Guest Post: Daleko od ustanawiania wzorca: uwagi na tle wyroku Międzynarodowego Trybunału Karnego w sprawie Al Hassana

26 czerwca 2024 r. Izba Orzekająca Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK) większością głosów skazała Al Hassana Ag Abdoula Aziza Ag Mohameda Ag Mahmouda (dalej jako „Al Hassan”)[1] za część z postawionych mu zarzutów zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości[2]. Popełnił on je między 2 kwietnia 2012 r. a 29 stycznia 2013 r. w Timbuktu w północnym Mali. Tereny te były w tym czasie kontrolowane przez grupy zbrojne Ansar Dine i Al-Kaida w Islamskim Maghrebie (dalej jako „AQIM”). Izba Orzekająca MTK stwierdziła, że po zwerbowaniu przez starszych przywódców AQIM, Al Hassan został starszym członkiem Policji Islamskiej, gdzie przyjął rolę przywódczą, która obejmowała organizację pracy policji.

Warto jednak zwrócić uwagę na dwa wątki, które wybrzmiewają w dyskusji na temat sprawy Al Hassana. Z jednej strony jest to zwiększająca się rola technologii w międzynarodowych procesach karnych, a z drugiej strony podejście do międzynarodowego prawa karnego uwzględniające rolę płci w popełnianiu zbrodni międzynarodowych. Można przy tym zwrócić uwagę na związane z tym kolejne dwa elementy. Po pierwsze, wzrost wykorzystania technologii tworzy zagrożenia dla (i tak już zaburzonej) równości broni między obroną a oskarżeniem w procesach przed MTK. Po drugie, mimo coraz częstszego podnoszenia w doktrynie międzynarodowego prawa karnego zagadnienia płci[3], MTK nie nadąża za tym podejściem i nie wykorzystuje swojego pełnego potencjału w tym zakresie.

Nie(równość) broni – cienie wzrastającej roli technologii w międzynarodowych procesach karnych

Pozornie sprawa Al Hassana nie odstaje od norm technologicznych wypracowanych do tej pory przez praktykę MTK. Posiada ona swoją sekcję na stronie internetowej tej instytucji, co nie jest niczym wyjątkowym w realiach międzynarodowego postępowania karnego[4]. Znaleźć w niej można wszystkie istotne informacje dotyczące przebiegu postępowania, w tym wydawane decyzje czy transkrypcje. Ponadto rozprawa i samo odczytanie wyroku były transmitowane w ogólnym dostępie, w trzech językach (angielskim, arabskim i francuskim), z wykorzystaniem m.in. platformy YouTube[5]. Na pierwszy rzut oka taki stan rzeczy nie odbiega więc od każdej sprawy toczącej się przed MTK. W przypadku Al Hassana pojawiło się jednak nowoczesne narzędzie technologiczne, które zostało wykorzystane przed Biuro Prokuratora MTK i które może wpłynąć na sposób przedstawiania dowodów w międzynarodowych procesach karnych w przyszłości.

Wykorzystano bowiem specjalną platformę, stworzoną przez SITU Research[6]. Biuro Prokuratora MTK wprowadziło z wykorzystaniem tej możliwości immersyjny model miasta, który zawierał wizualne dowody wskazujące lokalizacje domniemanych przestępstw, co umożliwiło wirtualną nawigację osób korzystających z tego narzędzia, zarówno pieszo, jak i z lotu ptaka[7]. Zintegrowane w tym wirtualnym mieście mogą być dowody, takie jak filmy, zdjęcia i nagrania audio, ilustrujące czas i miejsce domniemanych wydarzeń, osoby użytkujące mogą więc poruszać się wzdłuż ulicy, znaleźć oznaczony element odpowiadający dowodowi, kliknąć na niego i obejrzeć film z określonego momentu, pokazujący, kto był rzekomo obecny i co się wydarzyło[8]. Platforma ta łączy nagrania z dronów, zdjęcia satelitarne, skany laserowe i inne rodzaje dowodów wizualnych[9].

Jak słusznie wskazała Sarah Zarmsky, platforma ta została zaprojektowana bezpośrednio dla Biura Prokuratora MTK i odniosła pozytywne skutki, co jednocześnie uwypukla ograniczone zasoby obrony[10]. Na problem ten – choć nie w kontekście wykorzystania technologii w postępowaniu przed MTK – zwraca się uwagę od samego początku istnienia MTK[11]. Kenneth S. Gallant postulował nawet wprowadzenie odrębnego urzędu obrony MTK, który zinstytucjonalizowałby kwestię reprezentacji procesowej oskarżonego[12]. Do powstania takiej jednostki w ramach MTK jednak nie doszło. Zaś wraz z upływem lat można dostrzec, że Biuro Prokuratora MTK dysponuje przewagą finansową (jako instytucja zakorzeniona w systemie finansowania MTK), a co za tym idzie dużo większymi zasobami (pozwalającymi na szerokie korzystanie z najnowszych zdobyczy technologicznych) niż obrona. Powoduje to, że wbrew podstawowej zasadzie procesu karnego – rzetelnego procesu – mającej także zastosowanie w międzynarodowym procesie karnym, oskarżyciel jest na znacznie bardziej uprzywilejowanej pozycji procesowej niż obrońca, co umożliwia mu skuteczniejsze działanie.

Zatem właściwe jest krytyczne spojrzenie na równość w konflikcie oskarżenie-obrona, która w procesach przed MTK w praktyce nie występuje. Powoduje to konieczność ponownego przemyślenia konstrukcji obrony w międzynarodowym prawie karnym przez pryzmat zagrożeń potęgowanych przez wzrastające wykorzystanie nowych technologii przez Biuro Prokuratora MTK.

Narracja czy rzeczywistość – zagadnienie silnej pozycji pokrzywdzonych w międzynarodowym prawie karnym w kontekście prześladowania ze względu na płeć

Wbrew pozorom, osłabienie pozycji obrony w konflikcie z oskarżeniem nie powoduje, że pozycja pokrzywdzonych w postępowaniu przed MTK zyskuje na znaczeniu. Wręcz przeciwnie, mimo zapewnienia im silnej pozycji w warstwie narracyjnej, w rzeczywistości jest wiele do zrobienia w kwestii zapewnienia skuteczności realizacji ich uprawnień z jednej strony oraz realnego uwzględniania ich interesów z drugiej strony. Pomimo potwierdzenia popełnienia zbrodni międzynarodowych, Izba Orzekająca MTK nie pociągnęła Al Hassana do odpowiedzialności za przemoc seksualną stosowaną przez policję islamską, pozostawiając część pokrzywdzonych w stanie rozczarowania, co podkreśla potrzebę dokładnego zbadania wszystkich naruszeń związanych z konfliktem w Mali[13]. Ponadto, wskazuje się, że pokrzywdzeni negatywnie zareagowali na uniewinnienie Al Hassana od wszystkich zarzutów związanych z przemocą seksualną[14].

Można więc stwierdzić, że głosy pokrzywdzonych nie zostały w wystarczający sposób wysłuchane w procesie Al Hassana. Ważne jest bowiem, aby umożliwić im korzystanie ze swoich uprawnień zagwarantowanych w Statucie Rzymskim. Nie jest możliwe, aby troje wyznaczonych reprezentantów procesowych pokrzywdzonych mogło w całości przedstawić ich poglądy (lub w jakikolwiek usystematyzowany sposób). Tym bardziej, że w sprawie Al Hassana pełnomocnicy reprezentowali aż 2,196 pokrzywdzonych, a wezwali jedynie dwie osoby jako świadków. Możliwym rozwiązaniem byłoby zapewnienie większej roli lokalnych (tj. działających w miejscu, w którym odbywał się konflikt) organizacji pozarządowych we współpracy z reprezentantami procesowymi pokrzywdzonych.

Konkluzje: MTK daleko od ustanawiania wzorca

MTK został stworzony jako pierwszy w historii stały międzynarodowy trybunał karny i wiodący punkt międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Jak stwierdził Kai Ambos, międzynarodowy proces karny ma na celu przywrócenie pokoju i bezpieczeństwa w krajach po zakończeniu konfliktu oraz zadośćuczynienie ofiarom[15]. Należy jednak podkreślić, że aby spełnić te cele, jest jeszcze wiele pracy do wykonania przez MTK. W zamyśle został on także ustanowiony jako wzorzec dla krajowych postępowań karnych[16]. Jednak, aby MTK taką rolę mógł pełnić, a jednocześnie realizować cele międzynarodowego procesu karnego, konieczne jest zaprowadzenie realnej równości broni oraz skutecznej realizacji praw pokrzywdzonych w postępowaniu przed MTK.

 Autor: Kamil Sobański, doktorant w Centrum Digital Justice, działającym na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego

 

---

[1] Zob. więcej na temat tej sprawy: ‘Case Information Sheet’, <https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/2024-01/al-hassanEng.pdf> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[2] Zob. więcej: ‘Situation in Mali: Mr Al Hassan convicted of war crimes and crimes against humanity committed in Timbuktu’, <https://www.icc-cpi.int/news/situation-mali-mr-al-hassan-convicted-war-crimes-and-crimes-against-humanity-committed> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[3] Zob np. Feminist Judgments: Re-imagining the International Criminal Court, red. Kcasey McLoughlin, Rosemary Grey, Louise Chappell, Suzanne Varrall (Cambridge: Cambridge University Press, 2024).

[4] ‘Al Hassan Case’, <https://www.icc-cpi.int/mali/al-hassan> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[5] ‘Trial Judgment in Al Hassan case on 26 June 2024 – Practical information’, <https://www.icc-cpi.int/news/trial-judgment-al-hassan-case-26-june-2024-practical-information> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[6] Zob. <https://situ.nyc/research/profile> (dostęp: 3 lipca 2024 r.)

[7] Vittoria Elliott, ‘War Crime Prosecutions Enter a New Digital Age’, <https://www.wired.com/story/icc-investigation-digital-media/> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[8] Tamże.

[9] Tamże.

[10] Tamże.

[11] Zob. np. Kenneth S. Gallant, ‘Politics, Theory and Institutions: Three Reasons Why International Criminal Defence is Hard, and What Might be Done About One of Them’, 14(3) Criminal Law Forum (2003), s. 327–334.

[12] Tamże.

[13] Amnesty International, ‘Mali: ICC conviction of Al Hassan for war crimes and crimes against humanity provides a measure of justice for victims’, <https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/06/mali-icc-conviction-of-al-hassan-for-war-crimes-and-crimes-against-humanity-provides-a-measure-of-justice-for-victims/> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[14] Boubacar Sidiki Haidara, ‘ICC/Mali: Al Hassan verdict leaves bitter taste’, <https://www.justiceinfo.net/en/133680-icc-mali-al-hassan-verdict-leaves-bitter-taste.html#authorModalc7e1249ffc03eb9ded908c236bd1996d> (dostęp: 3 lipca 2024 r.); zob. także Kevin Jon Heller, ‘The Role of Gender Persecution in the Al Hassan Judgment’, <https://opiniojuris.org/2024/06/27/the-role-of-gender-persecution-in-the-al-hassan-judgment/> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[15] Kai Ambos, Treatise on International Criminal Law. Volume III: International Criminal Procedure (Oxford: Oxford University Press, 2016), s. 46–48.

[16] Hanna Kuczyńska, ‘Postępowanie przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym’, 43 Studia Iuridica (2004), s. 83.

Guest Post: Aktualne kierunki rozwoju wykorzystania technologii w postępowaniu przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym

W grudniu 2023 r. opublikowano Raport Roczny Biura Prokuratora Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK) za 2023 r.[1]. Stanowi on podsumowanie działalności urzędu w danym roku. Jest przy tym przejawem transparentności prowadzenia postępowań, którą można uznać za charakterystyczną cechę postępowania karnego odbywającego się przed MTK. Raport ten wpisuje się bowiem w zapewnienie społeczności międzynarodowej szerokiego dostępu do informacji nie tylko do stanu spraw aktualnie toczących się na etapie sądowym, ale także do postępowań przygotowawczych i innych działań prokuratora MTK (w tym politycznych).

Nie wgłębiając się jednak w te zagadnienia, pragnę zwrócić uwagę na jeden z rozdziałów raportu, zatytułowany „Wdrażanie rozwiązań technologicznych”. Temat ten jest interesujący z perspektywy dynamicznego rozwoju technologii w ostatnim czasie, który nie ominął także sfery międzynarodowego sądownictwa karnego. Sam MTK od początku swojego istnienia szeroko czerpie z najnowszych zdobyczy technologicznych. Można to dostrzec np. przy szerokim transmitowaniu rozpraw, co umożliwia śledzenie ich przebiegu społeczności międzynarodowej. Innym elementem tego zjawiska jest wykorzystanie narzędzi zdalnej komunikacji, dzięki którym uczestnicy procesu karnego (oskarżeni, pokrzywdzeni i świadkowie) przed MTK mogą brać w nim udział bez fizycznej obecności w jego siedzibie – Hadze.

Technologia ta bardziej kojarzona z ochroną pokrzywdzonego i świadka[2], z czasem – szczególnie w trakcie pandemii COVID-19 – zyskała także na znaczeniu w kontekście potencjalnego zdalnego udziału oskarżonego w postępowaniu[3] (choć należy podkreślić, że możliwość zdalnego udziału oskarżonego została w ograniczonym zakresie wpisana do Statutu Rzymskiego, a następnie na kanwie sprawy kenijskich polityków rozszerzona w 2013 r. w Regułach Procesowych i Dowodowych[4]). Ten kryzys zdrowotny doprowadził także do tego, że Prezydencja MTK opublikowała przewodnik dla sędziów, który umożliwił prowadzenie postępowania – w wybranym przez daną Izbę MTK zakresie – w formie zdalnej (jako tymczasowe narzędzie na czas pandemii)[5].

We wspomnianym raporcie w pewnym zakresie odniesiono się do tego zagadnienia. Jeden z jego elementów dotyczy bowiem wykorzystania projektów wykorzystujących rzeczywistość rozszerzonej i wirtualnej („AR” i „VR”). Miałoby to mieć miejsce z korzyścią dla osób, które przeżyły przestępstwa międzynarodowe (czyli pokrzywdzonych lub świadków). Celem byłoby np. umożliwienie im zdalnego śledzenia postępowań sądowych. Rozwiązanie to wydaje się interesujące z perspektywy ulepszania narzędzi zdalnej komunikacji i możliwości zwiększania zdalnego udziału poszczególnych uczestników postępowania w nim w sposób zdalny.

Jednak szczególny nacisk w raporcie został położony na metody gromadzenia dowodów i ulepszenie rozwiązań w tym zakresie. I tak np. wskazuje się, że zaplanowane jest dalsze modernizowanie i rozwijanie platformy OTPLink[6]. Jest to strona internetowa zaprojektowana z dwoma odrębnymi formułami, które umożliwiają dokonywanie zgłoszeń zarówno anonimowym, jak i uwierzytelnionym użytkownikom (takim jak państwa-strony). Formularz ten może być wykorzystywany do przesyłania takich informacji bezpośrednio do Biura Prokuratora MTK.  Może to mieć miejsce na etapach przedsądowych postępowania.

Takie kierunki dalszego działania są szczególnie interesujące na tle szerszego kontekstu technologicznego, w którym funkcjonuje obecnie MTK. W 2023 r. uruchomiono bowiem Project Harmony, który dotyczy bezpośrednio wykorzystania sztucznej inteligencji w działaniu Biura Prokuratora MTK[7]. W myśl tego, sztuczna inteligencja ma być wykorzystywana między innymi do szybkiej identyfikacji wzorców, automatycznych tłumaczeń, identyfikacji twarzy, wzbogacania obrazu, tłumaczenia i transkrypcji plików multimedialnych, ukierunkowanego wyszukiwania materiałów źródłowych, wideo i analizy obrazu[8].

Coraz większe skierowanie względem nowych technologii może wynikać ze zmieniających się sposobów prowadzenia konfliktów zbrojnych, a zatem także gromadzenia dowodów. Wynika to z natłoku materiału dowodowego oraz coraz częstszego pojawiania się w jego ramach dowodów elektronicznych. Można to zauważyć np. podczas wojny w Ukrainie[9]. Można więc zaobserwować konsekwentne wykorzystanie technologii w działaniu MTK, szczególnie ze strony Biura Prokuratora MTK, które korzysta z nich, aby zwiększyć swoją skuteczność i usprawnić działanie. Przy tym, w postępowaniu przed MTK można zauważyć wykorzystanie najnowszych zdobyczy technologicznych od samego początku jego istnienia. Kierunki wskazane w raporcie sugerują dalszy trend w stronę korzystania w szerokim zakresie z technologii, którego główną motywacją wydaje się być z jednej strony usprawnienie postępowania, a z drugiej strony realizacja zadań stojących przed poszczególnymi organami MTK (w tym w zakresie ochrony wrażliwych świadków i pokrzywdzonych).

---

x

[1] Zob. <https://www.icc-cpi.int/news/annual-report-office-prosecutor-2023>.

[2] Zob. np. T. R. Kirabira, Technology as a Key Tool for the Prosecution of International Crimes: Lessons from Uganda, <https://brill.com/view/journals/icla/22/56/articlep1143_015.xml?language=en&ebody=article%20details>.

[3] Zdalny udział oskarżonego był możliwy np. w posiedzeniu w sprawie Prosecutor v. Paul Gicheru, Decision on Defence Request for Mr Gicheru to Attend the First Status Conference via Video Technology, 3 września 2021, ICC-01/09-01/20-169; o wpływie pandemii COVID-19 na funkcjonowanie MTK zob. P. Hofmański, The Covid-19 pandemic and the realities of the International Criminal Court [w:] Impact of the COVID-19 Pandemic on Justice System. Reconstruction or Erosion of Justice Systems – Case Study and Suggested Solutions, red. K. G. Roszczynialska, Goettingen 2023.

[4] Zob np. G. Steinhauser, ICC Defendants Can Follow Trial Via Video Link, Court Agrees, The Wall Street Journal, <https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304747004579223981433061074>.

[5] The Presidency, Guidelines for the judiciary concerning holding court hearings during covid-19 pandemic, 1–2.

[6] Zob. <https://otplink.icc-cpi.int/>.

[7] ICC Prosecutor Karim A.A. Khan KC announces launch of advanced evidence submission platform: OTPLink, <https://www.icc-cpi.int/news/icc-prosecutor-karim-aa-khan-kc-announces-launch-advanced-evidence-submission-platform-otplink>.

[8] Zob. więcej G. McIntyre, N. Vialle, The Use of AI at the ICC: Should we Have Concerns? Part I, <https://opiniojuris.org/2023/10/11/the-use-of-ai-at-the-icc-should-we-have-concerns-part-i/>.

[9] Zob. więcej: K. Kowalczewska, War-Torn Justice: Empirical Analysis of the Impact of Armed Conflict on Fair Trial Guarantees in Ukraine, Revista Brasileira de Direito Processual Penal 2023/9(3), s. 1077–1079.

Autor: mgr Kamil Sobański

Komisja Europejska proponuje regulacje dot. sztucznej inteligencji

Komisja Europejska przedstawiła projekt Rozporządzenia harmonizującego regulacje odnoszące się do sztucznej inteligencji (SI). Tym samym zaktualizowany zostaje Skoordynowany plan z 2018 r., którego celem jest koordynacja wysiłków KE i państwa członkowskich na rzecz uzyskania wiodącej roli w światowych wysiłkach rozwoju odpowiedzialnej SI.

Unijne przepisy mają umożliwić zrealizowanie potencjału rozwoju gospodarczego, korzyści społecznych oraz wzmocnienia innowacyjności i konkurencyjności UE, jednocześnie chroniąc przed zagrożeniami, które AI za sobą niesie (Q&A, New rules for Artificial Intelligence – Questions and Answers). Komisja w szczególności zidentyfikowała ryzyka dla bezpieczeństwa i wolności indywidualnych.

Adresatami nowych przepisów mają być zarówno podmioty publiczne i prywatne. Podstawą regulacji będzie zaś ocena ryzyka zastosowania technologii w czterostopniowej skali: 

Huawei skarży Polskę i Rumunię ws. infrastruktury 5G

Portal Politico dotarł do listu Huawei skierowanego do Komisji Europejskiej, w którym spółka zarzuca Polsce i Rumunii, że trwające prace legislacyjne, w razie przyjęcia odnośnych ustaw, zmierzają do bezprawnego ograniczą jej dostęp do europejskiego rynku technologicznego (w szczególności powstającej infrastruktury siec komórkowej 5G).

W przypadku Polski skarga dotyczy prac nowelizacyjnych na Ustawą o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. Mimo że - zgodnie ze światowym trendem o którym na łamach PPM wspominaliśmy - szereg innych państw unijnych już zakazał lub istotnie ograniczył dostęp Huawei do krajowej infrastruktury 5G, to właśnie Polska i Rumunia, oraz odnośne Memorandum of Understanding zawarte w tej sprawie z USA, stały się taktycznym celem ataku spółki.

Polskie przedstawicielstwo przy UE przedstawiło stanowisko rządowe, zgodnie z którym planowane przepisy są zgodne z prawem unijnym i nie mają charakteru dyskryminującego

USA przyjmują ograniczenia eksportowe w zakresie nowych technologii

Na początku października b.r. Bureau of Industry and Security (BIS) przyjęło przepisy wykonawcze reglamentujące eksport 6 nowych technologii (emerging technologies) istotnych z punktu widzenia bezpieczeństwa narodowego. Regulacje objęły m.in. technologie hakerskie, inwigilacji i statków podorbitalnych. 

Odnotowujemy ten fakt jako że USA tym samym zrealizowały ustalenia posiedzenia plenarnym Porozumienia Wassenaar w sprawie Kontroli Eksportu Broni Konwencjonalnej oraz Dóbr i Technologii Podwójnego Zastosowania z grudnia 2019 r. 

Polska należy do grona 41 państw-stron zawartego w 1994 r. Porozumienia.

Kolejna porażka CFO Huawei Meng Wanzhou w kanadyjskiej batalii ekstradycyjnej

 Aresztowana w grudniu 2018 r. w Kanadzie dyrektor ds. finansowych Huawei Meng Wanzhou od tego czasu jest stroną sporu ekstradycyjnego na postawie wniosku wystawionego przez USA (nasz post). Z początkiem października b.r. oddalone wnioski jej pełnomocników o dostęp do szeregu amerykańskich dokumentów, które miały posłużyć jej obronie (AP, Canadian extradition judge deals Huawei CFO legal blow).

Obrona utrzymuje, że żądane dokumenty miały uwidocznić bezprawność zatrzymania i przesłuchań Pani Meng. Rząd dowodził natomiast, że żądane dokumenty objęte są tajemnicą adwokacką biura prokuratora. Sąd w większości przychylił się do twierdzeń strony rządowej.

Pani Meng została zwolniona z aresztu za wniesieniem środka zabezpieczającego w postaci 7,5 mln USD kaucji (The Guardian, Meng Wanzhou: Canadian court frees Huawei CFO on bail).

TikTok i używkownicy WeChat pozywają rząd USA ws. sankcji

TikTok pozwał rząd USA o naruszenie prawa do rzetelnego procesu w związku ze sposobem realizacji przez prezydenta Donalda Trumpa nadzwyczajnych uprawnień gospodarczych (NYT, TikTok Sues U.S. Government Over Trump Ban). Mimo że postępowanie przed federalnym sądem Dystryktu Kalifornia ma charakter krajowy, stanowi ono kolejny przyczynek do postępującej polityzacji reżimu prawnego traktowania inwestycji zagranicznych. Zarazem jest to to kolejna odsłona zimnej wojny amerykańsko-chińskiej.

Bezpośrednim przyczynkiem sporu są dwa Dekrety Wykonawcze wydane przez Trumpa 6 sierpnia b.r. zakazujące w ciągu 45 dni dalszych transakcji z TikTokiem oraz z WeChat. Dodatkowo, 14 sierpnia, prezydent Trump zobowiązał ByteDance do wycofania się w ciągu 90 dni z inwestycji z Musical.ly. 

Sojusz Pięciorga Oczu wyklucza Huawei z rynku 5G

Kanada jako ostatnia z państw Sojuszu Pięciorga Oczu uległa presji USA i w drodze działań administracyjnych de facto pozbawiła Hueawei dostępu do rodzimej infrastruktury 5G (Reuters, Canada has effectively moved to block China's Huawei from 5G, but can't say so). Sytuacja tego państwa w technologicznej konfrontacji z Chinami jest szczególna w związku z toczącym się w jego jurysdykcji sporem ekstradycyjnym dot. CFO Huawei Meng Wanzhou (nasz post).

Śladami USA jako pierwsza podążyła Australia. Po Nowej Zelandii, USA wywarły olbrzymią presję na premiera Borisa Johnsona, niechętnego zmianie brytyjskiej polityki w tym zakresie.

USA blokują chińskie media społecznościowe

Wydaje się że Stany Zjednoczone otworzą kolejny front zmagań z Chinami. Tym razem obszarem rywalizacji technologicznej mogą być media społecznościowe. Sekretarz Stanu USA Mike Pompeo poinformował, że administracja rozważa m.in. zakazanie dostępu do komunikatora TikTok. Aplikacja w samych Stanach Zjednoczonych ma 40 mln użytkowników (CNN, The United States is 'looking at' banning TikTok and other Chinese social media apps, Pompeo says). 

Stany Zjednoczone na kursie kolizyjnym z UE w kwestii podatku cyfrowego

Amerykański Reprezentant ds. Handlu (USTR) Robert Lighthizer poinformował o wszczęciu tzw. procedury kontrolnej z art. 301 wobec szeregu podmiotów prowadzących prace nad przyjęciem podatku cyfrowego. Postępowanie obejmie m.in. Austrię, Czechy, Hiszpanię, Włochy i całą EU, a także Wielką Brytanię (aktualnie negocjującą po-brexitową umowę o wolnym handlu ze Stanami Zjednoczonymi). Spoza Europy postępowanie ma objąć m.in. Brazylię, Indie, Indonezję, Turcję. 

Wedle oświadczenia Lighthizera Stany Zjednoczone obawiają się, że państwa trzecie będą chciały w ten sposób wystawić amerykańskim potentatom internetowym rachunek za koszty walki z COVID-19.

Kanada o krok bliżej do ekstradycji Meng Wanzhou, CFO Huawei, do Stanów Zjednoczonych

W grudniu 2018 r. informowaliśmy o aresztowaniu w Kanadzie Meng Wanzhou, dyrektor ds. finansowych Huawei a zarazem w-ce przewodniczącą zarządu. Sytuacja Pani Wanzhou stała się kolejnym przyczynkiem do amerykańsko-chińskiej wojny handlowej (nasz post). W minioną środę sąd w Vancouver oddalił zarzuty aresztowanej przeciwko postępowaniu ekstradycyjnemu (DW, Canadian court rules against Huawei CFO Meng Wanzhou on US extradition).

USA pracują nad mechanizmem kontroli amerykańskich inwestycji powiązanych z zagranicznymi przeciwnikami

Amerykański Departament handlu rozpoczął konsultacje projektu rozporządzenia ws. Zabezpieczenia Technologii Informacyjnych i Komunikacyjnych oraz Łańcuchów Dostaw, mocą którego ustanowiony zostanie mechanizm kontroli zakupów technologii informacyjnych i komunikacyjnych oraz usług (ICTS) ze względów bezpieczeństwa narodowego. 

Chiny przyjmują listę niewiarygodnych partnerów handlowych

Elementem "zimnej wojny handlowej" między Stanami Zjednoczonymi a Chinami są ograniczenia w dostępie do rodzimych rynków dla największych inwestorów drugiej strony i poddawanie ich różnorakim naciskom. Ostatnim elementem wymiany ciosów stały się listy "podmiotów niewiarygodnych".

Guest post: TSUE ponownie o kontrowersyjnych tematach, czyli czy Airbnb jest usługą społeczeństwa informacyjnego?

30 kwietnia przedstawiona została opinia rzecznika generalnego Macieja Szpunara w sprawie C-390/18, dotycząca Airbnb i tego w jaki sposób platforma ta powinna być postrzegana z perspektywy prawa unijnego. Sprawa jest wynikiem pytań prejudycjalnych zadanych przez sąd francuski w związku ze sprawą dotyczącą oskarżenia Airbnb o prowadzenie działalności w zakresie obrotu nieruchomościami bez spełnienia odpowiednich wymogów w zakresie kwalifikacji do wykonywania zawodu pośrednika. Sąd francuski zdecydował się zadać dwa pytania prejudycjalne, z których pierwsze dotyczy fundamentalnej kwestii uznawania usług świadczonych we Francji przez spółkę Airbnb Ireland za pośrednictwem platformy elektronicznej prowadzonej z Irlandii za usługę społeczeństwa informacyjnego, korzystającą ze swobody świadczenia usług, o której mowa w art. 3 dyrektywy o e-handlu. Pytanie drugie odnosi się natomiast do możliwości stosowania ograniczeń dotyczących wykonywania zawodu pośrednika w obrocie nieruchomościami we Francji wobec spółki Airbnb Ireland.

Guest post: Rozporządzenie dotyczącego nieusprawiedliwionego geoblokowania: wiele hałasu o nic?

28 lutego 2019 roku minie rok od kiedy przyjęte zostało rozporządzenie (UE) 2018/302 w sprawie nieuzasadnionego blokowania geograficznego oraz innych form dyskryminacji klientów ze względu na przynależność państwową, miejsce zamieszkania lub miejsce prowadzenia działalności na rynku wewnętrznym. Zbliżająca się rocznica stanowi pretekst do krytycznego przyjrzenia się rozporządzeniu i próby dokonania oceny jego wpływu na proces budowania jednolitego rynku cyfrowego dla Europy, a także zarysowania problemów związanych z zakresem zastosowania przyjętych przepisów oraz – w jego wyniku – rzeczywistym wpływem rozporządzenia na jednolity rynek cyfrowy. 

Kanada zatrzymuje CFO Huawei, ktorej grozi ekstradycja do USA

Policja w Vancouver zatrzymała dyrektor ds. finansowych światowego giganta elektroniki Huawei a zarazem w-ce przewodniczącą zarządu (i córkę założyciela spółki), panią Meng Wanzhou. Zanim jednak zapadnie rozstrzygnięcie ws. ekstradycji do Stanów Zjednoczonych, sąd ma zadecydować o ewentualnym zwolnieniu zatrzymanej za kaucją (CNN, Huawei CFO Meng Wanzhou arrested in Canada, faces extradition to United States). Sąd zabronił zarówno prokuraturze i policji, jak i Pani Meng, publicznego wypowiadania się w sprawie zatrzymania (w tym zarzutów).

Do zatrzymania rzekomo doszło w związku z oskarżeniem wniesionym do jednego z sądów dystryktu NY. W kwietniu WSJ informowało natomiast, o prowadzonym przeciwko Huawei śledztwie w sprawie podejrzenia naruszenia amerykańskich sankcji wobec Iranu (WSJ, Huawei Under Criminal Investigation Over Iran Sanctions). Fakt że przeciwko pracownikowi wysokiego szczebla prowadzone jest postępowanie karne - a nie "jedynie" postępowanie administracyjne wobec spółki - może sugerować silnie podejrzenia umyślnego naruszania sankcji.

USA wdrażają pilotażowy program obowiązkowych deklaracji dla niekontrolujących inwestycji technologicznych o ekstraterytorialnym stosowaniu

Na początku września b.r. pisaliśmy o nasilającym się trendzie regulacyjnym inwestycji zagranicznych dla ochrony bezpieczeństwa narodowego. W odniesieniu do Stanów Zjednoczonych zwracaliśmy wówczas uwagę na rozszerzenie kompetencji, powołanego jeszcze w 1950 r., Komitetu ds. inwestycji zagranicznych w Stanach Zjednoczonych (CFIUS). W szczególności odnotowaliśmy ustanowienie mechanizmów kontrolnych w odniesieniu do nabycia udziałów niekontrolujących (niekontrolujących inwestycji) w spółkach tzw. krytycznych technologii.

Teraz Departament Skarbu wdrożył pilotażowy program kontroli transakcji przez CFIUS, wprowadzając dwie istotne zmiany. Po pierwsze, rozszerzono zakres materialny możliwych kontroli o "inne inwestycje z udziałem osób zagranicznych i krytycznych technologii". Po drugie, wchodzą w życie obowiązkowe deklaracje dla wszelkich transakcji objętych zakresem przedmiotowym programu pilotażowego. Wejście w życie programu z dniem 10 listopada b.r. będzie miało istotne skutki dla przedsiębiorców z całego świata.

Nowy trend regulacji napływających inwestycji zagranicznych dla ochrony bezpieczeństwa narodowego

Na forum PPM wielokrotnie wracaliśmy do perspektywy światowej "wojny handlowej" (zob. choćby tu, tu czy tu) i szerzej perspektywy załamania multilateralizmu handlowego. Niemniej ciekawym obszarem międzynarodowych napięć gospodarczych może się stać prawo międzynarodowe inwestycyjne. W kolejnych państwach podejmowane są prace legislacyjne celem ustanowienia mechanizmów i procedur kontroli inwestycji napływających dla ochrony bezpieczeństwa narodowego. Prace prowadzą są m.in. w Chinach, USA i Wlk. Brytanii. Nasilający się trend regulacyjny odzwierciedla pojawienie się nowych zagrożeń dla bezpieczeństwa narodowego i dla pozycji państwa w gospodarce światowej. Zarazem przykłady blokowania transakcji z ostatnich miesięcy ukazują potencjał arbitralnego nadużywania nowych uprawnień.

Prezydent Trump wszczyna procedurę ograniczenia chińskiego eksportu i inwestycji

Przed niespełna dwoma tygodniami analizowaliśmy Oświadczenie prezydenta USA Donalda Trumpa o wprowadzeniu ceł ochronny na import stali i aluminium jako możliwego zarzewia międzynarodowej wojny handlowej. Już wówczas przyjęcie kroków odwetowych rozważały Chiny, którym kolejna decyzja Trumpa nie pozostawia innego wyboru niż zdecydowana reakcja. 

Jak wyjaśnił Trump: "...mamy jednak jeden problem. Ale postrzegam ich jak przyjaciół. Mam olbrzymi szacunek dla prezydenta Xi. Mamy wspaniałe relacje. Pomagają nam bardzo w Korei Północnej. Problemem tym są Chiny. Ale mamy deficyt handlowy" (White House, Remarks by President Trump at Signing of a Presidential Memorandum Targeting China’s Economic Aggression). Odpowiednio, mocą prezydenckiego memorandum administracji polecono ustanowienie ograniczeń w odniesieniu do chińskich inwestycji oraz importu (The White House, Presidential Memorandum on the Actions by the United States Related to the Section 301 Investigation). Ma to być "pierwszy z wielu kroków" przeciwko "nieuczciwym chińskim praktykom handlowym".

Guest post: Jak rozprawić się z platformami w pięćdziesięciu akapitach, czyli o wyroku Asociación Profesional Élite Taxi v Uber Systems Spain SL

Uber – a przez pierwsze dwa lata istnienia przedsiębiorstwa, co znamienne, UberCab - istnieje od dziewięciu lat. Fakt, że w 2015 roku przeciwko Uberowi toczyły się 173 postępowania tylko w Stanach Zjednoczonych, a prawne działania w sprzeciwie wobec działalności przedsiębiorstwa podjęte zostały w państwach na całym globie, ilustruje jak bardzo kontrowersyjna stała się działalność start-upu. Na forum unijnym szerszą dyskusję o Uberze rozpoczęła majowa opinia (komentarz do opinii na blogu) Rzecznika Generalnego Macieja Szpunara. Wydany 20 grudnia 2017 roku wyrok w tej sprawie stanowi przełomowy moment w zakresie tworzenia unijnego stanowiska wobec innowacyjnych modeli biznesowych.