Guest Post: Daleko od ustanawiania wzorca: uwagi na tle wyroku Międzynarodowego Trybunału Karnego w sprawie Al Hassana

26 czerwca 2024 r. Izba Orzekająca Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK) większością głosów skazała Al Hassana Ag Abdoula Aziza Ag Mohameda Ag Mahmouda (dalej jako „Al Hassan”)[1] za część z postawionych mu zarzutów zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości[2]. Popełnił on je między 2 kwietnia 2012 r. a 29 stycznia 2013 r. w Timbuktu w północnym Mali. Tereny te były w tym czasie kontrolowane przez grupy zbrojne Ansar Dine i Al-Kaida w Islamskim Maghrebie (dalej jako „AQIM”). Izba Orzekająca MTK stwierdziła, że po zwerbowaniu przez starszych przywódców AQIM, Al Hassan został starszym członkiem Policji Islamskiej, gdzie przyjął rolę przywódczą, która obejmowała organizację pracy policji.

Warto jednak zwrócić uwagę na dwa wątki, które wybrzmiewają w dyskusji na temat sprawy Al Hassana. Z jednej strony jest to zwiększająca się rola technologii w międzynarodowych procesach karnych, a z drugiej strony podejście do międzynarodowego prawa karnego uwzględniające rolę płci w popełnianiu zbrodni międzynarodowych. Można przy tym zwrócić uwagę na związane z tym kolejne dwa elementy. Po pierwsze, wzrost wykorzystania technologii tworzy zagrożenia dla (i tak już zaburzonej) równości broni między obroną a oskarżeniem w procesach przed MTK. Po drugie, mimo coraz częstszego podnoszenia w doktrynie międzynarodowego prawa karnego zagadnienia płci[3], MTK nie nadąża za tym podejściem i nie wykorzystuje swojego pełnego potencjału w tym zakresie.

Nie(równość) broni – cienie wzrastającej roli technologii w międzynarodowych procesach karnych

Pozornie sprawa Al Hassana nie odstaje od norm technologicznych wypracowanych do tej pory przez praktykę MTK. Posiada ona swoją sekcję na stronie internetowej tej instytucji, co nie jest niczym wyjątkowym w realiach międzynarodowego postępowania karnego[4]. Znaleźć w niej można wszystkie istotne informacje dotyczące przebiegu postępowania, w tym wydawane decyzje czy transkrypcje. Ponadto rozprawa i samo odczytanie wyroku były transmitowane w ogólnym dostępie, w trzech językach (angielskim, arabskim i francuskim), z wykorzystaniem m.in. platformy YouTube[5]. Na pierwszy rzut oka taki stan rzeczy nie odbiega więc od każdej sprawy toczącej się przed MTK. W przypadku Al Hassana pojawiło się jednak nowoczesne narzędzie technologiczne, które zostało wykorzystane przed Biuro Prokuratora MTK i które może wpłynąć na sposób przedstawiania dowodów w międzynarodowych procesach karnych w przyszłości.

Wykorzystano bowiem specjalną platformę, stworzoną przez SITU Research[6]. Biuro Prokuratora MTK wprowadziło z wykorzystaniem tej możliwości immersyjny model miasta, który zawierał wizualne dowody wskazujące lokalizacje domniemanych przestępstw, co umożliwiło wirtualną nawigację osób korzystających z tego narzędzia, zarówno pieszo, jak i z lotu ptaka[7]. Zintegrowane w tym wirtualnym mieście mogą być dowody, takie jak filmy, zdjęcia i nagrania audio, ilustrujące czas i miejsce domniemanych wydarzeń, osoby użytkujące mogą więc poruszać się wzdłuż ulicy, znaleźć oznaczony element odpowiadający dowodowi, kliknąć na niego i obejrzeć film z określonego momentu, pokazujący, kto był rzekomo obecny i co się wydarzyło[8]. Platforma ta łączy nagrania z dronów, zdjęcia satelitarne, skany laserowe i inne rodzaje dowodów wizualnych[9].

Jak słusznie wskazała Sarah Zarmsky, platforma ta została zaprojektowana bezpośrednio dla Biura Prokuratora MTK i odniosła pozytywne skutki, co jednocześnie uwypukla ograniczone zasoby obrony[10]. Na problem ten – choć nie w kontekście wykorzystania technologii w postępowaniu przed MTK – zwraca się uwagę od samego początku istnienia MTK[11]. Kenneth S. Gallant postulował nawet wprowadzenie odrębnego urzędu obrony MTK, który zinstytucjonalizowałby kwestię reprezentacji procesowej oskarżonego[12]. Do powstania takiej jednostki w ramach MTK jednak nie doszło. Zaś wraz z upływem lat można dostrzec, że Biuro Prokuratora MTK dysponuje przewagą finansową (jako instytucja zakorzeniona w systemie finansowania MTK), a co za tym idzie dużo większymi zasobami (pozwalającymi na szerokie korzystanie z najnowszych zdobyczy technologicznych) niż obrona. Powoduje to, że wbrew podstawowej zasadzie procesu karnego – rzetelnego procesu – mającej także zastosowanie w międzynarodowym procesie karnym, oskarżyciel jest na znacznie bardziej uprzywilejowanej pozycji procesowej niż obrońca, co umożliwia mu skuteczniejsze działanie.

Zatem właściwe jest krytyczne spojrzenie na równość w konflikcie oskarżenie-obrona, która w procesach przed MTK w praktyce nie występuje. Powoduje to konieczność ponownego przemyślenia konstrukcji obrony w międzynarodowym prawie karnym przez pryzmat zagrożeń potęgowanych przez wzrastające wykorzystanie nowych technologii przez Biuro Prokuratora MTK.

Narracja czy rzeczywistość – zagadnienie silnej pozycji pokrzywdzonych w międzynarodowym prawie karnym w kontekście prześladowania ze względu na płeć

Wbrew pozorom, osłabienie pozycji obrony w konflikcie z oskarżeniem nie powoduje, że pozycja pokrzywdzonych w postępowaniu przed MTK zyskuje na znaczeniu. Wręcz przeciwnie, mimo zapewnienia im silnej pozycji w warstwie narracyjnej, w rzeczywistości jest wiele do zrobienia w kwestii zapewnienia skuteczności realizacji ich uprawnień z jednej strony oraz realnego uwzględniania ich interesów z drugiej strony. Pomimo potwierdzenia popełnienia zbrodni międzynarodowych, Izba Orzekająca MTK nie pociągnęła Al Hassana do odpowiedzialności za przemoc seksualną stosowaną przez policję islamską, pozostawiając część pokrzywdzonych w stanie rozczarowania, co podkreśla potrzebę dokładnego zbadania wszystkich naruszeń związanych z konfliktem w Mali[13]. Ponadto, wskazuje się, że pokrzywdzeni negatywnie zareagowali na uniewinnienie Al Hassana od wszystkich zarzutów związanych z przemocą seksualną[14].

Można więc stwierdzić, że głosy pokrzywdzonych nie zostały w wystarczający sposób wysłuchane w procesie Al Hassana. Ważne jest bowiem, aby umożliwić im korzystanie ze swoich uprawnień zagwarantowanych w Statucie Rzymskim. Nie jest możliwe, aby troje wyznaczonych reprezentantów procesowych pokrzywdzonych mogło w całości przedstawić ich poglądy (lub w jakikolwiek usystematyzowany sposób). Tym bardziej, że w sprawie Al Hassana pełnomocnicy reprezentowali aż 2,196 pokrzywdzonych, a wezwali jedynie dwie osoby jako świadków. Możliwym rozwiązaniem byłoby zapewnienie większej roli lokalnych (tj. działających w miejscu, w którym odbywał się konflikt) organizacji pozarządowych we współpracy z reprezentantami procesowymi pokrzywdzonych.

Konkluzje: MTK daleko od ustanawiania wzorca

MTK został stworzony jako pierwszy w historii stały międzynarodowy trybunał karny i wiodący punkt międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Jak stwierdził Kai Ambos, międzynarodowy proces karny ma na celu przywrócenie pokoju i bezpieczeństwa w krajach po zakończeniu konfliktu oraz zadośćuczynienie ofiarom[15]. Należy jednak podkreślić, że aby spełnić te cele, jest jeszcze wiele pracy do wykonania przez MTK. W zamyśle został on także ustanowiony jako wzorzec dla krajowych postępowań karnych[16]. Jednak, aby MTK taką rolę mógł pełnić, a jednocześnie realizować cele międzynarodowego procesu karnego, konieczne jest zaprowadzenie realnej równości broni oraz skutecznej realizacji praw pokrzywdzonych w postępowaniu przed MTK.

 Autor: Kamil Sobański, doktorant w Centrum Digital Justice, działającym na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego

 

---

[1] Zob. więcej na temat tej sprawy: ‘Case Information Sheet’, <https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/2024-01/al-hassanEng.pdf> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[2] Zob. więcej: ‘Situation in Mali: Mr Al Hassan convicted of war crimes and crimes against humanity committed in Timbuktu’, <https://www.icc-cpi.int/news/situation-mali-mr-al-hassan-convicted-war-crimes-and-crimes-against-humanity-committed> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[3] Zob np. Feminist Judgments: Re-imagining the International Criminal Court, red. Kcasey McLoughlin, Rosemary Grey, Louise Chappell, Suzanne Varrall (Cambridge: Cambridge University Press, 2024).

[4] ‘Al Hassan Case’, <https://www.icc-cpi.int/mali/al-hassan> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[5] ‘Trial Judgment in Al Hassan case on 26 June 2024 – Practical information’, <https://www.icc-cpi.int/news/trial-judgment-al-hassan-case-26-june-2024-practical-information> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[6] Zob. <https://situ.nyc/research/profile> (dostęp: 3 lipca 2024 r.)

[7] Vittoria Elliott, ‘War Crime Prosecutions Enter a New Digital Age’, <https://www.wired.com/story/icc-investigation-digital-media/> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[8] Tamże.

[9] Tamże.

[10] Tamże.

[11] Zob. np. Kenneth S. Gallant, ‘Politics, Theory and Institutions: Three Reasons Why International Criminal Defence is Hard, and What Might be Done About One of Them’, 14(3) Criminal Law Forum (2003), s. 327–334.

[12] Tamże.

[13] Amnesty International, ‘Mali: ICC conviction of Al Hassan for war crimes and crimes against humanity provides a measure of justice for victims’, <https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/06/mali-icc-conviction-of-al-hassan-for-war-crimes-and-crimes-against-humanity-provides-a-measure-of-justice-for-victims/> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[14] Boubacar Sidiki Haidara, ‘ICC/Mali: Al Hassan verdict leaves bitter taste’, <https://www.justiceinfo.net/en/133680-icc-mali-al-hassan-verdict-leaves-bitter-taste.html#authorModalc7e1249ffc03eb9ded908c236bd1996d> (dostęp: 3 lipca 2024 r.); zob. także Kevin Jon Heller, ‘The Role of Gender Persecution in the Al Hassan Judgment’, <https://opiniojuris.org/2024/06/27/the-role-of-gender-persecution-in-the-al-hassan-judgment/> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[15] Kai Ambos, Treatise on International Criminal Law. Volume III: International Criminal Procedure (Oxford: Oxford University Press, 2016), s. 46–48.

[16] Hanna Kuczyńska, ‘Postępowanie przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym’, 43 Studia Iuridica (2004), s. 83.

Guest Post: Aktualne kierunki rozwoju wykorzystania technologii w postępowaniu przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym

W grudniu 2023 r. opublikowano Raport Roczny Biura Prokuratora Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK) za 2023 r.[1]. Stanowi on podsumowanie działalności urzędu w danym roku. Jest przy tym przejawem transparentności prowadzenia postępowań, którą można uznać za charakterystyczną cechę postępowania karnego odbywającego się przed MTK. Raport ten wpisuje się bowiem w zapewnienie społeczności międzynarodowej szerokiego dostępu do informacji nie tylko do stanu spraw aktualnie toczących się na etapie sądowym, ale także do postępowań przygotowawczych i innych działań prokuratora MTK (w tym politycznych).

Nie wgłębiając się jednak w te zagadnienia, pragnę zwrócić uwagę na jeden z rozdziałów raportu, zatytułowany „Wdrażanie rozwiązań technologicznych”. Temat ten jest interesujący z perspektywy dynamicznego rozwoju technologii w ostatnim czasie, który nie ominął także sfery międzynarodowego sądownictwa karnego. Sam MTK od początku swojego istnienia szeroko czerpie z najnowszych zdobyczy technologicznych. Można to dostrzec np. przy szerokim transmitowaniu rozpraw, co umożliwia śledzenie ich przebiegu społeczności międzynarodowej. Innym elementem tego zjawiska jest wykorzystanie narzędzi zdalnej komunikacji, dzięki którym uczestnicy procesu karnego (oskarżeni, pokrzywdzeni i świadkowie) przed MTK mogą brać w nim udział bez fizycznej obecności w jego siedzibie – Hadze.

Technologia ta bardziej kojarzona z ochroną pokrzywdzonego i świadka[2], z czasem – szczególnie w trakcie pandemii COVID-19 – zyskała także na znaczeniu w kontekście potencjalnego zdalnego udziału oskarżonego w postępowaniu[3] (choć należy podkreślić, że możliwość zdalnego udziału oskarżonego została w ograniczonym zakresie wpisana do Statutu Rzymskiego, a następnie na kanwie sprawy kenijskich polityków rozszerzona w 2013 r. w Regułach Procesowych i Dowodowych[4]). Ten kryzys zdrowotny doprowadził także do tego, że Prezydencja MTK opublikowała przewodnik dla sędziów, który umożliwił prowadzenie postępowania – w wybranym przez daną Izbę MTK zakresie – w formie zdalnej (jako tymczasowe narzędzie na czas pandemii)[5].

We wspomnianym raporcie w pewnym zakresie odniesiono się do tego zagadnienia. Jeden z jego elementów dotyczy bowiem wykorzystania projektów wykorzystujących rzeczywistość rozszerzonej i wirtualnej („AR” i „VR”). Miałoby to mieć miejsce z korzyścią dla osób, które przeżyły przestępstwa międzynarodowe (czyli pokrzywdzonych lub świadków). Celem byłoby np. umożliwienie im zdalnego śledzenia postępowań sądowych. Rozwiązanie to wydaje się interesujące z perspektywy ulepszania narzędzi zdalnej komunikacji i możliwości zwiększania zdalnego udziału poszczególnych uczestników postępowania w nim w sposób zdalny.

Jednak szczególny nacisk w raporcie został położony na metody gromadzenia dowodów i ulepszenie rozwiązań w tym zakresie. I tak np. wskazuje się, że zaplanowane jest dalsze modernizowanie i rozwijanie platformy OTPLink[6]. Jest to strona internetowa zaprojektowana z dwoma odrębnymi formułami, które umożliwiają dokonywanie zgłoszeń zarówno anonimowym, jak i uwierzytelnionym użytkownikom (takim jak państwa-strony). Formularz ten może być wykorzystywany do przesyłania takich informacji bezpośrednio do Biura Prokuratora MTK.  Może to mieć miejsce na etapach przedsądowych postępowania.

Takie kierunki dalszego działania są szczególnie interesujące na tle szerszego kontekstu technologicznego, w którym funkcjonuje obecnie MTK. W 2023 r. uruchomiono bowiem Project Harmony, który dotyczy bezpośrednio wykorzystania sztucznej inteligencji w działaniu Biura Prokuratora MTK[7]. W myśl tego, sztuczna inteligencja ma być wykorzystywana między innymi do szybkiej identyfikacji wzorców, automatycznych tłumaczeń, identyfikacji twarzy, wzbogacania obrazu, tłumaczenia i transkrypcji plików multimedialnych, ukierunkowanego wyszukiwania materiałów źródłowych, wideo i analizy obrazu[8].

Coraz większe skierowanie względem nowych technologii może wynikać ze zmieniających się sposobów prowadzenia konfliktów zbrojnych, a zatem także gromadzenia dowodów. Wynika to z natłoku materiału dowodowego oraz coraz częstszego pojawiania się w jego ramach dowodów elektronicznych. Można to zauważyć np. podczas wojny w Ukrainie[9]. Można więc zaobserwować konsekwentne wykorzystanie technologii w działaniu MTK, szczególnie ze strony Biura Prokuratora MTK, które korzysta z nich, aby zwiększyć swoją skuteczność i usprawnić działanie. Przy tym, w postępowaniu przed MTK można zauważyć wykorzystanie najnowszych zdobyczy technologicznych od samego początku jego istnienia. Kierunki wskazane w raporcie sugerują dalszy trend w stronę korzystania w szerokim zakresie z technologii, którego główną motywacją wydaje się być z jednej strony usprawnienie postępowania, a z drugiej strony realizacja zadań stojących przed poszczególnymi organami MTK (w tym w zakresie ochrony wrażliwych świadków i pokrzywdzonych).

---

x

[1] Zob. <https://www.icc-cpi.int/news/annual-report-office-prosecutor-2023>.

[2] Zob. np. T. R. Kirabira, Technology as a Key Tool for the Prosecution of International Crimes: Lessons from Uganda, <https://brill.com/view/journals/icla/22/56/articlep1143_015.xml?language=en&ebody=article%20details>.

[3] Zdalny udział oskarżonego był możliwy np. w posiedzeniu w sprawie Prosecutor v. Paul Gicheru, Decision on Defence Request for Mr Gicheru to Attend the First Status Conference via Video Technology, 3 września 2021, ICC-01/09-01/20-169; o wpływie pandemii COVID-19 na funkcjonowanie MTK zob. P. Hofmański, The Covid-19 pandemic and the realities of the International Criminal Court [w:] Impact of the COVID-19 Pandemic on Justice System. Reconstruction or Erosion of Justice Systems – Case Study and Suggested Solutions, red. K. G. Roszczynialska, Goettingen 2023.

[4] Zob np. G. Steinhauser, ICC Defendants Can Follow Trial Via Video Link, Court Agrees, The Wall Street Journal, <https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304747004579223981433061074>.

[5] The Presidency, Guidelines for the judiciary concerning holding court hearings during covid-19 pandemic, 1–2.

[6] Zob. <https://otplink.icc-cpi.int/>.

[7] ICC Prosecutor Karim A.A. Khan KC announces launch of advanced evidence submission platform: OTPLink, <https://www.icc-cpi.int/news/icc-prosecutor-karim-aa-khan-kc-announces-launch-advanced-evidence-submission-platform-otplink>.

[8] Zob. więcej G. McIntyre, N. Vialle, The Use of AI at the ICC: Should we Have Concerns? Part I, <https://opiniojuris.org/2023/10/11/the-use-of-ai-at-the-icc-should-we-have-concerns-part-i/>.

[9] Zob. więcej: K. Kowalczewska, War-Torn Justice: Empirical Analysis of the Impact of Armed Conflict on Fair Trial Guarantees in Ukraine, Revista Brasileira de Direito Processual Penal 2023/9(3), s. 1077–1079.

Autor: mgr Kamil Sobański

Polska przystępuje do Prokuratury Europejskiej (EPPO)

5 stycznia 2024 roku, Minister Sprawiedliwości poinformował o złożeniu notyfikacji Polski o zamiarze uczestnictwa we wzmocnionej współpracy w zakresie Prokuratury Europejskiej ustanowionej na mocy rozporządzenia z 2017 roku. 

Prokuratura Europejska (EPPO) ma swoje umocowanie prawne w art. 86 TFUE a swoją działalność rozpoczęła 1 czerwca 2021 roku. Kompetencja EPPO jest ograniczona względem prokuratur państw członkowskich i ma charakter uzupełniający. Obejmuje przestępstwa na szkodę interesów finansowych UE (nie tylko „VAT-owskie”) - są  to nadużycia finansowe (powyżej 10 000 EUR), korupcja, pranie pieniędzy, sprzeniewierzenie lub transgraniczne wyłudzenia VAT w kwocie powyżej 10 mln EUR. Co do zasady EPPO jest właściwa w sprawach określonych w dyrektywie PIF – a więc głównie w przestępstwach dotyczących nadużyć przy wykorzystaniu funduszy unijnych. Działania EPPO mają charakter transgraniczny i opierają się na współpracy międzynarodowej m.in. z takimi agencjami UE jak Europol czy Frontex.

Prace nad ukształtowaniem EPPO trwały od 2013 roku, a Polska brała w nich aktywny udział.  EPPO została stworzona w ramach wzmocnionej współpracy, więc uczestnictwo w niej nie jest obowiązkowe dla państw członkowskich. Dotychczas Polska należała do grupy 5 państw, które nie przystąpiły do tej współpracy (razem z Danią, Irlandią, Szwecją i Węgrami). Każde z tych państw może dołączyć w dowolnym momencie. Decyzja poprzedniego rządu o nieprzystępowaniu do wzmocnionej współpracy w zakresie ścigania przestępstw przeciwko interesom finansowym UE, była trudna do zrozumienia.

W wyniku decyzji aktualnego rządu, po rozpatrzeniu przez Komisję Europejską polskiej notyfikacji (KE ma na to 4 miesiące), polski prokurator dołączy do Kolegium EPPO (ciała decyzyjnego działającego w oparciu o zasadę kolegialności) jako jeden z prokuratorów europejskich. Do EPPO dołączą także delegowani prokuratorzy europejscy prowadzący śledztwa w Polsce w imieniu tej instytucji.

Choć EPPO jest wciąż młodą instytucją, może już pochwalić się licznymi postępowaniami (zgodnie z raportem z 2022 roku, EPPO otrzymała 3318 zgłoszeń i wszczęła 865 dochodzeń, odpowiadających szkodom szacowanym na 9,9 mld euro). Po skutecznym dołączeniu Polski, na pewno usłyszymy również o działaniach prowadzonych w związku z przestępstwami finansowymi związanymi z naszym państwem.

 

Nowy prokurator MTK zaprzysiężony!

 Dwa dni temu odbyła się ceremonia zaprzysiężenia nowego prokuratora MTK. Karim Asad Ahmad Khan QC., jest trzecim prokuratorem po Moreno Okampo i Bensoudzie, który będzie wykonywał obowiązki międzynarodowego prokuratora. W swojej przysiędze wskazał: "Uroczyście zobowiązuję się wykonywać swoje obowiązki i uprawnienia Prokuratora Międzynarodowego Trybunału Karnego honorowo, wiernie, bezstronnie i sumiennie oraz szanować poufność śledztw i śledztw".

Zobacz relację: na stronie MTK.

Uroczystości przewodniczył sędzia Piotr Hofmański.

Przyznanie do winy w pracach Biura Prokurator MTK

W myśl postanowień Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego (zob. art. 64 i 65, Dz. U. 2003, nr 78, poz. 278)  oskarżony może się przyznać do winy albo nie. Przyznanie do winy może nastąpić bez wcześniejszych uzgodnień, ale może być także poprzedzone umową z Prokuratorem Trybunału, tak jak to miało miejsce w sprawie Al Mahdiego. Przyznanie w drodze umowy daje pewne możliwości modyfikacji, np. ustalenia maksymalnej kary (choć nie te ustalenia nie wiążą sądu, jest to jedynie jego dobra wola, jeśli się do nich zastosuje). 

Biuro Prokurator  Fatou Bensoudy wydało właśnie wskazówki (Guidelines for Agreements Regarding Admission of Guilt) dotyczące umów odnoszących się do przyznania do winy (dokument ze strony MTK), w których doprecyzowuje zakres zawieranych umów i klauzul, które mogą one zawierać. Dokument opiera się nie tylko na doświadczeniach MTK (w sumie dość jednak niewielkich), ale punktem wyjścia jest kilkadziesiąt postępowań, które toczyły się przed trybunałem jugosłowiańskim i rwandyjskim, w których oskarżony przyznawał się do winy na podstawie wcześniejszych uzgodnień.

Come Back sprawy Mavi Marmara przed MTK

Parę dni temu Izba Odwoławcza MTK wydała wyrok (zobacz tu) w sprawie odwołania Prokurator od decyzji izby Przygotowawczej o konieczności ponownego przeanalizowania przez prokurator MTK jej decyzji w sprawie prowadzenia postępowania dotyczącego zbrodni popełnionych na statku Mavi Marmara (zobacz tu). 

Sprawa wydaje się dość skomplikowana proceduralnie, ale w istocie sprowadza się do tego, że Prokurator po raz kolejny ma przeanalizować czy jej decyzja w sprawie zabójstw popełnionych na statku (na podstawie wniosku Komorów będących państwem stroną statutu MTK) jest ostateczna (pisaliśmy o tym tu).

Prokurator ma wziąć pod uwagę specyficzne wskazówki określone w decyzji Izby Przygotowawczej (zobacz tu) i do 2 grudnia 2019 określić swoje stanowisko. Przy czym jak podkreśla Izba Odwoławcza "ostateczna decyzja o tym, czy rozpocząć postępowanie należy do prokurator". 

Postępowanie to toczy się już od 5 lat i dotyczy tylko tego, czy Prokurator MTK powinna jeszcze raz przeanalizować przyczyny odmowy prowadzenia postępowania w sprawie wniosku Komorów. Zapewne kosztowało już parę milionów dolarów. Niewątpliwie tańsze i skuteczniejsze byłoby postępowanie samych Komorów.

Ogłoszenie o konkursie na stanowisko Prokuratora MTK

Choć kadencja Fatou Benosudy, obecnej Prokurator Międzynarodowego Trybunału Karnego, upływa dopiero w 2021 roku już teraz ogłoszono otwarcie konkursu na nowego prokuratora. Chętni mają czas do końca października, aby złożyć aplikację oraz niezbędne dokumenty. Informację można znaleźć: tu.

Nie ma o tym mowy w ogłoszeniu, w tym momencie nie jest to oczekiwane, ale kandydat powinien mieć wsparcie swojego państwa, jego kampania bowiem powinna być prowadzona profesjonalnie i od momentu złożenia aplikacji czeka go mnóstwo pracy, aby otrzymać międzynarodowe wsparcie dla swojej kandydatury. 

Prokurator, w odróżnieniu do sędziów, wybierany jest spośród kandydatów wszystkich państw stron członkowskich, bez uwzględniania w tym wypadku list regionalnych ONZ. Liczą się przede wszystkim kwalifikacje i doświadczenie oraz pozycja (zawodowa) kandydata, zarówno krajowa, jak i międzynarodowa. W nadchodzących wyborach poprzeczka wydaje się być zawieszona jeszcze wyżej, ze względu na powszechne oczekiwanie, że nowy prokurator pomoże wyprowadzić MTK na prostą z kryzysu w jakim ten pozostaje od pewnego czasu.

Powstaje pytanie czy w Polsce mamy osobę/osoby, która/e mogłyby na serio podjąć walkę o to najbardziej prestiżowe, ale zarazem odpowiedzialne i wymagające stanowisko w MTK?

Dodatkowo, ponieważ termin złożenia aplikacji niemalże pokrywa się w Polsce z wyborami parlamentarnymi, trudno przewidzieć czy rząd z pełnym zaangażowaniem podejdzie do wyłonienia kandydata lub poważnego wsparcia kogoś, kto ewentualnie chciałby przedstawić pod rozwagę swoją kandydaturę. To musi być zbiorowy wysiłek kandydata i rządu, a przede wszystkim polskiej dyplomacji. 

Tymczasem przy Zgromadzeniu Państw Stron utworzono już komitet, który ma pomóc w wyłonieniu kandydatów, zobacz tutaj, w jego skład powołano między innymi ambasadora Marcina Czepelaka.

Na koniec należy wspomnieć, że w  2020 roku na sesji Zgromadzenia Ogólnego Państw Stron konieczne będzie jeszcze  między innymi zapełnienie 6 wakatów sędziowskich, wybór Przewodniczącego Zgromadzenia i wiceprzewodniczących. Zapowiada się więc niezwykle pracowita sesja.