Restytucja skarbów Beninu z Niemiec

 

 

Źródło: https://www.dw.com/en/benin-bronzes-looted-art-nigeria/a-58217234

W zeszłym tygodniu nigeryjska delegacja złożyła wizytę w Berlinie. Głównym tematem rozmów był stopniowy zwrot zabytków należących do tzw. Brązów z Beninu, czyli grupy ok. trzech tysięcy metalowych tablic i rzeźb, które zdobiły pałac królów Beninu na terenie dzisiejszej Nigerii. Obiekty te, zaliczane do najwspanialszych osiągnięć sztuki afrykańskiej, zostały zagrabione przez brytyjską ekspedycję karną w 1897 r. i wywiezione wraz z innymi skarbami do Europy i Stanów Zjednoczonych. Większość Brązów znajduje się w Wielkiej Brytanii, przede wszystkim w kolekcji Muzeum Brytyjskiego w Londynie (700 obiektów). W zbiorach instytucji niemieckich znajduje się ponad 1200 obiektów, w tym w berlińskim Humboldt Forum (wcześniej w Muzeum Etnologicznym) - aż 580. Niemal do momentu odzyskania niepodległości Nigeria czyni starania o zwrot zagrabionych skarbów, stanowiących najcenniejszy zachowany element dziedzictwa materialnego tego kraju. Prowadzone w ostatnich latach oficjalne niemiecko-nigeryjskie negocjacje dotyczą pełnej restytucji Brązów do nowego Edo Museum of West African Art (EMOWAA) w Benin City, którego budowa powinna rozpocząć się wkrótce. Ze strony RFN za proces i strategię zwrotu odpowiedzialna będzie Pruska Fundacja Dziedzictwa Kulturowego. Należy wspomnieć, iż w starania o zwrot zabytków zaangażowany jest nie tylko rząd federalny Nigerii ale także rodzina królewska Beninu, organizacje pozarządowe oraz artyści. Podczas ostatniej wizyty w Berlinie, poza przedstawicielami władz federalnych, w skład delegacji nigeryjskiej weszli również reprezentanci władz lokalnych stanu Edo, następca tronu Królestwa Beninu, przedstawiciele władz muzealnych i konserwatorskich, trustów oraz architekt i projektant EMOWAA. Tak wyjątkowe, wielopoziomowe i partycypacyjne negocjacje międzypaństwowe dotyczące zwrotu zagrabionych dóbr kultury stanowią istotną zmianę w praktyce międzynarodowej. Do tej pory negocjacje tego typu obejmowały bowiem tylko przedstawicieli rządów i ich ekspertów.

Dekolonizacja muzeów: Belgia i Demokratyczna Republika Konga zacieśniają współpracę na rzecz zwrotu zagrabionych dóbr kultury

Rzeźby zagrabione przez generała Emila Stormsa podczas podboju terytorium Konga, © KMMA; źródło: https://www.brusselstimes.com/news/belgium-all-news/174486/africa-museum-will-return-stolen-artworks-to-congo 

W ubiegły piątek, 18 czerwca, ogłoszono, iż rząd belgijski zatwierdził plan restytucji dóbr kultury do Demokratycznej Republiki Konga (DRK). Decyzja ta dotyczy kolekcji przedmiotów przemieszczonych nielegalnie w epoce kolonialnej (w latach 1885-1960) z terytorium Konga i przechowywanych w belgijskich zbiorach publicznych (przede wszystkim w Królewskim Muzeum Afryki Środkowej w Tervuren). Program restytucji obejmuje wszystkie obiekty, które zostały skradzione, zdobyte siłą lub zagrabione jako łup wojenny. Zbiory te przejdą na własność DRK. Decyzja rządu belgijskiego wpisuje się w podobne inicjatywy podjęte ostatnio przez władze Francji, Holandii oraz Republiki Federalnej Niemiec. 

Belgijski rolnik anektuje francuskie terytorium

Do niecodziennego incydentu granicznego doszło w pobliżu miejscowości Bousignies-sur-Roc, na pograniczu belgijsko-francuskim. Belgijski rolnik przesunął kamień wyznaczający granicę niedawno nabytego pola celem powiększenia posiadłości o fragment sąsiedniego francuskiego lasu. Jednocześnie przysunął o 2 metry 20 cm w głąb Francji punkt graniczny z naruszeniem postanowień traktatu z Kortrijk z 1820 r. (Le Monde, En Belgique, il déplace une borne frontière… et repousse la frontière avec la France; La Voix du Nord, Bousignies-sur-Roc : il déplace une borne frontière… et réduit la superficie du village et donc de la France).  

Kamieniem noszącym datę 1819 oraz litery N i F dokonano demarkacji granicy holendersko-francuskiej po klęsce Napoleona pod Waterloo. Sprawa możliwa była do wykrycia dzięki geolokalizacji kamienia przeprowadzonej w 2019 r. Kamienie są również objęte troskliwą opieką lokalnych strażników pamięci. 

Rosja i Chiny walczą w Radzie Bezpieczeństwa ONZ o ograniczenie pomocy humanitarnej ONZ dla Syrii

Przypomnijmy, że w rezolucji 2165 przyjętej dokładnie 6 lat temu, w dniu 14 lipca 2014 r., Rada Bezpieczeństwa ONZ zdecydowała (par. 2), że wykorzysta dwa przejścia na granicy turecko-syryjskiej (przejścia Bab al-Salam oraz Bab al-Hawa), jedno na granicy irakijsko-syryjskiej (Al Yarubiyah) i jedno na granicy jordańsko-syryjskiej (Al-Ramtha) do przekazywania Syrii pomocy humanitarnej. 

W styczniu tego roku Rosja doprowadziła jednak do wykluczenia przejść na granicach irakijskiej i jordańskiej z możliwości przekazywania przez nie pomocy humanitarnej Syrii przez ONZ (zob. rezolucja 2504 z 10 stycznia br.)

Guest post: Belgia wezwana do rozliczeń z kolonialną przeszłością przez Grupę Roboczą ONZ ds. ludności pochodzenia afrykańskiego

Ośmiodniowa wizyta Grupy Roboczej ONZ zajmującej się prawami człowieka ludności pochodzenia afrykańskiego (WGEPAD) w Belgii (4-11.02.2019 r.) wywołała pewne poruszenie w mediach belgijskich i nie tylko. Powodem tego stanu rzeczy była jedna z rekomendacji zawartych we wstępnych konkluzjach raportu, sugerująca władzom rozliczenie z kolonialną przeszłością, w tym złożenie formalnych przeprosin.

Opinia rzecznika generalnego Bota w sprawie CETA

29 stycznia rzecznik generalny TSUE Yves Bot wydał opinię w sprawie zgodności z prawem UE Kompleksowej umowy gospodarczo-handlowej czyli CETA. Opinia była wydana w związku z wnioskiem o opinię doradczą złożonym przez Belgię, która zwróciła się do TS o ocenę zgodności z prawem UE, w szczególności z prawami podstawowymi rozdziału dotyczące inwestycji. Główne kontrowersje budzi tutaj mechanizm rozstrzygania sporów. Rzecznik Bot nie podzielił jednak wątpliwości Belgii, stwierdzając, że CETA i zawarty w nim system sądu inwestycyjnego jest zgodna z prawem UE.

Zakaz noszenia burki lub nikabu to naruszenie praw człowieka?

Źródło: https://www.dw.com/en/french-burqa-ban-violates-human-rights-rules-un-committee/a-46007469?maca=en-Facebook-sharing&fbclid=IwAR3qb2_2puxMUyAV--xnR0U2uzMISySHSkNUfXFkekGeQ0J8AuYeRdOA7fY

We wtorek, 23 października, w dwóch przełomowych decyzjach Komitet Praw Człowieka ONZ (Komitet) stwierdził, że Francja, stosując wobec dwóch muzułmańskich kobiet karę grzywny za noszenie nikabu w miejscach publicznych, naruszyła ich prawa i wolności chronione na gruncie Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP). Nikab to pas materiału zakrywający całkowicie twarz, pozostawiając prześwity jedynie na oczy. We Francji około dwóch tysięcy muzułmańskich kobiet nosi takie tradycyjne elementy ubioru. Zgodnie z przepisami ustawy nr 2010-1192 z 11 października 2010 r. zakrywanie twarzy w miejscach publicznych, które uniemożliwia identyfikację osoby, jest - poza pewnymi wyjątkami - zakazane. Zakaz zasłaniania twarzy dotyczy nie tylko burki lub nikabem, ale też kominiarką lub kaskiem motocyklowym. Odnosi się on do miejsc publicznych, takich jak parki, sklepy, dworce, urzędy. Kto nie stosuje się do tego zakazu podlega każe grzywny. Obie skarżące (składające zawiadomienie o naruszeniu ich praw gwarantowanych w MPPOiP) noszą tradycyjny nikab i w 2012 r. zostały skazane na taką karę przez sądy francuskie. W 2016 r. na podstawie Protokołu Fakultatywnego do MPPOiP złożyły skargę do Komitetu. Ten uznał, że ogólny zakaz zasłaniania twarzy nikabem w miejscach publicznych, wprowadzony przez prawo francuskie, w nieproporcjonalny sposób zaszkodził prawu skarżących do swobodnego manifestowania swoich przekonań religijnych, a Francja nie wyjaśniła w wystarczającym stopniu, dlaczego taki zakaz jest konieczny. "W szczególności Komitet nie dał wiary francuskim twierdzeniom, że zakaz zasłaniania twarzy był konieczny i proporcjonalny ze względu na bezpieczeństwo, albo w celu budowania »żyjącego wspólnie społeczeństwa«”. Komitet przyznał, że państwa mogą wymagać, aby osoby pokazywały swoje twarze w określonych okolicznościach do celów identyfikacji, ale uznał, że ogólny zakaz nikabu był zbyt szeroki w tym celu. Komitet uznał również, że "zakaz, zamiast chronić całkowicie zakryte kobiety, może przynieść odwrotne skutki, ograniczając kobietom możliwość wychodzenia z domów, utrudniając im dostęp do usług publicznych i marginalizując je". Orzekł zatem, że Francja naruszyła prawa i wolności gwarantowane w art. 18 (prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania) oraz art. 26 (zakaz dyskryminacji) EKPCz. Nakazał też wypłatę odszkodowania skarżącym i zobowiązał Francję do przedstawienia w ciągu 180 dni informacji o środkach podjętych w celu realizacji stanowiska Komitetu.

Belgia proceduje nad projektem specjalnego sądu ds. handlu międzynarodowego

Kilka dni temu wspominaliśmy o rychłym powołaniu w Chinach specjalnego sądu (wydziału Sądu Najwyższego) do rozstrzygania międzynarodowych sporów handlowych. 

Również Belgia od października 2017 r., w związku z Brexitem, zapowiadała utworzenie specjalnego, anglojęzycznego sądu do rozstrzygania międzynarodowych sporów handlowych - the Brussels International Business Court (“BIBC”). BIBC miałby uczynić z Brukseli nowy hub w tego rodzaju postępowaniach, w czym wydatnie może pomóc fakt, że miasto to gości siedziby szeregu organizacji międzynarodowych, jak choćby UE, NATO czy Światowej Organizacji Celnej. Podobne projekty rozwijane są również m.in we Francji, Niemczech i Holandii.

Wedle założeń belgijskiego rządu, BIBC ma zacząć funkcjonować od 1 stycznia 2020 r.

Trybunał Sprawiedliwości UE zbada legalność sądu arbitrażowego CETA

Wice-premier i Minister Spraw Zagranicznych Belgii Didier Reynders zapowiedział, że Belgia wystąpi do Trybunału Sprawiedliwości UE o zbadanie zgodności mechanizmu rozstrzygania sporów państwo-inwestor, stanowiącego element Kompleksowej umowy gospodarczo-handlowej (CETA), z prawem Unii Europejskiej (Diplomatie Be, Le Ministre Reynders introduit une demande d’avis au sujet du CETA). Doniosłość orzeczenia Trybunału będzie jednak wykraczać daleko poza samą umowę bilateralną.

Treść wniosku do Trybunału stanowi wynik uzgodnień między rządem federalnym a jednostkami podziału terytorialnego na podstawie kompromisu, który w październiku 2016 r.pozwolił na wycofanie belgijskiego veta wobec CETA (o czym pisaliśmy tu i tu). Elementem kompromisu z 2016 r. było właśnie skierowanie do TS UE kilku wątpliwości związanych z arbitrażem inwestycyjnym państwo-inwestor (ISDS), w szczególności co do jego zgodności z Opinią 2/15 (opublikowaną w maju 2017 roku) ws. umowy o wolnym handlu między Unią Europejską a Singapurem. Trybunał orzekł wówczas, że postanowienia w przedmiocie ISDS nie należą do wyłącznej kompetencji UE (nasz post tutaj); sędziowie nie wypowiedzieli się natomiast w przedmiocie zgodności samego mechanizmu z prawem unijnym.

(2) Deklaracja interpretacyjna CETA

Przy okazji posta nt. przełamania belgijskiego sprzeciwu wobec podpisania CETA, co zostało potwierdzone przez parlamenty regionalne (Reuters France, Fin du blocage belge, le CETA sera signé dimanche à Bruxelles), wspominaliśmy, że październikowa wspólna deklaracja interpretacyjna do traktatu (CBA News, Joint statement leaks as Canada, EU try to overcome trade deal critics) miała zostać uzupełniona o kolejny dokument.

Według informacji, które wyciekły do mediów, w istocie dokumenty są dwa.

CETA. Jak widać pogłoski o śmierci okazały się mocno przesadzone

Trzy dni po upływie terminu podwójnego ultimatum (Kanady dla UE oraz UE dla Belgii), a w rezultacie zaledwie kilka godzin po odwołaniu planowanego od miesięcy unijno-kanadyjskiego szczytu celem podpisania Kompleksowej umowy gospodarczo-handlowej (CETA), niespodziewania zniknęła przeszkoda, dla której negocjacje wydawały się zawieszone na dłuższy czas.

O godzinie 12.00 belgijscy negocjatorzy ogłosili osiągnięcie porozumienia, pozwalającego na wycofanie veta Walonii (o którym ostatnio pisaliśmy przy okazji ugodowych prób KE). Publicznie niedostępny tekst kompromisu przesłano do COREPERu.

Australia wstrzymuje negocjacje z Wlk. Brytanią do rozstrzygnięcia Brexitu

Podczas gdy Unia Europejska próbuje się politycznie otrząsnąć z zablokowania przez jeden z belgijskich regionów federalnych podpisania umowy handlowej z Kanadą - CETA (o sprawie ostatnio pisaliśmy w kontekście ISDS i prób KE łagodzenia sytuacji), swoisty sprzeciw wobec dezintegracji Europy wyraziła Australia.

Komisja Europejska podejmuje próbę złagodzenia oporu Walonii (w zakresie ISDS)

W związku z belgijskim (a właściwie walońskim) sprzeciwem wobec zawarcia CETA (zob. nasze posty tu i tu), Rada Europejska nie zdołała w miniony piątek upoważnić Komisji Europejskiej do podpisania tekstu umowy na planowanym na 27 października szczycie. Podkreślono jedyne doniosłość zgody na tymczasowe stosowanie traktatu (EC, European Council urges swift decision on CETA).

W związku z wezwaniem kanadyjskiego premiera Justina Trudeaua, aby Europa do poniedziałku potwierdziła lub odwołała czwartkowy szczyt bilateralny, UE wyznaczyła Walonii termin podjęcia przedmiotowej decyzji do poniedziałku (Reuters, EU sets Belgium Monday deadline to back Canada trade deal). Nie zwlekając z odpowiedzią, waloński premier Paul Magnette stwierdził, że naciski czasowe są sprzeczne z zasadą demokratycznego dialogu, a sprawa wymaga dłuższego namysłu. 
Skłoniło to KE do koncyliacyjnych gestów.

Czy to koniec CETA?

Droga do tymczasowej ratyfikacji CETA, zaplanowanej na dziś, tj. 18 października br., napotyka na coraz poważniejsze przeszkody. Oprócz protestów ulicznych i gorących debat w parlamentach Państw Członkowskich, najważniejsze w ostatnich dniach były decyzje niemieckiego Federalnego Trybunału Konstytucyjnego (FTK) oraz parlamentu Walonii. Ta ostatnia spowodowała zamrożenie procesu przyjęcia CETA. Obie pokrótce przedstawiamy poniżej:

Czy Belgia zawetuje CETA? Czy zwolni to Polskę z zajmowania stanowiska?

Kilka tygodni temu informowaliśmy o wyrażonym m.in. przez Ministerstwo Rozwoju poparciu Polski dla zawarcia CETA. Wydawało się wówczas, że stanowiło to prolog do stanowiska całego rządu. Jak dotąd Rada Ministrów uchyla się jednak od zajęcia stanowiska w sprawie, tłumacząc to brakiem dostatecznych informacji (Polskie Radio, Rząd przekłada dyskusję ws. umowy CETA). Jedynie Sejm przyjął uchwałę, w myśl której ewentualna zgoda na ratyfikację CETA będzie wymagać większości 2/3 głosów (tj. zgodnie z art. 90(2) Konstytucji). Rząd wysłuchał natomiast informacji nt. analizy kosztów i korzyści wejścia w życie traktatu dla UE (wbrew zapowiedziom, że analiza miała być poświęcona konsekwencjom dla Polski, Money.pl, Bochenek: rząd zapoznał się z korzyściami umowy CETA dla UE). Zabrania głosu w sprawie a także zwołania Rady Bezpieczeństwa Narodowego odmówił prezydent Duda (Radio Maryja, RBN nie zbierze się ws. Caracali i CETA).

Czasu na dalsze odwlekanie decyzji ws. przyjęcia traktatu negocjowanego przez 5 lat (negocjacje zakończono we wrześniu 2014 r.) pozostaje coraz mniej, jako że głosowanie w Radzie UE ws. CETA ma odbyć się w najbliższy wtorek, a formalną uroczystość podpisania tekstu zaplanowano w Brukseli na 27.10. Być może sprawa w międzyczasie stanie się jednak bezprzedmiotowa.

Cesje terytorialne między Holandią i Belgią

Holandia i Belgia dokonają korekty granicy biegnącej wzdłuż Mozy poprzez przekazanie na rzecz Holandii 14 ha w zamian za cesję 4 ha terytorium sąsiada na rzecz Belgii (Droit International Blog, La frontière entre la Belgique et les Pays-Bas modifiée).

Źrodło: http://droitinternational.ek.la/

Powodem korekty jest zmiana biegu rzeki granicznej w stosunku do stanu wody z roku 1843, kiedy to wytyczono granicę. Oba obszary (zob. rysunek), odcięte od terytorium państwa macierzystego, stały się lokalnymi ośrodkami przestępczości i handlu narkotykami. Działo się tak w szczególności w związku z obowiązkami formalnymi ciążącymi na policji, uniemożliwiającymi przekroczenie owej "sztucznej granicy" wodnej dla kontroli części krajowego terytorium. 

Dla wejścia w życie porozumienia niezbędna będzie jego ratyfikacja przez parlamenty obu stron.

Inwestorzy poszukują możliwości wykonania wyroku arbitrażowego ws. Jukosu

Od wczoraj pojawiają się kolejne niespójne informacje nt. komorniczego zajęcia w Belgii i we Francji pewnych aktywów rosyjskich na poczet wykonania ubiegłorocznego wyroku Stałego Trybunału Arbitrażowego (o rozstrzygnięciu 3 sporów w sprawach o wywłaszczenie inwestorów Jukosu pisaliśmy tutaj). 

Wyrok ws. Sharia4Belgium

W mijającym tygodniu belgijski sąd w Anvers wydał wyrok w sprawie członków grupy Salafitów, Sharia4Belgium, uznanej za organizację terrorystyczną prowadzącą rekrutację bojowników do walk w Syrii. 

Argentyńskie pożyczki: wątpliwości na tle eksterytorialności wyroku nowojorskiego sądu

W połowie czerwca pisaliśmy tutaj o orzeczeniu amerykańskiego Sądu Najwyższego w sprawie NML Capital p. Argentynie, który uznał że zarówno wierzyciele z obligacji zrestrukturyzowanych jak i podmioty, które w negocjacjach nie uczestniczyły zasługują na równą ochronę prawną. W rezultacie od 1 lipca Argentyna znajduje się w stanie niewypłacalności technicznej (post tu). Obecnie toczą się nerwowe negocjacje z wierzycielami niewspółpracującymi, w związku z którymi optymistyczne doniesienia (FT, Creditors offer Argentina breathing room in debt restructuring dispute, 7 lipca; Reuters, Argentina to meet again with debt mediator, bonds rise, 8 lipca) przeplatają się z pesymistycznymi (Reuters, Argentina not negotiating multimillion debt, say holdout creditors). W razie braku porozumienia do 30 lipca z sępimi funduszami, lub decyzji sądu pozostawiającej państwu więcej czasu na rozwiązanie sytuacji, konieczność równoczesnej spłaty całości długu doprowadzi Argentynę do stanu niewypłacalności.

Na razie Argentyna wystąpiła do sądu o zgodę na tymczasowe zaspokojenie wierzycieli współpracujących, jako warunku negocjacji z NML Capital (FT, Argentina bond investors challenge long arm of US law). Zważywszy na dotychczasową irytację sędziego Griesa'y postawą argentyńską oraz fakt, że w związku z urlopem sędziego kolejną rozprawę wyznaczono na 22 lipca, tj. zaledwie 8 dni przed przejściem ze stanu technicznej niewypłacalności do konieczności zawieszenia obsługi zadłużenia zagranicznego, pomysł wydaje się co najmniej oryginalny.

Mimo że w głównym postępowaniu wyczerpano wszelkie instancje, trudno oczekiwać rychłego zakończenia choćby batalii sądowych. Od 1 do 18 lipca 25 pism procesowych dotyczących różnych aspektów postępowania wnieśli Bank of New York Mellon, Euroclear, wierzyciele z euroobligacji, Clearstream i Citibank. 

Na szczególną uwagą zasługują obecnie kontrowersje dotyczące zakresu jurysdykcji nowojorskiego sądu (którego orzeczenie stanowiło przedmiot postępowania przed U.S. Supreme Court).