpowiedzialność prawną z tytułu naruszenia praw człowieka na podstawie norm prawa międzynarodowego zwyczajowego. Stosunkiem głosów 5:4 sędziowie uznali, że prawo zwyczajowe mogło stanowić podstawę powództwa odszkodowawczego.

Omówienie wyroku tutaj.

Otwarte konsultacje dot. Haskich reguł arbitrażowych biznesu i praw człowieka

Z końcem listopada b.r. Zespół roboczy Haskich reguł arbitrażowych biznesu i praw człowieka rozpoczął publiczne konsultacje (tutaj) dokumentu roboczego w przedmiocie rozstrzygania sporów dotyczących praktyk biznesowych naruszających prawa człowieka w arbitrażu międzynarodowym (The Hague Rules On Business and Human Rights Arbitration). 

Kontekst prac

Przyczynkiem do podjęcia prac było uchwalenie przez Radę Praw Człowieka ONZ w 2011 r. Wytycznych dotyczących biznesu i praw człowieka (zob. nieoficjalne tłumaczenie na język polski), w myśl których państwa mają obowiązek zapewnienia skutecznych środków ochrony sądowej i pozasądowej przeciwko naruszeniom praw człowieka związanym z biznesem. W przypadku konieczności skorzystania z mechanizmu rozstrzygania sporów, ten powinien być niezależny względem stron i czynić zadość szeregowi wymogów proceduralnych.

W praktyce zapewnienie skuteczności ochrony praw człowieka w kontekście biznesowym przy wykorzystaniu dotychczasowych mechanizmów okazało się istotnym wyzwaniem, w szczególności w odniesieniu do sporów arbitrażowych.

Rada Praw Człowieka ONZ zezwala na rozpoczęcie negocjacji traktatu dotyczącego praw człowieka i biznesu.

26 czerwca br., Rada Praw Człowieka ONZ, podczas swojej 26 sesji, przyjęła rezolucję dot. "wypracowania wiążącego prawnie międzynarodowego instrumentu dotyczącego korporacji międzynarodowych i innych przedsiębiorstw w odniesieniu do praw człowieka" ("elaboration of an international legally binding instrument on transnational corporations and other business entreprises with respect to human rights"), przedłożoną pod głosowanie przez Ekwador i Afrykę Południową, i współsponsorowaną przez Boliwię, Kubę i Wenezuelę. Na mocy rezolucji powołana zostanie specjalna otwarta, międzyrządowa grupa robocza posiadająca mandat do wypracowania międzynarodowego wiążącego prawnie instrumentu dot. korporacji międzynarodowych oraz innych przedsiębiorstw w odniesieniu do praw człowieka ("an open-ended intergovernmental working group with the mandate to elaborate an international legally binding instrument on Transnational Corporations and Other Business Enterprises with respect to human rights"). Tekst rezolucji jest dostępny tutaj. 

Za przyjęciem rezolucji głosowało 20 państw (Algieria, Benin, Burkina Faso, Chiny, Kongo, Wybrzeże Kości Słoniowej, Kuba, Etiopia, Indie, Indonezja, Kazachstan, Kenia, Maroko, Namibia, Pakistan, Filipiny, Rosja, Afryka Południowa, Wenezuela, Wietnam), przeciw - 14 (Austria, Czechy, Estonia, Francja, Niemcy, Irlandia, Włochy, Japonia, Czarnogóra, Korea Południowa, Rumunia, Macedonia, Wielka Brytania, USA) a 13 państw wstrzymało się od głosu (Argentyna, Botswana, Brazylia, Chile, Costa Rica, Gabon, Kuwejt, Malediwy, Meksyk, Peru, Arabia Saudyjska, Sierra Leone, UAE).