Koniec ze zmianą czasu w Unii Europejskiej? Rekordowe wyniki unijnych konsultacji publicznych

31 sierpnia Komisja Europejska ogłosiła wstępne wyniki  publicznych konsultacji w sprawie ustaleń dotyczących zmiany czasu w Unii Europejskiej. Okazało się, że w trwającej dość krótko ankiecie (bo od 4 lipca do 16 sierpnia) wzięła udział rekordowa liczba obywateli Unii - 4,6 mln, i to pochodzących ze wszystkich 28 (ciągle) państw członkowskich! Żadne dotąd przeprowadzone konsultacje na poziomie UE nie spotkały się z takim zainteresowaniem (spośród wcześniejszych najwięcej respondentów przyciągnęły konsultacje dotyczące ochrony ptaków i siedlisk - ponad 550 tys. oraz modernizacji wspólnej polityki rolnej - ponad 322 tys.). Jednoznaczny jest też rezultat: 84% głosujących opowiedziało się za zlikwidowaniem zmiany czasu.

Upłynął termin transpozycji Dyrektywy dotyczącej ochrony konsularnej

W dniu 1 maja upłynął termin transpozycji Dyrektywy dotyczącej ochrony konsularnej (Dyrektywa Rady (UE) 2015/637 z dnia 20 kwietnia 2015 r. w sprawie środków koordynacji i współpracy mających ułatwić ochronę konsularną niereprezentowanych obywateli Unii w państwach trzecich oraz uchylająca decyzję 95/553/WE). 

O uchwaleniu Dyrektywy oraz jej specyfice pisaliśmy już na naszym blogu. Warto jedynie przypomnieć, że jej przyjęcie zostało dokonane na podstawie art. 23 TFUE, który przewiduje, że: 

"[k]ażdy obywatel Unii korzysta na terytorium państwa trzeciego, gdzie Państwo Członkowskie, którego jest obywatelem, nie ma swojego przedstawicielstwa, z ochrony dyplomatycznej i konsularnej każdego z pozostałych Państw Członkowskich na takich samych warunkach jak obywatele tego państwa. Państwa Członkowskie przyjmują niezbędne przepisy i podejmują rokowania międzynarodowe wymagane do zapewnienia tej ochrony",

Rzecznik generalna TS UE: dyrektywa tytoniowa jest ważna

W ubiegłą środę (23 grudnia) rzecznik generalna Juliane Kokott wydała opinię w sprawie C-358/14 Rzeczpospolita Polska przeciwko Parlamentowi Europejskiego i Radzie UE, w której stwierdza, że dyrektywa 2014/14/UE (popularnie nazywana „dyrektywą tytoniową”) została przyjęta zgodnie z prawem. Żaden z argumentów podniesionych przez Polskę ‒ przy wsparciu Rumunii ‒ nie znalazł poparcia. 

Zdaniem rzecznik generalnej, prawodawca Unii nie przekroczył swego szerokiego zakresu uznania, by zapewnić, że wyroby tytoniowe i powiązane wyroby mogą zostać wprowadzone do obrotu na jednolitych warunkach w całej Unii bez pominięcia podstawowego celu wysokiego poziomu ochrony zdrowia.

Wzmocnienie ochrony ofiar przestępstw w Unii Europejskiej (a przy okazji nieco o skutkach dyrektyw)

16 listopada 2015 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat prasowy pod cokolwiek mylącym (we wszystkich wersjach językowych) tytułem "Od dzisiaj obowiązują nowe przepisy w sprawie lepszej ochrony ofiar przestępstw w UE". Czytając tytuł i pierwsze zdanie komunikatu ("Obowiązujące od dzisiaj nowe unijne przepisy dotyczące praw ofiar w zasadniczy sposób zmienią sposób traktowania ofiar przestępstw w Europie.") można odnieść wrażenie, że przyjęte zostały jakieś nowe akty prawa pochodnego UE  w tym zakresie. Tymczasem Komisja przypomina po prostu, że 16 listopada br. upłynął termin implementacji do prawa krajowego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE ustanawiającej normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępującej decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW. Obowiązywanie dotyczy więc nie unijnych przepisów (tj. dyrektywy), które weszły w życie 15 listopada 2012 r., a przepisów krajowych przyjętych przez państwa członkowskie w wykonaniu obowiązku implementacji dyrektywy - które najpóźniej powinny zacząć obowiązywać w prawie krajowym wraz z upływem terminu implementacji dyrektywy.

ETS o równości mężczyzn i kobiet w korzystaniu z urlopu rodzicielskiego

Po naszym środowym poście (12 sierpnia br.) pozostajemy przy tematyce praw rodzicielskich. Tym razem przedstawiamy jeden z ostatnich wyroków Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości wydanych przed przerwą wakacyjną (tj. 16 lipca br.) - w sprawie C-222/14 Konstantinos Maïstrellis przeciwko Ypourgos Dikaiosynis, Diafaneias kai Anthropinon Dikaiomaton.Nieprzypadkowo tym razem pisząc o kwestiach równościowych na pierwszym miejscu wymieniamy mężczyzn - to oni w tym przypadku byli ofiarami dyskryminującego traktowania w korzystaniu z urlopów rodzicielskich.

Zgodnie z prawem greckim urzędnik płci męskiej nie ma prawa do płatnego urlopu rodzicielskiego, jeżeli jego żona nie pracuje lub nie wykonuje żadnego zawodu, chyba że zostanie ona uznana za niezdolną do sprostania potrzebom związanym z wychowywaniem dziecka z powodu poważnej choroby lub niepełnosprawności stwierdzonej orzeczeniem właściwej komisji. Sędzia Konstantinos Maïstrellis w grudniu 2010 r. wystąpił o udzielenie 9-miesięcznego płatnego urlopu rodzicielskiego w celu wychowywania swojego dziecka urodzonego 24 października. Jego wniosek został odrzucony decyzją ministra sprawiedliwości, przejrzystości i praw człowieka (Ypourgos Dikaiosynis, Diafaneias kai Anthropinon Dikaiomaton ) z tego powodu, że żona sędziego Maïstrellisa w tym czasie nie pracowała. Od tej decyzji sędzia odwołał się do Symvoulio tis Epikrateias (greckiej rady stanu), która nabrała wątpliwości, czy grecka regulacja dotycząca urlopów rodzicielskich urzędników jest zgodna z prawem UE, w zakresie w jakim pozbawia prawa do urlopu mężczyzn znajdujących się w opisanej sytuacji. Należy bowiem wspomnieć, że kobiety-urzędniczki mogły zawsze skorzystać z urlopu rodzicielskiego, niezależnie od sytuacji małżonka. Dlatego rada stanu zwróciła się do Trybunału Sprawiedliwości z pytaniem o wykładnię odpowiednich przepisów dyrektywy 96/34 w sprawie Porozumienia ramowego dotyczącego urlopu rodzicielskiego zawartego przez UNICE, CEEP i ETUC (obecnie zastąpiona dyrektywą 2010/18w sprawie wdrożenia zmienionego porozumienia ramowego dotyczącego urlopu rodzicielskiego zawartego przez BUSINESSEUROPE, UEAPME, CEEP i ETUC oraz uchylającą dyrektywę 96/34/WE) oraz dyrektywy 2006/54 w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy.

ETS o odmowie uznania prawa jazdy wydanego przez inne państwo członkowskie jako sankcji za wykroczenie drogowe

Właśnie zaczął się polski długi majowy weekend. Stąd, dla wszystkich wybierających się na wycieczkę własnym autem do innego państwa członkowskiego UE przestroga płynąca z niedawnego orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości: przestrzegajcie przepisów ruchu drogowego, gdziekolwiek jesteście, bo ich naruszenie może przynieść nieprzewidziane (dla zainteresowanego) konsekwencje.

W wydanym 23 kwietnia wyroku w sprawie C-260/13 Aykul TS musiał w istocie rozstrzygnąć, czy państwo członkowskie może - w ramach sankcji za wykroczenie drogowe popełnione na swoim terytorium - odmówić uznania prawa do posługiwania się na swoim terytorium prawem jazdy wydanym przez inne państwo członkowskie i, tym samym, pozbawić sprawcę prawa do kierowania pojazdami na swoim terytorium. Sprawa dotyczyła obywatelki Austrii, S. Aykul, posiadającej austriackie prawo jazdy. Kiedy prowadziła samochód na obszarze Niemiec, niedaleko granicy z Austrią została zatrzymana przez tamtejszą policję. Kontrola wykazała, że prowadziła pod wpływem środka odurzającego (dokładnie - marihuany) i że zażywa go ona przynajmniej okazjonalnie. Władze niemieckie uznały w takiej sytuacji - zgodnie z niemieckimi przepisami - że p. Aykul nie jest w stanie oddzielić kierowania pojazdem od zażywania środków odurzających i, w zwiazku z tym, jest niezdolna do kierowania pojazdami o napędzie silnikowym. W konsekwencji została ona pozbawiona uprawnienia do kierowania pojazdami na terytorium Niemiec, pomimo posiadania ważnego austriackiego prawa jazdy. Prawo austriackie traktuje bowiem kierowców prowadzących pod wpływem środków odurzających łagodniej niż niemieckie, bo utrata uprawnień do kierowania pojazdami może nastąpić dopiero wówczas, gdy niezdolność w związku z zażywaniem takich środków jest medycznie stwierdzona lub jeśli występują objawy pozwalające podejrzewać uzależnienie od takich środków. Jednocześnie, S. Aykul została przez władze niemieckie poinformowana, że może odzyskać uprawnienie do kierowania w Niemczech, kiedy przedstawi opinię medyczno-psychologiczną potwierdzającą jej wstrzemięźliwość od jakiegokolwiek spożycia środków odurzających przez okres co najmniej roku. 

Unijna dyrektywa dotycząca ochrony konsularnej obywateli UE w państwach trzecich nareszcie przyjęta

W poniedziałek, 20 kwietnia, po kilku latach negocjacji (projekt został przedstawiony przez Komisję już w grudniu 2011 r., a PE wydał pozytywną opinię w 2012 r.) Rada przyjęła dyrektywę 2015/637 w sprawie środków koordynacji i współpracy mających ułatwić ochronę konsularną niereprezentowanych obywateli Unii w państwach trzecich oraz uchylającą decyzję 95/553/WE. Dyrektywę opublikowano w piątkowym Dzienniku Urzędowym UE (L 106, 24.4.2015), wejdzie w życie 20 dni po publikacji.

Zgodnie z art. 20 ust. 2 lit c oraz 23 TFUE, a także art. 46 KPP UE "każdy obywatel Unii korzysta na terytorium państwa trzeciego, w którym Państwo Członkowskie, którego jest obywatelem, nie ma swojego przedstawicielstwa, z ochrony dyplomatycznej i konsularnej każdego z pozostałych Państw Członkowskich na takich samych warunkach jak obywatele tego państwa". Należy jednak uściślić nieprecyzyjne sformułowanie polskiego (i nie tylko) tekstu tych przepisów: w istocie chodzi nie o ochronę dyplomatyczną w rozumieniu prawa międzynarodowego, a o ochronę typu konsularnego udzielaną przez władze dyplomatyczne i konsularne państw członkowskich. Potwierdza to zarówno treść przyjętej właśnie dyrektywy, jak i zastępowanej przez nią decyzji 95/553. 

Legalność nowej dyrektywy tytoniowej

W zeszłym tygodniu (3 listopada 2014 r.) angielski sąd zdecydował się skierować do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) pytania prejudycjalne dotyczące zgodności niektórych postanowień nowej dyrektywy tytoniowej z przepisami Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Sprawa została zainicjowana przez Philip’a Morris’a (PM) w czerwcu 2014 r. PM kwestionuje nie tyle samą dyrektywę (podmioty prywatne mają bardzo ograniczoną możliwość podejmowania tego typu działań), ale zamiar władz brytyjskich dotyczący implementacji postanowień dyrektywy do brytyjskiego porządku prawnego. TSUE w swoim orzecznictwie dopuszcza taką możliwość (porównaj np. z orzeczeniem w sprawie The Queen and Secretary of State for Health and Other, ex part Imperial Tobacco Ltd and Others). Sama dyrektywa przewiduje dwuletni termin na jej implementacje (do połowy 2016 r.).

Polska zaskarży dyrektywę tytoniową

Przed nami kolejna batalia dotycząca regulacji wyrobów tytoniowych. Rząd polski podjął w tym tygodniu decyzję o zaskarżeniu niektórych postanowień Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/40/UE z 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w sprawie produkcji, prezentowania i sprzedaży wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów oraz uchylającej dyrektywę 2001/37/WE ("Dyrektywa tytoniowa") do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Techniczne prace nad skargą toczą się jednak już od jakiegoś czasu.

Trybunał Sprawiedliwości stwierdza nieważność dyrektywy w sprawie zatrzymywania danych

W ramach procedury pytania prejudycjalnego Trybunał Sprawiedliwości odpowiadając na pytania sformułowane przez sąd irlandzki oraz austriacki Trybunał Konstytucyjny orzekł, że Dyrektywa 2006/24/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie zatrzymywania generowanych lub przetwarzanych danych w związku ze świadczeniem ogólnie dostępnych usług łączności elektronicznej lub udostępnianiem publicznych sieci łączności (tzw. dyrektywa retencyjna) jest nieważna. Sprawa irlandzka została zainicjowana przez organizację zajmującą się ochroną cyfrowych praw podstawowych - Digital Rights Ireland, natomiast sprawę w Austrii poparło ponad 11 tysięcy obywateli. Celem uchwalenia dyrektywy było zapobieganie poważnym przestępstwom, w szczególności przestępczości zorganizowanej i terroryzmowi.

W orzeczeniu z 8 kwietnia br. Trybunał ocenił, że przeznaczone do zatrzymywania dane, gdy zostaną ze sobą połączone, mogą dostarczyć bardzo precyzyjnych wskazówek dotyczących życia prywatnego (takich jak nawyki życia codziennego, miejsca pobytu, pokonywane trasy, kontaktowane osoby, itp.) osób, których dane są zatrzymywane. TS uznał, iż nałożenie przez dyrektywę obowiązku zatrzymywania danych i umożliwienia dostępu do nich właściwym organom krajowym, bardzo intensywnie ingeruje w prawa podstawowe jednostek. Oceniając dokonaną ingerencję Trybunał ocenił, iż co prawda nie narusza ona zasadniczej treści praw podstawowych do poszanowania życia prywatnego i do ochrony danych osobowych – ponieważ nie pozwala na zapoznanie się z treścią komunikatów, a także realizuje uprawniony cel w postaci interesu ogólnego jakim jest zwalczanie poważnej przestępczości, ale kształt przyjętych przepisów narusza zasadę proporcjonalności ingerencji i to w kilku aspektach. Trybunał podkreślił, że brak jest określenia ram ingerencji: dyrektywa obejmuje wszystkie jednostki bez jakiegokolwiek ich różnicowania – w zależności od celu zwalczania poważnych przestępstw, brak jest gwarancji, by dane wykorzystywane były tylko do zwalczania określonych przestępstw, dostęp do danych nie jest podporządkowany uprzedniej kontroli sądu lub innego niezależnego organu, brak jest obiektywnych przesłanek, które decydowałyby o tym, na jak długi okres dane są przechowywane, brak jest gwarancji umożliwiających zapewnienie skutecznej ochrony danych przed niebezpieczeństwem nadużycia, a poza tym dyrektywa nie nakłada obowiązku, by dane były zatrzymywane na obszarze Unii.    

Trybunał nie przychylił się natomiast do sugestii zawartej w opinii Rzecznika co do odłożenia w czasie skutków stwierdzenia nieważności. Nie ograniczył skutków wyroku w czasie, dlatego też uznanie nieważności staje się skuteczne z dniem wejścia w życie dyrektywy.

Wyrok TS wywołał bardzo liczne komentarze, w których zasadniczo podkreśla się, że takie orzeczenie było spodziewane. Od samego początku obowiązywania dyrektywy wysuwano wobec niej wiele wątpliwości, a część państw w ogóle jej nie implementowała. Co ważne z punktu widzenia Polski, orzeczenie będzie musiało być wzięte pod uwagę przez polski Trybunał Konstytucyjny, który aktualnie rozpatruje zgodność przepisów Prawa Telekomunikacyjnego dotyczących retencji danych telekomunikacyjnych z Konstytucją RP.

Trybunał Sprawiedliwości UE o wdrażaniu przez Wielką Brytanią Konwencji z Aarhus

13 lutego Trybunał Sprawiedliwości wydał orzeczenie w sprawie C-530/11, Komisja przeciwko Wielkiej Brytanii, w której Komisja zarzuciła Wielkiej Brytanii niewłaściwą implementację art. 3 pkt 7 (skreślonego z dyrektywy w 2012 r.) i art. 4 pkt 4 dyrektywy 2003/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 maja 2003 r. przewidującej udział społeczeństwa w odniesieniu do sporządzania niektórych planów i programów w zakresie środowiska oraz zmieniającej w odniesieniu do udziału społeczeństwa i dostępu do wymiaru sprawiedliwości dyrektywy Rady 85/337/EWG i 96/61/WE. Podstawowych celem dyrektywy 2003/35/WE jest dostosowanie prawa UE do wymogów Konwencji z Aarhus, której stronami są zarówno państwa członkowskie jak i Unia Europejska. 

ETS o skutku Karty Praw Podstawowych UE

W wydanym niedawno (15 stycznia br.) wyroku C-176/12 Association de médiation sociale Trybunał Sprawiedliwości UE wypowiedział się na temat skutku art. 27 Karty Praw Podstawowych w kontekście możliwości powoływania się na niego bezpośrednio przez jednostki.

Art. 27 KPP UE reguluje prawo pracowników do informacji i konsultacji. Dyrektywa 2002/14/WE doprecyzowuje to prawo określając minimalne wymagania, m.in. liczbę pracowników, jaką musi zatrudniać przedsiębiorstwo, aby warunki określone  w dyrektywie miały do niego zastosowanie. Francja dokonała transpozycji tej dyrektywy wyłączając niektóre kategorie pracowników (jak choćby praktykanci czy pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę służącej reintegracji zawodowej) z liczby personelu przedsiębiorstwa.