Guest post: Szczyt klimatyczny - rezultat powyżej oczekiwań, ale poniżej potrzeb

W dniach 2-15 grudnia 2018 r., miał miejsce w Katowicach Szczyt klimatyczny ONZ. Termin Szczyt obejmuje łącznie: 24 Konferencję Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (COP24), 14 Spotkanie Stron Protokołu z Kioto (CMP14) i Konferencję Stron Porozumienia Paryskiego (CMA3).

Polska była gospodarzem Szczytu po raz trzeci (2008 r. – Poznań, 2013 r. – Warszawa). W Szczycie uczestniczyli przedstawiciele 196 rządów, UE oraz instytucji społeczeństwa obywatelskiego z wielu państw (NGOs, naukowcy i przedstawiciele instytucji biznesowych) 

Wymiernym, prawnym efektem Szczytu jest podpisany przez przedstawicieli państw dokument końcowy – Pakiet katowicki wdrażający Porozumienie paryskie (Preparations for the implementation of the Paris Agreement and the first session of the Conference of the Parties serving as the meeting of the Parties to the Paris Agreement). Pakiet katowicki został przyjęty w wyniku przedłużanych i obfitujących w spory negocjacji, jednak – co jest sukcesem – jego przyjęcie nastąpiło w formule consensusu. Oprócz Pakietu katowickiego w trakcie Szczytu przyjęto: 

• Deklarację na temat sprawiedliwej transformacji solidarnej i sprawiedliwej transformacji, szefów państw i rządów (Solidarity and Just Transition Silesia Declaration); 
• Partnerstwo na rzecz działań w kierunku rozwoju elektromobilności i zeroemisyjnego transportu, tzw. Katowickie partnerstwo dla elektromobilności (Driving Change Together Partnership). Stanowiące sukces polsko-brytyjskiej inicjatywy (Wspólny list polsko-brytyjski); 
• oraz Deklarację ministrów Lasy dla klimatu (The Ministerial Katowice Declaration on Forests for the Climate). 

Wchodzi w życie Konwencja z Minamata w sprawie rtęci

Dziś (16 sierpnia), po blisko czterech latach od otwarcia do podpisu wchodzi w życie Konwencja z Minamaty w sprawie rtęci. Stało się to możliwe dzięki temu, że 17 maja została ona ratyfikowana przez Unię Europejską i siedem spośród jej państw członkowskich (Bułgarię, Danię, Węgry, Maltę, Holandię, Rumunię i Szwecję, co zapewniło wymaganą liczbę pięćdziesięciu ratyfikacji. 

Podatek od zanieczyszczeń w Chinach

Wielokrotnie przekroczone normy dopuszczalnych stężeń pyłów w powietrzu powodujące alarmy smogowe w Polsce są jednym z poważniejszych problemów środowiskowych od lat. Z punktu widzenia prawa UE skutkują one tym, że przed ETS toczy się już obecnie postępowanie przeciwko Polsce (C-336/16) o niewykonanie tzw. dyrektywy CAFE (o czym pisaliśmy tu). Do jej zakończenia droga jeszcze daleka, ale w między czasie można zobaczyć jak z podobnymi problemami walczą inni.

Kiedy w Polsce świętowaliśmy Boże Narodzenie, w Chinach wprowadzony został (dokładnie 25 grudnia) podatek od wprowadzanych zanieczyszczeń. Zacznie on obowiązywać od 1 stycznia 2018 r. i obejmie wszelkie zanieczyszczenia - hałas, odpady, zanieczyszczenie wody, emisję gazów i pyłów do powietrza. W tym ostatnim przypadku, podatek nie obejmie jednak emisji dwutlenku węgla. Podatek obejmie jedynie przedsiębiorstwa bezpośrednio wprowadzające zanieczyszczenia. Może być podniesiony (nawet dziesięciokrotnie) za zgodą lokalnych zgromadzeń przedstawicieli ludowych. Może też zostać obniżony jeśli dany podmiot emituje mniej niż norma państwowa.

ETS wspiera dostęp do informacji o środowisku dla organizacji pozarządowych

W ubiegłą środę - 23 listopada - Trybunał Sprawiedliwości wydał dwa orzeczenia w bardzo podobnych sprawach dotyczących dostępu do informacji o środowisku. W pierwszej z nich (C‑442/14) ETS odpowiadał na pytanie prejudycjalne sądu holenderskiego w sprawie Bayer a holenderskim organem wydającym zezwolenie na środki ochrony roślin i produkty biobójcze, zwanym dalej „CTB”. Druga sprawa (C-673/13 P) stanowiła odwołanie Komisji od orzeczenia Sądu w sprawie przeciwko holenderskiemu oddziałowi Greenpeace oraz Pesticide Action Network Europe w Brukseli. W obu przypadkach spór dotyczył zakresu pojęcia informacji o środowisku i możliwości ograniczania takich informacji. Zgodnie z art. 4 Konwencji z Aarhus, której stronami są zarówno państwa członkowskie jak Unia Europejska, muszą one podać "społeczeństwu" informacje dotyczące stanu środowiska, nawet wówczas gdy osoba żądająca takich informacji nie poda żadnego uzasadnienia. W art. 4 Konwencji określono także szereg wyjątków od tego zobowiązania, między innymi informacje, które mogłyby niekorzystnie wpłynąć na tajemnicę handlową lub przemysłową. Jednocześnie jednak nie stanowi to usprawiedliwienia dla nieujawniania informacji dotyczących informacji o zanieczyszczeniach. Ten przepis został bezpośrednio włączony także do wykonującego Konwencję z Aarhus rozporządzenia 1367/2006. 

Prezydenckie weto do ustawy pozwalającej na ratyfikację poprawek do Protokołu z Kioto

W ubiegły poniedziałek, 26 października prezydent Andrzej Duda zdecydował o zawetowaniu ustawy z dnia 11 września 2015 r. o ratyfikacji Poprawki dauhańskiej do Protokołu z Kioto do Ramowej konwencjiNarodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, sporządzonego w Kioto dnia 11grudnia 1997 r., przyjętej w Ad-Dausze dnia 8 grudnia 2012 r. Prezydent umotywował swoje weto przede wszystkim brakiem wystarczającej oceny skutków finansowych i gospodarczych związania się przez Polskę tzw. poprawka dauhańską. Nie zostały podniesione żadne merytoryczne argumenty. Teoretycznie zatem podpisanie przez prezydenta ustawy, a następnie ratyfikacja Protokołu będą możliwe po nieco bardziej wnikliwej niż dotychczasowa (przedstawiona w uzasadnieniu do projektu) analizie skutków przyjęcia przez Polskę poprawki. 

Od dziś pracujemy na światowy deficyt ekologiczny

Dziś mija pierwszy dzień od kiedy światowa konsumpcja zasobów odnawialnych przekroczyła tegoroczną produkcję. Ów graniczny moment, nazywany Dniem Długu Ekologicznego, kiedy to nasz ślad ekologicznych (ecological footprint) wykracza poza zdolności regeneracyjne planety mniej więcej od lat 70. przesuwa się od 3 dni rocznie (Le Monde, Depuis cette nuit, la Terre vit sur ses réserves). Najistotniejszym czynnikem wpływającym na ów wynik w ciągu ostatnich 4 dekad jest podwojenie naszego śladu węglowego (Global Footprint Network, August 13th is Earth Overshoot Day this year).

Ile Ziem potrzeba do zaspokojenia potrzeb ludzkości?
Źródło: GFN

Australia przedstawia swoje plany redukcji emisji gazów cieplarnianych

Australia przekazała dzisiaj do sekretariatu Konwencji ramowej ONZ w sprawie zmian klimatu swój planowany "wkład" (Intended Nationally Determined Contribution) w walkę ze zmianami klimatu. Zobowiązała się do ograniczenia emisji o 26 do 18% w stosunku do 2005 r. Chociaż premier Astralii - Tony Abott okreslił ten cel jako "ambitny", zdaniem komentatorów nie jest to zbyt daleko idące zobowiązanie (patrz np. Le monde czy BBC). 

Przyczyny tego są dwie: po pierwsze w porównaniu z innymi państwami rozwiniętymi mniej od Australii zaproponowała jedynie Kanada (patrz analiza BBC),  której zobowiązanie wygląda jednak lepiej, bo zakłada 30% w stosunku do 2005 r.). Rok 2005 był bowiem rokiem szczytowych emisji dla Australii, natomiast w porównaniu do roku 1990 będzie to zaledwie 20% mniej emisji. Dla przypomnienia, UE zadeklarowała redukcję emisji o 40% w stosunku do roku bazowego 1990 (pisaliśmy o tym tu). Także USA zadeklarowały redukcję emisji większą od Australii - 26-28% w stosunku do 2005 r., ale do roku 2025. Drugim powodem krytycznego przyjęcia Australijskiej propozycji jest fakt, że chociaż w liczbach bezwzględnych Australia jest wśród średnich emitentów, ma ono jedną z najwyższych emisji na świecie per capita (obok USA, Kanady i Arabii Saudyjskiej). 

Rząd holenderski pozwany za zmiany klimatu

Wraz ze zbliżaniem się konferencji klimatycznej w Paryżu, podczas której ma zostać przyjęte nowe porozumienie zastępujące Protokół z Kioto, dyskusja na temat zmian klimatu staje coraz gorętsza. Za jeden z jej elementów można uznać pozew złożony przez organizację pozarządową Urgenda Foundation oraz blisko 900 innych osób przeciwko rządowi holenderskiemu. Sprawa rozpoczęła się w 2012 r., gdy Urgenda wysłała do rządu list z żądaniem podjęcia działań dla ochrony klimatu. Pozew, oparty o brak działań w odpowiedzi na list, został formalnie wniesiony rok później w listopadzie 2013 r. (treść pozwu). W zeszły wtorek, 14 kwietnia, odbyło się w sprawie przesłuchanie przed sądem w Hadze (komentarze miedzy innymi: tu, tu i tu). Orzeczenie spodziewane jest za około pół roku (a zatem jeszcze przed konferencją w Paryżu). 

Urgenda i inny skarżący domagają się od rządu podjęcia bardziej zdecydowanych działań. Oskarżają go też o brak reakcji na informacje dotyczące zagrożenia związanego ze zmianami klimatu. Większość pozwu zajmują informacje naukowe dotyczące konsekwencji globalnego ocieplenia. Skarżący powołują się także na to, jakie obowiązki wynikają dla Holandii z porozumień międzynarodowych, w tym UNFCCC oraz Protokołu z Kioto, jak również prawa miękkiego. Swoje prawa wywodzą natomiast z praw człowieka, zarówno tych obowiązujących w Holandii jak i EKPCz. 

Niestety trudno dziś przewidzieć na ile pozew będzie skuteczny. Nie można się natomiast oprzeć porównaniom do sytuacji polskiej i działań w tym zakresie podejmowanym przez rząd Polski, czy może raczej ich braku.

Unia określa swój "wkład" w walkę ze zmianami klimatu

Zgodnie z ustaleniami ze szczytów klimatycznych w Warszawie i Limie wszystkie państwa lub grupy państw mają przed kolejną listopadową konferencją w Paryżu podać własny planowany "wkład" (Intended Nationally Determined Contribution) w walkę ze zmianami klimatu. Rada UE w swojej formacji środowiskowej określiła podczas dzisiejszego posiedzenia taki wkład dla całej UE. Unia zobowiązała się, że do 2030 zredukuje emisję CO2 o 40% w stosunku do bazowego roku 1990. Zobowiązanie to ma być wykonywane wspólnie przez wszystkie państwa członkowskie. Wkład został natychmiast przekazany do sekretariatu Ramowej konwencji NZ w sprawie zmian klimatu (UNFCCC). Zgodnie z założeniami ze szczytów, państwa bądź ich grupy w czasie negocjacji wiążącego porozumienia w Paryżu nie będą mogły zmniejszać swoich obciążeń poniżej zadeklarowanych wkładów. Unia zgłosiła swój wkład jako pierwsza.

Kolejny szczyt klimatyczny zakończony

Dziś nad ranem (czyli w nocy czasu peruwiańskiego) w Limie zakończyła się 20. Konferencja stron ramowej konwencji w sprawie zmian klimatu (COP20), czyli tzw. szczyt klimatyczny. Zgodnie z tradycją (nasza zeszłoroczna relacja) rozmowy trwały jeden dzień dłużej niż planowano i były jak zawsze bardzo burzliwe. Celem tegorocznej konferencji było przygotowanie ram przyszłego porozumienia (protokołu), który ma być ostatecznie przyjęty na przyszłorocznym szczycie w Paryżu. 

Perspektywy G20 przywódców państw po szczycie w Brisbane

Mimo że w przeciwieństwie do G8 przedmiotem zainteresowania głów państw zrzeszonych w G20 zasadniczo są sprawy gospodarcze, to szczyt w Brisbane wieńczący okres Prezydencji australijskiej zdominował temat naruszania przez Rosję suwerenności Ukrainy (przypomnijmy jednak, że w ubiegłym roku szczyt w Petersburgu przyćmił kryzys w Syrii - nasz post tu). 

Polityka

Jak podkreślił Prezydent Barack Obama, stabilność polityczna stanowi warunek wstępny dla światowego wzrostu gospodarczego, natomiast postawa Rosji "stanowi zagrożenie dla świata, jak mogliśmy to zobaczyć choćby w przypadku zestrzelenia lotu MH17 " (Il Sole 24 Ore, Obama: Mosca è una minaccia per il mondo. Lungo faccia a faccia Merkel-Putin). Z kolei UE wezwała Rosję do zaprzestania prowokacji na Ukrainie, grożąc dalszymi sankcjami, co podczas 2 godzinnej prywatnej rozmowy z Prezydentem Władimirem Putinem miała tłumaczyć m.in. Kanclerz Angela Merkel (w tle rozmów doszło do wzajemnego wydalenia ze swojej terytorium przez Rosję i Niemcy po 1 dyplomacie drugiej strony, Le Monde, La Russie expulse une diplomate allemande). Następnie na dyskretną wymianę poglądów do hotelu rosyjskiego przywódcy udał się Przewodniczący Komisji Europejskiej J.C. Juncker, a wspólną strategię groźby wzmocnienia unijnych sankcji w przyszłym tygodniu miał podczas spotkania w cztery oczy utrzymać Prezydent Hollande, jednocześnie uchylając się od rozmowy nt. Mistrali i rosyjskich gróźb egzekwowania kontraktu (o sprawie pisaliśmy tutaj). Z kolei Premier Kanady Harper odmówił spotkania z Putinem, jako że ten "kłamałby w sprawie Ukrainy" (FT, Putin leaves G20 early after tensions over Ukraine). Na tym tle mniej stanowczo, niż się spodziewano po groźbach próby wykluczenia Rosji z G20 (nasz post), wypadł Premier Australii Abbott.

USA i Chiny wspólnie o ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych

Prezydenci Obama i Xi Jingping wydali dzisiaj wspólne oświadczenie w sprawie zwalczania zmian klimatu i ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Nie jest to formalnie umowa międzynarodowa, a cele nie są takie same, ale wspólne oświadczenie jest wynikiem wielomiesięcznych negocjacji w ramach grupy roboczej, powołanej w ubiegłym roku. 

Stany Zjednoczone zobowiązały się do ograniczenia emisji o 26-28% w stosunku do 2005 r. do 2025 r. Taki cel spowoduje, że USA będą musiały okoły dwa razy szybciej redukować emisje CO2. Zobowiązanie Chin jest znacznie bardziej skomplikowane. Chiny mają osiągnąć swój szczyt emisji około 2030 r (dopiero później będą ograniczać emisje), ale do 2030 r. aż 20% energii w Chinach ma pochodzić ze źródeł innych niż paliwa kopalne. Zdaniem obu prezydentów tak zdefiniowane cele pozwolą na ograniczenie emisji bez zagrożenia dla rozwoju gospodarki. 

Obama walczy ze zmianami klimatu

Tuż przed jutrzejszym przyjazdem do Polski prezydent Barack Obama ogłosił przyjęcie przez amerykańską agencję ochrony środowiska EPA (Environmental Protection Agency) nowych regulacji, które mają pomóc w ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych z elektrowni. Celem regulacji - Clean Power Plan, jest obniżenie do 2030 roku emisji z elektrowni o 30% w stosunku do poziomu z 2005 r. Zasadniczo propozycja przewiduje ograniczenie emisji, będzie jednak implementowana w drodze porozumień pomiędzy rządem federalnym a poszczególnymi stanami, tak aby dostosować działania do potrzeb i możliwości konkretnego stanu. Stany mają przedstawić swoje propozycje czerwca 2016 r.

USA: Sąd Najwyższy o kompetencjach Agencji Ochrony Środowiska

Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych wydał we wtorek, 19 kwietnia, orzeczenie w sprawie wszczętej przez kilka Stanów (Texas, Michigan, Ohio) i przedsiębiorców przeciwko Agencji Ochrony Środowiska (EPA). Zarzucali oni EPA, że przekroczyła swoje kompetencje wynikające ze słynnej ustawy Clean Air Act przy wydawaniu regulacji dotyczącej międzystanowych emisji - tzw. klauzuli "dobrego sąsiada". Przewiduje ona, że poszczególne stany powinny zakazać emitowania niektórych gazów (takich jak dwutlenek siarki, dwutlenek azotu czy cząstki PM), gdy emisje prowadzą do zanieczyszczeń na terytorium innego stanu. Zdaniem Sądu Najwyższego EPA nie przekroczyła swoich uprawnień, a klauzula to dopuszczalna, efektywna i słuszna interpretacja Clean Air Act. 

Komisja Europejska pozywa Polskę do Trybunału Sprawiedliwości

Wczoraj (16 kwietnia) Komisja Europejska poinformowała o podjęciu decyzji o pozwaniu Polski do TS za brak sankcji wprowadzonych w przypadku nieprzestrzegania przepisów UE przez przedsiębiorstwa i personel podejmujące działalność związaną z gazami fluorowanymi (oficjalnie, jest to brak informacji o sankcjach).

Gazy fluorowane to sztucznie stworzone przez człowieka gazy, wykorzystywane w przemyśle. Zastąpiono nimi gazy niszczące warstwę ozonową, dla której są bezpieczne. Są jednak gazami cieplarnianymi. W związku z tym UE już w 2006 r. przyjęła rozporządzenie (WE) nr 842/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych, w którym nałożono na przedsiębiorców obowiązek ograniczenia emisji tych gazów oraz ich odzysku. Jest to rozporządzenie, a zatem nie ma tutaj mowy o krajowych środkach wykonawczych. W art. 13 zobowiązano jednak państwa członkowskie do określenia sankcji nakładanych na przedsiębiorców w przypadku złamania rozporządzenia (państwa miały na ich wprowadzenie czas do lipca 2008). Zdaniem KE to właśnie tego obowiązku nie dopełniła Polska.

Uzasadniona opinia została przesłana do Polski w 2012 r., a zatem było sporo czasu na odpowiednie dostosowanie przepisów.

Publikacja kolejnej części raportu Międzyrządowego zespołu ds. zmian klimatu

Międzyrządowy zespół ds zmian klimatu (Intergovernmental Panel on Climate Change - IPCC) ogłosił dziś w Berlinie kolejną część swojego raportu. Tym razem zawiera ona wskazówki na temat koniecznych zmian. Zespół postuluje w nich w zasadzie całkowitą rewolucję w światowej gospodarce. Jego zdaniem tylko to może dać szansę na zapobieżenie wzrostowi temperatury o 2°C. Zdaniem ekspertów pracujących nad raportem, poprzednie zalecenia, wydane 7 lat temu, poniosły porażkę. Ponadto niektorych zmian nie da się już odwrócić. Pełen raport nie jest jeszcze dostępny, chociaż został dziś oficjalnie zatwierdzony. Za klika dni będzie go można znaleźć go tu, natomiast już dziś dostępne jest streszczenie (Komentarz).

Jest to kolejna część raportu, po opublikowanej dwa tygodnie temu części dotyczącej wpływu zmian klimatu na życie na ziemi. Już wówczas Zespół stwierdził  katastrofalny wpływ człowieka na klimat na Ziemi. Podkreślał zwłaszcza, że w ciągu ostatniej dekady zmiany w tym zakresie następowały szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. 

***
IPCC został powołany przez Światową Organizację Meteorologiczną oraz UNEP do oceny zmian klimatu w 1988. Składa się z kilkuset naukowców z różnych państw, reprezentujących różne dziedziny. Jego głównym zadaniem jest publikowanie raportów i ocena zmian klimatu i udziału czynników antropogenicznych w tych zmianach. Obecnie publikowany raport jest piątym raportem IPCC.

3.7 to 4.8°C

3.7 to 4.8°C

Australia planuje odejście od podatku od emisji

Jeszcze w lipcu pisaliśmy o planowanym przyspieszeniu wprowadzenia systemu handlu emisjami w Australii, tymczasem, jak donosi Financial Times, wybrany na jesieni nowy rząd australijski planuje odejście od opodatkowania emisji CO2 już w lipcu. Będzie to wówczas możliwe ze względu na wybór nowego Senatu.

Wybór Tonego Abbotta na premiera oznaczał w Australii wyraźny odwrót od polityki walki ze zmianami klimatu. Rząd twierdzi, że instrumenty podatkowe nie są skutecznym narzędziem obniżania emisji i dlatego planuje odejście od nich. Nie zgadzają się z tą tezą jego przeciwnicy. Australia jest nie tylko największym emitentem CO2 per capita, ale także państwem szczególnie narażonym na efekty zmian klimatu. 

Tak wyraźne odejście od polityki walki ze zmianami klimatu należy rozpatrywać w szerszym kontekście. Stawia ona bowiem pod znakiem zapytania efektywność potencjalnych instrumentów wypracowanych na forach międzynarodowych. Czy bez takich państw jak Australia da się osiągnąć zakładany cel międzynarodowy wzrostu temperatury o nie więcej niż 2 stopnie?

Nowe ramy polityki klimatycznej UE

Wczoraj (22 stycznia) Komisja Europejska przedstawiła ramy polityki UE do 2030 w zakresie ograniczania emisji gazów cieplarnianych, rynku energetycznego oraz nowego systemu handlu pozwoleniami na emisję. Pakiet składa się z kilku elementów. Najszerzej komentowaną jego częścią są zaproponowane przez Komisję Europejską cele: ograniczenie emisji gazów cieplarnianych o 40% do roku 2013 r. (w stosunku do roku bazowego 1990) oraz pozyskiwanie 27 % energii ze źródeł odnawialnych. Poza tymi celami Komisja przedstawiła również projekt Decyzji w sprawie ustanowienia mechanizmu stabilizacji rynku handlu uprawnieniami do emisji. Pakiet uzupełnia propozycja dotycząca efektywności energetycznej oraz konkurencyjnej, bezpiecznej i osiągalnej energii, jednak w tym zakresie Komisja nie przedstawiła konkretów.

Szczyt klimatyczny w Warszawie zakończony

Wczoraj wieczorem, jeden dzień później niż planowano, zakończył się szczyt klimatyczny, czyli Konferencja stron ramowej konwencji w sprawie zmian klimatu (COP19) w Warszawie. Zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami główne decyzje dotyczące przyszłych ograniczeń emisji mają być podjęte dopiero w 2015 r. w Paryżu, jednakże już w tym roku strony konwencji podjęły kilka ważnych decyzji (wszystkie decyzje dostępne tu).

źródło: www.unfccc.int

Szczyt klimatyczny w Warszawie

Dziś w Warszawie rozpoczyna się 19. Konferencja stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu. Dziś zaplanowano przede wszystkim inaugurację całego wydarzenia. Konferencja potrwa do 22 listopada.

Szczegółowe informacje na temat konferencji można znaleźć na stronie konwencji oraz na polskiej stronie konferencji, a program dostępny jest tu. Na żywo można obejrzeć posiedzenia plenarne tu. Natomiast tu można znaleźć listę wydarzeń towarzyszących.