Rada Arktyczna przyjmuje traktat ws. współpracy badawczej

11 maja b.r., w Fairbanks na Alasce odbyło się 10. ministerialne posiedzenie Rady Arktycznej. W szczycie wzięli udział ministrowie 8 państw arktycznych oraz przedstawiciele 6 ludów tubylczych - stałych uczestników organizacji. Przy tej okazji przyjęto dwa dokumenty.

Barack Obama zakazuje wierceń w wodach Arktyki

Dopiero co przy okazji potępienia przez RB ONZ Izraela za kontynuowanie osadnictwa Zachodniego Brzegu wspominaliśmy o mocnych akcentach wieńczących prezydenturę Baracka Obamy. Do działań mających ukształtować jego spuściznę z pewnością należy zaliczyć kończącą rok 2016 decyzję o ochronie wód Arktyki i Oceanu Atlantyckiego przed sektorem naftowym i gazowym.

Powołując się na 63. letnią podstawę prawną, prezydent Obama bezterminowo zakazał udzielania dzierżawy złóż ropy oraz gazu w amerykańskiej strefie Morza Czukockiego oraz znacznej części Morza Beauforta (łącznie ok. 98% powierzchni amerykańskich wód). Uzasadnieniem tego kroku jest ochrona ssaków morskich, zasobów środowiskowych i lokalnej populacji. Ponadto 31 atlantyckich kanionów koralowych uznano za wyłączone z eksploracji na potrzeby energetyki.

Rosja od Morza Czarnego aż po biegun północny?

3 sierpnia 2015 roku Rosja ponownie złożyła  wniosek do Komisji ds. Szelfu Kontynentalnego o potwierdzenie jej praw do terytoriów Arktyki. Wniosek obejmuje 1,2 miliona kilometrów kwadratowych arktycznego szelfu. Jest to już drugi wniosek w tej sprawie złożony przez Rosję. Pierwszy, złożony w 2001 roku został wycofany, z uwagi na stanowisko Komisji, która uznała, że roszczenia Rosji wymagają bardziej szczegółowych badań geologicznych. Zdaniem przedstawicieli Rosji badania przeprowadzone przez rosyjskich naukowców pozwalają wskazać, że Grzbiet Mendelejewa i Grzbiet Łomonosowa są przedłużeniem szelfu kontynentalnego Azji. 

Rozwój aktywności Rosji w obszarze Arktyki uznawany jest przez Władimira Putina jako jeden z priorytetów polityki zagranicznej Rosji. Przejawem tego zainteresowania jest wzmożona obecność militarna Rosji w regionie (o czym pisaliśmy tutaj). Roszczenia Rosji wpisują się w obserwowaną ostatnio większą aktywność Danii, Norwegii, USA i Kanady w tym obszarze, o których pisaliśmy m. in. tutaj i tutaj. Aktywność Rosji w tym obszarze wynika z wielu czynników, wśród których wymienić trzeba perspektywy rysujące się przed tzw. przejściem północnym (o którym pisaliśmy tutaj) oraz olbrzymimi bogactwami naturalnymi, które wraz ze zmianami klimatu i postępem technologicznym stają się coraz łatwiej osiągalne celem ich wydobycia. W obszarze objętym treścią wniosku znajdować ma się ilość węglowodorów równa 60% wszystkich dotychczasowych zasobów Rosji. Więcej informacji tutaj.

Shell wraca do Arktyki

Amerykańskie Biuro ds Oceanicznych Zasobów Energetycznych (agencja federalna działająca w ramach United States Department of Interior) wydała w poniedziałek 11.05.2015 roku warunkową pozytywną opinię w sprawie poszukiwania węglowodorów na Morzu Czukockim (więcej informacji tutaj). Otwiera to drogę dla firmy Shell do wznowienia zawieszonych trzy lata temu prac poszukiwawczych, co było efektem incydentów środowiskowych do jakich dochodziło w wyniku poszukiwań (między innymi niesprawnego wyposażenia mającego ograniczać negatywne skutki ewentualnego wycieku).

Dania dołącza do wyścigu do bogactw Arktyki

Rząd Królestwa Danii wspólnie z rządem Grenlandii (autonomiczne terytorium zależne Danii) złożyły dnia 15 grudnia wniosek do Komisji Granic Szelfu Kontynentalnego w sprawie rozgraniczenia terytorialnego obszarów arktycznych (zgodnie z art. 76 par. 8 Konwencji NZ o prawie morza). Tym samym Dania dołącza do Rosji i Kanady, które także podejmują różnorodne czynności faktyczne i prawne celem potwierdzenia swoich praw do tego obszaru. Najprawdopodobniej roszczenia Danii będą rozpatrywane podczas obrad 38 sesji Komisji planowanych na 20 sierpnia 2015 - 4 września 2015. Do tego czasu zgodnie z regulaminem proceduralnym Komisji  (zasada 50) Sekretarz Generalny notyfikuje członkom ONZ informację o wniosku Danii w celu dalszego nad nim procedowania. Zgodnie z art. 76 ust. 8 Konwencji Komisja wydaje zalecenia państwom nadbrzeżnym w sprawach dotyczących ustanowienia zewnętrznych granic ich szelfu kontynentalnego. Granice szelfu ustanowione przez państwo nadbrzeżne na podstawie tych zaleceń są ostateczne i wiążące. Państwa Arktyczne (Norwegia, Rosja, Dania, Kanada i Stany Zjednoczone) wspólnie ustaliły w 2008 roku, że rozgraniczenie terytorialne Arktyki powinno odbywać się w oparciu o zasady zawarte w Konwencji NZ o prawie morza. Zainteresowanie tym obszarem wynika z analiz naukowych, które wskazują, że na obszarze tym może znajdować się aż 22% nieodkrytych jeszcze zasobów naturalnych Ziemi. Roszczenia Danii obejmują obszary przyległe do Grzbietu Łomonosowa. Tym samym Dania wchodzi w konflikt z roszczeniami terytorialnymi przedstawianymi przez Kanadę i Rosję. Roszczenia prezentowane przez Danię obejmują obszar około 900.000 km2 (prawie 20 razy większy niż terytorium Danii). (więcej informacji tutaj).

Rosnieft chce samemu explorować Arktykę w poszukiwaniu ropy

Rosnieft, który po sankcjach gospodarczych związanych z agresją na Ukrainę przechodzi poważne problemy finansowe, planuje samemu kontynuować przygotowania do wydobycia ze złóż ulokowanych na Morzu Karskim. 

Strategiczny partner Rosnieftu w projekcie Exxon Mobil wycofał się ze współpracy z partnerem rosyjskim po ogłoszeniu sankcji. Dyrektor Generalny Rosnieft w wywiadzie dla agencji Bloomberg (więcej informacji tutaj) uznał, że ze względu na zasobność złoża (1bln baryłek), a także potencjalną możliwość występowania innych podobnych złóż w bezpośrednim sąsiedztwie, Rosnieft zamierza kontynuować prace nad zagospodarowaniem złoża. Przeszkodą w realizacji planów przedsiębiorstwa jest z pewnością fakt, że Rosja nie dysponuje technologiami umożliwiającymi wydobycie ropy w tak niesprzyjających warunkach. Przedsiębiorstwo planuje jednak znaleźć innych partnerów w miejsce Exxon, którzy umożliwią realizację tego przedsięwzięcia. Determinacja Rosnieftu po części wynika z faktu, iż projekt ten znajduje się pod szczególnym patronatem Prezydenta Rosji Władimira Putina, który w sierpniu, przed nałożeniem ostatnich sankcji, osobiście uruchomił wspólną platformę wiertniczą Exxon i Rosnieft (więcej informacji tutaj).

Nowa umowa Rosneft i BP w sprawie poszukiwania ropy - sankcje sankcjami a "business as usual".

W sobotę 24 maja państwowe przedsiębiorstwo Rosneft podpisało z BP (British Petroleum) umowę w sprawie poszukiwania i wydobywania ropy w rejonie Wołga-Ural. Umowę ze strony Rosneft podpisywał objęty sankcjami USA prezes koncernu i bliski współpracownik Prezydenta Rosji Igor Sechin. BP był reprezentowany przez prezesa Davida Compbella. Umowa przewiduje powołanie joint venture z 51 procentowym udziałem Rosneft i 49 procentowym udziałem BP. 

Do wydarzenia doszło w trakcie forum ekonomicznego w Petersburgu. Przedstawiciele największych światowych koncernów wydobywczych jak TOTAL, BP, Shell, ExxonMobil stawili się w Petersburgu podnosząc prestiż forum, które zbojkotowało wielu przedstawicieli innych branż. Prezes TOTAL Christophe de Margerie także zawierający w trakcie forum kontrakt wydobywczy z przedsiębiorstwem Lukoil stwierdził "Moja wiadomość dla Rosji jest następująca - Business as usual". Więcej informacji tutaj. 

Umowa ta nie była jedynym porozumieniem podpisanym przez Rosneft w trakcie trwania forum. Memorandum of understanding zostało podpisane przez ONGC Videsh Limited w sprawie wydobywania i produkcji węglowodorów z szelfu kontynentalnego Rosji, wliczając w to rejony Arktyki. Więcej informacji tutaj

Putin zleca znaczne zwiększenie obecności wojskowej Rosji w Arktyce w odpowiedzi na roszczenia Kanady

W odpowiedzi na zgłoszone wczoraj roszczenia Kanady dotyczące zwiększenia granicy szelfu kontynentalnego Kanady w rejonie Arktyki Władimir Putin zlecił znaczące zwiększenie obecności rosyjskich sił zbrojnych w tym regionie. Kanada, o czym informowaliśmy tutaj, zgłosiła wczoraj do ONZ plany rozszerzenia granic szelfu o dodatkowe 1.2mln km2. Przypomnijmy, że w rejonie Arktyki lokalizowane są duże złoża ropy naftowej i gazu ziemnego. Niektóre dane mówią nawet o 9-10 mld ton surowców energetycznych. W ramach remilitaryzacji Arktyki Rosja planuje otwarcie dawnych sowieckich baz wojskowych w rejonie (m. in. bazy wojskowej na wyspie Kotielny). We wrześniu Rosja powróciła do patrolowania terytoriów Arktyki (o czym informowało Polskie Radio tutaj). Więcej informacji o planach Rosji tutaj.

Kanada wysuwa roszczenia do surowców Arktyki

W poniedziałek 9 grudnia 2013 roku minister spraw zagranicznych Kanady John Baird oświadczył, że Kanada zamierza przedstawić swoje roszczenia do surowców naturalnych znajdujących się na obszarze Arktyki. Podstawą do roszczeń ma być przewidziana przez Konwencję NZ o Prawie Morza możliwość wydłużenia granicy szelfu kontynentalnego z którego zasobów korzystać mogą państwa nadbrzeżne do 400 mil morskich. Baird oznajmił, że Kanada złożyła już wstępne dokumenty w tym zakresie do ONZ, które wkrótce zostaną uzupełnione o dalsze opracowania i analizy. Działania Kanady mogą doprowadzić do konfliktu z Rosją, Danią, i USA, które również uczestniczą w tym swoistym "wyścigu" do surowców Arktyki. Szczególnie kontrowersyjna jest kwestia jurysdykcji nad obszarem Grzbietu Łomonosova, który rozciąga się na przestrzeni 1120 mil pod Biegunem Północnym i może być uznawany za fragment szelfu. Więcej informacji tutaj.

Grenlandia pozwoli na wydobycie uranu i metali ziem rzadkich

Już dziś pisaliśmy o tym, że Chiny najprawdopodobniej będą musiały znieść limity na eksport metali ziem rzadkich. Na ich cenę na światowych rynkach może jednak wpłynąć także piątkowa decyzja parlamentu Grenlandii. 25 października, Inatsisartut - parlament Grenlandii podjął decyzję zniesieniu zakazu wydobycia uranu i metali ziem rzadkich na terytorium Grenlandii (Reuters, TOK FM). Zakaz ten, przede wszystkim w odniesieniu do uranu, obowiązywał od dwudziestu lat i wynikał z niechętnego stosunku władz duńskich do prowadzenia wydobycia na dalekiej północy. Zniesienie zakazu było możliwe dzięki przekazaniu w 2009 przez Danię autonomii władzom grenlandzkim między innymi w zakresie decydowania o zasobach naturalnych. Decyzja ta otwiera możliwość eksploatacji złóż na Grenlandii dla przedsiębiorstw z całego świata (The Guardian, Greenland gives green light for uranium and rare earths mining).

Marynarka wojenna Rosji grozi Greenpeace ostrzelaniem

W poniedziałek wieczorem 26 sierpnia Arctic Sunrise - statek Greenpeace zmierzający przez Morze Karskie w stronę Północnego Parku Narodowego Rosji został zatrzymany przez straż przybrzeżną  i pod groźbą ostrzału opuszcza rejon. Relacja video z zatrzymania tutaj. Jak pisaliśmy wcześniej, w sobotę po licznych nieudanych próbach uzyskania zgody władz Rosji  lodołamacz Greenpeace wpłynął na wody Morza Karskiego. Celem wtargnięcia jest przeprowadzenie protestu w okolicach Północnego Parku Narodowego, który jest istotnie zagrożony planowanymi pracami wydobywczymi. Zdaniem Dimy Litvinova - jednego z członków załogi statku, efekt protestu został osiągnięty, gdyż sprawa stała się znana na całym świecie. Więcej informacji tutaj.

Wizyta Sekretarza Generalnego IMO w Arktyce

Sekretarz Generalny Międzynarodowej Organizacji Morskiej Koji Sekimizu rozpocznie 15 sierpnia pięciodniową wizytę w Arktyce. Celem wizyty jest przepłynięcie Trasą Północną z Morza Karskiego do Morza Wschodniosyberyjskiego. Umożliwić ma ona Koji Skimizu naoczną obserwację efektów zmian klimatycznych, jakie dokonują się w tym obszarze oceanu światowego. W czasie podróży Sekretarz Generalny będzie gościem lodołamacza atomowego 50 Let Pobiedy, a w czasie podróży towarzyszyć mu będą wysoko postawieni przedstawiciele Federacji Rosyjskiej. Podróż ta pozostaje w ścisłym związku z otwierającymi się możliwościami żeglugowymi na obszarach polarnych a także z opracowywanym przez IMO Kodeksem Polarnym (Kodeksem Morskim dla Obszarów Polarnych), o pracach nad którym informowaliśmy tutaj. Jest to już druga podróż tego typu. W 2012 roku Koji Sekimizu był gościem Chile i przeprowadził podobną wizytę na wodach Antarktydy. Więcej informacji tutaj.

Rada Arktyczna: status stałego obserwatora dla 6 państw, kandydatura UE zablokowana przez Kanadę

Na spotkaniu 15 maja br. Rada Arktyczna przyznała status stałego obserwatora sześciu nowym państwom: Chinom, Indiom, Japonii, Korei Pd., Singapurowi i Włochom. Natomiast decyzja w sprawie nadania tego statusu Unii Europejskiej została odłożona na później do następnego spotkania na szczeblu ministerialnym  w 2015 r., ze względu na sprzeciw Kanady. UE i Kanada od lat toczą spory w kwestiach polowań na foki i handlu foczymi skórami (zob. m.in. wyrok Sądu w sprawie T‑526/10). Podobny los spotkał także wnioski kilku organizacji pozarządowych, w tym Greenpeace. We wspólnym oświadczeniu Catherine Ashton i Maria Damanaki (Komisarz ds. Polityki Morskiej i Rybołówstwa) potwierdziły jednak dążenie UE do uzyskania statusu stałego obserwatora i aktywnego uczestniczenia w międzynarodowej współpracy dotyczącej Arktyki oraz zapewniły o podjęciu, wspólnie z rządem kanadyjskim, kroków w celu szybkiego i skutecznego rozwiązania dzielących je problemów.

Spotkanie przyniosło również wyraźne otwarcie Rady Arktycznej na kwestie związane z gospodarczym rozwojem Arktyki. Rada, będąca forum koordynacji polityki państw arktycznych w stosunku do regionu, przyjęła deklarację, w której, obok potwierdzenia celów takich jak ochrona środowiska i rdzennej ludności  wskazała również na "centralną rolę biznesu w rozwoju Arktyki”.

Zob. również: Euobserver.com;  The Wall Street Journal; Arctic Portal.

Norwegia chce wydobywać ropę naftową w Arktyce

Rządząca w Norwegii Partia Pracy zdecydowała się na rozpoczęcie oceny oddziaływania na środowisko wydobycia ropy naftowej w rejonie archipelagu Lofotów oraz na Morzu Barentsa, w bezpośrednim sąsiedztwie Arktyki.

Kwestia wydobycia ropy naftowej w rejonie Arktyki budzi wiele kontrowersji, głównie dlatego, że ewentualny wyciek ropy w zimnym morzu, a często w lodzie może spowodować nieodwracalne zmiany w środowisku tego regionu, który wyjątkowo trudno się regeneruje. Dodatkowym problemem jest brak dobrych technologii usuwania zanieczyszczeń ropą naftową z lodu. W związku z tym przeciwko wydobywaniu ropy naftowej w tym regionie protestują największe organizacje środowiskowe, takie jak Greenpeace czy WWF.

Na razie Norwegia będzie prowadziła jedynie badania dotyczące zasobów i wpływu ich wydobycia na środowisko. Decyzji co do podjęcia działań można spodziewać się ok. 2015 r.

Wydobywanie ropy naftowej w tym rejonie może się także przyczynić do powstania nowego sporu międzynarodowego.Odwierty mają być zlokalizowane także na Morzu Barentsa, w strefie, która jeszcze niedawno była przedmiotem sporu delimitacyjnego pomiędzy Norwegią i Rosją (więcej na ten temat). Już teraz budzi to protesty rosyjskich organizacji pozarządowych.