Guest post: Desperate Times Call for Desperate Measures? Kilka refleksji po wyroku ETPCz w sprawie Verein KlimaSeniorinnen Schweiz i Inni v. Szwajcaria

W ostatnich dniach Trybunał w Strasburgu wydał szeroko oczekiwane orzeczenie dotyczące pozytywnych zobowiązań państw odnośnie do zachodzących zmian klimatu i ich skutków[i]. Wywołało ono już pierwsze, zasadniczo entuzjastyczne, komentarze[ii], w tym na Blogu PPM.[iii] Poniższy krótki komentarz ma na celu skrótowe zaprezentowanie subiektywnie najistotniejszych fragmentów orzeczenia, które w wielu aspektach odchodzi od ustalonej interpretacji EKPCz, zaś nie zostały poruszone we wcześniej opublikowanym poście.

1. Odwołanie do konsensusu nauk przyrodniczych przy ustalaniu marginesu swobody uznania państw.

Doktryna margin of appreciation stanowi jedną z podstawowych reguł interpretacyjnych EKPCz stworzonych przez Trybunał. Obecna przykładowo w sprawie Handyside v. ZK, jak również wprowadzona przez państwa-strony do Protokołu nr 15 do Konwencji. Jednym z jej elementów jest zasada Europejskiego konsensusu. Co do zasady, państwa Konwencji mogą interpretować i stosować ją w sposób zgodny z lokalnymi tradycjami, wymaganiami polityki, większościowymi poglądami; jednakże, jeżeli większość pozostałych stron EKPCz wyraża zbliżone postawy na daną sprawę dotyczącą praw człowieka, zakres swobody uznania dostępny organom krajowym zostaje proporcjonalnie ograniczony[iv]. Innymi słowy, ewolucja polityk państw europejskich wpływa na ewolucję orzecznictwa ETPCz.

W sprawie Verein KlimaSeniorinnen Schweiz, Trybunał w rozbudowany sposób odwołał się do prawa międzynarodowego w kontekście zmian klimatu, w tym m.in.: do porządku UNFCCC, rezolucji organów i ciał ONZ, Konwencji z Aarhus, prawa UE, oraz do niedawnych orzeczeń krajowych dotyczących polityk klimatycznych  (ust. 133-272). Co jednak istotne, Trybunał również bardzo szeroko odniósł się w tym kontekście do konsensusu nauk przyrodniczych odnośnie do zachodzenia, antropogenicznego pochodzenia oraz powagi zmian klimatycznych (ust. 64-120)[v]. ETPCz w szczególności polegał na opinii IPCC, międzyrządowego organu eksperckiego badającego globalne ocieplenie.

Powoływanie się przez ETPCz na właściwe prawo międzynarodowe nie jest nowością – ETPCz regularnie powoływał się na nie w swojej interpretacji[vi]. Tymczasem, odwołanie do nauk przyrodniczych ma istotne znaczenie dla przyszłych orzeczeń w omawianej problematyce. W tradycyjnym ujęciu Europejskiego konsensusu, powszechna zmiana polityki państw w danej sprawie X, zazwyczaj prowadziła do zmiany zakresu swobody uznania państw w sprawie X. Przykładowo, w niedawnym wyroku Fedotova i in. v. Rosji, Trybunał, po przeprowadzeniu przeglądu praktyki państw Rady Europy, zmienił wcześniejsze stanowisko dotyczące zobowiązań państw w kontekście związków partnerskich par jednopłciowych.[vii] Wnioskowanie będzie inne, gdy do powyższej reguły dodamy dodatkową przesłankę - konsensus naukowców na sprawę X. Jeżeli zgodnie z wcześniejszym konsensusem europejskim, oraz zgodnością nauki na sprawę X, zakres swobody uznania został określony przez Trybunał w sposób X_1, to zmiana konsensusu Europejskiego niekoniecznie skończy się innym określeniem swobody uznania – i w efekcie, zakres X₁ będzie dalej obowiązywał, utrzymując wcześniejszy standard. Przykładowo, nawet zakładając gwałtowne wycofanie się wszystkich państw Europy ze swoich zobowiązań klimatycznych, czy zupełne odrzucenie działań mitygacyjnych i adaptacyjnych,  z uwagi na naukowy konsensus dotyczący zmian klimatu, zakres marginesu swobody uznania państw zakreślony w tym wyroku dalej będzie miał szansę obowiązywać.  W ten sposób ETPCz (w czarniejszych scenariuszach) może okazać się ostoją naukowości podczas przypływu antynaukowych postaw klimatycznych. Pytanie – czy to odwołanie do konsensusu nauki będzie przełożone na inne przedmioty skarg, takich jak aborcja, zapłodnienie in vitro, prawa osób nieheteronormatywnych?

2. Przyznanie organizacjom pozarządowym locus standi w sprawach o naruszenie praw człowieka w kontekście zmian klimatu

Klasyczne pytanie na egzaminach z prawa międzynarodowego publicznego dotyczy możliwości złożenia skargi do ETPCz przez organizację pozarządową. Pomimo istotnego znaczenia dla społeczeństwa obywatelskiego, zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem NGO mogły składać skargi do Trybunału tylko, jeżeli one lub osoby przez nie reprezentowane, były ofiarą naruszenia ich praw konwencyjnych (art. 34, 35(2)(b) EKPCz). Taka interpretacja wynikała z okoliczności, iż EKPCz nie przewiduje możliwości złożenia actio popularis na abstrakcyjne naruszenie praw jednostki. W szeregu spraw (cytowanych zresztą w wyroku, ust. 474-477) Trybunał rozwinął tę interpretację. Omawiane orzeczenie idzie jednak krok dalej. Seniorki dotknięte skutkami zmian klimatu (konkretnie falami gorąca oraz wyższą średnią temperaturą) nie spełniły przesłanek uzyskania statusu ofiary, upraszczając, z powodu niedostatecznej intensywności ich doświadczeń, jak również możliwości zmniejszenia tychże poprzez indywidualne metody adaptacji (ust. 527-535). Jednakże, biorąc pod uwagę specyfikę zmian klimatu, a jednocześnie konieczność podejmowania działań mitygacyjnych oraz adaptacyjnych już teraz, ETPCz przyznał tytułowej Verein KlimaSeniorinnen Schweiz locus standi. Wywiódł jednocześnie generalne reguły na potrzeby przyszłych podobnych spraw z zakresu potencjalnego zaniechania państwa w kontekście powzięcia adekwatnych działań w celu ochrony jednostek przed negatywnymi skutkami zmian klimatu na ludzkie zdrowie i życie (ust. 502, 521-526). Wspomniane reguły wymienione w  par. 502 to:

- dana organizacja musi funkcjonować zgodnie z prawem o, w danej jurysdykcji lub mieć zdolność do wnoszenia spraw przed organy krajowe,

- musi wykazać, iż dąży do konkretnego celu, zgodnie ze swoimi statutowymi zadaniami, w zakresie ochrony praw człowieka jej członków lub innych jednostek dotkniętych (zmianami klimatu – przyp. aut.) w danej jurysdykcji, zarówno samodzielnie, jak również poprzez prowadzenie zbiorowych działań na rzecz ochrony wspomnianych praw przed zagrożeniami wynikającymi ze zmian klimatu,

- musi wykazać, iż może być uznana za wyspecjalizowaną oraz reprezentatywną, tak aby mogła działać na rzecz swoich członków lub innych jednostek dotkniętych (zmianami klimatu – przyp. aut.) w danej jurysdykcji, które są narażone na konkretne zagrożenia lub negatywne skutki zmian klimatu na ich życie, zdrowie, lub dobrobyt, w zakresie w jakim są chronione przez Konwencję.

Taka decyzja Trybunału, choć daleko idąca, jest oparta na przekonujących argumentach. Organizacje pozarządowe mają zdecydowanie większe możliwości finansowe, logistyczne, merytoryczne, we wnoszeniu skarg i wniosków przed krajowe oraz międzynarodowe organy, aniżeli jednostki reprezentowane przez pojedynczych prawników[viii]. Należy oczywiście pamiętać, iż, rozszerzenie locus standi idzie wbrew literalnej interpretacji Konwencji, jak również prawdopodobnie zwiększy ilość spraw wpływających do już obciążonego Trybunału. Wydaje się to jednak uzasadnionym kosztem, jaki ETPCz musi ponieść, w celu zapewnienia efektywnej ochrony praw konwencyjnych w kontekście narastających zmian klimatycznych.

3. Odwołania do praw przyszłych pokoleń.

W omawianym wyroku Trybunał kilkakrotnie stwierdził, iż decyzje w sprawach klimatycznych wpływają nie tylko na prawa i obowiązki żyjących, lecz również prawa i obowiązki przyszłych pokoleń (ust. 419-420, 490, 521, 549). Pierwszy raz podobne stwierdzenie w dyskursie międzynarodowym, iż dobrostan przyszłych ludzi winien być również wzięty pod uwagę przez światowych decydentów, pojawiło się w Raporcie Brundtland, ponad 30 lat po uchwaleniu EKPCz.[ix] W kontekście zmian klimatu, toczy się obecnie burzliwa dyskusja odnośnie do włączania interesów przyszłych pokoleń do prawnych i politycznych wyborów dnia dzisiejszego.[x] Nie ma literalnej normy w Konwencji, która  pozwalałaby Trybunałowi stwierdzić naruszenie praw przyszłych pokoleń. Jednakże ETPCz co najmniej dwukrotnie wykorzystał odwołanie do tychże: najpierw, aby jeszcze silniej uzasadnić przyznanie organizacji Verein Klimaseniorinnen Schweiz locus standi (ust. 521), zaś później, we fragmencie, w którym uzasadniał  konieczności podjęcia przez Szwajcarię natychmiastowych działań w kierunku ograniczenia emisji oraz wyznaczenia adekwatnych średnioterminowych celów redukcji emisji gazów cieplarnianych, aby doprowadzić do 2050 roku do neutralności emisyjnej (ust. 549). Innymi słowy, Trybunał odwołał się do praw przyszłych pokoleń, aby częściowo uzasadnić odejście od dotychczasowego rozumienia norm dotyczących locus standi oraz statusu ofiary, jak również w kontekście oceny zobowiązań prawnoczłowieczych Szwajcarii w kontekście zmian klimatu.

4. Podsumowanie

Powyższe rozważania żadną miarą nie wyczerpują pytań, jakie pozostają po tym wyroku. Czy w kontekście zmian klimatu obowiązuje doktryna Bankovic? Jak na zakres zobowiązań i marginesu swobody uznania winny wpływać referenda ogólnokrajowe? Jak nie-obywatele (w szczególności migranci klimatyczni) mogą bronić swoich praw w ETPCz? Być może odpowiedzi na nie poznamy w przyszłości. Możliwe, iż do części z nich odniesie się MTS w nadchodzącej Opinii Doradczej dotyczącej zobowiązań prawnomiędzynarodowych państw w związku ze zmianami klimatu – kolejne wydarzenie, na jakie doktryna dziś z niecierpliwością czeka.[xi]  Jednak bez względu na  dzisiejszą ocenę omawianego orzeczenia, należy odtąd brać je pod uwagę podczas analizy zobowiązań klimatycznych w kontekście praw jednostki.

 

Autor: mgr Szymon Kucharski (S.K.J.)

Szkoła Doktorska Nauk Społecznych UJ

---

[i] Wyrok ETPCz z dnia 09.04.2024 r., w sprawie Verein KlimaSeniorinnen Schweiz i Inni v. Szwajcaria, nr skargi 53600/20, dalej „Verein KlimaSeniorinnen Schweiz”.

[ii] Sandra Arntz, Jasper Krommendijk, Historic and Unprecedented. Climate Justice in Strasbourg Verfassungsblog.de, 09.04.2024, https://verfassungsblog.de/historic-and-unprecedented/ (dostęp 11.04.2024); Marko Milanovic, A Quick Take on the European Court’s Climate Change Judgments ejiltalk.org, 09.04.2024, https://www.ejiltalk.org/a-quick-take-on-the-european-courts-climate-change-judgments/ (dostęp 11.04.2024.

[iii] Julia Kapelańska-Pręgowska, Guest post. Pierwsze orzeczenie ETPC w sprawach klimatycznych, przegladpm.blogspot.com, 10.04.2024, https://przegladpm.blogspot.com/2024/04/guest-post-pierwsze-orzeczenia-etpc-w.html (dostęp 11.04.2024).

[iv] Ignacio de la Rasilla del Moral, The Increasingly Marginal Appreciation of the Margin-of-Appreciation Doctrine, (2006) 7 German Law Journal 6, s. 619.

[v] James Powell, Scientists Reach 100% Consensus on Anthropogenic Global Warming (2017) 37 Bulletin of Science, Technology & Society 4, s. 183-184.

[vi] Por. Wyrok ETPCz z dnia 21 lutego 1975 r., w sprawie Golder v. ZK, nr skargi . 4451/70, ust. 34-36.

[vii] Wyrok ETPCz z dnia 17 stycznia 2023 r., w sprawie Fedotova i in. v. Rosja, nr skarg 40792/10 30538/14 43439/14, ust. 166-177. Przy czym argumenty o zmianie konsensusu Europejskiego w tej akurat sprawie trudno uznać za w pełni przekonujące.

[viii] O czym świadczy choćby znaczna suma kosztów powołana przez skarżących w omawianej sprawie, ust. 648-650.

[ix] Report of the World Commission on Environment and Development: Our Common Future, ust. 25-26.

[x] Autor niniejszego wpisu powiela stanowisko dr. Petera Lawrence’a, wedle którego nie da się dyskutować o polityce klimatycznej bez uwzględniania praw osób, które realnie zmian klimatu w pełnej sile doświadczą. Zob. Peter Lawrence, International Law Must Respond to the Reality of Future Generations: A Reply to Stephen Humphreys, (2023) 34 European Journal of International Law 4, s. 669–682.

[xi] Obecny stan procedury wydania Opinii Doradczej w tej sprawie, zob. https://www.icj-cij.org/case/187 (dostęp 15.04.2024). 

[1] Wyrok ETPCz z dnia 09.04.2024 r., w sprawie Verein KlimaSeniorinnen Schweiz i Inni v. Szwajcaria, nr skargi 53600/20, dalej „Verein KlimaSeniorinnen Schweiz”.

[1] Sandra Arntz, Jasper Krommendijk, Historic and Unprecedented. Climate Justice in Strasbourg Verfassungsblog.de, 09.04.2024, https://verfassungsblog.de/historic-and-unprecedented/ (dostęp 11.04.2024); Marko Milanovic, A Quick Take on the European Court’s Climate Change Judgments ejiltalk.org, 09.04.2024, https://www.ejiltalk.org/a-quick-take-on-the-european-courts-climate-change-judgments/ (dostęp 11.04.2024.

[1] Julia Kapelańska-Pręgowska, Guest post. Pierwsze orzeczenie ETPC w sprawach klimatycznych, przegladpm.blogspot.com, 10.04.2024, https://przegladpm.blogspot.com/2024/04/guest-post-pierwsze-orzeczenia-etpc-w.html (dostęp 11.04.2024).

[1] Ignacio de la Rasilla del Moral, The Increasingly Marginal Appreciation of the Margin-of-Appreciation Doctrine, (2006) 7 German Law Journal 6, s. 619.

[1] James Powell, Scientists Reach 100% Consensus on Anthropogenic Global Warming (2017) 37 Bulletin of Science, Technology & Society 4, s. 183-184.

[1] Por. Wyrok ETPCz z dnia 21 lutego 1975 r., w sprawie Golder v. ZK, nr skargi . 4451/70, ust. 34-36.

[1] Wyrok ETPCz z dnia 17 stycznia 2023 r., w sprawie Fedotova i in. v. Rosja, nr skarg 40792/10 30538/14 43439/14, ust. 166-177. Przy czym argumenty o zmianie konsensusu Europejskiego w tej akurat sprawie trudno uznać za w pełni przekonujące.

[1] O czym świadczy choćby znaczna suma kosztów powołana przez skarżących w omawianej sprawie, ust. 648-650.

[1] Report of the World Commission on Environment and Development: Our Common Future, ust. 25-26.

[1] Autor niniejszego wpisu powiela stanowisko dr. Petera Lawrence’a, wedle którego nie da się dyskutować o polityce klimatycznej bez uwzględniania praw osób, które realnie zmian klimatu w pełnej sile doświadczą. Zob. Peter Lawrence, International Law Must Respond to the Reality of Future Generations: A Reply to Stephen Humphreys, (2023) 34 European Journal of International Law 4, s. 669–682.

[1] Obecny stan procedury wydania Opinii Doradczej w tej sprawie, zob. https://www.icj-cij.org/case/187 (dostęp 15.04.2024).

Wlk. Brytania zawiera umowę o wolnym handlu z państwami EOG EFTA

From left: Liz Truss, UK’s International Trade Secretary, Ranil Jayawardena, UK's International Trade Minister, Guðlaugur Þór Þórðarson, Iceland's Foreign Minister, Dominique Hasler, Liechtenstein's Foreign Minister, Iselin Nybø, Norway’s Minister of Trade and Industry.

Podczas gdy powszechną uwagę zaprzątają trudności związane z rozliczeniami finansowymi Brexitu (BBC, Brexit: Downing Street rejects EU's estimate of divorce bill) i układaniem nowych relacji traktatowych, bez echa przemknęło podpisanie 8 lipca b.r. umowy o wolnym handlu między Wielką Brytanią a państwami EOG EFTA (Islandią, Lichtensteinem i Norwegia).

Guest post: Specjalni sprawozdawcy Biura Wysokiego Komisarza ds. Praw Człowieka ostrzegają przed nową definicją „terroryzmu” w Szwajcarii

Szwajcarski projekt ustawodawstwa antyterrorystycznego narusza międzynarodowe standardy praw człowieka poprzez rozszerzenie definicji terroryzmu i tworzy niebezpieczny precedens dla tłumienia sprzeciwu politycznego na całym świecie, ostrzegli 11 września specjalni sprawozdawcy ONZ ds. Praw Człowieka działający w ramach tak zwanych procedur specjalnych (Special Procedures), Rady Praw Człowieka. Sprawozdawcy wyrazili ubolewanie z powodu odmowy władz szwajcarskich zmiany spornych fragmentów projektu ustawy.„Żadne z naszych zaleceń nie zostało wdrożone” - powiedzieli, odnosząc się do 16-stronicowego oficjalnego listu wysłanego do rządu pod koniec maja (pełna treść listu dostępna tu). Sprawozdawcy są szczególnie zaniepokojeni, że nowa definicja „działalności terrorystycznej”może obejmować nawet działania zgodne z prawem, które mają na celu wpłynięcie lub zmianę porządku konstytucyjnego, takie jak legalne działania dziennikarzy, społeczeństwa obywatelskiego i działaczy politycznych. 

Według standardów międzynarodowych (wezwanie sekretarza generalnego ONZ z dnia 17.03.2005 r. skierowane do wszystkich państw członkowskich w sprawie przyjęcia wspólnej definicji terroryzmu przyjętej przez Panel Wysokiego Szczebla Narodów Zjednoczonych ds. Zagrożeń, Wyzwań i Zmian (dokument dostępny tu) w tym Rady Bezpieczeństwa ONZ (rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1566 (2004)), terroryzm obejmuje zastraszanie lub przymus wobec ludności lub rządów poprzez groźbę lub użycie przemocy powodującej śmierć, poważne obrażenia lub branie zakładników.„Rozszerzenie definicji terroryzmu na jakąkolwiek kampanię bez użycia przemocy, która wiąże się z szerzeniem strachu, wykracza daleko poza aktualne szwajcarskie prawo i narusza międzynarodowe standardy” – powiedzieli. „Ta nadmiernie ekspansywna definicja ustanawia niebezpieczny precedens i może służyć jako model dla autorytarnych rządów dążących do stłumienia politycznego sprzeciwu, w tym poprzez tortury i inne okrutne, nieludzkie lub poniżające traktowanie lub karanie.” Sprawozdawcy ostrzegli również przed fragmentami projektu, które dawałyby policji federalnej szerokie uprawnienia do wyznaczania „potencjalnych terrorystów” i podejmowania decyzji o środkach zapobiegawczych wobec nich bez uprzedniej kontroli sądowej (osoby objęte środkami mogłyby złożyć wniosek o ich uchylenie do Federalnego Sądu Administracyjnego). „Chociaż zdajemy sobie sprawę z poważnych zagrożeń bezpieczeństwa stwarzanych przez terroryzm, bardzo żałujemy, że władze szwajcarskie odmówiły skorzystania z naszej pomocy technicznej i wiedzy fachowej na temat łączenia skutecznych środków zapobiegawczych z poszanowaniem praw człowieka” - powiedzieli specjalni sprawozdawcy. Pełna treść komunikatu dostępna tu.

Autor: Autor: Bartłomiej Pająk, absolwent UŚ, z wykształcenia adwokat, pracownik samorządowy

Rozpoczęły się rozmowy w sprawie nowej konstytucji dla Syrii

Źródło: https://www.swissinfo.ch/eng/podcast_inside-geneva--can-a-swiss-meeting-lead-to-syrian-peace-/45336152

W ubiegłą środę, 30 października, w Pałacu Pokoju w Genewie rozpoczęły się rozmowy w sprawie nowej konstytucji dla Syrii. 150 delegatów reprezentujących rząd Syrii, opozycję i różne sektory społeczeństwa obywatelskiego (prawie 30% przedstawicieli stanowią kobiety) tworzy nowe zgromadzenie konstytucyjne pod egidą ONZ: Syryjski Komitet Konstytucyjny (dalej: Komitet). Celem tej nowej instytucji jest pogodzenie syryjskiego rządu (na czele którego stoi prezydent Baszar al-Asad) i syryjskiej opozycji. ONZ ma nadzieję, że prace Komitetu doprowadzą do negocjacji pokojowych, zmierzających do zakończenia ośmioletniej wojny domowej. Decyzje, które podejmuje to ciało, nie będą jednak wiążące w świetle prawa syryjskiego, a ich wdrożenie będzie musiało opierać się na dobrej wierze zainteresowanych stron. W tym kontekście Sekretarz Generalny NZ António Guterres stwierdził, że z zadowoleniem przyjął "wyjątkową szansę", jaką daje Komitet i powiedział, że oczekuje od uczestników prawdziwej współpracy na rzecz rozwiązania konfliktu zgodnego z rezolucją nr 2254 Rady Bezpieczeństwa NZ, które spełni oczekiwania wszystkich Syryjczyków. Dodał jednak, że rozpoczęcie prac Komitatu musi iść w parze z konkretnymi działaniami na rzecz budowania zaufania, gdyż tylko znaczące zaangażowanie w prace nad nową konstytucję Syrii, któremu będzie towarzyszyć zaprzestanie działań wojennych w całym kraju, zapewni Specjalnemu Wysłannikowi Sekretarza, Geirowi Pedersenowi, środowisko, którego potrzebuje, aby skutecznie wykonywać swój mandat na rzecz szerszego procesu politycznego.

Szwajcarzy odrzucili w referendum wprowadzenie prymatu prawa krajowego nad prawem międzynarodowym

Wczoraj (25.11) w Szwajcarii odbyło się referendum, w którym m.in. decydowano o propozycji zgłoszonej przez populistyczną, prawicową partię UDC/SVP (Szwajcarska Partia Ludowa), aby wprowadzić poprawkę do Konstytucji mówiącą o jej prymacie nad prawem międzynarodowym. Inicjatywa została zatytułowana przez wnioskujących Schweizer Recht statt fremde Richter (Selbstbestimmungsinitiative)/ Le droit suisse au lieu de juges étrangers (initiative pour l’autodétermination).

UDC/SVP oraz pozostałe środowiska popierające "Selbstbestimmungsinitiative" odwoływały się do (przechodzącego renesans w środowiskach populistycznych wielu państw) anachronicznego rozumienia suwerenności, wskazując, że postulowana zmiana przywróci państwu i narodowi utraconą suwerenność.

Bezpieczna przystań dla zabytków z Syrii i Iraku powstaje pod Paryżem

Zniszczone świątynie Palmyry

Źródło: http://time.com/4554381/hollande-war-treasures-louvre-isis-syria/

W grudniu pisaliśmy na blogu o Deklaracji z Abu Zabi, inicjatywie międzynarodowej zmierzającej do utworzenia specjalnego funduszu oraz instrumentów technicznych pozwalających na ochronę zabytków archeologicznych wywiezionych niezgodnie z prawem z terytoriów Syrii oraz Iraku. Niedawno Francja ogłosiła, że w nowo budowanych obiektach Muzeum Luwru znajdzie się miejsce, w którym mogłyby być przechowywane i chronione zabytki pochodzące ze stref konfliktów.

Obowiązkowe uczestnictwo w koedukacyjnch zajęciach szkolnych na basenie nie narusza prawa do wolności religii i wyznania

W czasach, gdy żywo dyskutowana jest problematyka integracji cudzoziemców i przyczyniania się w ten sposób do zwalczania zjawisk nietolerancji, rasizmu i ksenofobii, Trybunał strasburski wydał orzeczenie, które może stanowić pożyteczne oręże dla państw w zakresie realizacji polityk integracyjnych - sprawa Osmanoglu i Kocabas p. Szwajcarii. 

Trybunał Arbitrażowy ds. Sportu oddala apelację Seppa Blattera

Trybunał Arbitrażowy ds. Sportu oddalił środek zaskarżenia wniesiony w marcu b.r. przez byłego przewodniczącego FIFA (CAS, JOSEPH S. BLATTER FILES AN APPEAL AT THE COURT OF ARBITRATION FOR SPORT (CAS)) od decyzji Komitetu odwoławczego FIFA z lutego 2016 r. Blatter domagał się zmiany wyroku, uniewinnienia i oczyszczenia ze wszystkich zarzutów ws. naruszenia zasad etycznych. 

W rezultacie w mocy pozostaje decyzja o odsunięciu byłego szefa FIFA na 6 lat od wszelkich działań związanych z piłką nożną (co jest o 2 lata niższą karą w stosunku do opisywanego przez nas rozstrzygnięcia w I instancji) oraz grzywna w wysokości 50'000 CHF (CAS, COURT OF ARBITRATION FOR SPORT (CAS) DISMISSES THE APPEAL OF JOSEPH S. BLATTER).

Iran prosi o dobre usługi SG ONZ w sporze z USA

Przy okazji waszyngtońskiego szczytu atomowego zwracaliśmy uwagę na napięcia utrzymujące się w relacjach USA z Iranem, mimo wypracowania Wspólnego Wszechstronnego Planu Działania, który miał zakończyć międzynarodową izolację Teheranu. 

Najnowszym punktem zapalnym w relacjach dwustronnych stał się ubiegłotygodniowy wyrok amerykańskiego Sądu Najwyższego Bank Markazi, aka The Central Bank of Iran, Petitioner v. Deborah Peterson, et al. dotyczący m.in. prawnej odpowiedzialności państwa za zamach terrorystyczny przeprowadzony w 1983 roku w Bejrucie. Stało się to okazją do interpretacji, ustanowionego w 1996 r. precedensowego w skali świata wyjątku od immunitetu państw w postępowaniach odszkodowawczych dot. aktów terrorystycznych.

Nieodwołalnosć wyboru między arbitrażem a sądownictwem powszechnym zgodna z EKPCz

Pod koniec ubiegłego miesiąca opublikowany został wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka ws. Tabbane v. Switzerland (application no. 41069/12) dotyczący niedopuszczalności wniesienia środka odwoławczego do sądu powszechnego od wyroku arbitrażowego. Jest to pierwszy przypadek zbadania przez ETPCz zgodności zrzeczenia się prawa do apelacji z prawem do rzetelnego procesu.

Świąteczne porządki w FIFA i UEFA

Niespełna dwa tygodnie po tym jak Trybunał Arbitrażowy ds. Sportu (CAS) zapowiedział, że środki tymczasowe zastosowane wobec szefów federacji piłkarskich FIFA (Sepp Blatter) i UEFA (Michel Platini) w postaci zawieszenia w pełnieniu funkcji związanych z piłką nożną są ważne, ale termin ich obowiązywanie nie może zostać wydłużony (nasz post tutaj), ostateczną decyzję w postępowaniu przeciwko obu działaczom przyjęła izba orzekająca Komitetu etyki FIFA.

Szef światowej federacji (Blatter) oraz w-ce szef, członek Komitetu Wykonawczego FIFA a przede wszystkim niedoszły następca tego pierwszego (Platini) zostali odsunięci od wszelkich prac związanych z piłką nożną na 8 lat na poziomie krajowym lub międzynarodowym. Ponadto Blattera i Platiniego ukarano grzywnami w wysokości odpowiednio 50 tyś. i 80 tyś. CHF.

Skandal w FIFA zatacza coraz szersze kręgi

Mimo że dla zapytania FIFA corruption scandal wyszukiwarki internetowe oferują spektrum zagadnień z wielu lat, początek najświeższego skandalu można datować na maj b.r., kiedy to na wniosek amerykańskich organów ścigania w luksusowym hotelu w Zurichu zatrzymano 7 wysokich funkcjonariuszy FIFA. W USA 14 byłym lub pracującym urzędnikom postawiono zaś zarzuty "rażącej, systematycznej i głęboko zakorzenionej korupcji" (BBC, Fifa corruption crisis: Key questions answered). 

Teraz ten sam 5 gwiazdkowy Baur au Lac hotel stanowił scenerię zatrzymania kolejnych oficjeli spośród 16 osób, którym USA stawiają zarzuty "trwałego nadużywania stanowiska celem czerpania korzyści finansowych". Równocześnie rozszerzono listę zarzutów korupcyjnych i łapownictwa wobec wcześniej zatrzymanych (FT, Fifa corruption scandal: US unveils charges against 16). Tym razem Szwajcaria na wniosek USA zatrzymała panów Alfredo Hawita, pochodzącego z Hondurasu przewodniczącego Concacaf (federacji piłkarskiej Ameryki Północnej i Środkowej oraz Karaibów), oraz Juan Angel Napoutę, paragwajskiego przewodniczącego latynoamerykańskiej konfederacji Conmebol. Dochodzenie w sprawie powiązań biznesu i sportu objęło już wszystkie (piłkarskie) kontynenty.

Przymiarki Szwajcarii do ograniczenia imigracji pracowników z UE

Realizując decyzję referendalną podjętą w lutym ubiegłego roku ws. "ograniczenia masowej imigracji" (nasz post tu i wcześniejszy), rząd Szwajcarii przedstawił w tym tygodniu plany nowych rozwiązań legislacyjnych. 

Szwajcaria nie rozszerza walki z imigrantami

Podczas gdy krajową uwagę przykuło helweckie pytanie referendalne dotyczące podniesienia obowiązkowych rezerw złota, co przełożyłoby się na sytuację osób spłacających kredytu w szwajcarskich frankach (w tym kontekście przypominamy nasz post nt. wyroku TS UE ws. kredytów w walutach obcych), z naszej perspektywy szczególnie interesująca wydaje się odpowiedź udzielona na kolejne pytanie, dotyczące ustanowienia dodatkowych ograniczeń imigracyjnych. 

Zmierzch "podwójnej irlandzkiej" i optymalizacji CIT w Szwajcarii, Luksemburgu i Austrii

W ostatnich miesiącach kilkukrotnie wspominaliśmy o wielkich inwestorach amerykańskich wykorzystujących jurysdykcję irlandzką do prawnie wątpliwych praktyk, choćby w kontekście prawa do prywatności użytkowników portalu Facebook (post tutaj), czy porozumień podatkowych między Google a tamtejszą administracją (zobacz tu). Właśnie kwestie podatkowe budzą szczególne niezadowolenie w pozostałych unijnych stolicach, które zabiegając o naprawę sytuacji fiskalnej włożyły w minionym roku wiele wysiłku w walkę z uchylaniem się od opodatkowania (zob. nasze posty w zakresie tax evasion). Spore emocje budzą również postępowania Komisji ws. opodatkowania Starbucksa w Holandii, czy Fiat Finance w Luksemburgu.

Fakt, że nowy Przewodniczący Komisji Europejskiej, Jean-Claude Juncker, piastował urząd Premiera Luksemburga w czasie, kiedy państwo to (podobnie zresztą jak Irlandia) zawarło porozumienia podatkowe z Amazonem, w sprawie których Komisja ma wszcząć postępowanie o możliwe naruszenie zasad udzielania pomocy publicznej, nie pozwoli aby o podatkach zapomnieć do przyszłego roku (FT, Brussels targets Amazon’s Luxembourg tax deal). Jest jednak szansa, że Irlandia, Austria i Luksemburg, a także Szwajcarią rzadziej będą odgrywać rolę czarnych charakterów.

Rada UE przeciwko uchylaniu się spółek od opodatkowania (i Patent Box'om). Przełom w relacjach ze Szwajcarią

Rada UE zatwierdziła nowelizację unijnych zasad podatkowych w zakresie przeciwdziałania podwójnemu nie-opodatkowaniu grup kapitałowych, wykorzystujących na potrzeby przepływów finansowych wewnątrz grupy tzw. pożyczki hybrydowe (Council, Council agrees to close tax loophole for corporate groups). Tym samym dochodzi do częściowej zmiany celu Dyrektywy przyjętej dla unikania podwójnego opodatkowania grup kapitałowych. Jedynym państwem, które konsekwentnie sprzeciwiało się nowelizacji była Malta (Le Monde, L'UE adopte une mesure contre l'évasion fiscale des entreprise).

Unijne sankcje gospodarcze wobec Szwajcarii

W lutym b.r. roku informowaliśmy, że w związku z wynikami szwajcarskiego referendum ws. ograniczenia przepływu osób między tym państwa a UE, Unia zagroziła wstrzymaniem negocjacji porozumienia energetycznego (post tutaj). Szwajcarię wykluczono także z programu wymiany studenckiej Erasmus+ oraz programu badawczego Horizon 2020 (Reuters, Swiss economy minister wants to save bilateral agreements with EU). W ramach tej ostatniej inicjatywa Unia w ciągu 7 lat wyda 80 mld na badania i rozwój; kwota ta  ma zostać zwiększona dzięki koordynacji działań z finansowaniem ze źródeł prywatnych

EU, Horizon 2020.

Od tego czasu obserwujemy kolejne próby podejmowane przez szwajcarski rząd, który stara się pogodzić wolę kontynuowania współpracy dwustronnej - choćby w przypadku porozumienia energetyki oznacza to pozbawienie dostępu do największego na świecie zliberalizowanego rynku energetycznego - a koniecznością uznania wyników referendum.

Szwajcaria wdroży standard OECD w zakresie automatycznej wymiany informacji finansowych

Podczas odbywającego się dniach 5-7 kwietnia w Paryżu "Tygodnia OECD" -  równoczesnego dorocznego spotkania Rady OECD na poziomie ministerialnym (zobacz Ministerial Council Statement) oraz Forum OECD - przyjęto Deklarację w sprawie automatycznej wymiany informacji w sprawach podatkowych. Tym samym ministrowie "wyrazili determinację" w szybkim wdrożeniu, na zasadzie wzajemności, oraz wezwali centra finansowe do bezzwłocznej implementacji  Jednolitego światowego standardu w zakresie wymiany informacji finansowych, opublikowanego przez OECD w lutym b.r. 

Deklarację poparło G20, a do końca roku najpewniej sporządzona zostanie czarna lista jurysdykcji niewspółpracujących takich jak Dubaj czy Panama (FT, Switzerland pledges to lift veil on tax secrecy). Zważywszy na rosnącą skuteczność presji wywieranej przez społeczność międzynarodową na raje podatkowe nowy standard ma szansę ulec szybkiemu upowszechnieniu (zobacz nasz post, czy FT, Singapore completes US tax evasion deal). 

Unijne retorsje wobec Szwajcarii

Zaledwie wczoraj informowaliśmy, że rząd Szwajcarski określił możliwe konsekwencje referendum ws. ograniczenia swobody przepływu osób w relacjach z UE mianem "nieprzewidywalnych", obawiając się, że Unia może w tej sytuacji usztywnić stanowisko negocjacyjne w szeregu innych rozmów.

Obawy te sprawdziły się kilka godzin później.

Rzeczniczka prasowa Komisji Europejskiej Pia Ahrenkilde Hansen, zastrzegając że jakiekolwiek kroki zostaną podjęte dopiero w razie przełożenia na język prawny wyników niedzielnego referendum i ich wejścia w życie, a także uchylając się od "spekulacji dotyczących możliwości zastosowania sankcji gospodarczych" (Midday press briefing 11/2/2014), potwierdziła, że "w świetle zaistniałej sytuacji nie są przewidziane dalsze negocjacje techniczne w sprawie porozumienia energetycznego ze Szwajcarią" (Midday press briefing - Q&A). Możliwość dalszej współpracy musi bowiem zostać uprzednio przeanalizowana w "szerszym kontekście relacji bilateralnych", a porozumienie energetyczne rzekomo jest "w logiczny sposób horyzontalnie powiązane z kwestiami instytucjonalnymi".

Zob. także:

• European Commission, Declaration of the European Commission following the popular vote in Switzerland on the "mass immigration" initiative.

Szwajcaria za ograniczeniem swobody przepływu osób w relacjach z UE

50,3% Szwajcarów uczestniczących w niedzielnym referendum opowiedziało się za ograniczeniem "masowej imigracji" (Le Monde, Les Suisses votent oui à la limitation de «l'immigration de masse»). Zgodnie z przewidywaniami inicjatywa prawicowej, populistycznej partii UDC objęcia obywateli z UE kontyngentami imigracyjnymi spotkała się z natychmiastową reakcją ze strony Unii Europejskiej. W-ce Przewodnicząca Komisji Europejskiej Viviane Reding zasugerowała, że odrzucenie swobody przepływu osób może wpłynąć na szanse Szwajcarii na przystąpienie do unijnego rynku towarów i usług, bowiem wszystkie unijne swobody są ze sobą nierozerwalnie związane (FT, Swiss access to EU market under threat after immigration vote).

Wyniki głosowania w odpowiedzi na pytanie, czy Pani/Pan jest za wprowadzeniem ograniczeń w masowej imigracji.
Żródło: Le Monde, http://bit.ly/LQ7G4v