Donald Trump uznaje suwerenność Maroka nad Saharą Zachodnią

W oświadczeniu wydanym przez Biały Dom w dniu 10 grudnia napisano m.in., że Stany Zjednoczone uznają suwerenność Maroka nad całą Saharą Zachodnią i wyrażają wsparcie dla „poważnej, wiarygodnej i realistycznej” propozycji autonomii Sahary Zachodniej jako jedynej podstawy sprawiedliwego i trwałego rozwiązania sporu dotyczącego tego terytorium. Jednocześnie wskazano, że USA uważają, że oparcie rozwiązania konfliktu o niepodległe Państwo Sahrawi nie jest realistyczną opcją i tylko „prawdziwa autonomia” pod zwierzchnictwem Maroka jest prawdopodobnym rozwiązaniem.

Guest post: 30 rocznica podpisania Traktatu „2+4”

 1.  Trzydzieści lat temu, 12 września 1990 r., podpisany został Traktat o ostatecznej regulacji w odniesieniu do Niemiec, zwany Traktatem „2+4” (wszedł w życie 15 marca 1991 r.). Został on wynegocjowany podczas konferencji, w której brały udział Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Francja i ZSRR oraz dwa państwa niemieckiej (Konferencja „2+4”), które – realizując prawo do samostanowienia -  przywracały „jedność państwową Niemiec”. Udział wspomnianych wyżej czterech państw był niezbędny, ponieważ – jako sprzymierzone mocarstwa sojusznicze z okresu II wojny światowej – dysponowały one „prawami i odpowiedzialnościami za Berlin i Niemcy jako całość”, wynikającymi z bezwarunkowej kapitulacji III Rzeszy i objęcia przez nie władzy najwyższej w Niemczech. Zakres tych „praw i odpowiedzialności” był co prawda sporny między ZSRR i trzema mocarstwami zachodnimi, niemniej ich istnienie w przededniu zjednoczenia Niemiec nie było kwestionowane.

This photo shows (left to right): James Baker (USA), Douglas Hurd (Great Britain), Eduard Shevardnadze (USSR), Roland Dumas (France), Lothar de Maizière (German Democratic Republic), Hans-Dietrich Genscher (Federal Republic of Germany). Photo: Roland Holschneider. GHDI

 

Nowa odsłona konfliktu między Azerbejdżanem i Armenią o Górski Karabach

Przypomnijmy, że Górski Karabach pozostaje od dziesięcioleci przedmiotem sporu między Azerbejdżanem a Armenią. W latach 20. XX w. region został włączony w granice Azerbejdżańskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Po upadku ZSRR i uzyskaniu niepodległości przez Azerbejdżan i Armenię między oboma państwami rozpoczął się konflikt zbrojny o Górski Karabach, zakończony zawieszeniem broni w 1994 r. Dodatkowo, w 1991 r. region ten ogłosił niepodległość i powstanie Republiki Górskiego Karabachu, która nie została uznana do dzisiaj przez żadne państwo na świecie (łącznie z Armenią) i formalnie pozostaje nadal częścią Azerbejdżanu. 

Spór o Górski Karabach stanowi przykład ścierania się z jednej strony zasad integralności terytorialnej i niepodległości politycznej państwa, które w odniesieniu do Azerbejdżanu wielokrotnie potwierdzały zarówno Rada Bezpieczeństwa (zob. np. rezolucję RB ONZ 822 z 1993 r.) jak i Zgromadzenie Ogólne ONZ (zob. np. rezolucję ZO ONZ 62/243), a z drugiej strony prawa do samostanowienia narodów (zob. np. Oświadczenie urzędującego przewodniczącego OBWE, zawarte w aneksie do Dokumentu Lizbońskiego z 1996 r., s. 15; Górski Karabach jest w większości zamieszkały przez Ormian). Ponadto, od czasów konfliktu zbrojnego z lat 90., część terytorium Azerbejdżanu jest nadal okupowana przez wojska armeńskie (międzynarodowe instytucje w przeszłości wzywały do wycofania wojsk przez Armenię z terytoriam Azerbejdżanu, zob. np. rezolucję Parlamentu Europejskiego z 20 maja 2010 r.). 

Zwycięstwo rdzennych Amerykanów przed Sądem Najwyższym USA

W czwartek, 9 lipca 2020 r., Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych w przełomowej sprawie McGirt vs. Oklahoma orzekł, że około połowa stanu Oklahoma, w tym miasto Tulsa, znajduje się na terytorium rezerwatów rdzennych Amerykanów. Wyrok zapadł w związku ze sprawą Jimcy'ego McGirta, skazanego w 1997 r. za zgwałcenie czteroletniej dziewczynki. Mężczyzna należący do plemienia Seminolów argumentował, że stanowa prokuratura nie mogła go ścigać, bo dokonał przestępstwa na terytorium należącym do Indian (innego plemienia - Krików (Muscogee)), gdzie możliwe jest ściganie sprawców tylko przez władze federalne. Sąd przyznał mu rację stosunkiem głosów 5 do 4. Cytowane orzeczenie może prowadzić do podważenia wyroków wydanych przez sądy stanowe, jak również prawnych podstaw nakładania podatków stanowych na członków plemion.

Źródło: Oklahoma Departament of Transportation, za: https://www.bbc.com/news/world-us-canada-53358330

Przed powstaniem stanu Oklahoma w 1907 r., około połowa ziemi na tym obszarze, w tym rejon współczesnego miasta Tulsa, należała do Pięciu Cywilizowanych Plemion (Czirokezi, Czikasawowie, Czoktawowie, Krikowie (Muscogee Creek Nation), Seminole). W XIX w. trwały tam działania wojenne i konflikty między rdzennymi mieszkańcami a Stanami Zjednoczonymi. W 1906 r. Pięć Cywilizowanych Plemion uzyskało potwierdzenie swoich suwerennych praw odnoszących się do jurysdykcji terytorialnej i personalnej wobec członków tych plemion zamieszkujących na obszarze rezerwatów. Władze stanowe miały natomiast sprawować jurysdykcję wobec nie-indiańskich mieszkańców tego terytorium. 

W cytowanym orzeczeniu sędzia Neil Gorsuch, konserwatysta wyznaczony przez prezydenta USA Donalda Trumpa, stanął po stronie czterech "liberalnych" sędziów Sądu Najwyższego i odniósł się do "Szlaku Łez", tj. deportacji Indian (1831-1838) z pierwotnie zamieszkiwanych przez nich południowo-wschodnich stanów USA na terytorium obecnej Oklahomy (nazwa "Szlak Łez" lub "Droga Łez" odnosi się do tragicznej sytuacji deportowanych, z których wielu opłaciło przymusowe wysiedlenia cierpieniem, chorobami lub śmiercią). Podkreślił, że władze USA zagwarantowały wtedy, że nowa ziemia będzie należała do Indian na zawsze. Mimo to, ich nowe ziemie w obecnej Oklahomie w dużej mierze rozprzedano prywatnym właścicielom. Sędzia Gorsuch podkreślił: "Dziś zapytano nas, czy ziemia, którą obiecały te traktaty, pozostaje indiańskim rezerwatem dla celów federalnego prawa karnego. (...) Ponieważ Kongres nie powiedział inaczej, trzymamy rząd za słowo".

Omawiany wyrok prawdopodobnie będzie miał istotny wpływ na system karny i podatkowy Oklahomy. Stanowi też kolejny etap w walce rdzennych Amerykanów o prawa dotyczące ich autonomii prawnej i kulturowej.

Tekst wyroku dostępny jest tutaj. 
Więcej informacji tu, tu i tu.

Wyrok hiszpańskiego Sądu Najwyższego ws. liderów protestów w Katalonii

W ciągu ostatnich dwóch tygodni media donoszą o protestach w Katalonii, które gromadzą tysiące zwolenników niepodległości tego regionu (zob. np. tutaj). Niemalże równo dwa lata temu donosiliśmy o deklaracji niepodległości Katalonii (między innymi tu i tu). Ostatnie protesty są konsekwencją tamtych wydarzeń, bowiem 14 października hiszpański Sąd Najwyższy skazał katalońskich polityków, liderów wydarzeń sprzed dwóch lat, na wieloletnie kary więzienia (od 9 do 13 lat).

Warto więc prześledzić najważniejsze z punktu widzenia prawa międzynarodowego fragmenty wyroku Sądu Najwyższego, który na powrót wywołał wrzenie w Katalonii (wyrok w j. hiszpańskim można znaleźć tutaj; anglojęzyczne streszczenie wyroku jest dostępne tu). 

Pierwotni mieszkańcy ekwadorskiej Amazonii zwyciężają w starciu z koncernami naftowymi

Źródło: http://droitinternational.ek.la/victoire-indigene-contre-l-industrie-petroliere-a161966890

 Mapa prowincji Pastaza

Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Prowincja_Pastaza#/media/File:Pastaza_in_Ecuador_(%2BGalapagos).svg

20 kwietnia Sąd karny dla prowincji Pastaza w Puyo, we wschodnim Ekwadorze, wydał wyrok na rzecz ludu Huaorani (Waorani), wstrzymując planowaną eksploatację złóż ropy naftowej w amazońskiej dżungli (tekst wyroku). Decyzja trzyosobowego składu sędziowskiego unieważniła także proces konsultacji z Huaorani, podjęty przez rząd Ekwadoru w 2012 r., zawieszając na czas nieokreślony inwestycje koncernów naftowych na terenach należących do Indian. Wyrok wstrzymuje również planowaną aukcję 16 bloków naftowych, które obejmują prawie 3 miliony hektarów puszczy, której część stanowi Rezerwat Człowieka i Biosfery UNESCO. Szacuje się, że na 2,5 hektara tego obszaru (Park Narodowy Yasuní) przypada więcej gatunków drzew i owadów niż występuje w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych razem wziętych (zob. tu i tu). Sąd nakazał władzom państwowym ponowne przeprowadzenie konsultacji publicznych zgodnie z wymogami Międzyamerykańskiego Trybunału Praw Człowieka (MTPC). Władze Ekwadoru mogą odwołać się od wyroku.

Opinia doradcza MTS ws. prawnych konsekwencji oddzielenia archipelagu Czagos od Mauritiusa w 1965 r.

W poniedziałek Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS) wydał opinię doradczą w sprawie konsekwencji prawnych oddzielenia archipelagu Czagos od Mauritiusa w 1965 r. (dokumenty dotyczące sprawy można znaleźć tutaj; opinia doradcza dostępna jest tu). O sprawie pisaliśmy już w 2017 r., kiedy Zgromadzenie Ogólne ONZ (ZO ONZ) zwróciło się do MTS z prośbą o wydanie opinii doradczej, zadając dwa pytania dotyczące procesu dekolonizacji Mauritiusa i konsekwencji prawnych wynikających z kontynuowania przez Wielką Brytanię sprawowania administracji nad archipelagiem Czagos. Opowiadając na pytania Zgromadzenia, MTS wypowiedział się na temat prawa do samostanowienia, norm prawa zwyczajowego, odpowiedzialności Wielkiej Brytanii, znaczenia zgody przy zawieraniu umów międzynarodowych i roli ZO ONZ w procesie dekolonizacji. Argumentację MTS nie sposób jednak uznać za wystarczającą. 

USA otwierają nową ambasadę w Jerozolimie, coraz więcej państw idzie w tym samym kierunku

Po grudniowej decyzji prezydenta Trumpa o przeniesieniu amerykańskiej ambasady z Tel-Awiwu do Jerozolimy, ruszyły prace przygotowujące przeprowadzkę amerykańskich dyplomatów. Uwieńczeniem tych prac ma być dzisiejsze uroczyste otwarcie nowej siedziby ambasady w Jerozolimie właśnie. Nie będzie na nim co prawda prezydenta Trumpa, ale w swoim zastępstwie wysyłał Ivankę Trump i Jareda Kushnera. Również data otwarcia ambasady jest symboliczna – 14 maja 1948 r. Izrael proklamował niepodległość. O ile znaczna część społeczności międzynarodowej potępiła decyzję o przeniesieniu ambasady, o tyle cały czas powiększa się grupa państw, które powielają nową amerykańską politykę wobec konfliktu palestyńsko-izraelskiego. Do ich grona właśnie dołączyły Czechy, Węgry i Rumunia. 

Referendum w Katalonii - skutki dla prawa międzynarodowego

Niedzielne referendum niepodległościowe w Katalonii stało się przyczyną najpoważniejszego kryzysu politycznego od lat, nie tylko na Półwyspie Iberyjskim. Referendum rodzi jednak wiele pytań, również na gruncie prawa międzynarodowego...

Guest post: Wywiad z Prezydentem Putinem w "Bild"

W poniedziałek 11 stycznia 2016 r. ukazał się wywiad przeprowadzony przez dziennikarzy niemieckiego dziennika „Bild” z Prezydentem Federacji Rosyjskiej Władimirem Putinem (cały wywiad w j. angielskim dostępny tutaj). W czasie rozmowy Putin odniósł się zarówno do sytuacji Krymu, relacji Rosja – Zachód, zagrożenia ze strony międzynarodowego terroryzmu, jak i amerykańskich wpływów w Europie (zobacz nasze posty o kryzysie krymskim). 

"Nielegalne" katalońskie referendum

Wczoraj (9 listopada) zostało przeprowadzone kontrowersyjne referendum w sprawie niepodległości Katalonii. Jego organizatorów nie powstrzymały protesty i działania podejmowane przez centralne władze Hiszpanii, z orzeczeniem Tribunal Constitucional (TC, jeszcze z marca 2014 r.) kwestionującym "prawo do decydowania" ludności Katalonii jako niezgodne z hiszpańską konstytucją włącznie. Wreszcie nie powstrzymał ich - ukierunkowany bezpośrednio na zablokowanie głosowania - złożony w zeszłym tygodniu do TC wniosek rządu hiszpańskiego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego (dotyczącego podziału kompetencji między władzami centralnymi a regionami autonomicznymi, zob. opinię prawną Consejo del Estado na temat możliwości wystąpienia z takim wnioskiem), skutkujący automatycznym zawieszeniem wszystkich czynności związanych z przygotowaniem plebiscytu (zob. komunikat prasowy TC). W jego wyniku wszystkie te czynności i samo głosowanie w świetle prawa hiszpańskiego stało się nieważne.

Szkockie referendum: nie "Independence Day" ale święto demokracji

Wczorajsze (18.09) referendum w sprawie niepodległości Szkocji zakończyło się wygraną przeciwników odłączenia od Zjednoczonego Królestwa (nieco ponad 55% głosów przeciw). Jednak największym "zwycięzcą", co podkreślają i komentatorzy i sami Szkoci (niezależnie od stosunku do kwestii niepodległości), została... demokracja: w głosowaniu wzięło udział 84,5% uprawnionych. Strona przegrana z honorem przyjęła wynik referendum. Lider Scottish Nationalist Party i jednocześnie premier Szkocji, Alex Salmond (główny inicjator referendum i kampanii niepodległościowej) zaapelował, by wszyscy Szkoci poszli w jego ślady i zaakceptowali demokratyczny werdykt (zob. tekst przemówienia Salmond'a tutaj). Z kolei zwolennicy pozostania Szkocji w Zjednoczonym Królestwie, a przede wszystkim chyba władze centralne w Londynie, przyjęli do wiadomości wiele argumentów i racji zwolenników secesji. Znalazło to wyraz już w przemówieniu Davida Camerona wygłoszonym tuż po ogłoszeniu wyników (tekst zob. tutaj), w którym obiecuje on m.in. większą decentralizację i więcej niezależności dla wszystkich państw składowych Zjednoczonego Królestwa np. w kwestiach podatkowych i budżetowych.

Porozumienie pokojowe pomiędzy Rządem Filipin i Islamskim Frontem Wyzwolenia Moro

27 marca, po przeszło 45 latach starć zbrojnych i 16 latach negocjacji doszło do podpisania przez rząd Filipin i Islamski Front Wyzwolenia Moro (the Moro National Liberation Front / MNLF) porozumienia pokojowego. Tym samym potwierdzono stworzenie niezależnego regionu Bangsamoro w Mindanao (pd. Filipiny), z własną lokalną policją, lokalnym parlamentem i prawem nakładania podatków. Czas pokaże na ile to porozumienie pokojowe okaże się trwałe. MNLF musi teraz wykazać się sprawnością w sprawowaniu władzy i uzyskać poparcie społeczne przed zbliżającymi się wyborami na Filipinach w połowie 2016. Więcej na ten temat pisaliśmy już tutaj i tutaj.

Szerzej na temat podpisania porozumienia pokojowego m.in. tutaj i tutaj.

Porozumienie pokojowe o znaczeniu historycznym podpisane na Filipinach

Po 16 latach negocjacji rząd Filipin i Islamski Front Wyzwolenia Moro (the Moro Islamic Liberation Front / MILF) podpisali porozumienie pokojowe (Comprehensive Agreement on the Bangsamoro / CAB), który zakańcza jeden z najdłużej trwających konfliktów zbrojnych na świecie. Jest to jedno z ważniejszych wydarzeń o tym znaczeniu od pisania nepalskiego układu pokojowego w 2006. 

W większości chrześcijańskim i zcentralizowanym państwie, Muzułmanie na pd wyspie Mindanao (którzy nazywają siebie Bangsamoro, bądź Moro; NB nie jest to monolityczna grupa), od 1968 roku prowadzili działania zbrojne w celu samostanowienia. Na początku konfliktu ponad 10 000 ludzi poległo w jego wyniku i w 2008, kiedy negocjacje pokojowe natrafiły na trudności  które wówczas wydawały się nie do przejścia, 500 000 ludzi zostało przesiedlonych. Dlatego obecne negocjacje i  zobowiązania które obie strony zgodziły się dotrzymać wydają się ogromnym postępem w sprawie. 

Miedzy 22 i 25 stycznia w Kuala Lumpur (Malezja) odbyła sie 43 runda rozmów mających na celu normalizację stosunków pomiędzy rządem i MILF. Strony podpisały aneksy do porozumienia w którym zobowiązują się dzielić władzą i zasobami naturalnymi. Pod nadzorem rządu pozostaje obronność, polityka zagraniczna, imigracja i handel globalny. Pod rządy nowej jednostki politycznej ‘Bangsamoro’ wejdzie 58 dziedzin, w tym edukacja, lokalna administracja, opieka społeczna, sprawiedliwość sharia i zwyczajowa. W ramach dzielenia władzy pomiędzy obiema administracjami pozostają ubezpieczenia społeczne i emerytura, prawa człowieka, wymiar sprawiedliwości, służba publiczna i straż przybrzeżna. Pomimo sukcesu jaki ten układ oznacza ogromne wyzwania nadal pozostają jako że ta nowo powstała niezależna jednostka polityczna ‘Bangsamoro’ (zastępująca wcześniejszy 'Niezależny Region w Muzułmańskim Mindanao' / the Autonomous Region in Muslim Mindanao (ARMM)) składa się z odrębnych 16 etniczno-lingwistycznych grup muzułmańskich, 13 grup rdzennych (nie-Moro) i mniejszościowej grupy chrześcijańskiej. Napięcia pomiędzy tymi grupami są częste, zwłaszcza dotyczące sporów o ziemię. Czas pokaże na ile ten układ pokojowy okaże się trwały.  

Więcej na ten temat można zobaczyć tutaj (BBC World News, rozmowa z Emma Leslie, Philippines Programme Associate at Conciliation Resources)    

Prawo do samostanowienia: Falklandy-Malwiny

W dniach 10-11 marca 2013 r. na Falklandach (Malwinach) odbędzie się referendum w sprawie politycznej przynależności wyspy. Ambasador Argentyny Londynie, Alicia Castro, oświadczyła, że jego wyniki będą irrelewantne z punktu prawa międzynarodowego i stanowią co najwyżej zabieg medialny. Oświadczenie Urzędu Prezydenta Republiki Argentyny (po hiszpańsku). Informacja prasowa (po angielsku).