Nowy TTIP?

15 kwietnia Rada UE zatwierdziła mandat negocjacyjny dla Komisji do nowej umowy handlowej ze Stanami Zjednoczonymi (o nowym partnerstwie pisaliśmy tu). Czy to oznacza powrót do negocjacji osławionej TTIP? W żadnym razie nie. TTIP to miała być typowa nowoczesna umowa handlowa o bardzo szerokim zakresie regulacji i dość głębokiej liberalizacji. Taka jaką UE podpisała w ostatnich latach z Kanadą i USA. Nowa umowa pomiędzy UE a US (a w zasadzie umowy, bo planowane jest negocjowanie dwóch odrębnych porozumieniem) będzie miała bardzo ograniczony zakres przedmiotowy. Część handlowa ma dotyczyć wyłącznie obniżenia ceł na towary przemysłowe. Z liberalizacji wykluczono zatem nie tylko handel usługami czy jakiekolwiek inne kwestie pośrednio związane z handlem międzynarodowym, ale także towary rolne. Druga umowa ma dotyczyć ułatwień w ocenach zgodności czy nawet uzgodnienia pewnych wspólnych elementów takiej oceny zgodności. 

Komisarz Malmström o odnowieniu paktu transatlantyckiego

7 marca b.r. przemawiająca na Uniwersytecie Georgetown Komisarz UE ds. handlu Cecilia Malmström wezwała  do nowego partnerstwa transatlantyckiego, które miałoby stworzyć podwaliny pod nowy ład XXI wieku, oparty na stabilności i dobrobycie. Stanowi to kolejny krok ku wznowieniu dwustronnych negocjacji handlowych po tym jak w styczniu KE opublikowała dwie propozycje nowych mandatów negocjacyjnych (Reuters, EU open to discussing cars, not farming in U.S. trade talks) a w lutym komitet ds. handlu Parlamentu Europejskiego wezwał unijne rządy do poparcia rozmów (Reuters, EU parliament committee backs start of U.S. trade talks).

Identyfikując źródła rosnących wpływów Chin, Komisarz zaznaczyła, że jest zwolenniczką konkurencji, pod warunkiem że wszyscy stosują się do tych samych zasad. Odpowiednio, to normy prawne - ich naruszenie, reforma i egzekwowanie - powinny stanowić antidotum na kryzys liberalnej demokracji i gospodarki wolnorynkowej. W przypadku UE realizowana już reforma w zakresie międzynarodowych relacji handlowych rozciąga się od nowych przepisów antydumpinowych i antysubsydyjnych po monitorowanie napływających inwestycji zagranicznych. 

Ład transatlantycki dla obrony demokracji liberalnej miałby być oparty na współpracy gospodarczej i handlu dla pokoju, w odnowionych ramach normatywnych, na fundamencie zreformowanej WTO. Tandem UE-USA miałby zaś razem z Japonią dać nowy impuls dla ochrony gospodarki rynkowej opartej na prawie (Delegation of the European Union to the United States, Joint Statement of the Trilateral Meeting of the Trade Ministers of the European Union, Japan and the United States).

TTIP - reaktywacja?

Od kilku dni pojawiają się doniesienia, że Unia Europejska chce powrotu do rozmów na temat umowy handlowej ze Stanami Zjednoczonymi. Dzieje się to przede wszystkim w kontekście informacji o przedłużeniu przez USA do 1 czerwca terminu, gdy nie będą nakładane na stal i aluminium dodatkowe cła (o których informowaliśmy tu). Ewentualne umowa miała na stałe uregulować stosunku handlowe i przeciwdziałać podnoszeniu ceł w związku z polityką prezydenta Trumpa walczącego z deficytem handlowym USA.

Konsensus genewski: czy powstanie światowy sąd inwestycyjny?

Na międzynarodowej konferencji zwołanej w Genewie przez Kanadę i UE, podjęto rozmowy ws. powołania światowego sądu inwestycyjnego. Realizacja tego zamierzenia oznaczałaby jedną z najpoważniejszych rewizji międzynarodowego porządku gospodarczego od czasu II wojny światowej. Stanowiłoby także koronny argument przeciwko krótkowzroczności atakowania CETA (i TTIP) na naszym słabnącym kontynencie.

Czy to koniec CETA?

Droga do tymczasowej ratyfikacji CETA, zaplanowanej na dziś, tj. 18 października br., napotyka na coraz poważniejsze przeszkody. Oprócz protestów ulicznych i gorących debat w parlamentach Państw Członkowskich, najważniejsze w ostatnich dniach były decyzje niemieckiego Federalnego Trybunału Konstytucyjnego (FTK) oraz parlamentu Walonii. Ta ostatnia spowodowała zamrożenie procesu przyjęcia CETA. Obie pokrótce przedstawiamy poniżej:

Perspektywy negocjacyjne TTIP (i CETA) w 2017. Stanowisko Polski

Zgromadzeni w Bratysławie na szycie Rady ds spraw zagranicznych, unijni ministrowie wprawdzie postanowili kontynuować negocjacje TTIP, jednak przyznali zarazem, że ich zakończenie przed upływem kadencji prezydenta Obamy wydaje się już nierealistyczne (Slovak Presidency, Trade ministers discuss TTIP and CETA). W związku z tym rozpoczęto poszukiwania planu B.

Niepewna przyszłość umów między UE a Kanadą

Miniony tydzień przyniósł nowe stanowiska w sprawie dwóch planowanych umów między UE a Kanadą – Kompleksowej Umowy Gospodarczo-Handlowej (CETA) oraz umowy o przekazywaniu danych dotyczących przelotu pasażera (PNR).

Przegląd wydarzeń wokół szczytu przywódców G20 w Hangzhou

Za nami kolejny szczyt przywódców państw G20, który tym razem odbył się w Hangzhou w południowo-wschodnich Chinach. Wprawdzie zwyczajowo przyjęto Komunikat końcowy,  z apelem o wolny handel, zwiększenie inwestycji i podniesienie efektywności energetycznej, jednak próżno tam szukać szczegółowych deklaracji.

Dużo większym zainteresowaniem cieszyły się natomiast okoliczności i zdarzenia towarzyszące szczytowi.

Przede wszystkim Chiny, przyciągając uwagę opinii publicznej do kwestii organizacyjnych, zdołały wyciszyć problem napięć na Morzu Południowochińskim (o czym wielokrotnie wspominaliśmy). Powszechną uwagę przykuła kwestia zatrzymania całej strefy przemysłowej celem stabilizacji jakości powietrza, czy urlopów dla 2 mln mieszkańców (Fortune, China Is Thrilled After Getting the Uneventful G20 Summit It Wanted).

Co dalej z TTIP? AABCDPPR, czyli alfabetyczna diagnoza tygodnia

Czy warto dalej negocjować TTIP? W tym tygodniu ze Starego Kontynentu powiało silnie rezygnacją. Minister gospodarki Niemiec Sigmar Gabriel oświadczył, że ukończenie negocjacji TTIP do końca roku to "czysta fikcja", francuski minister ds. handlu Matthias Fekl wezwał Komisję Europejską (KE) do wstrzymania negocjacji. Te reakcje pokazują, że Unia Europejska (UE) jest pod presją, zaś jej czołowe państwa członkowskie nie chcą tej presji ulegać poprzez łagodzenie europejskich postaw negocjacyjnych. Poniżej, w uzupełnieniu naszego wtorkowego postu, subiektywny alfabetyczny spis najważniejszych czynników, które wpływają obecnie na klimat negocjacyjny.

Co dalej z negocjacjami TTIP?

Pod koniec ubiegłego tygodnia szerokim echem odbił się wywiad udzielony przez wicekanclerza Niemiec Sigmara Gabriela, który stwierdził, że negocjacje Transatlantyckiego Partnerstwa w dziedzinie Handlu i Inwestycji (TTIP) w istocie zakończyły się fiaskiem, nawet jeżeli nikt nie ma odwagi tego przyznać (ZDF, Sommerinterview mit Sigmar Gabriel). Zdaniem polityka, mimo 14 rund negocjacji, strony nie porozumiały się co do ani jednego z 27 planowanych rozdziałów. Winą za ten stan rzeczy obarczył Stany Zjednoczone, prezentujące zbyt roszczeniową postawę. Nie umniejszając politycznego znaczenia kanclerza, konsekwentnie opowiadającego się przeciwko zawarciu traktatu, trudno było wówczas przywiązywać do wywiadu większą wagę. 

Z początkiem tego tygodnia wydaje się jednak, że możemy być świadkami kształtowania się nowej dynamiki negocjacji (a może początku ich końca), co rodzi pytania choćby o przyszłość relacji UE-Wielka Brytania.

Wyciek dokumentów negocjacyjnych TTIP

2 maja holenderski Greenpeace opublikował skonsolidowane wersje 13 rozdziałów negocjacyjnych w wersji stanowiącej przedmiot XIII rundy negocjacyjnej TTIP (25-29 kwietnia b.r.). Organizacja szacuje, że przed ostatnią rundą skonsolidowano teksty 17 rozdziałów, tj. zestawiono stanowiska UE oraz USA, natomiast docelowo umowa ma ich liczyć 25-30. Tym samym pierwszy raz poznaliśmy szczegóły stanowiska negocjacyjnego Stanów Zjednoczonych w szeregu kwestii.

Udostępnione dokumenty już wzbudziły szereg kontrowersji.

Czy arbitraż inwestycyjny stanowi zagrożenie dla rządów prawa?

Stowarzyszenie niemieckich sędziów podjęło uchwałę przeciwko uwzględnieniu w Transatlantyckim partnerstwie w obszarze handlu i inwestycji (o negocjacjach TTIP pisaliśmy wielokrotnie) sądu inwestycyjnego (EurActiv, German judges oppose proposed TTIP courts).

Zdaniem sędziów nie ma ani podstawy prawnej, ani potrzeby dla powołania takiego organu, a stworzenie specjalnego mechanizmu rozstrzygania sporów dostępnego tylko dla pewnej grupy podmiotów w sposób nieakceptowalny ograniczyłoby swobodę regulacyjną UE i jej państw członkowskich. Zarzuty sędziów niemieckich wzbudziły również propozycje w zakresie procedury powoływania sędziów inwestycyjnych.

Wyroby tytoniowe w TPP

Przedstawiciele 12 państw zakończyli niedawno negocjacje w sprawie utworzenia największej na świecie strefy wolnego handlu – tzw. Trans-Pacific Partnership (w skrócie TPP) (pisaliśmy o tu w jednym z naszych wcześniejszych postów). Pomimo że tekst samej umowy nie jest jeszcze dostępny dla szerszej publiczności, niektóre przyjęte rozwiązania już wzbudziły duże kontrowersje. Jedną z takich kwestii jest możliwość wyłącznie przez każdą ze stron porozumienia dostępu do mechanizmu rozstrzygania sporów inwestycyjnych (Investor-State Dispute Settlement, w skrócie ISDS) w stosunku do inwestorów, którzy kwestionują legalność krajowych środków kontroli wyrobów tytoniowych (popularnie zwane jako tobacco carve-out). Wydaje się również, że decyzja taka będzie mogła być podjęta na każdym etapie postępowania spornego. 

Tekst negocjacyjny rozdziału arbitrażowego TTIP. Krok ku międzynarodowemu systemowi arbitrażowemu?

Po burzliwych konsultacjach i wielkich emocjach, które wzbudziły spekulacje odnośnie tego, co ma się znaleźć w rozdziale II TTIP poświęconym arbitrażowi inwestycyjnemu (zob. choćby nasz post tutaj), Komisja Europejska w końcu odsłoniła karty, publikując własną propozycję negocjacyjną (Draft text) oraz Przewodnik do tekstu. Propozycja negocjacyjna, którą formalnie ów "dokument wewnętrzny"  nie jest aż do zakończenia konsultacji , w znacznym stopniu realizuje plany Komisji "Ku międzynarodowemu trybunałowi inwestycyjnemu" o których pisaliśmy w maju.

Przede wszystkim, już w pierwszej regulacji materialnej, tekst potwierdza swobodę regulacyjną państw dla realizacji określonych celów polityk publicznych takich jak ochrona zdrowia, środowiska, moralności publicznej, konsumentów, czy różnorodności kulturowej (Sekcja 2, art. 2(1)). Państwa zachowują swobodę rewizji ustawodawstwa wewnętrznego, nawet w sposób godzący w inwestycje objęte zakresem TTIP oraz uzasadnione oczekiwania inwestora. Ciekawe jest potwierdzenie generalnego prawa państw do wycofania przyznanych subsydiów (pomocy publicznej w prawie UE); w tym kontekście szczególnie art. 2(4) Sekcji 2, sprawia wrażenie pisanego "na potrzeby" sprawy braci Micula p. Rumunii (zob. post tutaj). Brak natomiast klauzul anty-dyskryminacyjnych "ponieważ te znalazły się w propozycji negocjacyjnej w zakresie handlu usługami, inwestycji i e-handlu".

Zrealizowana została zapowiedź nowego podejścia regulacyjnego - regulacji szczegółowej mającej przeciwdziałać nadmiernej swobodzie interpretacyjnej trybunałów arbitrażowych - do zasady równego i sprawiedliwego traktowania (Sekcja 2, art. 3(2)) oraz wywłaszczenia pośredniego (Sekcja 2, art. 5(2) w zw. z art. 2-3 Załącznika I). Podobny cel "prewencyjny" ma stwierdzenie, że naruszenie innych postanowień traktatu nie będzie uważane za naruszenie równego i sprawiedliwego traktowania, co wydaje się nader istotne na potrzeby wykładni klauzuli parasolowej (Sekcja 2, art. 3(6) w zw. z art. 7). Przyjęty został również, zbliżony do NAFTA, mechanizm formułowania rekomendacji interpretacyjnych dotyczących takiego traktowania (Sekcja 2, art. 3(3)).

W notatkach do tekstu Komisja zapowiedziała dodanie regulacji szczegółowej w zakresie możliwości ograniczenia prawa inwestora do transferu środków związanych z inwestycją w swobodnie wymienialnej walucie m.in. dla ochrony równowagi bilansu płatniczego.

Na szczególną uwagę z pewnością zasługuje również Sekcja 3 poświęcona rozstrzyganiu sporów inwestycyjnych oraz powołaniu międzynarodowego systemu trybunałów.

Parlament Europejski popiera negocjacje TTIP z "nowym mechanizmem rozstrzygania sporów inwestycyjnych"

Nieco ponad tydzień od przyznania Prezydentowi USA szczegółowego mandatu negocjacyjnego przez Kongres (zobacz nasz post tutaj), Parlament Europejski przyjął prawnie niewiążącą zalecenia dla Komisji Europejskiej na potrzeby negocjacji transatlantyckiego partnerstwa w obszarze handlu i inwestycji (TTIP). Łącznie europosłowie zgłosili 118 poprawek (A8-0175/2015). Zadowolenie z wyniku głosowania niezwłocznie wyraziła Komisarz ds. handlu Cecilia Malmström.

Prezydent Obama uzyskał fast-track authority na potrzeby negocjacji handlowych

Po - jak stwierdził Prezydent Obama - długich i trudnych negocjacjach politycznych nad przyznaniem amerykańskiej administracji szczególnego mandatu negocjacyjnego fast-track authority (nt. TPA zobacz nasz post tutaj), na mocy którego ewentualne traktaty handlowe będą poddane w Kongresie głosowaniu en bloc bez możliwości wnoszenia poprawek, 29 czerwca  Prezydent Obama podpisał tekst kompromisowych ustaw (White House, On Trade, Here’s What the President Signed into Law): Trade Promotion Authority oraz Trade Preferences Extension Act, obejmujący Trade Adjustment Assistance. Podpisaniem TPA szczególnie zainteresowane były strony negocjujące TPP i TTIP, z punktu widzenia których strona amerykańska nie miała dotąd formalnego mandatu.

Jest to pierwsze TPA przyznane przez Kongres od 2002 roku - począwszy od sprawowania mandatu przed F.D. Rosvelta przyznanego 12 z 13 Prezydentów.

Żródło: White House

Plan KE na arbitraż inwestycyjny XXI wieku

W Brukseli trwają konsultacje – w mijającym tygodniu w Komitecie handlu międzynarodowego INTA Parlamentu Europejskiego oraz w Radzie – poświęcone planom Komisji Europejskiej rewizji międzynarodowego arbitrażu inwestycyjnego (ISDS). Jak podkreśliła na swoim blogu Komisarz ds. handlu Cecilia Malmström (Investments in TTIP and beyond - towards an International Investment Court) "gruntowna reforma tradycyjnych form ISDS stanowi jeden z priorytetów [jej kadencji]". 

Założenia zmian mających dostosować arbitraż do potrzeb XXI wieku przedstawiono właśnie w Concept Paper, przy okazji potwierdzając powtarzające się oceny, że regulacje ISDS w unijno-kanadyjskim CETA (oraz FTA z Singapurem), a stanowiące podstawę konsultacji publicznych odnośnego rozdziału w unijno-amerykańskich negocjacjach TTIP, stanowią element "niewidzialnego modelowego BITu" Unii Europejskiej. 

Guest post: TTIP, arbitraż i naśladowcy

W tym tygodniu, przedstawiciele Komisji Europejskiej oraz rządu Stanów Zjednoczonych spotkali się w Nowym Jorku na dziewiątej rundzie negocjacji dotyczących proponowanej umowy o wolnym handlu i ochronie inwestycji pomiędzy Unią Europejską i Stanami Zjednoczonymi. Umowa ta będzie znana jako TTIP. Jeżeli zostanie przyjęta, zmieni gospodarkę i życie ludzi po obydwu stronach Atlantyku w sposób i w stopniu, którego nie sposób przewidzieć.

Oczekuje się, że umowa TTIP będzie między innymi przewidywać bezpośrednie uprawnienia dla spółek, które zamierzają zainwestować po przeciwnej stronie oceanu. Skuteczność tych praw ma zapewniać przyznanie inwestorom prawa do pozywania, odpowiednio Stanów Zjednoczonych lub Unii Europejskiej/Państw Członkowskich, przed międzynarodowy trybunał arbitrażowy, z pominięciem sądów lokalnych.

Właśnie ten aspekt umowy TTIP jest jednym z najczęściej krytykowanych jej elementów, zarówno w materiałach publikowanych przez przeciwników tej umowy, jak i podczas protestów, zwłaszcza w Europie. Rysowana jest wizja amerykańskich korporacji, które będą pozywać europejskie państwa w drodze międzynarodowego arbitrażu, z pominięciem zasad praworządności oraz systemu sądownictwa UE oraz państw członkowskich. Podnosi się w szczególności obawy, że korporacje te będą skarżyć regulacje europejskie w obszarach takich jak ochrona środowiska, konsumentów, bezpieczeństwo żywności lub energia.

Wyciek rozdziału inwestycyjnego TPP. Lekcja dla UE?

Przed kilkoma dniami Wikileaks opublikowało rozdział TPP poświęcony inwestycjom, w wersji datowanej na 20 stycznia b.r. Co niepokojące w dobie złej prasy, którą ostatnio ma arbitraż inwestycyjny, dokument miał zostać upubliczniony dopiero 4 lata po wejściu w życie TPP lub, gdyby do tego nie doszło, 4 lata po zakończeniu negocjacji, czego nie omieszkał wytknąć New York Times, krytyczny wobec ISDS (Trans-Pacific Partnership Seen as Door for Foreign Suits Against U.S.).

Kilka fragmentów już zwróciło uwagę komentatorów, a sam zdarzenie może posłużyć za lekcję poglądową dla UE.

Obrona suwerenności USA przez arbitrażem inwestycyjnym

Nie budzi już niczyjego zdziwienia obserwacja, że wraz ze zmianami strukturalnymi gospodarki światowej część argumentów wysuwanych dotąd przez państwa importujące kapitał przewija się obecnie w wystąpieniach dotychczasowych eksporterów inwestycji zagranicznych. W kontekście negocjacji TTIP (o których pisaliśmy już wielokrotnie), w ramach których uwzględnienie arbitrażu inwestycyjnego miałoby czynić zadość przede wszystkim amerykańskim żądaniom negocjacyjnym, warto zwrócić uwagę, na ostatnią inicjatywę 13 członków Kongresu Protecting America’s Sovereignty Act.