Guest post: La Oroya przeciwko Peru - przełom w orzecznictwie IATPCz?

22 marca 2024 roku, Inter-Amerykański Trybunał Praw Człowieka ogłosił przełomowy wyrok w sprawie La Oroya przeciwko Peru. 

Jest to pierwszy wyrok, w którym Inter-Amerykański Trybunał Praw Człowieka stwierdził naruszenie kolektywnego prawa do życia w bezpiecznym dla zdrowia środowisku, wobec osób żyjących na terenie miasta. Dotychczas prawo do życia w bezpiecznym dla zdrowia i życia środowisku przyznane zostało jedynie społecznościom rdzennym i „lokalnym” (m.in. w wyroku Awas Tingni przeciwko Nikaragui, czy Saramaka przeciwko Surinamowi). Wyrok stanowi również przełom w kontekście odpowiedzialności zagranicznych korporacji za szkody środowiskowe dokonane zagranicą, gdyż bezpośrednio zmusza on Państwo do działania na rzecz przeprowadzenia śledztwa wewnętrznego wobec ataków wymierzonych w ludność zamieszkałą w La Oroyi. Jest to orzeczenie przełomowe, zgodnie z komentarzem specjalnego sprawozdawca ONZ ds. praw człowieka i środowiska również dlatego, że wprost wskazuje na konieczność ustalenia winnych tak wysokiemu stopniu zanieczyszczenia, w świetle zasady „zanieczyszczający płaci”, a nie jedynie przerzuca odpowiedzialność na Państwo za „brak odpowiedniej ochrony obywateli”.

Guest post: Szczyt klimatyczny - rezultat powyżej oczekiwań, ale poniżej potrzeb

W dniach 2-15 grudnia 2018 r., miał miejsce w Katowicach Szczyt klimatyczny ONZ. Termin Szczyt obejmuje łącznie: 24 Konferencję Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (COP24), 14 Spotkanie Stron Protokołu z Kioto (CMP14) i Konferencję Stron Porozumienia Paryskiego (CMA3).

Polska była gospodarzem Szczytu po raz trzeci (2008 r. – Poznań, 2013 r. – Warszawa). W Szczycie uczestniczyli przedstawiciele 196 rządów, UE oraz instytucji społeczeństwa obywatelskiego z wielu państw (NGOs, naukowcy i przedstawiciele instytucji biznesowych) 

Wymiernym, prawnym efektem Szczytu jest podpisany przez przedstawicieli państw dokument końcowy – Pakiet katowicki wdrażający Porozumienie paryskie (Preparations for the implementation of the Paris Agreement and the first session of the Conference of the Parties serving as the meeting of the Parties to the Paris Agreement). Pakiet katowicki został przyjęty w wyniku przedłużanych i obfitujących w spory negocjacji, jednak – co jest sukcesem – jego przyjęcie nastąpiło w formule consensusu. Oprócz Pakietu katowickiego w trakcie Szczytu przyjęto: 

• Deklarację na temat sprawiedliwej transformacji solidarnej i sprawiedliwej transformacji, szefów państw i rządów (Solidarity and Just Transition Silesia Declaration); 
• Partnerstwo na rzecz działań w kierunku rozwoju elektromobilności i zeroemisyjnego transportu, tzw. Katowickie partnerstwo dla elektromobilności (Driving Change Together Partnership). Stanowiące sukces polsko-brytyjskiej inicjatywy (Wspólny list polsko-brytyjski); 
• oraz Deklarację ministrów Lasy dla klimatu (The Ministerial Katowice Declaration on Forests for the Climate). 

Pierwsza konwencja środowiskowa Ameryki Łacińskiej

27 września, przy okazji obrad Zgromadzenia Ogólnego ONZ została otwarta do podpisu pierwsza środowiskowa konwencja regionalna państw Ameryki Łacińskiej i regionu Karaibów. Konwencja dotyczy dostępu do informacji o środowisku, udziału w podejmowaniu decyzji i sprawiedliwości. Jest zatem w istocie południowoamerykańskim odpowiednikiem Konwencji z Aarhus, przyjętej na forum Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ. Konwencja z Escazú, jak została nazwana od miejsca gdzie została przyjęta w marcu 2018 r., była z kolei negocjowana na forum Komisji Gospodarczej Ameryki Łacińskiej i Karaibów. Tekst konwencji dostępny jest tu. Konwencja została podpisana już przez 15 państw, spośród 33 członków Komisji. Wejdzie w życie po jej ratyfikowaniu przez 11 państw. 

Światowy Pakt na rzecz Środowiska – nowe porozumienie środowisko coraz bliżej

O nowym porozumieniu środowiskowym, które wypełniłoby luki w międzynarodowym prawie środowiska mówi się od jesieni 2017 r., gdy z taką propozycją wystąpił prezydent Francji – Emannuel Macron podczas sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Ambitne plany dotyczące przyszłej umowy międzynarodowej zakładają, że zbierze i zharmonizuje on w jednym dokumencie całe międzynarodowe prawo środowiska. 10 maja został poczyniony kolejny krok w kierunku urzeczywistnienia tych ambitnych planów – Zgromadzenie Ogólne powołało do życia grupę roboczą o charakterze otwartym, którem celem będzie określenie luk w międzynarodowym prawie środowiska, które miałyby zostać wypełnione przez pakt. Grupa robocza ma także za zadanie wskazać, które instrumenty wymagają wzmocnienia wykonania. Dotychczas nie udało się jednak przyjąć standardowej rezolucji proceduralnej, które jest wciąż negocjowana nieformalnie. 

Jutro Światowy Dzień Mokradeł

Jutro - 2 lutego - w rocznicę podpisania Konwencji Ramsarskiej przypada Światowy Dzień Mokradeł. Nie jest może tak hucznie obchodzony jak np. Dni Ziemi, ale jest zawsze dobrą okazją do przypomnienia, jak ważne mokradła są zwłaszcza dla bioróżnorodności. W tym roku głównym tematem będą mokradła na terenie miast. Ma on na celu promocję takich obszarów na terenie miast i zwrócenie uwagi na to, że to właśnie obszary wodno-błotne na terenach miast czynią je zdatnymi do życia poprzez zapewnienia wody pitnej, ograniczanie powodzi, zmniejszanie upałów, ale też lepsze filtrowanie powietrza ze względu na roślinność, której sprzyjają. więcej informacji można znaleźć tu.

Źródło: https://www.ramsar.org/wetland/poland

Czy powrót USA do Porozumienia Paryskiego jest wciąż możliwy?

W ostatnich dniach pojawiły się sygnały ze strony prezydenta Trumpa, że USA mogą „powrócić” do Porozumienia Paryskiego (informacje tu, tu i tu). Jeśli jednak przyjrzeć się bliżej wypowiedziom prezydenta USA łatwo dostrzec, że w gruncie rzeczy od czasu gdy w lipcu 2017 ogłosił wycofanie się USA z tej umowy międzynarodowej nic się nie zmieniło. Warunkiem postawionym przez Trumpa takiemu ewentualnemu powrotowi do Porozumienia jest, że… byłoby to zupełnie inne porozumienia. 

Wchodzi w życie Konwencja z Minamata w sprawie rtęci

Dziś (16 sierpnia), po blisko czterech latach od otwarcia do podpisu wchodzi w życie Konwencja z Minamaty w sprawie rtęci. Stało się to możliwe dzięki temu, że 17 maja została ona ratyfikowana przez Unię Europejską i siedem spośród jej państw członkowskich (Bułgarię, Danię, Węgry, Maltę, Holandię, Rumunię i Szwecję, co zapewniło wymaganą liczbę pięćdziesięciu ratyfikacji. 

Główne wątki szczytu przywódców G20 w Hamburgu

Bez sięgania w zamierzchłe czasy początków współpracy przywódców państw G20 w 2008 r., kiedy to wspólne zagrożenie światowym kryzysem finansowym umożliwiło porozumienie ponad podziałami, nawet od ubiegłorocznego szczytu w Hangzhou (nasz post tutaj) wyraźnie pogłębiły się różnice dzielące uczestników forum. W międzyczasie można choćby przypomnieć, że negocjacje ws. Brexitu stały się faktem a w samej UE ścierają się różne koncepcje jej dalszego rozwoju (lub osłabiania), konsekwentna droga Recepa Erdogana do wzmocnienia autorytarnej władzy nad Turcją skutkuje napięciami w relacjach m.in. z Niemcami i UE, żadne z mocarstw nie pozostaje obojętne na kryzys w Syrii, a nowy prezydent USA Donald Trump robi wiele dla podważenia wspólnotowego i multilateralnego podejścia do współpracy międzynarodowej (nasz post Trump i koniec epoki multilateralizmu?). 

1000 duchów maszerujących ulicami Hamburga w proteście przeciwko G20. Happening kolektywu 1000 GESTALTEN.

Ostatecznie za największy sukces szczytu G20 w Hamburgu (7-8 lipca) uznano fakt przyjęcia - głównie za sprawą wysiłków kanclerz Angeli Merkel - jakiegokolwiek wspólnego oświadczenia, choćby i zawierającego wyłączenia dla USA (FT, Donald Trump’s alarming G20 performance). Zważywszy na istotę prawnie niewiążących deklaracji jako instrumentu governance, konieczność maskowania istotnych różnic za pomocą redakcji tekstu rodzi poważne pytania o przyszłość przedsięwzięcia.

 Podczas szczytu doszło do walk antyglobalistów z policją. W starciach rannych zostało 476 funkcjonariuszy było rannych,

Źrodła: CNN, G20 protests: Police, demonstrators clash in Germany, Hamburg to hold free concert to thank G20 police officers.

Polska ignoruje zalecenia UNESCO w sprawie Puszczy Białowieskiej?

Źródło: http://wyborcza.pl/akcje_spoleczne/51,155686,21297672.html?i=1

Zdaniem ekologicznych organizacji pozarządowych (World Wildlife Fund, Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, Fundacja Greenmind, Fundacja Dzika Polska, Fundacja ClientEarth Prawnicy dla Ziemi oraz Greenpeace Polska) Polska nie przestrzega zobowiązań w sprawie ochrony Puszczy Białowieskiej, jakie nałożył na nią Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO w połowie 2016 r. Organizacje te wskazują, że w Puszczy, wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO (Lista UNESCO) leśnicy zwiększają wycinkę drzew wbrew stanowisku misji ekspertów Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN). Może mieć to poważne skutki dla ochrony tego ostatniego, nizinnego lasu pierwotnego w Europie. To z kolei może spowodować szereg reperkusji międzynarodowych, z wykreśleniem polskiej części Puszczy z Listy UNESCO, zgodnie z mechanizmami ustanowionymi w Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego z 1972 r. Należy przypomnieć, że obok zaleceń UNESCO, w czerwcu ubiegłego roku Komisja Europejska podjęła decyzję o wszczęciu formalnej procedury o naruszenie prawa UE przeciwko Polsce w sprawie wycinki Puszczy Białowieskiej. Komisja zarzuca Polsce naruszenie dyrektyw ptasiej (Dyrektywa 2009/147/WE) i siedliskowej (Dyrektywa 92/43/EWG). Obie dyrektywy stanowią podstawę utworzenia obszarów Natura 2000 i nakładają obowiązki na państwa w zakresie ochrony tych obszarów (o czym pisaliśmy już na blogu).

Barack Obama zakazuje wierceń w wodach Arktyki

Dopiero co przy okazji potępienia przez RB ONZ Izraela za kontynuowanie osadnictwa Zachodniego Brzegu wspominaliśmy o mocnych akcentach wieńczących prezydenturę Baracka Obamy. Do działań mających ukształtować jego spuściznę z pewnością należy zaliczyć kończącą rok 2016 decyzję o ochronie wód Arktyki i Oceanu Atlantyckiego przed sektorem naftowym i gazowym.

Powołując się na 63. letnią podstawę prawną, prezydent Obama bezterminowo zakazał udzielania dzierżawy złóż ropy oraz gazu w amerykańskiej strefie Morza Czukockiego oraz znacznej części Morza Beauforta (łącznie ok. 98% powierzchni amerykańskich wód). Uzasadnieniem tego kroku jest ochrona ssaków morskich, zasobów środowiskowych i lokalnej populacji. Ponadto 31 atlantyckich kanionów koralowych uznano za wyłączone z eksploracji na potrzeby energetyki.

Kolejny szczyt klimatyczny za nami

Wczoraj, 18 listopada (tym razem bez przeciągania negocjacji) zakończył się kolejny – 22 szczytklimatyczny, czyli konferencja stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC). W przeciwieństwie do szczytów klimatycznych w ostatnich latach w Warszawie (2013) i Paryżu (2015) czy nawet w Limie (2014) ten w zasadzie odbył się bez emocji i w cieniu sukcesu jakim było szybkie wejście w życie przyjętego w ubiegłym roku Porozumienia Paryskiego. Strony przyjęły jak zwykle deklarację, w której potwierdzają swoje zaangażowanie w walkę ze zmianami klimatu. Państwa rozwinięte ponowiły także deklarację wpłaty 100 mld $ na rzecz tego celu. Strony Protokołu z Kioto wezwały ponadto do ratyfikacji poprawki z Doha. 

Arbitraż inwestycyjny jako instrument ochrony środowiska przed państwem goszczącym

Przedmiotem większości kontrowersji wokół arbitrażu inwestycyjnego są spory wszczynane przez inwestorów, którzy korzystają z tego instrumentu dla ochrony własnych interesów uszczuplonych w wyniku interwencji państwa w ramach realizacji polityk publicznych. Rodzi to wówczas kontrowersje co do odpowiedniego równoważenia partykularnego i zbiorowego interesu prawnego. W tym kontekście warto zwrócić uwagę na dość szczególne postępowanie, w którym inwestor zagraniczny dowodził, że państwo goszczące nie wywiązało się ze swoich zobowiązań w zakresie ochrony środowiska naturalnego.

Las namorzynowy. Źródło: kolumber.pl.

Wejście w życie Porozumienia Paryskiego

Wczoraj - 5.10 udało się osiągnąć wymagany procent światowych emisji potrzebny do tego, aby weszło w życie Porozumienie Paryskie. Nastąpi o 30 dni od 5.10, a zatem jeszcze przed kolejnym szczytem klimatycznym. Zgodnie z przewidywaniami (nasz post w tej sprawie) dokumenty ratyfikacyjne złożyła Unia Europejska. Chociaż UE jako całość odpowieda za ponad 12% światowych emisji, nie zostały one policzone. Jednakże razem z UE dokument ratyfikacyjne złożyło siedem jej państw członkowskich, którym udało się do tej pory przeprowadzić odpowiednie wewnętrzne procedury. Wśród nich są najwięksi unijni emitenci - Niemcy (2,56%) i Francja (1,34%), a także Austria, Malta, Portugalia, Słowacja i Węgry. Dzięki temu udało się osiągnąć 56.87% światowych emisji przy 73 stronach Porozumienia (licznik). 

Wejście w życie Porozumienia Paryskiego coraz bliżej

Wejście w życie Porozumienia Paryskiego na temat zmian klimatu jeszcze w tym roku staje się coraz bardziej realne. Dzisiaj dokumenty ratyfikacyjne złożyły Indie. Jest to już 62 państwo, a zatem wymóg co najmniej 55 państw został już jakiś czas temu spełniony. Indie w znaczący sposób przyczyniły się także do osiągnięcia drugiego z wymogów - 55% światowych emisji gazów cieplarnianych. Indie są bowiem trzecim co do wielkości emisji państwem na świecie i są odpowiedzialne za ok. 4,5 do 5 % procent światowych emisji. Po dzisiejszej decyzji, a także ratyfikacji przez USA i Chiny (o czym informowaliśmy tutaj) oraz szereg małych emitentów udało się osiągnąć już 51.89% światowych emisji (licznik dostępny tu). Jak podkreślił premier Indii Narendra Modi, data ratyfikacji nie została wybrana przypadkowo - jest to dzień urodzin Mahatmy Ghandiego, który sam żył w taki sposób, aby pozostawiać jak najmniejszy węglowy ślad (carbon footprint).

Chiny i USA ratyfikują Porozumienie Paryskie

W wigilię rozpoczętego dziś szczytu G20 w prezydent Obama i prezydent Xi złożyli dokumenty ratyfikacyjne przyjętego w grudniu 2015 i otwartego do podpisu w kwietniu Porozumienia Paryskiego, czyli nowego porozumienia w sprawie zmian klimatu. Jest to o tyle przełomowe wydarzenie, że znacznie przybliża możliwość wejścia w życie Porozumienia jeszcze w tym roku. Jest to bowiem uzależnione nie tylko od liczny ratyfikacji (co najmniej 55) ale także od tego, za ile procent światowej emisji gazów cieplarnianych są odpowiedzialne państwa, które ratyfikują nowe Porozumienie (55% światowych emisji). Ten drugi wymóg bez USA i Chin byłby praktycznie niemożliwy do spełnienia, gdyż łącznie odpowiadają one za blisko 40% światowych emisji. Porozumienie Paryskie ratyfikowane jest obecnie przez 26 państw, odpowiedzialnych za 39,06% światowych emisji. Wcześniej, Porozumienie ratyfikowały przede wszystkim małe państwa wyspiarskie, najbardziej zagrożone zmianami klimatu, jednak w bardzo niewielkim stopniu emitujące CO2. Dotychczas nie ratyfikowała go między innymi Unia Europejska, pomimo iż to ona zgłosiła najbardziej ambitny tzw. narodowy wkład (NDC - nationally determined contribution).

Podpisanie Porozumienia Paryskiego

Wczoraj, 22 kwietnia, czyli w Dzień Ziemi miała miejsce ceremonia podpisania tzw. Porozumienia Paryskiego. Porozumienie, uzgodnione podczas konferencji stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu ma zastąpić Protokół z Kyoto w 2020 roku (o szczegółach porozumienia pisaliśmy tu). 

Związanie się przez państwa (i organizacje integracyjne takie jak Unia Europejska) Porozumieniem nastąpi w dwustopniowej procedurze (takiej jak określona w art 14 ust 1 lit c Konwencji wiedeńskiej o Prawie Traktatów). Porozumienie, do którego wprowadzono kilka poprawek redakcyjnych zostało przedstawione do podpisu z zastrzeżeniem jego późniejszej ratyfikacji przez strony. Status ratyfikacji będzie można śledzić tutaj. Konwencja jest otwarta do podpisu przez kolejny rok. Tekst nowej umowy miedzy narodowej dostępny jest tu. 

W stronę nowej konwencji o ochronie środowiska morskiego?

Dziś w Nowym Jorku rozpoczęła się dwutygodniowa konferencja, której celem jest wynegocjowanie nowego porozumienia regulującego ochronę i wykorzystanie morza pełnego. Decyzja o konieczności przyjęcia takiej konwencji została podjęta w czerwcu 2015 przez Zgromadzenie Ogólne ONZ (Rezolucja A.RES/69/292). Zgodnie z rezolucją tematem nowej konwencji będzie przede wszystkim zachowanie morskich zasobów biologicznych i bioróżnorodności na obszarach pozostających poza jurysdykcją państwową. Obecnie rozpoczynająca się konferencja to zaledwie początek drogi i należy się spodziewać, że negocjacje nie zostaną zakończone opracowaniem ostatecznego tekstu. Kolejna taka sesja przewidziana jest na przyszły rok. Jest to jednak zdecydowany krok w kierunku przyszłego nowego, prawnie wiążącego instrumentu.

Fiji jako pierwsze ratyfikuje nowe porozumienie klimatyczne

Parlament Fiji podjął w ostatni piątek jednomyślnie decyzję o ratyfikacji Porozumienia Paryskiego (o jego przyjęciu pisaliśmy tutaj). Co ciekawe, chociaż porozumienie zostało w grudniu przyjęte przez 195 stron Konwencji klimatycznej, nie ma ono jeszcze formy umowy międzynarodowej. Na razie przyjęto je jedynie jako konkluzje konferencji. Porozumie ma być otwarte do podpisu dopiero w kwietniu, w dzień ziemi. Władze Fiji zakładają, że prezydent będzie mógł wówczas jednocześnie podpisać i złożyć dokumenty ratyfikacyjne do porozumienia. 

Nowe porozumienie klimatyczne - sukces czy porażka?

W sobotę wieczorem zakończył się w Paryżu trwający dwa tygodnie szczyt klimatyczny, czyli Konferencja stron Ramowej Konwencji ONZ w sprawie zmian klimatu. Od wielu miesięcy, a w zasadzie już od konferencji w Warszawie dwa lata temu mówiło się o tym szczycie, że ma być przełomowy. Jak wielokrotnie pisaliśmy, jego głównym celem było przyjęcie nowej umowy międzynarodowej, która w 2020 r. ma zastąpić Protokół z Kioto. Udało się przyjąć takie porozumienie, które stanowi część Porozumienia Paryskiego. Druga część dokumentu stanowi projekt umowy. Przyjęta przez strony konferencji, ma zostać formalnie otwarta do podpisu 22 kwietnia 2016 r. (w dniu Ziemi) jako nowy Protokół do Konwencji. Państwa (i UE) będą miały rok na jej podpisanie. Państwa uczestniczące w konferencji, zwłaszcza Francja i USA, uznały przyjęcie nowego porozumienia za sukces, natomiast opinia organizacji pozarządowych o jego treści jest odmienna (opinia Friends of Earth i Global Justice Now).

Prezydenckie weto do ustawy pozwalającej na ratyfikację poprawek do Protokołu z Kioto

W ubiegły poniedziałek, 26 października prezydent Andrzej Duda zdecydował o zawetowaniu ustawy z dnia 11 września 2015 r. o ratyfikacji Poprawki dauhańskiej do Protokołu z Kioto do Ramowej konwencjiNarodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, sporządzonego w Kioto dnia 11grudnia 1997 r., przyjętej w Ad-Dausze dnia 8 grudnia 2012 r. Prezydent umotywował swoje weto przede wszystkim brakiem wystarczającej oceny skutków finansowych i gospodarczych związania się przez Polskę tzw. poprawka dauhańską. Nie zostały podniesione żadne merytoryczne argumenty. Teoretycznie zatem podpisanie przez prezydenta ustawy, a następnie ratyfikacja Protokołu będą możliwe po nieco bardziej wnikliwej niż dotychczasowa (przedstawiona w uzasadnieniu do projektu) analizie skutków przyjęcia przez Polskę poprawki.