Restytucja skarbów Beninu z Niemiec

 

 

Źródło: https://www.dw.com/en/benin-bronzes-looted-art-nigeria/a-58217234

W zeszłym tygodniu nigeryjska delegacja złożyła wizytę w Berlinie. Głównym tematem rozmów był stopniowy zwrot zabytków należących do tzw. Brązów z Beninu, czyli grupy ok. trzech tysięcy metalowych tablic i rzeźb, które zdobiły pałac królów Beninu na terenie dzisiejszej Nigerii. Obiekty te, zaliczane do najwspanialszych osiągnięć sztuki afrykańskiej, zostały zagrabione przez brytyjską ekspedycję karną w 1897 r. i wywiezione wraz z innymi skarbami do Europy i Stanów Zjednoczonych. Większość Brązów znajduje się w Wielkiej Brytanii, przede wszystkim w kolekcji Muzeum Brytyjskiego w Londynie (700 obiektów). W zbiorach instytucji niemieckich znajduje się ponad 1200 obiektów, w tym w berlińskim Humboldt Forum (wcześniej w Muzeum Etnologicznym) - aż 580. Niemal do momentu odzyskania niepodległości Nigeria czyni starania o zwrot zagrabionych skarbów, stanowiących najcenniejszy zachowany element dziedzictwa materialnego tego kraju. Prowadzone w ostatnich latach oficjalne niemiecko-nigeryjskie negocjacje dotyczą pełnej restytucji Brązów do nowego Edo Museum of West African Art (EMOWAA) w Benin City, którego budowa powinna rozpocząć się wkrótce. Ze strony RFN za proces i strategię zwrotu odpowiedzialna będzie Pruska Fundacja Dziedzictwa Kulturowego. Należy wspomnieć, iż w starania o zwrot zabytków zaangażowany jest nie tylko rząd federalny Nigerii ale także rodzina królewska Beninu, organizacje pozarządowe oraz artyści. Podczas ostatniej wizyty w Berlinie, poza przedstawicielami władz federalnych, w skład delegacji nigeryjskiej weszli również reprezentanci władz lokalnych stanu Edo, następca tronu Królestwa Beninu, przedstawiciele władz muzealnych i konserwatorskich, trustów oraz architekt i projektant EMOWAA. Tak wyjątkowe, wielopoziomowe i partycypacyjne negocjacje międzypaństwowe dotyczące zwrotu zagrabionych dóbr kultury stanowią istotną zmianę w praktyce międzynarodowej. Do tej pory negocjacje tego typu obejmowały bowiem tylko przedstawicieli rządów i ich ekspertów.

Dekolonizacja muzeów: Belgia i Demokratyczna Republika Konga zacieśniają współpracę na rzecz zwrotu zagrabionych dóbr kultury

Rzeźby zagrabione przez generała Emila Stormsa podczas podboju terytorium Konga, © KMMA; źródło: https://www.brusselstimes.com/news/belgium-all-news/174486/africa-museum-will-return-stolen-artworks-to-congo 

W ubiegły piątek, 18 czerwca, ogłoszono, iż rząd belgijski zatwierdził plan restytucji dóbr kultury do Demokratycznej Republiki Konga (DRK). Decyzja ta dotyczy kolekcji przedmiotów przemieszczonych nielegalnie w epoce kolonialnej (w latach 1885-1960) z terytorium Konga i przechowywanych w belgijskich zbiorach publicznych (przede wszystkim w Królewskim Muzeum Afryki Środkowej w Tervuren). Program restytucji obejmuje wszystkie obiekty, które zostały skradzione, zdobyte siłą lub zagrabione jako łup wojenny. Zbiory te przejdą na własność DRK. Decyzja rządu belgijskiego wpisuje się w podobne inicjatywy podjęte ostatnio przez władze Francji, Holandii oraz Republiki Federalnej Niemiec. 

Odszkodowania za zbrodnie wojsk holenderskich w kolonialnej Indonezji

Prezydent Indonezji Joko Widodo i król Holandii Willem Aleksander dokonują inspekcji straży honorowej w ogrodach Pałacu Bogor w pobliżu Dżakarty (Indonezja) 10 marca 2020 r. 

Źródło: Antara Foto/Sigid Kurniawan przez REUTERS

https://www.nst.com.my/world/world/2020/03/573445/dutch-king-apologises-violence-during-indonesian-independence-war

W dniu 25 marca 2020 r. Sąd Okręgowy w Hadze nakazał państwu holenderskiemu wypłatę odszkodowań rodzinom 11 mężczyzn, zastrzelonych przez holenderskich żołnierzy w Indonezji w latach 40. XX w. Mężczyźni, zabici na południu Sulawesi (dawniej Celebes, w tym czasie część holenderskich Indii Wschodnich), znajdują się wśród setek ofiar wojska holenderskiego, które starało się brutalnie przywrócić kolonialne rządy nad Indonezją po zakończeniu II wojny światowej.

Wielka Brytania przegrywa głosowanie w Zgromadzeniu Ogólnym ONZ dotyczące archipelagu Czagos

W lutym br. pisaliśmy na Blogu o opinii doradczej MTS w sprawie konsekwencji prawnych oddzielenia archipelagu Czagos od Mauritiusa w 1965 r. Przypomnijmy, że MTS stwierdził, iż w wyniku niezgodnego z prawem odłączenia archipelagu Czagos od Mauritiusa i włączenia go do nowej brytyjskiej kolonii, proces dekolonizacji Mauritiusa nie został zakończony zgodnie z prawem. W konsekwencji, sprawowanie przez Wielką Brytanię administracji nad archipelagiem Czagos jest aktem międzynarodowo bezprawnym, który pociąga za sobą odpowiedzialność międzynarodową Wielkiej Brytanii. Wielka Brytania ma więc obowiązek zaprzestać administrowania archipelagiem najszybciej jak to możliwe, umożliwiając tym samym Mauritiusowi dokończenie dekolonizacji swojego terytorium w sposób zgodny z prawem do samostanowienia.

W zeszłym tygodniu Zgromadzenia Ogólne ONZ uchwaliło rezolucję 73/295 (oficjalny tekst rezolucji nie jeszcze dostępny; projekt o sygn. A/73/L.84/Rev.1 można znaleźć tutaj), która realizuje wnioski Trybunału zawarte w opinii doradczej. Rezolucja potwierdza ustalenia opinii, jak również żąda od Wielkiej Brytanii wycofania administracji kolonialnej z archipelagu Czagos w ciągu 6 miesięcy od uchwalenia rezolucji, tak, aby umożliwić Mauritiusowi dokończenie procesu dekolonizacji. Wzywa także Wielką Brytanię do współpracy z Mauritiusem w kwestii przesiedlenia dawnych mieszkańców archipelagu Czagos z powrotem na wyspy. Rezolucja jest skierowana również do pozostałych państw członkowskich ONZ, aby umożliwiły ukończenie dekolonizacji Mauritiusa jak najszybciej to możliwe. Wymaga też od ONZ, jej agencji wyspecjalizowanych, jak i międzynarodowych, regionalnych i międzyrządowych organizacji uznania archipelagu Czagos za integralną część Mauritiusa.

Okrągły stół ws. dekolonizacji Sahary Zachodniej

Jak informowaliśmy na początku 2017 r., ani trwające od 1991 r. zawieszenie broni w Saharze Zachodniej, ani nawet powrót Maroka na forum Unii Afrykańskiej nie pozwoliły na przełamanie impasu ws. ewentualnego uzyskania niepodległości przez Saharyjską Arabską Republikę Demokratyczną. Paradoksalnie, może utrata cierpliwości przez Stany Zjednoczne do kolejnych przedłużeń mandatu kontrowersyjnej Misji Narodów Zjednoczonych na rzecz Referendum na Saharze Zachodniej (MINURSO) doprowadzi do przełomu.

Opinia doradcza MTS ws. prawnych konsekwencji oddzielenia archipelagu Czagos od Mauritiusa w 1965 r.

W poniedziałek Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS) wydał opinię doradczą w sprawie konsekwencji prawnych oddzielenia archipelagu Czagos od Mauritiusa w 1965 r. (dokumenty dotyczące sprawy można znaleźć tutaj; opinia doradcza dostępna jest tu). O sprawie pisaliśmy już w 2017 r., kiedy Zgromadzenie Ogólne ONZ (ZO ONZ) zwróciło się do MTS z prośbą o wydanie opinii doradczej, zadając dwa pytania dotyczące procesu dekolonizacji Mauritiusa i konsekwencji prawnych wynikających z kontynuowania przez Wielką Brytanię sprawowania administracji nad archipelagiem Czagos. Opowiadając na pytania Zgromadzenia, MTS wypowiedział się na temat prawa do samostanowienia, norm prawa zwyczajowego, odpowiedzialności Wielkiej Brytanii, znaczenia zgody przy zawieraniu umów międzynarodowych i roli ZO ONZ w procesie dekolonizacji. Argumentację MTS nie sposób jednak uznać za wystarczającą. 

Restytucja dóbr kultury ludom Afryki - nowy etap dekolonizacji?

Źródło: http://www.tellerreport.com/news/--restitution-of-cultural-property--the-savoy-sarr-report--a-controversy-in-sight---rfi-.SJebZunbRX.html

W piątek 23 listopada przedstawiono w siedzibie Prezydenta Francji, w Pałacu Elizejskim, obszerny dokument, pt. „Rapport sur la restitution du patrimoine culturel africain. Vers une nouvelle éthique relationnelle” (dalej: Raport Sarr-Savoy). Stanowi on efekt wielomiesięcznych badań przeprowadzonych przez znaną historyczkę sztuki, Bénédicte Savoy, oraz senegalskiego ekonomistę Felwine’a Sarra na zlecenie Prezydenta Emmanuela Macrona, który w zeszłym roku podczas wizyty na Uniwersytecie w Wagadugu (Burkina Faso) zapowiedział, że restytucja afrykańskiego dziedzictwa kulturowego będzie jego celem w ciągu najbliższych pięciu lat. Obiecał wtedy, że jego administracji będzie dążyć do ustalenia warunków, które należy spełnić, aby tymczasowo lub na stałe przywrócić dziedzictwo kulturowe Afryce (zob. tu). Raport Sarr-Savoy postuluje, aby dobra kultury, które zostały wywiezione do Francji w dobie kolonialnej bez zgody ich kraju pochodzenia, zostały trwale zwrócone - jeżeli kraj pochodzenia ich zażąda. Zwrot ten powinien być częścią wspólnego procesu gromadzenia informacji, wspólnych badań, wymiany naukowej i szkolenia w ciągu najbliższych pięciu lat. Jeśli zalecenia Raportu Sarr-Savoy zostaną wprowadzone w życie nawet w części, to czeka nas prawdziwa rewolucja w międzynarodowej polityce muzealnej oraz nowy etap dekolonizacji w dziedzinie kultury. Inicjatywy władz Francji wskazują także na rosną rolę i pozycję tego państwa w obszarze globalnego zarządzania sferą kultury i dziedzictwa kulturowego.

Czy Brexit to początek nowej dekolonizacji?

Diego García, największa z wysp archipelagu Czagos

źródło: https://www.ekologia.pl/srodowisko/ochrona-srodowiska/wyspy-czagos-najwiekszy-morski-rezerwat-swiata,12201.html

Koh-i-noor

źródło: https://www.samaa.tv/global/2016/04/indias-flipflop-on-koh-i-noor-diamond

W ostatnich miesiącach coraz częściej mówi się o wpływie Brexitu na stosunki międzynarodowe Wielkiej Brytanii z jej dawnymi koloniami. W czasie kwietniowego szczytu Wspólnoty Narodów (zob. tu) podnoszono, że relacje zarówno handlowe, jak polityczne, z pozostałymi 52 państwami tej organizacji zapewnią Londynowi nowe, wspaniałe perspektywy po rozstaniu z Unią Europejską. Wielu komentatorów uznaje jednak takie rozważania za czyste mrzonki, odwołujące się raczej do wspomnień o Imperium Brytyjskim, niż do realnej polityki. Faktycznie kraje Wspólnoty Narodów są odbiorcami jedynie 9% brytyjskiego eksportu, zaś państwa członkowskie UE aż 43 %. Ponadto, wydaje się, że wielu kwestiach państwa Wspólnoty Narodów mają odmienne, jeśli niesprzeczne z Wielką Brytanią interesy polityczne. Stosunki z Brukselą są często postrzegane jako ważniejsze niż te z Londynem. Warto także podkreślić, że wielu obszarach przeszłość kolonialna stwarza szereg problemów, o czym m.in. świadczy obecnie prowadzone postępowanie przed MTS o wydanie opinii doradczej (zob. tu) w sprawie międzynarodowego statusu wysp Czagos (obecnie terytorium brytyjskie), do których roszczenia zgłasza Mauritius. Inny problem relacji Wielkiej Brytanii z państwami Wspólnoty Narodów dotyczy kolonialnego wyzysku kulturowego, w tym grabieży najcenniejszych zabytków z krajów stanowiących dziś regionalne (Nigeria) lub globalne (Indie) potęgi. Rachunek za wzmocnione relacje z dawnymi koloniami może być zatem wysoki.

Do kogą należą zatopione skarby konkwistadorów? - wrak galeonu San José a ochrona podwodnego dziedzictwa kultury

Źródło: https://es.wikipedia.org/wiki/Gale%C3%B3n_San_Jos%C3%A9#/media/File:Wager%27s_Action_off_Cartagena,_28_May_1708.jpg

W ostatnich tygodniach władze kolumbijskie przygotowują się do wydobycia wraku słynnego hiszpańskiego galeonu "San José”, który przewoził ładunek złota, srebra, szmaragdów i innych kamieni szlachetnych. Dzisiejsze szacunki wartości 200-tonowego ładunku sięgają od 5 do nawet 17 mld dol. Uważa się, że to najcenniejszy ładunek, jaki znajduje się na dnie wszystkich mórz. Uwieczniony przez Gabriela Garcíę Márqueza na kartach "Miłości w czasach zarazy", zyskał miano "Świętego Graala Wraków”, rozpalając wyobraźnię archeologów i poszukiwaczy skarbów na całym świecie.

28 maja 1708 r. "San José”, potężny, trzymasztowy hiszpański galeon, wyposażony 64 działa, wypłynął pod eskortą mniejszych jednostek w swój ostatni rejs. Okręt należał do Złotej Floty (zwanej także Flotą Skarbów albo Flotą Indii Zachodnich) przewożącej skarby z kolonii w Ameryce Łacińskiej do Hiszpanii, z których przez kilka wieków Habsburgowie finansowali swoją politykę imperialną w Starym i Nowym Świecie. Jego trasa miała wieść z Portobelo (dziś w Panamie) do hiszpańskiego Kadyksu. 8 czerwca, okręt płynął w stronę Cartageny (Cartagena de Indias, dziś w Kolumbii), gdzie miał przejść niezbędne naprawy przed dalszą podróżą. Wieczorem tego dnia został zaatakowany przez Brytyjczyków i w wyniku eksplozji pod pokładem zatonął wraz ładunkiem. Od lat 80. XX w. prowadzono jego poszukiwania. W dniu 27 listopada 2015 r. wrak "San José" został odnaleziony przez kolumbijską marynarkę wojenną, przy pomocy podwodnego pojazdu podwodnego REMUS 6000. 5 grudnia o odkryciu poinformował Prezydent Kolumbii, Juan Manuel Santos (zob. tu). Kolumbia uznała "San José" za część swojego podwodnego dziedzictwa, a informacje o dokładnym położeniu wraku utajnione. Roszczenia do zatopionego skarbu zgłaszane są jednak przez różne podmioty.

Źródło: https://www.tvn24.pl/magazyn-tvn24/jedna-z-najwiekszych-fortun-w-historii-czeka-na-dnie-morza-kto-ja-zdobedzie,161,2790

Zamach stanu w Zimbabwe?

Źródło: http://www.newsweek.pl/swiat/polityka/zamach-stanu-w-zimbabwe-prezydent-robert-mugabe-w-areszcie,artykuly,418982,1,1,3.html 

W tym tygodniu świat obiegła wiadomość o zamachu stanu w Zimbabwe. Wiadomo, że wojsko zajęło gmach państwowego radia i telewizji. Wczoraj nad ranem było słychać odgłosy co najmniej trzech wybuchów. Armia poinformowała, że jedyne zabezpiecza budynki rządowe i patroluje ulice Harare, stolicy Zimbabwe. Przedstawiciele sił zbrojnych zdementowali jakoby wojsko dokonało zamachu stanu. Podkreślili, że celem działań, jakie podjęła armia jest usunięcie "kryminalistów" z otoczenia prezydenta Mugabe, a on sam jest bezpieczny. Inaczej podaje Reuters, który pisze o blokowaniu budynków rządowych i sądów. Prezydent Mugabe wraz z żoną znajdują się w areszcie domowym. 

Guest post: Spór o Wyspy Czagos wraca na międzynarodową wokandę

22 czerwca 2017 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję 71/292, w której zwróciło się do MTS o wydanie opinii doradczej w sprawie konsekwencji prawnych oddzielenia archipelagu Czagos od Mauritiusa w 1965 r.

Zgromadzenie sformułowało w sumie dwa pytania do Trybunału.

Pierwsze pytanie dotyczy problemu, czy proces dekolonizacji Mauritiusa został zakończony zgodnie z prawem międzynarodowym, gdy Mauritius uzyskał niepodległość w 1968 r., po tym jak wyspy Czagos zostały odłączone od Mauritiusa przed uzyskaniem przez to państwo niepodległości. ZO odwołało się w tym miejscu do swoich wcześniejszych rezolucji dotyczących dekolonizacji i Mauritiusa (1514(XV), 2066(XX), 2232(XXI), 2357(XXII)). Warto przypomnieć, że rezolucje te m.in. nakazywały poszanowanie integralności terytorialnej i zakazywały częściowego lub całkowitego podziału państw kolonialnych (rezolucja 1514 (XV)), jak i wzywały Wielką Brytanię do niepodejmowania działań, które doprowadziłyby do rozczłonkowania terytorium Mauritiusa (rezolucja ZO ONZ 2066(XX)).