Guest post: wykorzystywanie oprogramowania do analizy jakościowej w pracy prawnika-badacza

Nawiązując do serii metodologicznej publikowanej na blogu (etykieta „metody badawcze w naukach prawnych”), chciałbym podzielić się w tym poście praktyczną perspektywą z własnych badań i pokazać na swoim przykładzie, że również w naukach prawnych można efektywnie wykorzystywać narzędzia analizy jakościowej znane przedstawicielom innych dyscyplin nauk społecznych.

Pracując nad swoim projektem badawczym, stanąłem przed zadaniem wykonania kompleksowej analizy porównawczej rozdziałów zrównoważonego rozwoju obecnych w umowach handlowych zawieranych przez UE. Próba wynosiła 11 takich rozdziałów, spośród których wiele zawierało co najmniej kilkanaście stron różnorodnych postanowień – nie była to więc porcja materiału prawnego, którą można szybko przeanalizować „z lotu ptaka”.

Prawnicy prowadzący badania często milczą na temat kuluarów swojej pracy, co pozwala przypuszczać, że zwykle wykonują ją ręcznie, być może ze sporadycznym zastosowaniem arkuszy kalkulacyjnych. Tymczasem w innych dyscyplinach nauk społecznych, takich jak socjologia, z powodzeniem wykorzystuje się oprogramowanie ułatwiające konsekwentną analizę jakościową treści. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby takiego oprogramowania używać również w pracy na aktach prawnych.

Przykładem dobrego programu przeznaczanego do kodowania treści (tj. przypisywania kategorii tematycznych fragmentom tekstu) i jej analizy jest MAXQDA2022. Takich narzędzi jest oczywiście więcej i prawdopodobnie większość polskich uniwersytetów zapewnia swoim pracownikom i studentom dostęp do licencji jednego z nich.

Wlk. Brytania zawiera umowę o wolnym handlu z państwami EOG EFTA

From left: Liz Truss, UK’s International Trade Secretary, Ranil Jayawardena, UK's International Trade Minister, Guðlaugur Þór Þórðarson, Iceland's Foreign Minister, Dominique Hasler, Liechtenstein's Foreign Minister, Iselin Nybø, Norway’s Minister of Trade and Industry.

Podczas gdy powszechną uwagę zaprzątają trudności związane z rozliczeniami finansowymi Brexitu (BBC, Brexit: Downing Street rejects EU's estimate of divorce bill) i układaniem nowych relacji traktatowych, bez echa przemknęło podpisanie 8 lipca b.r. umowy o wolnym handlu między Wielką Brytanią a państwami EOG EFTA (Islandią, Lichtensteinem i Norwegia).

Projekt FTA UE-Meksyk

Światło dzienne ujrzał projekt Umowy o wolnym handlu między UE a Meksykiem. 

Zgodnie z oświadczeniem Komisji Europejskiej jest to wersja tekstu stanowiąca przedmiot ogólnego porozumienia, aczkolwiek szczegółowe postanowienia mogą ulec zmianie.

Do tekstu zapewne będzie jeszcze wracać. Warto jednak zasygnalizować 3 elementy:

• arbitrzy w sporach inwestycyjnych mają być uprzednio powoływani na listę przez państwa, a nie przez inwestorów w konkretnym sporze,
• w razie wejścia w życie będzie to kolejna umowa zawarta przez UE przewidująca ustanowienie stałego mechanizmu apelacyjnego w sporach inwestycyjnych,
• załącznikiem do umowy jest kodeks postępowania dla członków trybunału i ciała apelacyjnego, oraz dla mediatorów.

Singapur i Australia kończą negocjacje umowy w sprawie o gospodarki cyfrowej

Chociaż świat mówi dziś wyłącznie o walce z koronawirusem i coraz więcej jest głosów o odejściu od globalizacji, nie wszystkie globalne negocjacje zamarły. 23 marca Singapur i Australia ogłosiły zakończenie negocjacji umowy w sprawie o gospodarce cyfrowej. 

Świat zamarł i zamknął się. Transgraniczne świadczenie usług związane z przemieszczaniem się jest obecnie w zasadzie niemożliwe. Jednocześnie kontakty międzyludzkie przeniosły się do sieci. W związku z gwałtownym wzrostem zainteresowania pracą na odległość i ograniczeniami w przemieszczaniu się rośnie znaczenie świadczenia usług w sieci. Powstaje jednak pytanie o ramy prawne takiego transgranicznego świadczenia usług. Wydaje się, że wynegocjowana ostatnio umowa o gospodarce cyfrowej między Singapurem i Australią wychodzi naprzeciw oczekiwaniom nie tylko związanym z przemianami gospodarczymi w kierunku ucyfrowienia, ale także stanowi świetne przygotowanie do tego w jaki sposób może się zmienić gospodarka po pandemii.

Polityczne porozumienie w sprawie handlowej umowy UE – Mercosur

Powoli staje się już tradycją, że osiągniecie porozumienia na poziomie politycznym w przypadku wielkich umów handlowych Unia Europejska ogłasza tuż przed szczytem G-20. Tak było w 2017 r. w przypadku umowy handlowej z Japonią, a także tym razem w przypadku umowy pomiędzy Unią Europejską a Mercosur. Strony ogłosiły w piątek, 28 czerwca, że udało się osiągnąć porozumienie polityczne w sprawie części handlowej umowy stowarzyszeniowej pomiędzy oboma ugrupowaniami. 

UE wnioskuje o konsultacje z Koreą w sprawie prawa pracy

W ostatni poniedziałek, 17 grudnia, Komisja Europejska w imieniu UE zażądała konsultacji z Koreą Południową w sprawie niewypełniania przez tę ostatnią zobowiązań wynikających z rozdziału dotyczącego prawa i standardów pracy w umowie o utworzeniu strefy wolnego handlu pomiędzy UE a Koreą. Jest to pierwszy przypadek w historii, gdy taki mechanizm został uruchomiony. Jest to pierwszy krok procedury rozstrzyganiu sporu pomiędzy państwami.

Formalną podstawą prawną wniosku nie jest rozdział o rozstrzyganiu sporów, ale art 13.14 umowy, dotyczący wyłącznie zobowiązań wynikających z praw pracowniczych. Przewiduje on jednak podobną sekwencję zdarzeń, jak w przypadku innych sporów handlowych. Konsultację są zatem pierwszym krokiem. Komisja w swoim komunikacie wyraził jednak oczywiście nadzieję na znalezienie rozwiązania.

UE i Japonia podpisały umowę umowę o współpracy gospodarczej

17 lipca, podczas szczytu w Tokio przewodniczący Jean-Claude Juncker i Donald Tusk w imieniu Unii Europejskiej oraz premier Shinzo Abe w imieniu Japonii podpisali umowę o partnerstwie gospodarczym. Umowa handlowa UE - Japonia jest największą obecnie umową handlową tego typu jeśli wziąć pod uwagę udział w handlu światowym partnerów oraz siłę ich gospodarek. Japonia jest także istotnym partnerem handlowym UE, chociaż z dużym potencjałem wzrostu, gdyż zajmuje dopiero siódme miejsce wśród partnerów UE. Podpisana umowa, jak informowaliśmy wcześniej, będzie podstawą utworzenia strefy wolnego handlu. Jest to także umowa o partnerstwie gospodarczym w rozumieniu art. V GATS, dotyczy zatem także handlu usługami. Jej zakres jest jednak znacznie szerszy. 

UE rozpoczyna negocjacje umów handlowych w Australią i Nową Zelandią

Komisarz Cecilia Malmström spędziła koniec czerwca w dalekiej podróży formalnie inaugurując negocjacje umów handlowych z Australią (18 czerwca) i Nową Zelandią (21 czerwca). Obie umowy były przygotowywane od dawna. Już we wrześniu pisaliśmy o przygotowaniu przez Komisję unijnych mandatów negocjacyjnych. Zostały one zatwierdzone 22 maja przez Radę (przyjęte dyrektywy negocjacyjne Rady dla umowy z Australią i Nową Zelandią), a już niecały miesiąc później odbyły się pierwsze spotkania negocjacyjne. Oczywiście na razie próżno zauważyć jakiekolwiek efekty. Można się jednak spodziewać, że obu stronom obu umów będzie zależało na ich szybkim zakończeniu.

Komisja proponuje podpisanie i zawarcie umów handlowych z Japonią i Singapurem

18 kwietnia Komisja Europejska przedstawiła ostateczne teksty umów handlowych z Japonią i Singapurem. Teksty zostały dołączone do formalnych wniosków do Rady o podpisanie i zawarcie obu umów. Na razie teksty wniosków w sprawie decyzji Rady o podpisaniu i zawarciu obu umów nie są jeszcze znane, ale treść komunikatów oraz teksty umów także wiele mówią o ich treści.

Pierwsza runda renegocjacji NAFTA

Podczas gdy uwagę obywateli UE zaprzątają negocjacje Brexitowe i perspektywy ukształtowania przepływu osób, usług i towarów w relacjach z Wielką Brytanią (nasz ostatni post tutaj), po drugiej stronie Atlantyku, w dniach 16-20 sierpnia, rozpoczęto pierwszą rundę renegocjacji Północnoamerykańskiego Układu o Wolnym Handlu (NAFTA). Z tej okazji w Waszyngtonie spotkali się prezydenci USA Donald Trump i Meksyku Enrique Peña Nieto, oraz premier Kanady Justin Trudeau. Zespołom negocjacyjnym przewodzą zaś, odpowiednio, USTR Robert Lighthizer, Minister gospodarki Meksyku Ildefonso Guajardo oraz Minister spraw zagranicznych Kanady Chrystia Freeland (Reuters, NAFTA negotiators aim for 'ambitious' start to talks: U.S. official).

Oficjalnego harmonogramu rozmów, których celem ma być "dostosowanie porozumienia do potrzeb nowoczesnej gospodarki", jednak nie przyjęto (Business Insider, Here's what you need to know as NAFTA negotiations begin). Jak oświadczył Przedstawiciel ds. handlu (USTR) Robert Lighthizer chodzi przede wszystkim o wymogi gospodarki cyfrowej, ochronę własności intelektualnej kwestie pracownicze, środowiskowe, bezpieczeństwo żywnościowe a także regulacje odnoszące się do przedsiębiorstw publicznych (Reuters, Trump administration starts countdown to NAFTA talks in mid-August).

Unijno-japońska strefa wolnego handlu – to jeszcze daleka droga

W środę 5 lipca, tuż przed szczytem G20, Unia Europejska i Japonia ogłosiły osiągnięcie porozumienia politycznego w sprawie umowy handlowej – Umowy o partnerstwie gospodarczym. 6 lipca zostało to potwierdzone oficjalnie przez japońskiego premiera Shinzō Abe oraz przewodniczącego Komisji Europejskiej Jean-Claude Junckera i przewodniczącego Rady Europejskiej Donalda Tuska. Czy to oznacza koniec trwających od marca 2013 r. negocjacji? Nie do końca.

Kolejna skarga konstytucyjna przeciwko CETA

Obok powracającego na forum PPM wątku politycznych kontrowersji wokół unijno-kanadyjskiej Kompleksowej umowy gospodarczo-handlowej (CETA) i opóźnienia podpisania traktatu w związku z protestem parlamentu Walonii (nasze posty tu i tu), wskazywaliśmy również na próby wykorzystania instrumentów prawnych celem jego zablokowania. Przeciwnicy CETA posłużyli się w tym celu skargą konstytucyjną do niemieckiego Federalnego Trybunału Konstytucyjnego (nasze wpisy tu i tu). 

Wspólnym elementem zarzutów formułowanych wobec traktatu są obawy pozbawienia rynków unijnych mechanizmów obronnych przed wielkim kanadyjskim biznesem, czy to mającym masowo eksportować produkty niebezpieczne, czy też pozywać unijne państwa przed arbitrażem inwestycyjnym. Warto w tym kontekście dostrzec symetrię obaw w tym zakresie po obu stronach Atlantyku. Dobitnym tego przejawem jest złożona w ubiegłym miesiącu do sądu federalnego w Toronto skarga konstytucyjna.

Australia wstrzymuje negocjacje z Wlk. Brytanią do rozstrzygnięcia Brexitu

Podczas gdy Unia Europejska próbuje się politycznie otrząsnąć z zablokowania przez jeden z belgijskich regionów federalnych podpisania umowy handlowej z Kanadą - CETA (o sprawie ostatnio pisaliśmy w kontekście ISDS i prób KE łagodzenia sytuacji), swoisty sprzeciw wobec dezintegracji Europy wyraziła Australia.

CETA jednak jako umowa mieszana

We wtorek, 5 lipca, Komisja Europejska przedstawiła Radzie wniosek w sprawie podpisania umowy o wolnym handlu pomiędzy Unią Europejską i Kanadą (Comprehensive Trade and Economic Agreement - CETA). Pomimo wcześniejszych zapowiedzi, że wniosek będzie dotyczył podpisania umowy jedynie w imieniu UE, Komisja ostatecznie się na to nie zdecydowała. Zgodnie z art 218 TFUE Rada UE wyraża zgodę na podpisanie umowy, której stroną jest UE większością kwalifikowaną, na wniosek Komisji, w drodze decyzji. Podpisanie ma nastąpić w październiku podczas szczytu UE-Kanada, zatem do tego czasu Rada musi przyjąć decyzję.

Nowe otwarcie w relacjach UE-Indie

Podczas gdy w Hadze ma miejsce ostra konfrontacja między Włochami a Indiami ws. Enrica Lexie (nasz post tutaj), w środę 30 marca w Brukseli doszło do przełomu w ostatnio chłodnych relacjach między Indiami a UE.

Dzięki zwołaniu, po 4 letniej przerwie, 13. periodycznego szczytu wydaje się, że zdołano wypracować porozumienie w sprawach zarządzania wodą, współpracy energetycznej i klimatycznej, miejskiego rozwoju, oraz w kwestii preferencyjnych pożyczek (na kwotę 450 mln euro). W szczycie wzięli udział przewodniczący Komisji Europejskiej Jean-Claude Juncker i Rady Europejskiej Donald Tusk, Wysoka Przedstawiciel Unii ds. zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Federica Mogherini oraz premier Indii Narendra Modi.

MSP bierze BITy pod lupę

Ministerstwo Skarbu Państwa poinformowało przedwczoraj, że Polska zamierza zrewidować zawarte przez Polskę BITy, tj. umowy o ochronie i wzajemnym popieraniu inwestycji. Przy okazji MSP ujawnia, że przeciwko Polsce toczy się obecnie 11 sporów  w traktatowym arbitrażu inwestycyjnym, w których łączna kwota roszczeń wynosi 7-9 mld zł oraz że Skarb Państwa przeznacza na obsługę jednego sporu ok. 3-4 mln zł.

Poniżej więcej szczegółów i krótki komentarz.

FTA UE-Wietnam: co kryje tekst umowy?

Komisja Europejska opublikowała tekst Umowy o wolnym handlu między Unią Europejską a Wietnamem. Zgodnie z zapowiedzią, poniżej podsumowujemy jej najważniejsze naszym zdaniem elementy odnoszące się do liberalizacji handlu i ochrony inwestycji.

Handel 

Aktualna wolumen handlu pomiędzy UE a Wietnamem wynosi ok 28 mld euro (przy czym Unia odnotowuje tu znaczny deficyt handlowy). Po stronie UE wśród głównych towarów eksportowych można znaleźć różnego rodzaju maszyny, pojazdy oraz produkty medyczne (w tym lekarstwa). Z kolei Wietnam eksportuje do UE produkty elektroniczne, obuwie, tekstylia oraz produkty rolne. W związku z podpisaniem FTA oczekuje się dalszego dynamicznego rozwoju handlu międzynarodowego pomiędzy oboma podmiotami.

UE wszczyna postępowania przeciwko Kolumbii w WTO

Unia Europejska złożyła ostatnio wniosek o przeprowadzenie konsultacji z Kolumbią, zarzucając jej dyskryminacyjne traktowanie pod względem podatkowym sprowadzanych z UE alkoholi, wszczynając tym samym postępowanie przed Organem Rozstrzygania Sporów WTO.  

Unia Europejska zarzuca Kolumbii tzw. pośrednią dyskryminację - złamanie art III GATT. System podatków na alkohole jest w Kolumbii zaprojektowany w ten sposób, że wyższe znacznie podatki nakładane są na alkohole o zawartości alkoholu powyżej 35%. Tymczasem w Kolumbii produkuje się głownie rum i aguardiente, które mają poniżej tychże 35%, a sprowadza - zwłaszcza z UE - alkohole mocniejsze.

FTA UE-Wietnam: stały mechanizm arbitrażowy wprowadzony tylnymi drzwiami

Podczas gdy debaty prawnicze i zbiorowe emocje rozpalają negocjacje TTIP, którym mimo określenia ich przez Komisję Europejską mianem najbardziej transparentnych rozmów handlowych w historii zarzuca się brak przejrzystości i ignorowanie społeczeństwa obywatelskiego, z początkiem grudnia UE i Wietnam uzgodniły wersję końcową tekstu dwustronnej umowy o wolny handlu (European Commission, The EU and Vietnam finalise landmark trade deal). 

Na temat tego FTA wiemy niewiele ponad ogólną notatkę (European Commission, EU and Vietnam reach agreement on free trade deal), a warto byłoby się tekstowi przyjrzeć.

Australijsko-chińska umowa o wolnym handlu (1): kwestie handlowe

17 czerwca br., po dziesięciu latach negocjacji, Australia i Chiny podpisały umowę o wolnym handlu (ChAFTA). Ten post przedstawia pokrótce handlowe aspekty ChAFTA, w dwóch kolejnych znajdzie się omówienie kwestii inwestycyjnych oraz szerszych implikacji regionalnych.