Brexit za mniej niż 100 dni, czyli wiadomo, że nic nie wiadomo

29 marca 2019 r., czyli za mniej niż 100 dni, Wielka Brytania wystąpi z Unii Europejskiej. Mimo że od referendum w sprawie Brexitu minęło ponad dwa i pół roku, a UE, państwa członkowskie i rząd brytyjski (teoretycznie) zaakceptowały tekst umowy o przyszłych relacjach, w dalszym ciągu nic nie jest pewne i w zasadzie wszystkie scenariusze są jeszcze możliwe. Warto więc podsumować obecną sytuację i zastanowić się, czego możemy się spodziewać w ciągu najbliższych trzech miesięcy.

Szwajcarzy odrzucili w referendum wprowadzenie prymatu prawa krajowego nad prawem międzynarodowym

Wczoraj (25.11) w Szwajcarii odbyło się referendum, w którym m.in. decydowano o propozycji zgłoszonej przez populistyczną, prawicową partię UDC/SVP (Szwajcarska Partia Ludowa), aby wprowadzić poprawkę do Konstytucji mówiącą o jej prymacie nad prawem międzynarodowym. Inicjatywa została zatytułowana przez wnioskujących Schweizer Recht statt fremde Richter (Selbstbestimmungsinitiative)/ Le droit suisse au lieu de juges étrangers (initiative pour l’autodétermination).

UDC/SVP oraz pozostałe środowiska popierające "Selbstbestimmungsinitiative" odwoływały się do (przechodzącego renesans w środowiskach populistycznych wielu państw) anachronicznego rozumienia suwerenności, wskazując, że postulowana zmiana przywróci państwu i narodowi utraconą suwerenność.

Wynik referendum aborcyjnego w Irlandii otwiera drogę do liberalizacji krajowych przepisów

W piątek (25 maja) odbyło się referendum aborcyjne w Irlandii. Większością dwóch trzecich głosów (66.4% do 33.6%) zwyciężyli zwolennicy zmiany restrykcyjnego prawa aborcyjnego. Samo zwycięstwo zwolenników zmian nie zaskakuje, ponieważ potwierdza wcześniejsze sondaże z okresu kampanii referendalnej. Jednak jego rozmiar już tak. Przewidywania wskazywały na stosunkowo niewielką większość głosów na tak. 

Jak już pisaliśmy wcześniej referendum było związane z propozycją rządowej poprawki do irlandzkiej konstytucji. Jej wprowadzenie było konieczne w związku z planowaną przez rząd liberalizacją prawa w tym zakresie (m.in. planowany jest pełny dostęp do aborcji w pierwszych 12 tygodniach ciąży). W tle decyzji rządu znajdują się m.in. głośne wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (m.in. sprawa A., B. i C. p. Irlandii), decyzje (Mellet p. Irlandii oraz Whelan p. Irlandii) oraz stanowisko Komitetu Praw Człowieka ONZ, a także innych Komitetów ONZ-owskich (m.in. Komitetu ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet ONZ).

Pekin pręży muskuły czyli ćwiczenia w Cieśninie Tajwańskiej

W zeszłym tygodniu Chińska Republika Ludowa przeprowadziła największe ćwiczenia marynarki wojennej w historii w Cieśninie Tajwańskiej, wysyłając jasny sygnał w stronę Tajpej, że politykę „jednych Chin” wyegzekwuje w każdy możliwy sposób.

Co tak poruszyło władze w Pekinie? Możliwość organizacji referendum niepodległościowego w 2019 r.

Wkrótce referendum aborcyjne w Irlandii

Końcem maja lub na początku czerwca br. odbędzie się referendum aborcyjne w Irlandii. Rząd przygotował poprawkę do irlandzkiej konstytucji, która- jeśli zostanie przyjęta w referendum - otworzy drogę do przyjęcia zliberalizowanego prawa dopuszczającego aborcję.

Poprawka zakłada wykreślenie art. 40.3.3., wprowadzonego w 1983 r. ósmą poprawką do konstytucji. Przepis ten brzmi:

The State acknowledges the right to life of the unborn and, with due regard to the equal right to life of the mother, guarantees in its laws to respect, and, as far as practicable, by its laws to defend and vindicate that right.

This subsection shall not limit freedom to travel between the State and another state.

This subsection shall not limit freedom to obtain or make available, in the State, subject to such conditions as may be laid down by law, information relating to services lawfully available in another state.

Planowany jest m.in. pełny dostęp do aborcji w pierwszych 12 tygodniach ciąży. Aktualnie w Irlandii obowiązują rygorystyczne przepisy w tym zakresie. Aborcja jest dopuszczalna jedynie w przypadku poważnego zagrożenia życia kobiety.

Brexit: Pierwsze posiedzenie angielskiego sądu w sprawie procedury wyjścia z Unii

19 lipca 2016 r. angielski Wyższy Sąd (the High Court) wysłuchał stron skargi w sprawie procedury, jaką Wielka Brytania powinna zastosować przy wychodzeniu z Unii Europejskiej (UE). Sprawa ma charakter konstytucyjny, ale jej konsekwencje będą miały znaczenie dla tego kiedy i w jaki sposób Wielka Brytania uruchomi procedurę wyjścia z UE na postawie art. 50 Traktatu z Lizbony. Rząd zapewnia, że nie uruchomi jej w tym roku.

Islandia jednak nie chce do UE... A UE nawet nie komentuje!

O wycofaniu się Islandii z negocjacji w sprawie przystąpienia do UE media krajowe i zagraniczne informowały już pod koniec zeszłego tygodnia (zob. np. tu, tu czy tu). Przypomnijmy: 12 marca minister spraw zagranicznych Islandii Gunnar Sveinsson wysłał do łotewskiej Prezydencji i Komisji Europejskiej list , w którym poinformował, że jego państwo rezygnuje ze starań o członkostwo w UE. Wyraźnie wskazano również, że rząd islandzki nie ma zamiaru wznawiania negocjacji akcesyjnych w przyszłości, a wszelkie zobowiązania podejmowane w czasie negocjacji przez poprzedni rząd uznaje się za niebyłe i zastąpione przez obecną politykę. Natomiast rząd jasno wyraża wolę dalszej ścisłej współpracy z UE opartej na obecnych podstawach, zwłaszcza w ramach EOG oraz w celu zapewniania bezpieczeństwa międzynarodowego.

Szwajcaria nie rozszerza walki z imigrantami

Podczas gdy krajową uwagę przykuło helweckie pytanie referendalne dotyczące podniesienia obowiązkowych rezerw złota, co przełożyłoby się na sytuację osób spłacających kredytu w szwajcarskich frankach (w tym kontekście przypominamy nasz post nt. wyroku TS UE ws. kredytów w walutach obcych), z naszej perspektywy szczególnie interesująca wydaje się odpowiedź udzielona na kolejne pytanie, dotyczące ustanowienia dodatkowych ograniczeń imigracyjnych. 

"Nielegalne" katalońskie referendum

Wczoraj (9 listopada) zostało przeprowadzone kontrowersyjne referendum w sprawie niepodległości Katalonii. Jego organizatorów nie powstrzymały protesty i działania podejmowane przez centralne władze Hiszpanii, z orzeczeniem Tribunal Constitucional (TC, jeszcze z marca 2014 r.) kwestionującym "prawo do decydowania" ludności Katalonii jako niezgodne z hiszpańską konstytucją włącznie. Wreszcie nie powstrzymał ich - ukierunkowany bezpośrednio na zablokowanie głosowania - złożony w zeszłym tygodniu do TC wniosek rządu hiszpańskiego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego (dotyczącego podziału kompetencji między władzami centralnymi a regionami autonomicznymi, zob. opinię prawną Consejo del Estado na temat możliwości wystąpienia z takim wnioskiem), skutkujący automatycznym zawieszeniem wszystkich czynności związanych z przygotowaniem plebiscytu (zob. komunikat prasowy TC). W jego wyniku wszystkie te czynności i samo głosowanie w świetle prawa hiszpańskiego stało się nieważne.

Szkockie referendum: nie "Independence Day" ale święto demokracji

Wczorajsze (18.09) referendum w sprawie niepodległości Szkocji zakończyło się wygraną przeciwników odłączenia od Zjednoczonego Królestwa (nieco ponad 55% głosów przeciw). Jednak największym "zwycięzcą", co podkreślają i komentatorzy i sami Szkoci (niezależnie od stosunku do kwestii niepodległości), została... demokracja: w głosowaniu wzięło udział 84,5% uprawnionych. Strona przegrana z honorem przyjęła wynik referendum. Lider Scottish Nationalist Party i jednocześnie premier Szkocji, Alex Salmond (główny inicjator referendum i kampanii niepodległościowej) zaapelował, by wszyscy Szkoci poszli w jego ślady i zaakceptowali demokratyczny werdykt (zob. tekst przemówienia Salmond'a tutaj). Z kolei zwolennicy pozostania Szkocji w Zjednoczonym Królestwie, a przede wszystkim chyba władze centralne w Londynie, przyjęli do wiadomości wiele argumentów i racji zwolenników secesji. Znalazło to wyraz już w przemówieniu Davida Camerona wygłoszonym tuż po ogłoszeniu wyników (tekst zob. tutaj), w którym obiecuje on m.in. większą decentralizację i więcej niezależności dla wszystkich państw składowych Zjednoczonego Królestwa np. w kwestiach podatkowych i budżetowych.

Unijne sankcje gospodarcze wobec Szwajcarii

W lutym b.r. roku informowaliśmy, że w związku z wynikami szwajcarskiego referendum ws. ograniczenia przepływu osób między tym państwa a UE, Unia zagroziła wstrzymaniem negocjacji porozumienia energetycznego (post tutaj). Szwajcarię wykluczono także z programu wymiany studenckiej Erasmus+ oraz programu badawczego Horizon 2020 (Reuters, Swiss economy minister wants to save bilateral agreements with EU). W ramach tej ostatniej inicjatywa Unia w ciągu 7 lat wyda 80 mld na badania i rozwój; kwota ta  ma zostać zwiększona dzięki koordynacji działań z finansowaniem ze źródeł prywatnych

EU, Horizon 2020.

Od tego czasu obserwujemy kolejne próby podejmowane przez szwajcarski rząd, który stara się pogodzić wolę kontynuowania współpracy dwustronnej - choćby w przypadku porozumienia energetyki oznacza to pozbawienie dostępu do największego na świecie zliberalizowanego rynku energetycznego - a koniecznością uznania wyników referendum.

Unijne retorsje wobec Szwajcarii

Zaledwie wczoraj informowaliśmy, że rząd Szwajcarski określił możliwe konsekwencje referendum ws. ograniczenia swobody przepływu osób w relacjach z UE mianem "nieprzewidywalnych", obawiając się, że Unia może w tej sytuacji usztywnić stanowisko negocjacyjne w szeregu innych rozmów.

Obawy te sprawdziły się kilka godzin później.

Rzeczniczka prasowa Komisji Europejskiej Pia Ahrenkilde Hansen, zastrzegając że jakiekolwiek kroki zostaną podjęte dopiero w razie przełożenia na język prawny wyników niedzielnego referendum i ich wejścia w życie, a także uchylając się od "spekulacji dotyczących możliwości zastosowania sankcji gospodarczych" (Midday press briefing 11/2/2014), potwierdziła, że "w świetle zaistniałej sytuacji nie są przewidziane dalsze negocjacje techniczne w sprawie porozumienia energetycznego ze Szwajcarią" (Midday press briefing - Q&A). Możliwość dalszej współpracy musi bowiem zostać uprzednio przeanalizowana w "szerszym kontekście relacji bilateralnych", a porozumienie energetyczne rzekomo jest "w logiczny sposób horyzontalnie powiązane z kwestiami instytucjonalnymi".

Zob. także:

• European Commission, Declaration of the European Commission following the popular vote in Switzerland on the "mass immigration" initiative.

Szwajcaria za ograniczeniem swobody przepływu osób w relacjach z UE

50,3% Szwajcarów uczestniczących w niedzielnym referendum opowiedziało się za ograniczeniem "masowej imigracji" (Le Monde, Les Suisses votent oui à la limitation de «l'immigration de masse»). Zgodnie z przewidywaniami inicjatywa prawicowej, populistycznej partii UDC objęcia obywateli z UE kontyngentami imigracyjnymi spotkała się z natychmiastową reakcją ze strony Unii Europejskiej. W-ce Przewodnicząca Komisji Europejskiej Viviane Reding zasugerowała, że odrzucenie swobody przepływu osób może wpłynąć na szanse Szwajcarii na przystąpienie do unijnego rynku towarów i usług, bowiem wszystkie unijne swobody są ze sobą nierozerwalnie związane (FT, Swiss access to EU market under threat after immigration vote).

Wyniki głosowania w odpowiedzi na pytanie, czy Pani/Pan jest za wprowadzeniem ograniczeń w masowej imigracji.
Żródło: Le Monde, http://bit.ly/LQ7G4v

Prawo do samostanowienia: Falklandy-Malwiny

W dniach 10-11 marca 2013 r. na Falklandach (Malwinach) odbędzie się referendum w sprawie politycznej przynależności wyspy. Ambasador Argentyny Londynie, Alicia Castro, oświadczyła, że jego wyniki będą irrelewantne z punktu prawa międzynarodowego i stanowią co najwyżej zabieg medialny. Oświadczenie Urzędu Prezydenta Republiki Argentyny (po hiszpańsku). Informacja prasowa (po angielsku).