Guest post: Nowy instrument prawnej ochrony oceanów

Pod koniec ubiegłego tygodnia, 5 marca 2023 r., osiągnięto historyczne porozumienie w sprawie ochrony morskiej różnorodności biologicznej na wodach międzynarodowych. Projekt nowej umowy międzynarodowej jest korzystny dla ochrony różnorodności biologicznej, szczególnie w sytuacji, gdy społeczność międzynarodowa stara się stawić czoła kryzysowi klimatycznemu. Ochrona oceanów jest kluczowym elementem globalnej reakcji na zmiany klimatyczne.Oceany biorą na siebie ciężar wpływu globalnego ocieplenia, pochłaniając około jednej czwartej wszystkich dotychczasowych emisji dwutlenku węgla i 90% ciepła generowanego przez emisje gazów cieplarnianych uwięzionych w ekosystemie ziemskim. Spowodowało to znaczące zmiany, w tym ocieplenie oceanów, zakwaszenie i odtlenienie wód, podniesienie się poziomu mórz, co ma poważny wpływ na życie w oceanach, na wybrzeżach oraz na jakość życia i źródła utrzymania społeczności zamieszkujących obszary przybrzeżne. 

Geneza nowego porozumienia sięga Rezolucji 72/249 z 24 grudnia 2017 r. Zgromadzenie Ogólne podjęło wówczas decyzję o zwołaniu Konferencji Międzyrządowej pod auspicjami Organizacji Narodów Zjednoczonych w celu rozpatrzenia zaleceń Komitetu Przygotowawczego (powołanego rezolucją 69/292 z dnia 19 czerwca 2015 r.) w sprawie opracowania tekstu prawnie wiążącego instrumentu prawnomiędzynarodowego w sprawie ochrony i zrównoważonego użytkowania morskiej różnorodności biologicznej obszarów znajdujących się poza jurysdykcją państwową, z myślą o zachowaniu zgodności jego docelowych postanowień z obowiązującą Konwencją Narodów Zjednoczonych o Prawie Morza z 1982 r.

Raport w sprawie „prania” nielegalnych połowów zaprezentowany na Bali

Organizacja Ekologiczna Oceana podczas odbywającego sie właśnie World Ocean Summit na Bali opublikowała raport odnoszący się do wykorzystywania przeładunku na morzu dla ukrywania nielegalnych praktyk w zakresie rybołówstwa. Raport dokumentuje liczne przykłady spotkań statków chłodni i statków przetwórstwa z jednostkami rybackimi celem podejmowania na pokład nielegalnie pozyskanego połowu. Do działań tego typu dochodzi przede wszystkim na morzu pełnym, lub na wodach pod jurysdykcją państw rozwijających się, nie mogących efektywnie sprawować nad nimi kontroli. Praktyka przeładunku połowu na morzu umożliwia dłuższe przebywanie jednostek rybackich na morzu, jednocześnie ukrywając przypadki łamania międzynarodowych umów w obszarze ochrony zasobów morskich. Jednostki podnoszące bandery Chin, Wybrzeża Kości Słoniowej i Tajwanu nie podlegają umowie o środkach stosowanych przez państwo portu w celu zapobiegania nielegalnym, nieraportowanym i nieuregulowanym połowom oraz ich powstrzymywania i eliminowania (z 2009 roku) ze względu na brak jej ratyfikacji przez te państwa. W ten sposób armatorzy wykorzystują te bandery do prowadzenia działalności sprzecznej z podstawowymi normami prawa morza i międzynarodowego prawa środowiska. Raport przywołuje przykłady Chińskich i Koreańskich jednostek, które prowadziły połowy nieprzerwanie przez okres ponad 500 dni, spotykając się na morzu z innymi jednostkami celem przeładunku nielegalnych połowów. Ograniczenie zawijania przez te jednostki do portów ogranicza możliwość efektywnej kontroli ich działalności. całość raportu dostępna jest tutaj

Barack Obama zakazuje wierceń w wodach Arktyki

Dopiero co przy okazji potępienia przez RB ONZ Izraela za kontynuowanie osadnictwa Zachodniego Brzegu wspominaliśmy o mocnych akcentach wieńczących prezydenturę Baracka Obamy. Do działań mających ukształtować jego spuściznę z pewnością należy zaliczyć kończącą rok 2016 decyzję o ochronie wód Arktyki i Oceanu Atlantyckiego przed sektorem naftowym i gazowym.

Powołując się na 63. letnią podstawę prawną, prezydent Obama bezterminowo zakazał udzielania dzierżawy złóż ropy oraz gazu w amerykańskiej strefie Morza Czukockiego oraz znacznej części Morza Beauforta (łącznie ok. 98% powierzchni amerykańskich wód). Uzasadnieniem tego kroku jest ochrona ssaków morskich, zasobów środowiskowych i lokalnej populacji. Ponadto 31 atlantyckich kanionów koralowych uznano za wyłączone z eksploracji na potrzeby energetyki.

Nowa umowa w sprawie przeciwdziałania nielegalnym połowom

5 maja weszła w życie Umowa o środkach stosowanych przez państwo portu w celu zapobiegania nielegalnym, nieraportowanym i nieuregulowanym połowom oraz ich powstrzymywania i eliminowania. Umowa wprowadza nowe środki mające na celu przeciwdziałanie nielegalnym połowom poprzez nałożenie nowych wymogów na państwo portu. Państwa mają obowiązek nałożenia dodatkowych wymogów na obce statki wpływające do ich portów - przede wszystkim obowiązek uzyskania wcześniejszej zgody na wejście do portu, którego warunkiem jest podanie informacji o połowach. Niezarejestrowane połowy nie będą mogły zostać sprzedane w państwie-stronie umowy. Państwa będą także miały obowiązek sprawdzania prawdziwości, kompletności i rzetelności upoważnień do połowów i innych działań związanych z połowami. Poza prowadzeniem kontroli kolejnym elementem jest dzielenie się informacjami na temat statków, które zostały przyłapane na nielegalnych połowach lub posiadaniu nielegalnie złowionych ryb.

Umowa została przyjęta w 2009 r. w ramach FAO i do jej wejścia w życie konieczne było 25 ratyfikacji. Obecnie 30 stron ratyfikowało konwencję - 29 państw i Unia Europejska. Unia Europejska przystąpiła do konwencji jako jedyna, w imieniu wszystkich państw członkowskich. Unia Europejska, zgodnie z art 3 TFUE posiada wyłączną kompetencję w zakresie morskich zasobów biologicznych. Stroną umowy są także USA, Australia, Nowa Zelandia.

W stronę nowej konwencji o ochronie środowiska morskiego?

Dziś w Nowym Jorku rozpoczęła się dwutygodniowa konferencja, której celem jest wynegocjowanie nowego porozumienia regulującego ochronę i wykorzystanie morza pełnego. Decyzja o konieczności przyjęcia takiej konwencji została podjęta w czerwcu 2015 przez Zgromadzenie Ogólne ONZ (Rezolucja A.RES/69/292). Zgodnie z rezolucją tematem nowej konwencji będzie przede wszystkim zachowanie morskich zasobów biologicznych i bioróżnorodności na obszarach pozostających poza jurysdykcją państwową. Obecnie rozpoczynająca się konferencja to zaledwie początek drogi i należy się spodziewać, że negocjacje nie zostaną zakończone opracowaniem ostatecznego tekstu. Kolejna taka sesja przewidziana jest na przyszły rok. Jest to jednak zdecydowany krok w kierunku przyszłego nowego, prawnie wiążącego instrumentu.