Guest post: La Oroya przeciwko Peru - przełom w orzecznictwie IATPCz?

22 marca 2024 roku, Inter-Amerykański Trybunał Praw Człowieka ogłosił przełomowy wyrok w sprawie La Oroya przeciwko Peru. 

Jest to pierwszy wyrok, w którym Inter-Amerykański Trybunał Praw Człowieka stwierdził naruszenie kolektywnego prawa do życia w bezpiecznym dla zdrowia środowisku, wobec osób żyjących na terenie miasta. Dotychczas prawo do życia w bezpiecznym dla zdrowia i życia środowisku przyznane zostało jedynie społecznościom rdzennym i „lokalnym” (m.in. w wyroku Awas Tingni przeciwko Nikaragui, czy Saramaka przeciwko Surinamowi). Wyrok stanowi również przełom w kontekście odpowiedzialności zagranicznych korporacji za szkody środowiskowe dokonane zagranicą, gdyż bezpośrednio zmusza on Państwo do działania na rzecz przeprowadzenia śledztwa wewnętrznego wobec ataków wymierzonych w ludność zamieszkałą w La Oroyi. Jest to orzeczenie przełomowe, zgodnie z komentarzem specjalnego sprawozdawca ONZ ds. praw człowieka i środowiska również dlatego, że wprost wskazuje na konieczność ustalenia winnych tak wysokiemu stopniu zanieczyszczenia, w świetle zasady „zanieczyszczający płaci”, a nie jedynie przerzuca odpowiedzialność na Państwo za „brak odpowiedniej ochrony obywateli”.

Huawei skarży Polskę i Rumunię ws. infrastruktury 5G

Portal Politico dotarł do listu Huawei skierowanego do Komisji Europejskiej, w którym spółka zarzuca Polsce i Rumunii, że trwające prace legislacyjne, w razie przyjęcia odnośnych ustaw, zmierzają do bezprawnego ograniczą jej dostęp do europejskiego rynku technologicznego (w szczególności powstającej infrastruktury siec komórkowej 5G).

W przypadku Polski skarga dotyczy prac nowelizacyjnych na Ustawą o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. Mimo że - zgodnie ze światowym trendem o którym na łamach PPM wspominaliśmy - szereg innych państw unijnych już zakazał lub istotnie ograniczył dostęp Huawei do krajowej infrastruktury 5G, to właśnie Polska i Rumunia, oraz odnośne Memorandum of Understanding zawarte w tej sprawie z USA, stały się taktycznym celem ataku spółki.

Polskie przedstawicielstwo przy UE przedstawiło stanowisko rządowe, zgodnie z którym planowane przepisy są zgodne z prawem unijnym i nie mają charakteru dyskryminującego

TikTok i używkownicy WeChat pozywają rząd USA ws. sankcji

TikTok pozwał rząd USA o naruszenie prawa do rzetelnego procesu w związku ze sposobem realizacji przez prezydenta Donalda Trumpa nadzwyczajnych uprawnień gospodarczych (NYT, TikTok Sues U.S. Government Over Trump Ban). Mimo że postępowanie przed federalnym sądem Dystryktu Kalifornia ma charakter krajowy, stanowi ono kolejny przyczynek do postępującej polityzacji reżimu prawnego traktowania inwestycji zagranicznych. Zarazem jest to to kolejna odsłona zimnej wojny amerykańsko-chińskiej.

Bezpośrednim przyczynkiem sporu są dwa Dekrety Wykonawcze wydane przez Trumpa 6 sierpnia b.r. zakazujące w ciągu 45 dni dalszych transakcji z TikTokiem oraz z WeChat. Dodatkowo, 14 sierpnia, prezydent Trump zobowiązał ByteDance do wycofania się w ciągu 90 dni z inwestycji z Musical.ly. 

Stany Zjednoczone na kursie kolizyjnym z UE w kwestii podatku cyfrowego

Amerykański Reprezentant ds. Handlu (USTR) Robert Lighthizer poinformował o wszczęciu tzw. procedury kontrolnej z art. 301 wobec szeregu podmiotów prowadzących prace nad przyjęciem podatku cyfrowego. Postępowanie obejmie m.in. Austrię, Czechy, Hiszpanię, Włochy i całą EU, a także Wielką Brytanię (aktualnie negocjującą po-brexitową umowę o wolnym handlu ze Stanami Zjednoczonymi). Spoza Europy postępowanie ma objąć m.in. Brazylię, Indie, Indonezję, Turcję. 

Wedle oświadczenia Lighthizera Stany Zjednoczone obawiają się, że państwa trzecie będą chciały w ten sposób wystawić amerykańskim potentatom internetowym rachunek za koszty walki z COVID-19.

UE przygotowuje się do ochrony wspólnego rynku przed subsydiowanymi spółkami zagranicznymi

Na forum PPM wielokrotnie podnosiliśmy temat ustanawiania kolejnych krajowych mechanizmów ochrony rynków przed inwestycjami zagranicznymi mogącymi stanowić zagrożenie dla strategicznych interesów narodowych (ostatnio tu, tu czy tu oraz szerzej tutaj). Niezależnie od regulacji krajowych obowiązujących w 14 państwach członkowskich, również Unia Europejska postanowiła podążyć tym szlakiem; w marcu 2019 r. Komisja Europejska przyjęła Wytyczne dotyczące ochrony wrażliwych aktywów i technologii europejskich.

Zgodnie z nieoficjalnymi informacjami Komisja aktualnie kończy prace nad Białą Księgą poświęconą ochronie wspólnego rynku przed konkurencją ze strony zagranicznych przedsiębiorstw publicznych lub subsydiowanych przez państwa. Proponowane podwójne podejście zakłada analizę z jednej strony potencjału zakłócenia wspólnego rynku, a z drugiej prawdopodobieństwa dokonania przejęć europejskich spółek (FT, EU seeks to curb state-backed foreign rivals). Kompetencje w pierwszym zakresie miałyby być realizowane na poziomie krajowym, a w drugim przez Komisję.

Dokument ma się ukazać jeszcze w czerwcu, a nie jest tajemnicą że jednym z podstawowych powodów jego przyjęcia będzie ochrona strategicznych interesów w relacjach z Chinami. Publikacja zbiegnie się w czasie z planowanym szczytem z udziałem Przewodniczącego Rady Europejskiej Charlesa Michela, Przewodniczącej KE  Ursuli von der Leyen oraz premiera Chin Li Keqianga. Należy zatem oczekiwać dalszych napięć w relacjach między oboma blokami.

USA powołują komitet ds. nadzoru zagranicznych inwestycji w spółki telekomunikacyjne

Głośnym echem niedawno rozeszły się zapowiedzi rozszerzenia przez Polskę w ramach Tarczy antykryzysowej mechanizmów kontroli rodzimych spółek przed zagranicznymi przejęciami (RMF, Zdejmowanie z giełdy i prawo blokowania przejęcia. Rząd chce bronić polskich spółek w czasie kryzysu). Szczegółów polskich regulacji na razie nie znamy, jednak sam krok byłby spójny z aktualną polityką wszystkich państw G7/G8 (zobacz nasze niedawne posty tu i tu, czy kontrowersje dot. portalu randkowego).  

Jednym z najświeższych przykładów w tym zakresie jest Dekret wykonawczy prezydenta USA Donalda Trumpa powołujący Komitet ds. oceny zagranicznego udziału w amerykańskich spółkach sektora telekomunikacyjnego. Powołanie Komitetu stanowi kodyfikację wieloletniej praktyki delegowania uprawnień przez Federalną Komisję ds. Komunikacji. Abstrahując od szczegółowych regulacji proceduralnych, interesujące będzie jak ułoży się jego współpraca z inną instytucją powołaną ds. kontroli inwestycji zagranicznych z perspektywy interesów bezpieczeństwa narodowego Committee on Foreign Investment in the United States (CFIUS).

Szersze omówienie tutaj.

Jaki model partnerstwa między Unią Europejską a Wlk. Brytanią?

Mimo wyjścia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej (zob. nasze posty), zasady dalszych relacji dwustronnych pozostają zagadką. Zważywszy na presję czasową - jak wskazywał prof. Jan Barcz stronom de facto pozostaje 5 miesięcy na negocjacje - prace nad nowym modelem współpracy podjęto niezwłocznie. 

Wraz z Umową ws. wystąpienia w październiku 2019 r. przyjęto Deklarację polityczną, stanowiącą ramy przyszłych relacji. W kontekście, obecnych choćby w Polsce, nastrojów antyintegracyjnych i haseł odzyskiwania pełni suwerenności warto odnotować kilka założeń wstępnych i zakres współpracy.

• Relacje unijno-brytyjskie będą rozwijane na fundamencie wspólnych wartości takich jak poszanowanie praw człowieka, demokracji, praworządności i nieproliferacji. Strony uznają, że owe wartości są warunkiem niezbędnym przedmiotowej współpracy i potwierdzają swoje przywiązanie do zasad multilateralizmu. Strony w szczególności będą respektować wartości chronione odpowiednio na mocy Karty Praw Podstawowych oraz EKPCz (par. 6-7). Strony potwierdziły doniosłość wysokiego poziomu ochrony danych osobowych.
• Strony wypracują zasady dalszego udziału Wlk. Brytanii w unijnych programach (par. 11-13) i dialogu sektorowego (par. 14-15).
• Obok kwestii gospodarczych (zob. poniżej) Unia będzie również współpracować z Wlk. Brytanią w: - policyjnych i sądowych sprawach karnych, - kwestiach polityki zagranicznej, bezpieczeństwa i obronności. Zakres partnerstwa w szczególności ma objąć walkę z terroryzmem oraz praniem pieniędzy (AML/CFT).

USA pracują nad mechanizmem kontroli amerykańskich inwestycji powiązanych z zagranicznymi przeciwnikami

Amerykański Departament handlu rozpoczął konsultacje projektu rozporządzenia ws. Zabezpieczenia Technologii Informacyjnych i Komunikacyjnych oraz Łańcuchów Dostaw, mocą którego ustanowiony zostanie mechanizm kontroli zakupów technologii informacyjnych i komunikacyjnych oraz usług (ICTS) ze względów bezpieczeństwa narodowego. 

Inwestycja zagraniczna w aplikację randkową zagrożeniem dla bezpieczeństwa narodowego USA

W cieniu kolejnych eskalacji gospodarczych sporów między Stanami Zjednoczonymi a Chinami, oraz europejskich zmagań z implementacją Rozporządzenie o Ochronie Danych Osobowych, przeszła intrygująca decyzja amerykańskiego Komitetu ds. inwestycji zagranicznych (CFIUS). CFIUS uznał chińską inwestycję w portal społecznościowy LGBT za zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. 

Zdjęcie: Threatpost

Pierwotni mieszkańcy ekwadorskiej Amazonii zwyciężają w starciu z koncernami naftowymi

Źródło: http://droitinternational.ek.la/victoire-indigene-contre-l-industrie-petroliere-a161966890

 Mapa prowincji Pastaza

Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Prowincja_Pastaza#/media/File:Pastaza_in_Ecuador_(%2BGalapagos).svg

20 kwietnia Sąd karny dla prowincji Pastaza w Puyo, we wschodnim Ekwadorze, wydał wyrok na rzecz ludu Huaorani (Waorani), wstrzymując planowaną eksploatację złóż ropy naftowej w amazońskiej dżungli (tekst wyroku). Decyzja trzyosobowego składu sędziowskiego unieważniła także proces konsultacji z Huaorani, podjęty przez rząd Ekwadoru w 2012 r., zawieszając na czas nieokreślony inwestycje koncernów naftowych na terenach należących do Indian. Wyrok wstrzymuje również planowaną aukcję 16 bloków naftowych, które obejmują prawie 3 miliony hektarów puszczy, której część stanowi Rezerwat Człowieka i Biosfery UNESCO. Szacuje się, że na 2,5 hektara tego obszaru (Park Narodowy Yasuní) przypada więcej gatunków drzew i owadów niż występuje w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych razem wziętych (zob. tu i tu). Sąd nakazał władzom państwowym ponowne przeprowadzenie konsultacji publicznych zgodnie z wymogami Międzyamerykańskiego Trybunału Praw Człowieka (MTPC). Władze Ekwadoru mogą odwołać się od wyroku.

Międzynarodowy Bank Inwestycyjny przenosi siedzibę z Moskwy do Budaptesztu

Międzynarodowy Bank Inwestycyjny pierwsze działania celem przeniesienia swojej siedziby z Moskwy do Budapesztu podjął w czerwcu 2018 r.  Ostatecznie 5 lutego b.r. Bank i Węgry podpisali porozumienie o ustanowieniu nowej siedziby MBI. Nowa siedziba ma osiągnąć gotowość operacyjną do połowy roku (IIB, High-level strategic decision: First step taken towards establishment of IIB European Unit in Budapest; IIB and Hungary continue high-level active dialogue; Relocation of IIB headquarters to Hungary: Host Country Agreement is signed).

Na stronie Banku brak informacji dotyczących treści porozumienia, jednak pewne fragmenty  jak się wydaje zostały upublicznione trakcie prac parlamentarnych nad jego ratyfikacją. Zakładając rzetelność poniższych źródeł, Bank ma korzystać z immunitetów i przywilejów "takich jak misje dyplomatyczne i ich członkowie". Pomieszczenia oraz wszelkie mienie w gmachu Banku mają korzystać z nietykalności i być wyłączone z zakresu obowiązywania aktów prawodawczych, wykonawczych oraz sądowniczych. "Wszelkie aktywa banku mają był objęte immunitetem wobec jakichkolwiek ograniczeń, regulacji, środków kontroli i moratoriów" (Index.hu, Putin's bank moves to Budapest, gets all conceivable privileges and immunities). Jeżeli zgodnie z węgierskiem prawem prowadzenie określonej działalności wymaga uzyskania szczególnego decyzji, "przyjmuje się że Bank stosowną zgodę, zezwolenie lub właściwy status prawny posiada".

Prezes Grupy Banku Światowego podaje się do dymisji

Na 3 lata przed końcem drugiej kadencji do dymisji podał się Jim Yong Kim, Prezes Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju a zarazem Grupy Banku Światowego. Rezygnację z prowadzenia największego na świecie banku rozwojowego uzasadnił lepszymi możliwościami, jakie dla rozwiązywania najważniejszych problemów świata stwarza prywatny fundusz inwestycji infrastrukturalnych (którego nazwa nadal pozostaje tajemnicą).

Jim Yong Kim, Prezes MBOiR. Źródłó: NYT.

Pod pewnymi względami ruch ten jest logiczną kontynuacją rozczrowania Jim Yong Kima ograniczonymi efektami podjętych wysiłków na rzecz reformy sposobu funkcjonowania MBOiR. Od konferencji założycielskich Bretton Woods Bank w zasadzie ograniczał się do zbierania wkładów kapitałowych od państw wysoko rozwiniętych i przeznaczania ich na inwestycje infrastrukturalne, tam gdzie są one najbardziej potrzebne. Część komentatorów zgadza się tutaj z opinią Yong Kima odnośnie do ograniczonego potencjału finansowego MBOiR, wskazując na liczoną w bilionach dolarów lukę między łącznym finansowaniem wszystkich światowych instytucji rozwojowych a potrzebami instytucjonalnymi państw rozwijających się  (Bloomberg, Is It Time to Give Up on the World Bank?). Dodatkowo wskazuje się w tym kontekście, że specyficzna pozycja banku skłania do powściągliwości w kontrolowaniu sposobu wydatkowania środków czy kontestowaniu warunków finansowania.  

Unia Europejska ustala wspólne regulacje dotyczące kontroli inwestycji zagranicznych

Parlament Europejski, Rada oraz Komisja ogłosiły dziś osiągniecie porozumienia w sprawie rozporządzenia ustanawiającego ramy monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Unii Europejskiej, procedowanego na podstawie projektu Komisji Europejskiej z września 2017 r. 

Inicjatywa stanowiła odpowiedź na regulacje obowiązujące od kilku lat choćby w Australii, Chinach, Indiach, Japonii, Kanadzie i Stanach Zjednoczonych, jak również na coraz częściej prowadzone na ich podstawie kontrole napływających inwestycji. Wniesienie projektu przez Komisję zbiegło się w czasie choćby z zablokowaniem przez USA przejęcia spółki Lattice Semiconductor przez konsorcjum Canyon Bridge ze względów związanych z bezpieczeństwem narodowym (post tutaj). 

Nowy trend regulacji napływających inwestycji zagranicznych dla ochrony bezpieczeństwa narodowego

Na forum PPM wielokrotnie wracaliśmy do perspektywy światowej "wojny handlowej" (zob. choćby tu, tu czy tu) i szerzej perspektywy załamania multilateralizmu handlowego. Niemniej ciekawym obszarem międzynarodowych napięć gospodarczych może się stać prawo międzynarodowe inwestycyjne. W kolejnych państwach podejmowane są prace legislacyjne celem ustanowienia mechanizmów i procedur kontroli inwestycji napływających dla ochrony bezpieczeństwa narodowego. Prace prowadzą są m.in. w Chinach, USA i Wlk. Brytanii. Nasilający się trend regulacyjny odzwierciedla pojawienie się nowych zagrożeń dla bezpieczeństwa narodowego i dla pozycji państwa w gospodarce światowej. Zarazem przykłady blokowania transakcji z ostatnich miesięcy ukazują potencjał arbitralnego nadużywania nowych uprawnień.

Wielka Brytania przygotowuje się na "No-Deal Brexit"

Rząd Wielkiej Brytanii opublikował 25 (z planowanych ok. 80) wytycznych dla przedsiębiorców na wypadek fiaska negocjacji ws. nowego reżimu wspołpracy gospodarczej po opuszczeniu Unii Europejskiej w marcu przyszłego roku (Gov.UK, How to prepare if the UK leaves the EU with no deal). Pierwsza pula materiałów, podobnie jak całe negocjacje, obejmuje bardzo zróżnicowaną materię od rolnictwa, przez energetykę nuklearną, regulacje w zakresie leków i sprzętu medycznego po reżim handlowy oraz wspołpracę finansową i podatkową.

Obok spodziewanych zmian, przede wszystkim dodatkowych wymogów dla przesiębiorców skutkiem których będą dodatkowe koszty i spowolnienie obrotu gospodarczego między UE a Wielką Brytanią, Business Insider zwrócił uwagę na kilka "zaskoczeń" Brexitowych:

Prezydent Trump wszczyna procedurę ograniczenia chińskiego eksportu i inwestycji

Przed niespełna dwoma tygodniami analizowaliśmy Oświadczenie prezydenta USA Donalda Trumpa o wprowadzeniu ceł ochronny na import stali i aluminium jako możliwego zarzewia międzynarodowej wojny handlowej. Już wówczas przyjęcie kroków odwetowych rozważały Chiny, którym kolejna decyzja Trumpa nie pozostawia innego wyboru niż zdecydowana reakcja. 

Jak wyjaśnił Trump: "...mamy jednak jeden problem. Ale postrzegam ich jak przyjaciół. Mam olbrzymi szacunek dla prezydenta Xi. Mamy wspaniałe relacje. Pomagają nam bardzo w Korei Północnej. Problemem tym są Chiny. Ale mamy deficyt handlowy" (White House, Remarks by President Trump at Signing of a Presidential Memorandum Targeting China’s Economic Aggression). Odpowiednio, mocą prezydenckiego memorandum administracji polecono ustanowienie ograniczeń w odniesieniu do chińskich inwestycji oraz importu (The White House, Presidential Memorandum on the Actions by the United States Related to the Section 301 Investigation). Ma to być "pierwszy z wielu kroków" przeciwko "nieuczciwym chińskim praktykom handlowym".

Spotkanie grupy współpracy między Chinami i państwami Europy Środkowo-Wschodniej

We wtorek zakończyło się w Budapeszcie spotkanie grupy „16+1”, powiązane z wizytą w stolicy Węgier premiera ChLR Li Keqianga. „16+1” jest nieformalnym forum Chin i szesnastu państw Europy Środkowo-Wschodniej, tj. Albanii, Bośni i Hercegowiny, Bułgarii, Chorwacji, Czarnogóry, Estonii, Litwy, Łotwy, Macedonii, Polski, Rumunii, Rep. Czeskiej, Serbii, Słowacji, Słowenii oraz Węgier. Skupia się ono na współpracy gospodarczej i w tym roku świętuje swoje pięciolecie.

Departament Stanu USA desygnuje rosyjskie podmioty zagrożone sankcjami gospodarczymi

W lipcu b.r. pisaliśmy o jednoznacznym poparciu amerykańskiego Kongresu dla ustawy CAATSA, na mocy której wzmocniono reżim sankcji wobec Iranu, Korei Północnej i Rosji. Mimo wcześniej wyrażanego sprzeciwu, 2 sierpnia prezydent Donald Trump ustawę podpisał (WSJ, Trump Signs—and Slams—Russia Sanctions). 

Wprawdzie nie sposób było wówczas przewidzieć, jaką gorliwością we wdrażaniu ustawy wykaże się administracja, jednak już fakt ustawowej kodyfikacji sankcji wobec podmiotów rosyjskich (obowiązujących dotąd na mocy dyskrecjonalnych prezydenckich dekretów) jak i ograniczenie prezydenckich kompetencji uchylania lub istotnej modyfikacji takich środków, odczytywano jako potencjalne doniosłe dla inwestorów. 

W miniony piątek, z miesięcznym opóźnieniem, rozpoczęła się implementacja ustawy stanowiącej  reakcję na rosyjskie działania na Ukrainie, cyberataki i naruszenia praw człowieka.

Prezydent Trump chroni bezpieczeństwo narodowe przed chińskim koncernem

Na niecodzienny akt interwencjonizmu w międzynarodowe transakcje handlowe zdecydował się prezydent USA Donald Trump. Na mocy Dekretu wykonawczego uniemożliwił przejęcie spółki Lattice Semiconductor przez konsorcjum Canyon Bridge. 

Wprawdzie bezpośrednim uczestnikiem transakcji - planowanej na 1,3 mld USD - miała być spółka zarejestrowana na prawie stanu Delaware, jednakże jest ona podmiotem zależnym funduszu inwestycyjnego z Kajmanów, który z kolei podlega podmiotowi z Hong Kongu a dalej z Chin. Jako że spółka przejmowana specjalizuje się w produkcji programowalnych układów elektronicznych (programmable logic devices), prezydent Trump uznał, że godzi to w interes bezpieczeństwa narodowego.

Główne wątki szczytu przywódców G20 w Hamburgu

Bez sięgania w zamierzchłe czasy początków współpracy przywódców państw G20 w 2008 r., kiedy to wspólne zagrożenie światowym kryzysem finansowym umożliwiło porozumienie ponad podziałami, nawet od ubiegłorocznego szczytu w Hangzhou (nasz post tutaj) wyraźnie pogłębiły się różnice dzielące uczestników forum. W międzyczasie można choćby przypomnieć, że negocjacje ws. Brexitu stały się faktem a w samej UE ścierają się różne koncepcje jej dalszego rozwoju (lub osłabiania), konsekwentna droga Recepa Erdogana do wzmocnienia autorytarnej władzy nad Turcją skutkuje napięciami w relacjach m.in. z Niemcami i UE, żadne z mocarstw nie pozostaje obojętne na kryzys w Syrii, a nowy prezydent USA Donald Trump robi wiele dla podważenia wspólnotowego i multilateralnego podejścia do współpracy międzynarodowej (nasz post Trump i koniec epoki multilateralizmu?). 

1000 duchów maszerujących ulicami Hamburga w proteście przeciwko G20. Happening kolektywu 1000 GESTALTEN.

Ostatecznie za największy sukces szczytu G20 w Hamburgu (7-8 lipca) uznano fakt przyjęcia - głównie za sprawą wysiłków kanclerz Angeli Merkel - jakiegokolwiek wspólnego oświadczenia, choćby i zawierającego wyłączenia dla USA (FT, Donald Trump’s alarming G20 performance). Zważywszy na istotę prawnie niewiążących deklaracji jako instrumentu governance, konieczność maskowania istotnych różnic za pomocą redakcji tekstu rodzi poważne pytania o przyszłość przedsięwzięcia.

 Podczas szczytu doszło do walk antyglobalistów z policją. W starciach rannych zostało 476 funkcjonariuszy było rannych,

Źrodła: CNN, G20 protests: Police, demonstrators clash in Germany, Hamburg to hold free concert to thank G20 police officers.