Brexit za mniej niż 100 dni, czyli wiadomo, że nic nie wiadomo

29 marca 2019 r., czyli za mniej niż 100 dni, Wielka Brytania wystąpi z Unii Europejskiej. Mimo że od referendum w sprawie Brexitu minęło ponad dwa i pół roku, a UE, państwa członkowskie i rząd brytyjski (teoretycznie) zaakceptowały tekst umowy o przyszłych relacjach, w dalszym ciągu nic nie jest pewne i w zasadzie wszystkie scenariusze są jeszcze możliwe. Warto więc podsumować obecną sytuację i zastanowić się, czego możemy się spodziewać w ciągu najbliższych trzech miesięcy.

TSUE: małżonkowie osób tej samej płci korzystają ze swobody przepływu osób

We wczorajszym wyroku w sprawie C-673/16 Coman Trybunał Sprawiedliwości potwierdził główne tezy z opinii rzecznika generalnego M. Watheleta ze stycznia tego roku (o której pisaliśmy wcześniej), stwierdzając tym samym, że państwa nie mogą ograniczać swobody przemieszczania się osobom homoseksualnym, które zawarły legalnie związek małżeński w innym państwie członkowskim. Co wyrok ten oznacza w praktyce? 

ETS: Zakaz ekstradycji własnych obywateli a zasada niedyskryminacji i swobodny przepływ osób w prawie UE

W wydanym 6 września 2016 r. wyroku w sprawie C-182/15 Aleksei Petruhhin Europejskiemu Trybunałowi Sprawiedliwości przyszło rozstrzygnąć niezwykle interesujący problem prawny: czy unijna zasada niedyskryminacji obejmuje również zakaz ekstradycji własnych obywateli państwa członkowskiego i czy w związku z tym przebywający w tym państwie obywatel innego państwa członkowskiego UE może się na taki zakaz powołać, by uniknąć ekstradycji.

Postępowanie przed sądem krajowym (łotewskim) dotyczyło A. Petruhhina, obywatela estońskiego, ściganego listem gończym opublikowanym na stronie Interpolu. 30 września 2014 r. został on zatrzymany w na Łotwie w mieście Bauska i tymczasowo aresztowany. W październiku do łotewskich organów wpłynął wniosek o ekstradycję Petruhhina do Rosji. W uzasadnieniu władze rosyjskie wskazywały, że przeciwko niemu jest prowadzone postępowanie karne w związku z udziałem w zorganizowanej grupie przestępczej i próbą wprowadzenia do obrotu znacznej ilości środków odurzających. Przestępstwo to jest zagrożone w Rosji karą pozbawienia wolności od 8 do 20 lat. Łotewska prokuratura generalna zgodziła się na ekstradycję. Jednak A. Petruhhin odwołał się do sadu, żądając uchylenia postanowienia o ekstradycji ze względu na to, że zgodnie z umową o pomocy prawnej i stosunkach prawnych zawartą między państwami bałtyckimi przysługują mu na Łotwie takie same prawa jak obywatelowi łotewskiemu, a w prawie łotewskim zabroniono co do zasady ekstradycji własnych obywateli i w praktyce Łotwa nie dokonuje ekstradycji własnych obywateli do Rosji. Zatem według skarżącego Łotwa jest zobowiązana do chronienia go przed ekstradycją jak własnego obywatela.

Przymiarki Szwajcarii do ograniczenia imigracji pracowników z UE

Realizując decyzję referendalną podjętą w lutym ubiegłego roku ws. "ograniczenia masowej imigracji" (nasz post tu i wcześniejszy), rząd Szwajcarii przedstawił w tym tygodniu plany nowych rozwiązań legislacyjnych. 

Szwajcaria nie rozszerza walki z imigrantami

Podczas gdy krajową uwagę przykuło helweckie pytanie referendalne dotyczące podniesienia obowiązkowych rezerw złota, co przełożyłoby się na sytuację osób spłacających kredytu w szwajcarskich frankach (w tym kontekście przypominamy nasz post nt. wyroku TS UE ws. kredytów w walutach obcych), z naszej perspektywy szczególnie interesująca wydaje się odpowiedź udzielona na kolejne pytanie, dotyczące ustanowienia dodatkowych ograniczeń imigracyjnych. 

Trybunał Sprawiedliwości UE przeciwko turystyce socjalnej

W wydanym 11 listopada wyroku w sprawie C-333/13 Elisabeta Dano, Florin Dano przeciwko Jobcenter Leipzig Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej potwierdził prawo państw członkowskich do ograniczania możliwości korzystania z niektórych świadczeń socjalnych przez obywateli Unii, którzy udają się do innych państw członkowskich jedynie w celu wykorzystywania ich systemów pomocy społecznej.

Prawo niemieckie wyłącza korzystanie z pewnych świadczeń (na pokrycie podstawowych potrzeb bytowych, niem. Grundsicherung) przez cudzoziemców, którzy przybywają do RFN w celu uzyskania pomocy społecznej lub podstawą pobytu których jest wyłącznie cel poszukiwania pracy. Obywatelka Rumunii Elisabeta Dano, przebywająca w Niemczech, wystąpiła o przyznanie tego rodzaju zasiłków (existenzsichernde Regelleistung, Sozialgeld i wsparcie na poczet kosztów zakwaterowania i ogrzewania) na rzecz swoją i mieszkającego z nią małoletniego syna. Właściwy organ (Jobcenter Leipzig)  odmówił jednak ich przyznania, argumentując, że p. Dano, choć ubiega się o świadczenia zastrzeżone dla osób poszukujących pracy, wcale nie wjechała do RFN w tym celu. Z akt sprawy wynika, że nie ma ona żadnego wyuczonego zawodu i nie wykonywała dotychczas pracy zarobkowej ani w Niemczech, ani w Rumunii. Nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów, że rzeczywiście poszukuje pracy. Mieszka w Niemczech wraz z synem co najmniej od listopada 2010 r. u swojej siostry, która zapewnia im wyżywienie. E. Dano pobiera już na rzecz swojego syna zasiłek rodzinny (184 EUR miesięcznie), a także zaliczkę z tytułu zasiłku alimentacyjnego (133 EUR miesięcznie) - ale te świadczenia nie są objęte zakresem sprawy.

Unijne sankcje gospodarcze wobec Szwajcarii

W lutym b.r. roku informowaliśmy, że w związku z wynikami szwajcarskiego referendum ws. ograniczenia przepływu osób między tym państwa a UE, Unia zagroziła wstrzymaniem negocjacji porozumienia energetycznego (post tutaj). Szwajcarię wykluczono także z programu wymiany studenckiej Erasmus+ oraz programu badawczego Horizon 2020 (Reuters, Swiss economy minister wants to save bilateral agreements with EU). W ramach tej ostatniej inicjatywa Unia w ciągu 7 lat wyda 80 mld na badania i rozwój; kwota ta  ma zostać zwiększona dzięki koordynacji działań z finansowaniem ze źródeł prywatnych

EU, Horizon 2020.

Od tego czasu obserwujemy kolejne próby podejmowane przez szwajcarski rząd, który stara się pogodzić wolę kontynuowania współpracy dwustronnej - choćby w przypadku porozumienia energetyki oznacza to pozbawienie dostępu do największego na świecie zliberalizowanego rynku energetycznego - a koniecznością uznania wyników referendum.

Unijne retorsje wobec Szwajcarii

Zaledwie wczoraj informowaliśmy, że rząd Szwajcarski określił możliwe konsekwencje referendum ws. ograniczenia swobody przepływu osób w relacjach z UE mianem "nieprzewidywalnych", obawiając się, że Unia może w tej sytuacji usztywnić stanowisko negocjacyjne w szeregu innych rozmów.

Obawy te sprawdziły się kilka godzin później.

Rzeczniczka prasowa Komisji Europejskiej Pia Ahrenkilde Hansen, zastrzegając że jakiekolwiek kroki zostaną podjęte dopiero w razie przełożenia na język prawny wyników niedzielnego referendum i ich wejścia w życie, a także uchylając się od "spekulacji dotyczących możliwości zastosowania sankcji gospodarczych" (Midday press briefing 11/2/2014), potwierdziła, że "w świetle zaistniałej sytuacji nie są przewidziane dalsze negocjacje techniczne w sprawie porozumienia energetycznego ze Szwajcarią" (Midday press briefing - Q&A). Możliwość dalszej współpracy musi bowiem zostać uprzednio przeanalizowana w "szerszym kontekście relacji bilateralnych", a porozumienie energetyczne rzekomo jest "w logiczny sposób horyzontalnie powiązane z kwestiami instytucjonalnymi".

Zob. także:

• European Commission, Declaration of the European Commission following the popular vote in Switzerland on the "mass immigration" initiative.

Szwajcaria za ograniczeniem swobody przepływu osób w relacjach z UE

50,3% Szwajcarów uczestniczących w niedzielnym referendum opowiedziało się za ograniczeniem "masowej imigracji" (Le Monde, Les Suisses votent oui à la limitation de «l'immigration de masse»). Zgodnie z przewidywaniami inicjatywa prawicowej, populistycznej partii UDC objęcia obywateli z UE kontyngentami imigracyjnymi spotkała się z natychmiastową reakcją ze strony Unii Europejskiej. W-ce Przewodnicząca Komisji Europejskiej Viviane Reding zasugerowała, że odrzucenie swobody przepływu osób może wpłynąć na szanse Szwajcarii na przystąpienie do unijnego rynku towarów i usług, bowiem wszystkie unijne swobody są ze sobą nierozerwalnie związane (FT, Swiss access to EU market under threat after immigration vote).

Wyniki głosowania w odpowiedzi na pytanie, czy Pani/Pan jest za wprowadzeniem ograniczeń w masowej imigracji.
Żródło: Le Monde, http://bit.ly/LQ7G4v

Swobodny przepływ osób w Parlamencie Europejskim i na wokandzie Trybunału Sprawiedliwości UE

W czwartek, 16 stycznia br., po emocjonującej (szczególnie w wykonaniu polskich europosłów) środowej debacie, Parlament Europejski przyjął Rezolucję w sprawie respektowania podstawowego prawa do swobodnego przepływu w UE, w której przeciwstawia się opiniom niektórych europejskich polityków wzywających do ograniczenia praw związanych ze swobodą przemieszczania się obywateli UE.

Oczywiście, chodzi przede wszystkim o brytyjskiego premiera, Davida Camerona, który ostatnio czynił to najczęściej i najgłośniej (nie został jednak, mimo wcześniejszych zapowiedzi, wymieniony imiennie w rezolucji). Podobne głosy, zwłaszcza wobec zniesienia od 1 stycznia 2014 r. restrykcji dotyczących pracowników z Bułgarii i Rumunii, co jakiś czas słychać z różnych stron europejskiej sceny politycznej. Kwestie te powracają też regularnie jako temat kampanii wyborczych niektórych partii politycznych - obecnie w perspektywie zbliżających się wyborów do PE.