Umowa Polski z Wielką Brytanią wzajemnie gwarantująca prawa wyborcze dla obywateli obu państw w wyborach lokalnych

W ostatnich dniach maja br. Polska i Wielka Brytana podpisały umowę, która gwarantuje czynne i bierne prawo wyborcze w wyborach lokalnych dla obywateli obu państw, na stałe zamieszkujących w jednym z nich. Podstawą dla tej umowy jest oczywiście jedno z praw przysługujących obywatelom UE, aktualnie uregulowane w art. 22 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu UE. Szczegółową regulacją unijną tego dotyczącą jest Dyrektywa Rady 94/80/WE z dnia 19 grudnia 1994 r. ustanawiająca szczegółowe warunki wykonywania prawa głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych przez obywateli Unii mających miejsce zamieszkania w Państwie Członkowskim, którego nie są obywatelami.

Zielone światło dla reformy Europejskiej inicjatywy obywatelskiej

Dzisiaj przedstawiciele PE i Rady doszli do porozumienia w kształcie zapowiadanej od dawna reformy Europejskiej inicjatywy obywatelskiej. Wydaje się jednak, że zaproponowane zmiany nie są wystarczające. 

Sąd UE: decyzja Rady w sprawie rozpoczęcia negocjacji brexitowych nie dotyczy obywateli brytyjskich w sposób bezpośredni

Trzynastu obywateli brytyjskich zamieszkałych w innych państwach członkowskich wniosło do Sądu UE skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Rady upoważniającej do rozpoczęcia negocjacji w sprawie Brexitu. Wnioskodawcy argumentowali m.in., że zaskarżona decyzja wywiera bezpośrednie konsekwencje na prawa, które wywodzą z traktatów. Wskazywali ponadto, że proces wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii jest nieważny wobec braku upoważnienia konstytucyjnego. 

ETS: Zakaz ekstradycji własnych obywateli a zasada niedyskryminacji i swobodny przepływ osób w prawie UE

W wydanym 6 września 2016 r. wyroku w sprawie C-182/15 Aleksei Petruhhin Europejskiemu Trybunałowi Sprawiedliwości przyszło rozstrzygnąć niezwykle interesujący problem prawny: czy unijna zasada niedyskryminacji obejmuje również zakaz ekstradycji własnych obywateli państwa członkowskiego i czy w związku z tym przebywający w tym państwie obywatel innego państwa członkowskiego UE może się na taki zakaz powołać, by uniknąć ekstradycji.

Postępowanie przed sądem krajowym (łotewskim) dotyczyło A. Petruhhina, obywatela estońskiego, ściganego listem gończym opublikowanym na stronie Interpolu. 30 września 2014 r. został on zatrzymany w na Łotwie w mieście Bauska i tymczasowo aresztowany. W październiku do łotewskich organów wpłynął wniosek o ekstradycję Petruhhina do Rosji. W uzasadnieniu władze rosyjskie wskazywały, że przeciwko niemu jest prowadzone postępowanie karne w związku z udziałem w zorganizowanej grupie przestępczej i próbą wprowadzenia do obrotu znacznej ilości środków odurzających. Przestępstwo to jest zagrożone w Rosji karą pozbawienia wolności od 8 do 20 lat. Łotewska prokuratura generalna zgodziła się na ekstradycję. Jednak A. Petruhhin odwołał się do sadu, żądając uchylenia postanowienia o ekstradycji ze względu na to, że zgodnie z umową o pomocy prawnej i stosunkach prawnych zawartą między państwami bałtyckimi przysługują mu na Łotwie takie same prawa jak obywatelowi łotewskiemu, a w prawie łotewskim zabroniono co do zasady ekstradycji własnych obywateli i w praktyce Łotwa nie dokonuje ekstradycji własnych obywateli do Rosji. Zatem według skarżącego Łotwa jest zobowiązana do chronienia go przed ekstradycją jak własnego obywatela.

Unijna dyrektywa dotycząca ochrony konsularnej obywateli UE w państwach trzecich nareszcie przyjęta

W poniedziałek, 20 kwietnia, po kilku latach negocjacji (projekt został przedstawiony przez Komisję już w grudniu 2011 r., a PE wydał pozytywną opinię w 2012 r.) Rada przyjęła dyrektywę 2015/637 w sprawie środków koordynacji i współpracy mających ułatwić ochronę konsularną niereprezentowanych obywateli Unii w państwach trzecich oraz uchylającą decyzję 95/553/WE. Dyrektywę opublikowano w piątkowym Dzienniku Urzędowym UE (L 106, 24.4.2015), wejdzie w życie 20 dni po publikacji.

Zgodnie z art. 20 ust. 2 lit c oraz 23 TFUE, a także art. 46 KPP UE "każdy obywatel Unii korzysta na terytorium państwa trzeciego, w którym Państwo Członkowskie, którego jest obywatelem, nie ma swojego przedstawicielstwa, z ochrony dyplomatycznej i konsularnej każdego z pozostałych Państw Członkowskich na takich samych warunkach jak obywatele tego państwa". Należy jednak uściślić nieprecyzyjne sformułowanie polskiego (i nie tylko) tekstu tych przepisów: w istocie chodzi nie o ochronę dyplomatyczną w rozumieniu prawa międzynarodowego, a o ochronę typu konsularnego udzielaną przez władze dyplomatyczne i konsularne państw członkowskich. Potwierdza to zarówno treść przyjętej właśnie dyrektywy, jak i zastępowanej przez nią decyzji 95/553. 

Trybunał Sprawiedliwości UE przeciwko turystyce socjalnej

W wydanym 11 listopada wyroku w sprawie C-333/13 Elisabeta Dano, Florin Dano przeciwko Jobcenter Leipzig Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej potwierdził prawo państw członkowskich do ograniczania możliwości korzystania z niektórych świadczeń socjalnych przez obywateli Unii, którzy udają się do innych państw członkowskich jedynie w celu wykorzystywania ich systemów pomocy społecznej.

Prawo niemieckie wyłącza korzystanie z pewnych świadczeń (na pokrycie podstawowych potrzeb bytowych, niem. Grundsicherung) przez cudzoziemców, którzy przybywają do RFN w celu uzyskania pomocy społecznej lub podstawą pobytu których jest wyłącznie cel poszukiwania pracy. Obywatelka Rumunii Elisabeta Dano, przebywająca w Niemczech, wystąpiła o przyznanie tego rodzaju zasiłków (existenzsichernde Regelleistung, Sozialgeld i wsparcie na poczet kosztów zakwaterowania i ogrzewania) na rzecz swoją i mieszkającego z nią małoletniego syna. Właściwy organ (Jobcenter Leipzig)  odmówił jednak ich przyznania, argumentując, że p. Dano, choć ubiega się o świadczenia zastrzeżone dla osób poszukujących pracy, wcale nie wjechała do RFN w tym celu. Z akt sprawy wynika, że nie ma ona żadnego wyuczonego zawodu i nie wykonywała dotychczas pracy zarobkowej ani w Niemczech, ani w Rumunii. Nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów, że rzeczywiście poszukuje pracy. Mieszka w Niemczech wraz z synem co najmniej od listopada 2010 r. u swojej siostry, która zapewnia im wyżywienie. E. Dano pobiera już na rzecz swojego syna zasiłek rodzinny (184 EUR miesięcznie), a także zaliczkę z tytułu zasiłku alimentacyjnego (133 EUR miesięcznie) - ale te świadczenia nie są objęte zakresem sprawy.

Komisja Europejska przedstawia wizję rozwoju polityki w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości

W połowie marca br. Komisja Europejska przedstawiła szereg dokumentów określających priorytety UE w rozwoju polityk dotyczących spraw wewnętrznych i wymiaru sprawiedliwości (zob. tutaj).  KE wskazała, że w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości rok 2014 będzie przełomowy: 1 grudnia wygasa program sztokholmski, który określał priorytety przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości na lata 2010-2014 oraz środki Komisji służące jego wykonaniu, a także kończy się okres przejściowy wyznaczony w Traktacie z Lizbony dla obszaru sprawiedliwości, co spowoduje zniesienie obecnych ograniczeń w kontroli sądowej TS UE oraz w pełnieniu przez Komisję roli strażnika Traktatów w dziedzinie współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych, co otwiera możliwość wnoszenia przez KE skarg na uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego w tym zakresie. 

Czy spór o obywatelstwo Malty dotrze przed Trybunał Sprawiedliwości?

Według informacji EU Observer Komisja Europejska poszukuje obecnie możliwości prawnego zaskarżenia maltańskich zasad sprzedaży obywatelstwa, które wzbudziły powszechne oburzenie, mimo że jak podkreślaliśmy poprzednio (zobacz m.in. post tutaj) kwestia ta należy do kompetencji wyłącznych państw członkowskich. Prawnicy Komisji rzekomo koncentrują swoje analizy na zakresie obowiązku lojalnej współpracy na podstawie art. 4(3) TUE; punktem odniesienia mają być orzeczenia w sprawach Micheletti (C-369/90) oraz Rottman (C-138/08). Przywołane ma być także orzeczenie MTS w sprawie Nottebohm (ICJ Reports 1955, p. 4).

Na Maltę już napływają aplikacje zainteresowanych kupnem obywatelstwa.

UE oburzona handlem maltańskim obywatelstwem

Nie milkną echa opisywanej przez nas (tutaj) decyzji Malty o przyjęcia kryterium finansowego jako jedynego warunku nabycia obywatelstwa Malty, a w rezultacie obywatelstwa UE. Mimo że zasady przyznawania obywatelstwa należą do kompetencji wyłącznych państw członkowskich, sprawa wzbudziła oburzenie również na szczeblu unijnym. 

15 stycznia, Komisarz ds. sprawiedliwości Viviane Reding podczas debaty plenarnej w PE stwierdziła, że zachowanie Malty stanowi pogwałcenie „podstawowej zasady prawa międzynarodowego” przyznawania obywatelstwa wyłącznie osobom mającym faktyczne związki z danym państwem oraz że w rezultacie mogło dojść do naruszenia zasady lojalnej współpracy w myśl art. 4(3) TUE (Speech: Citizenship must not be up for sale European Commission, SPEECH/14/18).

Swobodny przepływ osób w Parlamencie Europejskim i na wokandzie Trybunału Sprawiedliwości UE

W czwartek, 16 stycznia br., po emocjonującej (szczególnie w wykonaniu polskich europosłów) środowej debacie, Parlament Europejski przyjął Rezolucję w sprawie respektowania podstawowego prawa do swobodnego przepływu w UE, w której przeciwstawia się opiniom niektórych europejskich polityków wzywających do ograniczenia praw związanych ze swobodą przemieszczania się obywateli UE.

Oczywiście, chodzi przede wszystkim o brytyjskiego premiera, Davida Camerona, który ostatnio czynił to najczęściej i najgłośniej (nie został jednak, mimo wcześniejszych zapowiedzi, wymieniony imiennie w rezolucji). Podobne głosy, zwłaszcza wobec zniesienia od 1 stycznia 2014 r. restrykcji dotyczących pracowników z Bułgarii i Rumunii, co jakiś czas słychać z różnych stron europejskiej sceny politycznej. Kwestie te powracają też regularnie jako temat kampanii wyborczych niektórych partii politycznych - obecnie w perspektywie zbliżających się wyborów do PE.

Obywatelstwo UE na sprzedaż

Z końcem miesiąca wchodzi w życie ustawa, mocą której osoby chcące nabyć obywatelstwo UE będą to mogły uczynić za 650 tyś. euro w drodze zakupu obywatelstwa Malty. W przeciwieństwie jednak do stosujących podobne rozwiązanie Cypru, Grecji, Hiszpanii, Portugalii czy Wielkiej Brytanii uzyskanie obywatelstwa nie będzie obwarowane dodatkowymi warunkami np. minimalnego okresu zamieszkania, czy realizacji określonych inwestycji (Il Sole 24 Ore, Malta, da fine dicembre basterà pagare 650mila euro per avere la cittadinanza. Salgono i timori Ue sui nuovi passaporti). Co więcej, w przeciwieństwie do tych państw uprawnienie nabywane na Malcie nie będzie ograniczone czasowo. Zgodnie z założeniami projektu legislacyjnego, zatwierdzonego przez parlament w ubiegłym miesiącu, ma to przynieść do budżetu 30 mln euro rocznie (tj. 45 beneficjentów programu).

Odpowiadając na głosy krytyczne w stosunku do projektu - nie tylko w ramach UE, bo maltański paszport umożliwia podroż bez wizy do USA i 160 innych państw - tamtejsza administracja zapewniła, że procedura będzie obejmować szczegółową kontrolę kandydatów, co ma uniemożliwić nabycie obywatelstwa unijnego przez przypadkowe osoby.

Niezależnie jednak od krytyki krajowej i unijnej, kryteria przyznawania obywatelstwa pozostają sprawą wewnętrzną państw członkowskich i Komisja Europejska ma w tym zakresie nader ograniczoną możliwość oddziaływania.