Precedensowy wyrok trybunału arbitrażowego w sporze pomiędzy Urugwajem a Philip Morris

Trybunał arbitrażowy ICSID wydał kilka dni temu długo oczekiwany wyrok w sporze pomiędzy Philip Morris a Urugwajem (Philip Morris Brands Sàrl, et al. v. Oriental Republic of Uruguay, ICSID Case No. ARB/10/7) dotyczący legalności dwóch kontrowersyjnych środków regulacyjnych mających na celu ograniczenie spożycia wyrobów tytoniowych. 

Spór ma swój początek w 2008 r. kiedy to Urugwaj przyjął pierwszą z kontestowanych regulacji. Wprowadzała ona zakaz sprzedaży różnych wariantów wyrobów tytoniowych pod jedną marką (tzw. Single Presentation Requirement). Innymi słowy, zgodnie z nowym prawem sprzedaż podstawowej wersji Marlboro (biało-czerwona paczka) uniemożliwiała sprzedaż innych wariantów produktu pod marką Marlboro (np. wersja mentolowa, wersja light (tzw. Marlboro Gold) oraz pośrednia (tzw. Marlboro Medium)). Zdaniem Urugwaju celem tej regulacji jest wyeliminowanie możliwości wprowadzenia konsumentów w błąd co do szkodliwości poszczególnych rodzajów produktu, istnienie różnych wariantów mogłoby bowiem sugerować, że niektóre z nich są lżejsze i tym samym mniej szkodliwe dla zdrowia. 

Koniec sporu inwestycyjnego o jednolite opakowania wyrobów tytoniowych!

Międzynarodowy trybunał arbitrażowy który zajmował się głośnym sporem inwestycyjnym pomiędzy jedną ze spółek należących do grupy Philip Morris (tj. Philip Morris Asia, w skrócie PMA) a Australią, poinformował właśnie o wydaniu decyzji, w której oddalił skargę PMA. Spór dotyczył nowego australijskiego prawa wprowadzającego obowiązek stosowania jednolitych opakowań wyrobów tytoniowych (o równoległym sporze toczącym się przed WTO informowaliśmy tu oraz tu). Trybunał nie odniósł się przy tym do aspektów materialnych skargi, została ona bowiem oddalona ze względów proceduralnych (uzasadnienie decyzji nie jest jeszcze publicznie dostępne więc nie wiadomo który z zarzutów jurysdykcyjnych podnoszonych przez Australię został uznany przez trybunał - co do szczegółów patrz poniżej). 

Wyroby tytoniowe w TPP

Przedstawiciele 12 państw zakończyli niedawno negocjacje w sprawie utworzenia największej na świecie strefy wolnego handlu – tzw. Trans-Pacific Partnership (w skrócie TPP) (pisaliśmy o tu w jednym z naszych wcześniejszych postów). Pomimo że tekst samej umowy nie jest jeszcze dostępny dla szerszej publiczności, niektóre przyjęte rozwiązania już wzbudziły duże kontrowersje. Jedną z takich kwestii jest możliwość wyłącznie przez każdą ze stron porozumienia dostępu do mechanizmu rozstrzygania sporów inwestycyjnych (Investor-State Dispute Settlement, w skrócie ISDS) w stosunku do inwestorów, którzy kwestionują legalność krajowych środków kontroli wyrobów tytoniowych (popularnie zwane jako tobacco carve-out). Wydaje się również, że decyzja taka będzie mogła być podjęta na każdym etapie postępowania spornego. 

Ukraina wycofuje się z postępowania WTO dotyczącego jednolitych opakowań wyrobów tytoniowych!

Przewodniczący panelu WTO wyznaczonego do zbadania legalności australijskiego prawa o jednolitych opakowań wyrobów tytoniowych (Australia – Certain Measures concerning Trademarks and other Plain Packaging Requirements Applicable to Tobacco Products and Packaging, WT/DS434) poinformował wczoraj, że Ukraina złożyła 28 maja 2015 r. wniosek o zawieszenie postępowania. Australia poparła tę inicjatywę, wskazując że takie zawieszenie umożliwi stronom polubowne załatwienie sporu (o postępowaniu tym pisaliśmy już wcześniej na naszym blogu - por. nasze posty tu i tu). Zgodnie z przepisami WTO w przypadku zawieszania trwającego dłużej niż 12 miesięcy, panel wyznaczony do rozpatrzenia sprawy traci swój mandat i strona skarżąca na nowo musi rozpocząć całą procedurę.

Jednolite opakowania wyrobów tytoniowych – sporów ciąg dalszy

W zeszłym tygodniu kolejny kraj zakomunikował plan wprowadzenia wymogu jednolitych opakowań wyrobów tytoniowych. Norwegia w oficjalnej notyfikacji skierowanej do WTO poinformowała, że prowadzi zaawansowane prace nad takim wymogiem, zastrzegając przy tym, że ostateczna decyzja w tej kwestii nie została jeszcze podjęta i zapraszając członków WTO do przesyłania swoich uwag. Wśród powodów wprowadzenia wymogu wskazano chęć ograniczenia spożycia wyrobów tytoniowych wśród dzieci i młodych konsumentów (poprzez zmniejszenie atrakcyjności opakowania), a także konieczność implementacji postanowień Konwencji Ramowej WHO o ograniczeniu użycia tytoniu (która nie przewiduje jednak wprost takiego obowiązku, a jednie sugeruje rozważenie takiej opcji; odpowiednia norma znalazła się nie w samej konwencji ale niewiążących wytycznych do jednego z jej artykułów). Sam dokument notyfikacji jest dostępny tu.

Nowy rozdział finansowania arbitrażu (antytotoniowego) przez osoby trzecie

Fenomen finansowania kosztów arbitrażowych przez osoby trzecie, mające nadzieję na wysoką stopę zwrotu z inwestycji, nie jest nowym zjawiskiem (zob. np. E. De Brabandere, J. Lepeltak, Third Party Funding in International Investment Arbitration; ICC, Third-party Funding in International Arbitration). Wątpliwości rodzące się w tym kontekście, zazwyczaj wiążą się z brakiem interesu prawnego (podmiotu finansującego postępowanie) w sporze w z związku z potencjalnym naruszeniem zasady równości broni między stronami. Obecnie jesteśmy świadkami inicjatywy, która może zapoczątkować przeciwny trend.

Irlandia wprowadza wymóg jednolitych opakowań wyrobów tytoniowych

Irlandzki Parlament  przyjął we wtorek w nocy nowe prawo, która wprowadza obowiązek stosowania jednolitych opakowań wyrobów tytoniowych (głosowania w niższej izbie odbyło się w zeszłym tygodniu). Wejście w życie nowej ustawy zostało rozłożone w czasie – jej pełna implementacja nastąpi do maja 2017 r. 

Irlandia, jako drugi po Australii kraj na świecie, zdecydowała się wprowadzić wymóg jednolitych opakowań wyrobów tytoniowych. Na mocy nowego prawa wygląd opakowania zostanie ujednolicony – nie będą mogły się na nim pojawić ani loga ani inne graficzne oznaczenia producentów czy samych produktów. Zgodnie z ustawą na opakowaniu będzie mogła się znaleźć jedynie nazwa producenta oraz marka wyrobu zapisana standardową czcionką. Pozostałe części opakowania również zostały wysoce zunifikowane – zajęte będą przez graficzno-słowne ostrzeżenia zdrowotne oraz ściśle określone przez nowe prawo tło (w konsekwencji firmy tytoniowe nie będą mogły używać preferowanych przez siebie kolorów). 

Legalność nowej dyrektywy tytoniowej

W zeszłym tygodniu (3 listopada 2014 r.) angielski sąd zdecydował się skierować do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) pytania prejudycjalne dotyczące zgodności niektórych postanowień nowej dyrektywy tytoniowej z przepisami Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Sprawa została zainicjowana przez Philip’a Morris’a (PM) w czerwcu 2014 r. PM kwestionuje nie tyle samą dyrektywę (podmioty prywatne mają bardzo ograniczoną możliwość podejmowania tego typu działań), ale zamiar władz brytyjskich dotyczący implementacji postanowień dyrektywy do brytyjskiego porządku prawnego. TSUE w swoim orzecznictwie dopuszcza taką możliwość (porównaj np. z orzeczeniem w sprawie The Queen and Secretary of State for Health and Other, ex part Imperial Tobacco Ltd and Others). Sama dyrektywa przewiduje dwuletni termin na jej implementacje (do połowy 2016 r.).

Polska zaskarży dyrektywę tytoniową

Przed nami kolejna batalia dotycząca regulacji wyrobów tytoniowych. Rząd polski podjął w tym tygodniu decyzję o zaskarżeniu niektórych postanowień Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/40/UE z 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w sprawie produkcji, prezentowania i sprzedaży wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów oraz uchylającej dyrektywę 2001/37/WE ("Dyrektywa tytoniowa") do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Techniczne prace nad skargą toczą się jednak już od jakiegoś czasu.

Nowe regulacje WHO w sprawie papierosów elektronicznych?

W ubiegłym tygodniu grupa naukowców zajmujących się problematyką zdrowia publicznego  (w tym prof. Andrzej Sobczak ze Śląskiej Akademii Medycznej) wystosowała list otwarty do dyrektora WHO Pani Margaret Chan, w którym nawołuje do nie włączania takich produktów do Konwencji Ramowej Kontroli Rynku Wyrobów Tytoniowych (FCTC). Zdaniem naukowców wprowadzenie dla papierosów elektronicznych tak samo rygorystycznych przepisów jak te obowiązujące w stosunku do tradycyjnych wyrobów tytoniowych może spowodować skutki odwrotne do zamierzonych. Restrykcje takie (np. nałożenie wysokiego podatku akcyzowego, zakaz reklamowania tego typu wyrobów) spowodują bowiem mniejszą dostępność takich produktów (np. poprzez wzrost cen), a tym samym ograniczą szanse dla wielu obecnych palaczy, którzy mogliby w przyszłości zamienić tradycyjne wyroby na papierosy elektroniczne. Pozbawi się więc palaczy mniej szkodliwej dla ich zdrowia alternatywy.

Spór w WTO o jednolite opakowania papierosów wkracza w nową fazę

W tym tygodniu WTO zdecydowało w końcu o powołaniu dwóch kolejnych paneli, które zajmą się zbadaniem zgodności australijskiego ustawy wymagającej stosowania jednolitych opakowań wyrobów tytoniowych z prawem WTO. W efekcie tej decyzji mamy aktualnie pięć powołanych paneli (na wniosek odpowiednio Kuby, Ukrainy, Indonezji, Hondurasu oraz Dominikany). 

Jednocześnie podjęto drugą decyzję o rozpatrzeniu wszystkich powyższych pięciu sporów w ramach jednego postępowania przed tym samym składem (formalnie istniało będzie więc pięć różnych paneli, w praktyce funkcjonował będzie tylko jeden). Dyrektor Generalny WTO wskaże panelistów do 5 maja 2014 r. 

Spór o papierosy goździkowe (Indonezja p. USA) - kolejny etap postępowania

Indonezja zwróciła się w zeszłym tygodniu do WTO z formalnym wnioskiem o autoryzację sankcji handlowych skierowanych przeciwko USA. Jest to kolejny etap sporu pomiędzy oboma państwami dotyczącego zakazu sprzedaży papierosów smakowych w Stanach Zjednoczonych. Indonezja, która jest największym na świecie producentem papierosów goździkowych, po wprowadzeniu zakazu straciła jeden z największych rynków zbytu (straty indonezyjskiego przemysłu oceniane są na ok. 150 mln dolarów rocznie). W odpowiedzi kraj ten złożył skargę do WTO, zarzucając Stanom Zjednoczonym naruszenie przepisów Porozumienia o Środkach Technicznych w Handlu (Porozumienie TBT). Zarówno panel jak i Appellate Body stwierdziły, że Stany Zjednoczone naruszyły zasady WTO (ich raporty są dostępne tu i tu), w szczególności zakaz dyskryminacji (Art. 2.1 Porozumienia TBT). Stany Zjednoczone zakazując sprzedaży papierosów smakowych (głównie importowanych), wprowadziły bowiem wyłączenie dla papierosów mentolowych (głównie produkowanych na miejscu). Pomimo upływu czasu na implementację decyzji WTO, Stany Zjednoczone nie zdecydowały się na modyfikację zakwestionowanego prawa.