II Międzynarodowa Konferencja Naukowa pt. Prawnomiędzynarodowe aspekty zmian klimatycznych (online, 13 marca 2026)

To już druga międzynarodowa konferencja naukowa organizowana przez Instytut na Rzecz Nauk o Życiu, Środowisku i Klimacie poświęcona prawnomiędzynarodowej problematyce zmian klimatycznych. Dynamicznie zmieniający się świat pokazuje wciąż, że zmiany klimatyczne stwarzają wiele wyzwań dla prawa międzynarodowego, stosunków międzynarodowych, organizacji międzynarodowych, światowej gospodarki i całej społeczności międzynarodowej. Dlatego tak istotna jest naukowa i ekspercka debata nad ich prawnomiędzynarodowymi konsekwencjami w ujęciu interdyscyplinarnym. Stąd też pomysł na kontynuację refleksji podjętej rok temu w ramach konferencji, w której głos będą mogli zabierać prawnicy, politolodzy, ekonomiści, socjolodzy i nie tylko.

Instytut zachęca do zgłaszania propozycji wystąpień odnoszących się między innymi do poniższych przykładowo określonych zagadnień:

• historia myśli o ochronie klimatu w dziejach ludzkości,
• aksjologia międzynarodowego prawa zmian klimatycznych,
• prawo do życia w obliczu zmian klimatycznych,
• klimatyczne tło międzynarodowych konfliktów zbrojnych,
• wpływ zmian klimatycznych na współczesny układ granic państwowych,
• zmiany klimatyczne wyzwaniem dla międzynarodowego prawa morza,
• Unia Europejska wobec zmian klimatycznych,
• adaptacja do zmian klimatycznych w oparciu o reżim prawny Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu z 9 maja 1992 r.,
• mechanizmy finansowania działań i inwestycji na rzecz przeciwdziałania negatywnym konsekwencjom zmian klimatycznych,
• ochrona ofiar negatywnych konsekwencji zmian klimatycznych przez sądy krajowe i trybunały międzynarodowe,
• małe państwa wyspiarskie w obliczu zmian klimatycznych.

Guest post: Szczyt G7 2021 – przełom czy rozczarowanie?

 

Foto: WPA Pool / Getty Images; źródło: https://www.spiegel.de/ausland/g7-staaten-darum-geht-es-beim-treffen-in-cornwall-a-df0be5af-1b03-4e80-a0dc-e5b17b6ac803

W dniach 11-13 czerwca br. odbył się pierwszy od czasu wybuchu pandemii COVID-19 szczyt państw G7, w którym osobisty udział wzięli przedstawiciele największych gospodarek świata. W Carbis Bay w angielskiej Kornwalii zebrali się przywódcy Stanów Zjednoczonych, Francji, Japonii, Kanady, Włoch, Niemiec oraz Wielkiej Brytanii. Tradycyjnie w szczycie wzięli również udział przywódcy Unii Europejskiej – przewodnicząca Komisji Europejskiej oraz szef Rady Europejskiej, a do specjalnie zaproszonych w tym roku gości należeli przywódcy Korei Południowej, Republiki Południowej Afryki, Australii oraz Indii. Po raz kolejny na szczycie zabrakło przedstawicielstwa Rosji, której członkostwo w grupie zostało oficjalnie zawieszone w 2014 r. Tegoroczny szczyt zapowiadany był jako jeden z potencjalnie najistotniejszych we współczesnej historii, jako że spodziewano się, iż zapadną na nim kluczowe decyzje w kwestii światowej walki z ekonomicznymi konsekwencjami pandemii, polityki klimatycznej czy odpowiedzi na rosnące zagrożenie ze strony Chin oraz Rosji. Z opublikowanego po szczycie oficjalnego komunikatu prasowego wynika, że rozmowy polityczne toczyły się w sześciu kluczowych dziedzinach społeczno – gospodarczych, których postanowienia dotyczą kwestii przezwyciężania skutków pandemii i opracowania ram prawnych celem wzmocnienia poziomu ochrony zdrowia publicznego, ożywienia gospodarczego poprzez wdrożenie planów odbudowy ekonomicznej, zagwarantowania ram uczciwej międzynarodowej wymiany handlowej, ochrony planety w duchu tzw. zielonej rewolucji oraz umocnienia międzynarodowego partnerstwa we wspieraniu wspólnych, demokratycznych wartości.

USA wypowiadają Porozumienie Paryskie

Zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami jeszcze z 2017 (o których pisaliśmy tu), 4 listopada Stany Zjednoczone formalnie wypowiedziały Porozumienie Paryskie. Odbyło się to w pierwszym możliwym terminie, czyli po trzech latach od wejścia z życie Porozumienia. Stany Zjednoczone przestaną być stroną Porozumienia za rok, czyli w listopadzie 2020 r, już po zbliżających się wyborach prezydenckich. Do tego czasu teoretycznie możliwe jest jeszcze cofnięcie notyfikacji.

Gdańska straż graniczna zajęła Rainbow Warrior III

Rainbow Warrior III

W poniedziałek 9 września b.r. funkcjonariusze straży granicznej zajęli należący do Greenpeace statek  Rainbow Warrior III i zatrzymali jego załogę. Tym samym przerwana została akcja mająca uświadomić konieczność ochrony klimatu i potrzebę odejścia od węgla do 2030 r. 

Greenpeace wydało oświadczenie w zw. z protestem, wskazując m.in. że "w ciągu ostatnich dwóch lat import węgla do Polski wzrósł ponad dwukrotnie, do prawie 20 milionów ton. Co czwarta tona węgla kamiennego używana nad Wisłą pochodzi już z zagranicy. (...)Według ostatnich danych Państwowego Instytutu Geologicznego rachunek za importowany węgiel w 2018 roku wyniósł prawie 8 mld zł i był ponad 3-krotnie wyższy niż 2 lata wcześniej."

Aktywiści Greenpeace i funkcjonariusze straży granicznej, GW

Z początkiem marca 2018 roku w życie weszły zmiany do konwencji MARPOL dotyczące ograniczenia emisji CO2

Z początkiem marca 2018 roku w życie weszły zmiany w załączniku VI do konwencji MARPOL. Szczególne znaczenie ma wprowadzenie przyjętego rezolucją MPEC.278(70) prawidła 22A. Obliguje ono statki o pojemności 5000 brutto i większej, do zbierania od 2019 roku danych wymienionych w Uzupełnieniu IX do Zał. VI Konwencji MARPOL. Jednostki tego typu odpowiadają za 85% emisji CO2 ze statków w ramach żeglugi międzynarodowej. Zbieranie danych dotyczących ilości zużywanego paliwa realizowane będzie przez państwo bandery a następnie dane te przekazywane będą do utworzonej przez IMO Ship Fuel Consumption Database. Dane te mają być wykorzystane do stworzenia (do 2023 r.) Kompleksowej Strategii redukcji gazów cieplarnianych ze statków. Faza zbierania danych o zużyciu paliw jest jednym z trzech etapów przygotowywania Strategii. Kolejne kroki są dyskutowane między innymi w trakcie trwającej obecnie w dniach 9-13 kwietnia 72 sesji Komitetu Ochrony Środowiska Morskiego. 

Więcej informacji tutaj.

Czy powrót USA do Porozumienia Paryskiego jest wciąż możliwy?

W ostatnich dniach pojawiły się sygnały ze strony prezydenta Trumpa, że USA mogą „powrócić” do Porozumienia Paryskiego (informacje tu, tu i tu). Jeśli jednak przyjrzeć się bliżej wypowiedziom prezydenta USA łatwo dostrzec, że w gruncie rzeczy od czasu gdy w lipcu 2017 ogłosił wycofanie się USA z tej umowy międzynarodowej nic się nie zmieniło. Warunkiem postawionym przez Trumpa takiemu ewentualnemu powrotowi do Porozumienia jest, że… byłoby to zupełnie inne porozumienia. 

Brexit i polityka klimatyczna UE

Jak wiadomo Brexit będzie miała konsekwencje dla praktycznie każdej dziedziny unijnej polityki, w tym także niebagatelne dla unijnej polityki w dziedzinie zmian klimatu. Dzieje się tak z kilku powodów. Pierwszym obszarem narażonym na konsekwencje Brexitu okazał się unijny system handlu emisjami. 

Szczyt "jedna planeta" w Paryżu

Z inicjatywy prezydenta Macrona, z okazji drugiej rocznicy przyjęcia Porozumienia Paryskiego odbył się dziś w Paryżu szczyt poświęcony problemom klimatu i środowiska, nazwany "One Planet Summit". W czasie szczytu odbyły się cztery panele poświęcone finansowaniu działań klimatycznych, zielonym finansom dla biznesu, przyspieszeniu lokalnych i regionalnych akcji na rzecz klimatu, wzmocnieniu polityk na rzecz ekologicznej i włączającej transformacji. Dodatkowo odbyła się agora podczas której w trzech panelach zaprezentowano 12 projektów różnego rodzaju. Szczegółowy program wraz z listą panelistów dostępny jest tu. W konferencji wzięło udział około pięćdziesięciu głów państw/szefów rządów, ale także wielu przedstawicieli organizacji międzynarodowych, władz lokalnych, biznesu oraz znani działacze na rzecz klimatu, np. Leonardo DiCaprio czy były sekretarz stanu USA John Kerry. 

Kolejny szczyt klimatyczny rozpoczęty

Dziś w Bonn rozpoczyna się – jak co roku na jesieni – kolejny, już 23. szczyt klimatyczny. Oficjalnie będzie się on odbywał pod prezydencją Fidżi – małego wyspiarskiego państwa, jednego z tych najbardziej dotkniętych zmianami klimatycznymi. Ze względów praktycznych (i finansowych) szczyt odbywa się jednak w Bonn, gdzie ma swoją siedzibę sekretariat Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu. Rząd niemiecki jedynie pomaga, ale głównym organizatorem jest Fidżi, którego przedstawiciele przewodniczą obradom, co ma wymiar symboliczny. Fidżi już obecnie traci ląd ze względu na podnoszenie się poziomu oceanów. Jeżeli nie uda się zatrzymać podnoszenia się temperatury na świecie powyżej 1,5 st. C Fidżi zostanie zalane. Tymczasem w Porozumieniu Paryskim państwa zgodziły się na powstrzymanie wzrostu temperatury jedynie powyżej 2 st. Co więcej brak w Porozumieniu instrumentów, żeby uzyskać nawet ten cel. 

Główne wątki szczytu przywódców G20 w Hamburgu

Bez sięgania w zamierzchłe czasy początków współpracy przywódców państw G20 w 2008 r., kiedy to wspólne zagrożenie światowym kryzysem finansowym umożliwiło porozumienie ponad podziałami, nawet od ubiegłorocznego szczytu w Hangzhou (nasz post tutaj) wyraźnie pogłębiły się różnice dzielące uczestników forum. W międzyczasie można choćby przypomnieć, że negocjacje ws. Brexitu stały się faktem a w samej UE ścierają się różne koncepcje jej dalszego rozwoju (lub osłabiania), konsekwentna droga Recepa Erdogana do wzmocnienia autorytarnej władzy nad Turcją skutkuje napięciami w relacjach m.in. z Niemcami i UE, żadne z mocarstw nie pozostaje obojętne na kryzys w Syrii, a nowy prezydent USA Donald Trump robi wiele dla podważenia wspólnotowego i multilateralnego podejścia do współpracy międzynarodowej (nasz post Trump i koniec epoki multilateralizmu?). 

1000 duchów maszerujących ulicami Hamburga w proteście przeciwko G20. Happening kolektywu 1000 GESTALTEN.

Ostatecznie za największy sukces szczytu G20 w Hamburgu (7-8 lipca) uznano fakt przyjęcia - głównie za sprawą wysiłków kanclerz Angeli Merkel - jakiegokolwiek wspólnego oświadczenia, choćby i zawierającego wyłączenia dla USA (FT, Donald Trump’s alarming G20 performance). Zważywszy na istotę prawnie niewiążących deklaracji jako instrumentu governance, konieczność maskowania istotnych różnic za pomocą redakcji tekstu rodzi poważne pytania o przyszłość przedsięwzięcia.

 Podczas szczytu doszło do walk antyglobalistów z policją. W starciach rannych zostało 476 funkcjonariuszy było rannych,

Źrodła: CNN, G20 protests: Police, demonstrators clash in Germany, Hamburg to hold free concert to thank G20 police officers.

USA wycofują się z Porozumienia Paryskiego

Donald Trump po tygodniach odkładania decyzji ogłosił wczoraj (1 czerwca 2017 r.), że USA wycofają się z Porozumienia Paryskiego. Nie zdecydował się jednak na wersję "atomową" czyli wypowiedzenie całej konwencji klimatycznej. W praktyce oznacza to, że na razie jest to jedynie zapowiedź wycofania się, za którą muszą iść kroki formalne. (O prawnych aspektach wypowiedzenia Porozumienia pisaliśmy tu.) Faktyczne notyfikowanie wypowiedzenia umowy możliwe będzie dopiero w listopadzie 2019, a przestanie ono obowiązywać USA w 2020 r. a zatem już po kolejnych wyborach prezydenckich. Daje to pewne nadzieje na zmianę tej decyzji w przyszłości.

Wejście w życie Porozumienia Paryskiego

Wczoraj - 5.10 udało się osiągnąć wymagany procent światowych emisji potrzebny do tego, aby weszło w życie Porozumienie Paryskie. Nastąpi o 30 dni od 5.10, a zatem jeszcze przed kolejnym szczytem klimatycznym. Zgodnie z przewidywaniami (nasz post w tej sprawie) dokumenty ratyfikacyjne złożyła Unia Europejska. Chociaż UE jako całość odpowieda za ponad 12% światowych emisji, nie zostały one policzone. Jednakże razem z UE dokument ratyfikacyjne złożyło siedem jej państw członkowskich, którym udało się do tej pory przeprowadzić odpowiednie wewnętrzne procedury. Wśród nich są najwięksi unijni emitenci - Niemcy (2,56%) i Francja (1,34%), a także Austria, Malta, Portugalia, Słowacja i Węgry. Dzięki temu udało się osiągnąć 56.87% światowych emisji przy 73 stronach Porozumienia (licznik). 

Wejście w życie Porozumienia Paryskiego coraz bliżej

Wejście w życie Porozumienia Paryskiego na temat zmian klimatu jeszcze w tym roku staje się coraz bardziej realne. Dzisiaj dokumenty ratyfikacyjne złożyły Indie. Jest to już 62 państwo, a zatem wymóg co najmniej 55 państw został już jakiś czas temu spełniony. Indie w znaczący sposób przyczyniły się także do osiągnięcia drugiego z wymogów - 55% światowych emisji gazów cieplarnianych. Indie są bowiem trzecim co do wielkości emisji państwem na świecie i są odpowiedzialne za ok. 4,5 do 5 % procent światowych emisji. Po dzisiejszej decyzji, a także ratyfikacji przez USA i Chiny (o czym informowaliśmy tutaj) oraz szereg małych emitentów udało się osiągnąć już 51.89% światowych emisji (licznik dostępny tu). Jak podkreślił premier Indii Narendra Modi, data ratyfikacji nie została wybrana przypadkowo - jest to dzień urodzin Mahatmy Ghandiego, który sam żył w taki sposób, aby pozostawiać jak najmniejszy węglowy ślad (carbon footprint).

Chiny i USA ratyfikują Porozumienie Paryskie

W wigilię rozpoczętego dziś szczytu G20 w prezydent Obama i prezydent Xi złożyli dokumenty ratyfikacyjne przyjętego w grudniu 2015 i otwartego do podpisu w kwietniu Porozumienia Paryskiego, czyli nowego porozumienia w sprawie zmian klimatu. Jest to o tyle przełomowe wydarzenie, że znacznie przybliża możliwość wejścia w życie Porozumienia jeszcze w tym roku. Jest to bowiem uzależnione nie tylko od liczny ratyfikacji (co najmniej 55) ale także od tego, za ile procent światowej emisji gazów cieplarnianych są odpowiedzialne państwa, które ratyfikują nowe Porozumienie (55% światowych emisji). Ten drugi wymóg bez USA i Chin byłby praktycznie niemożliwy do spełnienia, gdyż łącznie odpowiadają one za blisko 40% światowych emisji. Porozumienie Paryskie ratyfikowane jest obecnie przez 26 państw, odpowiedzialnych za 39,06% światowych emisji. Wcześniej, Porozumienie ratyfikowały przede wszystkim małe państwa wyspiarskie, najbardziej zagrożone zmianami klimatu, jednak w bardzo niewielkim stopniu emitujące CO2. Dotychczas nie ratyfikowała go między innymi Unia Europejska, pomimo iż to ona zgłosiła najbardziej ambitny tzw. narodowy wkład (NDC - nationally determined contribution).

Guest post: Odpowiedzialność podmiotów prywatnych za naruszenia prawa człowieka w zw. ze zmianami klimatycznymi

Filipiny to państwo wyspiarskie, często odczuwające negatywne skutki zjawisk atmosferycznych takich jak tajfuny i cyklony. Zjawiska te obecnie występują nie tylko częściej ale również mają większą skalę (np. super-tajfun Haiyan/Yolanda, który w 2013 r. zabił ponad 6.000 osób oraz pozbawił domów ponad 650.000). Ich natężenie jest powszechnie łączone z postępującymi zmianami klimatycznymi, których Filipińczycy czują się ofiarami. Wielu z nich żąda więc „sprawiedliwości” - poszukując winnych zaistniałego stanu rzeczy, którym powinna zostać przypisana odpowiedzialność oraz wymierzona odpowiednia kara. 

Podpisanie Porozumienia Paryskiego

Wczoraj, 22 kwietnia, czyli w Dzień Ziemi miała miejsce ceremonia podpisania tzw. Porozumienia Paryskiego. Porozumienie, uzgodnione podczas konferencji stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu ma zastąpić Protokół z Kyoto w 2020 roku (o szczegółach porozumienia pisaliśmy tu). 

Związanie się przez państwa (i organizacje integracyjne takie jak Unia Europejska) Porozumieniem nastąpi w dwustopniowej procedurze (takiej jak określona w art 14 ust 1 lit c Konwencji wiedeńskiej o Prawie Traktatów). Porozumienie, do którego wprowadzono kilka poprawek redakcyjnych zostało przedstawione do podpisu z zastrzeżeniem jego późniejszej ratyfikacji przez strony. Status ratyfikacji będzie można śledzić tutaj. Konwencja jest otwarta do podpisu przez kolejny rok. Tekst nowej umowy miedzy narodowej dostępny jest tu. 

Fiji jako pierwsze ratyfikuje nowe porozumienie klimatyczne

Parlament Fiji podjął w ostatni piątek jednomyślnie decyzję o ratyfikacji Porozumienia Paryskiego (o jego przyjęciu pisaliśmy tutaj). Co ciekawe, chociaż porozumienie zostało w grudniu przyjęte przez 195 stron Konwencji klimatycznej, nie ma ono jeszcze formy umowy międzynarodowej. Na razie przyjęto je jedynie jako konkluzje konferencji. Porozumie ma być otwarte do podpisu dopiero w kwietniu, w dzień ziemi. Władze Fiji zakładają, że prezydent będzie mógł wówczas jednocześnie podpisać i złożyć dokumenty ratyfikacyjne do porozumienia. 

Dziadek Mróz przesiądzie się na rower?

Jak podało wczoraj rosyjskie Ministerstwo Zasobów Naturalnych i Ochrony Środowiska temperatury w Rosji rosną 2,5 raza szybciej niż średni wzrost temperatury na świecie. W latach 1976 - 2014 było to 0,42 st. C  na dekadę (przy średniej światowej 0.17). W Moskwie, w której (podobnie jak za naszymi oknami) o tej porze roku powinien być śnieg temperatura dochodzi do 8 st. i władze musiały zamknąć lodowiska. Niepokojący jest jednak przede wszystkim wpływ jaki ma ocieplenie klimatu na poziom wód w Bajkale oraz topnienie wiecznej zmarzliny. To drugie zjawisko może spowodować bowiem zniszczenie infrastruktury energetycznej zbudowanej na lodzie na terenie Syberii.

Nowe porozumienie klimatyczne - sukces czy porażka?

W sobotę wieczorem zakończył się w Paryżu trwający dwa tygodnie szczyt klimatyczny, czyli Konferencja stron Ramowej Konwencji ONZ w sprawie zmian klimatu. Od wielu miesięcy, a w zasadzie już od konferencji w Warszawie dwa lata temu mówiło się o tym szczycie, że ma być przełomowy. Jak wielokrotnie pisaliśmy, jego głównym celem było przyjęcie nowej umowy międzynarodowej, która w 2020 r. ma zastąpić Protokół z Kioto. Udało się przyjąć takie porozumienie, które stanowi część Porozumienia Paryskiego. Druga część dokumentu stanowi projekt umowy. Przyjęta przez strony konferencji, ma zostać formalnie otwarta do podpisu 22 kwietnia 2016 r. (w dniu Ziemi) jako nowy Protokół do Konwencji. Państwa (i UE) będą miały rok na jej podpisanie. Państwa uczestniczące w konferencji, zwłaszcza Francja i USA, uznały przyjęcie nowego porozumienia za sukces, natomiast opinia organizacji pozarządowych o jego treści jest odmienna (opinia Friends of Earth i Global Justice Now).

Obama odrzuca projekt budowy rurociągu z Kanady

6 listopada prezydent Obama zdecydował o odrzuceniu projektu rurociągu Keystone XL, który miałby połączyć najkrótszą drogą Hardisty w Albercie (Kanada) z Teksasem.  Nowa nitka, biegnąca do Steele City (granica Nebraski i Kansas), miała liczyć blisko 2000 km. Projekt od kilku lat był przedmiotem analizy ze strony rządu USA, ale także przedmiotem krytyki ze strony przede wszystkim organizacji środowiskowych.