Raport panelu WTO w sprawie wymogu jednolitych opakowań wyrobów tytoniowych

Pod koniec czerwca 2018 r. zespół orzekający WTO wydał długo oczekiwany raport w sprawie jednolitych opakowań wyrobów tytoniowych. Wymóg taki wprowadziła w 2012 r. Australia (nota bene jako pierwszy kraj na świecie). Celem nowego prawa było zwiększenie ochrony zdrowia publicznego poprzez zniechęcanie potencjalnych użytkowników przed rozpoczynaniem lub powrotem do używania wyrobów tytoniowych oraz zachęcanie tych którzy już używają tych produktów do ich porzucenia. Cel ten miał być realizowany poprzez zwiększenie skuteczność ostrzeżeń zdrowotnych umieszczanych na opakowaniach oraz generalne ograniczenie atrakcyjność wyrobów tytoniowych.

Ustawa oraz jej akty wykonawcze określiły w szczegółowy sposób wygląd opakowań produktów tytoniowych, w tym ich kolor, kształt i wielkość, a także rozmieszczenie na nich poszczególnych elementów. Zgodnie z tymi przepisami wszystkie opakowania wyrobów tytoniowych muszą mieć ciemnooliwkowe tło (ang. drab dark brown lub – w technicznej nomenklaturze – Pantone 448C). Ustawa wprowadziła również zakaz umieszczania na opakowaniach wyrobów tytoniowych jakichkolwiek znaków towarowych i innych oznaczeń, poza marką wyrobu, nazwą producenta oraz określeniem wariantu produktu (np. menthol, gold , blue lub white). Nazwy te mogą być umieszczone na opakowaniu jedynie w określonych miejscach oraz przy użyciu obowiązkowej czcionki (Lucida Sans). Również wielkość i kolor czcionki są uregulowane. Standaryzacji poddano także wielkość oraz kształt opakowania – zarówno jednostkowego, jak i zbiorczego (kartony).

Wygląd opakowania papierosów
(źródło: https://www.telegraph.co.uk/science/2017/04/26/plain-cigarette-packaging-works-scientists-suggest-ahead-uk/) 

Koniec sporu inwestycyjnego o jednolite opakowania wyrobów tytoniowych!

Międzynarodowy trybunał arbitrażowy który zajmował się głośnym sporem inwestycyjnym pomiędzy jedną ze spółek należących do grupy Philip Morris (tj. Philip Morris Asia, w skrócie PMA) a Australią, poinformował właśnie o wydaniu decyzji, w której oddalił skargę PMA. Spór dotyczył nowego australijskiego prawa wprowadzającego obowiązek stosowania jednolitych opakowań wyrobów tytoniowych (o równoległym sporze toczącym się przed WTO informowaliśmy tu oraz tu). Trybunał nie odniósł się przy tym do aspektów materialnych skargi, została ona bowiem oddalona ze względów proceduralnych (uzasadnienie decyzji nie jest jeszcze publicznie dostępne więc nie wiadomo który z zarzutów jurysdykcyjnych podnoszonych przez Australię został uznany przez trybunał - co do szczegółów patrz poniżej). 

Jednolite opakowania wyrobów tytoniowych – sporów ciąg dalszy

W zeszłym tygodniu kolejny kraj zakomunikował plan wprowadzenia wymogu jednolitych opakowań wyrobów tytoniowych. Norwegia w oficjalnej notyfikacji skierowanej do WTO poinformowała, że prowadzi zaawansowane prace nad takim wymogiem, zastrzegając przy tym, że ostateczna decyzja w tej kwestii nie została jeszcze podjęta i zapraszając członków WTO do przesyłania swoich uwag. Wśród powodów wprowadzenia wymogu wskazano chęć ograniczenia spożycia wyrobów tytoniowych wśród dzieci i młodych konsumentów (poprzez zmniejszenie atrakcyjności opakowania), a także konieczność implementacji postanowień Konwencji Ramowej WHO o ograniczeniu użycia tytoniu (która nie przewiduje jednak wprost takiego obowiązku, a jednie sugeruje rozważenie takiej opcji; odpowiednia norma znalazła się nie w samej konwencji ale niewiążących wytycznych do jednego z jej artykułów). Sam dokument notyfikacji jest dostępny tu.

6 sesja Konferencji Stron Konwencji Ramowej WHO o ograniczeniu użycia tytoniu

W dniach 13 do 18 października 2014 r. w Moskwie odbyła się sesja 6. Konferencji Stron (COP) Konwencji Ramowej WHO o ograniczeniu użycia tytoniu (Framework Convention on Tobacco Control, w skrócie FCTC). Poniżej przedstawiamy najważniejsze decyzje podjęte przez COP6.

Polska zaskarży dyrektywę tytoniową

Przed nami kolejna batalia dotycząca regulacji wyrobów tytoniowych. Rząd polski podjął w tym tygodniu decyzję o zaskarżeniu niektórych postanowień Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/40/UE z 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w sprawie produkcji, prezentowania i sprzedaży wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów oraz uchylającej dyrektywę 2001/37/WE ("Dyrektywa tytoniowa") do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Techniczne prace nad skargą toczą się jednak już od jakiegoś czasu.

Wyroby tytoniowe w TPP

Negocjacje w sprawie stworzenia nowej strefy wolnego handlu, tzw. Trans-Pacific Partnership (TPP), wkraczają właśnie w ostatnią fazę. Rozpoczęły się one w 2010 r, zaś aktualnie uczestniczy w nich 11 państw (Australia, Brunei, Chile, Kanada, Malezja, Meksyk, Nowa Zelandia, Peru, Singapur, Stany Zjednoczone oraz Wietnam). Ewentualna nowa strefa wolnego handlu będzie obejmowała prawie 800 milionów ludzi, a jej łączny PKB będzie stanowił ok. 40% produktu światowego brutto.

Wśród różnych kwestii które są przedmiotem negocjacji szczególne kontrowersje budzi problem handlu oraz inwestycji w sektorze tytoniowym. Stany Zjednoczone, które początkowo popierały wprowadzenie do umowy specjalnej klauzuli, która ułatwiałaby wprowadzanie restrykcji handlowych i inwestycyjnych w tym obszarze, zmieniły ostatnio stanowisko, uznając że wystarczająca będzie ogólna klauzula dotycząca zdrowia. Ta zmiana stanowiska spotkała się z dużą krytyką ze strony licznych organizacji pozarządowych; administracji Obamy zarzucono między innymi ustępstwa wobec amerykańskiego sektora tytoniowego. Z drugiej strony kilka innych państw jest za zupełnym wyłączeniem wyrobów tytoniowych z TPP. Rozwiązanie takie zaproponowała ostatnio Malezja. Wydaję się że propozycja ta zostanie poparta przez Nową Zelandię i Australię. Tym niemniej w obecnej chwili ciężko jest ocenić jej szanse powodzenia. Przeciwnicy tego rozwiązania wskazują, że takie wyłączenie może stworzyć precedens dla innych towarów, które mają negatywny wpływ na zdrowie człowieka (np. wysokokaloryczna żywność, alkohol).

Nowa unijna dyrektywa tytoniowa w WTO

Na ostatnim posiedzeniu Komitetu ds. Technicznych Barier w Handlu (5-7 marca 2013 r.) członkowie WTO po raz pierwszy dyskutowali nad projektem nowej unijnej dyrektywy tytoniowej. Kilku z nich (m. in. Republika Dominikany, Indonezja, Filipiny, Honduras oraz Meksyk) skrytykowało jej założenia wskazując, że w aktualnym brzmieniu projekt narusza szereg postanowień Porozumienia TBT. Interesujące stanowisko przedstawiło Malawi (G/TBT/W/360), którego zdaniem szczególnie problematyczne są wymogi w zakresie wielkości ostrzeżeń zdrowotnych (75% paczki), zakazu sprzedaży papierosów typu slim oraz wykorzystywania dodatków smakowych i aromatyzujących (w tym i mentolu). W przypadku wniesienia formalnej skargi do WTO będzie to kolejny spór dotyczący krajowych środków kontroli rynku tytoniowego (obok już zakończonego US – Clove Cigarettes oraz aktualnie trwającego Australia – Plain Packaging).

Projekt dyrektywy został opublikowany przez Komisję 19 grudnia 2012 r. Obecnie prace nad nim trwają w Parlamencie Europejskim i Radzie Unii Europejskiej. Zgodnie z planem Komisji nowe przepisy powinny wejść w życie w 2014 r.